“Safar” — O‘zbekistonda yashayotgan chet elliklar haqida podkast

Birinchi son mehmoni - AQSh elchisi Jonatan Henik. Janob elchi o‘zbek tilida ravon gapira olishini (turk va ozarbayjon tillarini bilarkan), xalqimizning madaniyatini, urf-odatlarini va hayot tarzini chuqur his qilganini ko’rishimiz mumkin. Uning so‘zlarida O‘zbekistonga bo‘lgan samimiy hurmat yaqqol seziladi.

Qisqa suhbat davomida ko’plab qiziqarli mavzularda to’xtalgan: https://www.youtube.com/watch?v=asLuMjhBzkQ

“Safar” - hayot, odamlar va samimiy hikoyalar haqidagi podkast. Tomosha qiling va O‘zbekistonni bu yerda yashayotgan chet elliklarning nigohi bilan kashf eting.

Strategic Focus: Central Asia

Ming afsuski, “vijdon va din erkinligi”, “xalqaro standartlardagi dunyoviy davlatchilik” institutlarini to‘g‘ri tushunish, to‘g‘ri talqin qilish va to‘g‘ri joriy qilish imkoniyatini yana yo‘qotib bo‘ldik. Bu – O‘zbekiston uchun – tabiiy barqarorlik, erkinlik, demokratiya, rivojlanishning eng muhim sharti edi. Birinchi ma’muriyat ham aynan mana shu borada juda katta xatolar qilib, oxirida o‘zi qattiq pand yegan edi. Ming afsuski, “dunyoviy davlatchilik”ni siyosiy, mafkuraviy talqin qilish davom etmoqda, lekin bu institutni xalqaro standartlar darajasidagi huquqiy talqinidan ongli qochilmoqda. Bu borada manipulyatsiya qilib bo‘lmaydi, – xalqaro hamjamiyat hamma narsani bizdan ko‘ra yaxshi anglaydi. Davlatning legitimligiga, reputatsiyasiga asta-sekin, biroq jiddiy ta’sir qiladi.

Kamoliddin Rabbimov

Akper Gasanov, siyosiy tahlilchi:

Gabala shahrida o‘tgan Turkiy davlatlar tashkilotining (TDT) 12-sammiti nafaqat turkiy dunyo birligini mustahkamladi, balki xalqaro xavfsizlikning yangi arxitekturasida uning o‘rni haqidagi strategik tushunishni ham chuqurlashtirgan yilning eng muhim siyosiy voqeasiga aylandi. Turkiya, O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston va Vengriya rahbarlari — siyosiy tizimlari va iqtisodiy salohiyatidagi farqlarga qaramay — tobora ortib borayotgan birdamlik va o‘zaro anglashuvni namoyon etish uchun Ozarbayjonga tashrif buyurdi.

Sammitning eng muhim natijasi — yaqin yillarda hamkorlik ustuvor yo‘nalishlarini belgilab bergan Gabala deklaratsiyasining imzolanishi va “TDT+” formatining yo‘lga qo‘yilishi haqidagi qaror bo‘ldi. Bu yangi mexanizm turkiy hamkorlikka boshqa davlatlar va hamkorlarni ham jalb etish imkonini beradi. Shu bilan birga, turkiy o‘zlikning madaniy asosi sanalgan TURKSOY xalqaro tashkilotini mustahkamlash haqidagi qaror ham alohida ahamiyat kasb etdi.

Turkmaniston Xalq Maslahati Raisi Gurbanguli Berdimuhammedovning Gabalaga tashrifi va ozod qilingan Fizuliy shahrida masjid qurish tashabbusi shunchaki ezgulik ishorasi emas, bu turkiy xalqlarni birlashtiruvchi ma’naviy birlik va o‘zaro hurmatning ramzidir. Xuddi shunday misollarni boshqa loyihalarda ham ko‘rish mumkin: O‘zbekiston tomonidan qurilgan Mirzo Ulug‘bek nomidagi maktab, Qozog‘iston sovg‘a qilgan Qurmang’azi nomidagi Bolalar ijod markazi, Qirg‘iziston tomonidan Agdamda qurilgan Manas maktabi va Vengriya tomonidan Jebrailda barpo etilayotgan maktab — bularning barchasi turkiy birodarlikning amaliy ifodasidir.

Ammo bu galgi Gabala sammiti gumanitar ramzlar doirasidan ancha keng chiqdi. Asosiy mavzu — “Mintaqaviy tinchlik va xavfsizlik” bo‘ldi. Bu, albatta, barcha turkiy davlatlarning rivojlanish va suverenitet ishonchli xavfsizlik tizimisiz hamda mudofaa sohasida muvofiqlashtirilgan harakatlarsiz mumkin emasligini chuqur anglab yetayotganidan dalolat beradi.

Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev o‘z nutqida to‘g‘ri ta’kidladi: xalqaro huquq normalari va tamoyillari qo‘pol ravishda buzilayotgan hozirgi sharoitda turkiy davlatlar yagona kuch markazi sifatida chiqishi nihoyatda muhim. Bu so‘zlar bugungi beqaror dunyoda — ta’sir markazlari o‘rtasidagi raqobat kuchayib, mojarolar diplomatiya emas, kuch yo‘li bilan hal qilinayotgan bir paytda — ayniqsa dolzarb yangraydi.

So‘nggi yillarda Ukrainadan Yaqin Sharqqacha bo‘lgan voqealar shuni ko‘rsatdiki, faqat o‘zini himoya qila oladigan davlatlargina haqiqiy suverenitetga ega. Shu bois Prezident Ilhom Aliyevning 2026-yilda Ozarbayjonda TDTga a’zo davlatlar qo‘shma harbiy mashg‘ulotlarini o‘tkazish taklifi ham bejiz emas. Bu faqat birdamlik namoyishi emas — balki turkiy dunyo yagona mudofaa makonini shakllantirish sari tashlangan muhim qadamdir.

Ozarbayjonning harbiy sanoat sohasidagi tajribasi uni bunday hamkorlikning tabiiy koordinatori etib belgilaydi. 2020-yilgi 44 kunlik Vatan urushi va 2023-yildagi antiterror operatsiyalari natijasida mamlakat hududiy yaxlitligini tiklab, Ozarbayjon nafaqat harbiy davlat, balki turkiy dunyoning texnologik markazi sifatida ham o‘z mavqeini tasdiqladi.

Ozarbayjon harbiy-sanoat majmuasini yaratish jarayoni 2000-yillar o‘rtalarida boshlangan. 2005-yilda Prezident Ilhom Aliyev farmoni bilan Harbiy sanoat bo‘yicha davlat qo‘mitasi tashkil etilib, keyinchalik Mudofaa sanoati vazirligiga aylantirildi. Dastlabki yillarda kichik maqsadlar — qurol-yarog‘, o‘q-dorilar, harbiy kiyimlar ishlab chiqarish va texnika ta’miri ko‘zda tutilgan edi. Ammo 2010-yillarga kelib Ozarbayjonda jiddiy sakrash kuzatildi: Turkiya, Isroil, Belarus va Yevropa kompaniyalari bilan harbiy texnologiyalarni lokallashtirish bo‘yicha bitimlar imzolandi. Mamlakatda qurol-yarog‘, bronetransportyorlar, yengil zirhli texnika, dronlar, artilleriya tizimlari, radiolokatsion va optik-elektron uskunalar ishlab chiqaruvchi korxonalar paydo bo‘ldi.

Davomi

Bugun Ozarbayjon o‘z qurolli kuchlarini zarur jihozlar bilan to‘liq ta’minlabgina qolmay, Turkiya, Pokiston, Saudiya Arabistoni va Afrika davlatlariga harbiy mahsulot eksport qilmoqda. 2020-yildan so‘ng eksport hajmi keskin oshdi, Boku esa mintaqaviy harbiy-texnik markaz sifatida e’tirof etila boshladi. Endi esa TDT doirasida qo‘shma harbiy-sanoat majmuasini yaratish uchun real zamin mavjud.

Bunday tuzilma nafaqat texnologik hamkorlik vositasi, balki jamoaviy xavfsizlik kafolati ham bo‘lishi mumkin. Bu yondashuv turkiy davlatlarga tashqi qurol yetkazib beruvchilarga bog‘liqlikni kamaytirish, o‘zaro to‘ldiruvchi texnologiyalar va yagona standartlarga asoslangan yopiq ishlab chiqarish tizimini yaratish imkonini beradi.

Bundan tashqari, umumiy harbiy sanoat kompleksi nafaqat mudofaa, balki iqtisodiy o‘sish va texnologik taraqqiyot omiliga ham aylanishi mumkin. U mashinasozlik, radioelektronika, aerokosmik texnologiyalar va ta’lim sohasini rivojlantirishga turtki beradi. Kelajakda esa yagona TDT mudofaa bozorini shakllantirish imkoniyati ham mavjud bo‘lib, bu a’zo davlatlarga bir-birining mahsulotiga ustuvor kirish huquqini beradi, qurol-yarog‘ standartlarini soddalashtiradi va armiyalar o‘rtasidagi moslashuvni kuchaytiradi.

Xulosa qilib aytganda, Gabala sammiti turkiy dunyoning birodarlik haqidagi bayonotlardan amaliy harakatlarga o‘tayotganini ko‘rsatdi. Xalqaro beqarorlik, tashqi bosim va yangi tahdidlar sharoitida turkiy davlatlar tobora ko‘proq yagona front sifatida harakat qilish zaruratini anglamoqda. Qo‘shma harbiy-sanoat majmuasi loyihasi esa TDTni siyosiy platformadan Yevrosiyo kuch markaziga aylantiruvchi real mexanizm bo‘lishi mumkin.

Bugun diplomatik moslashuvchanlikni harbiy qudrat bilan uyg‘unlashtira olgan Ozarbayjon bu jarayonda yetakchi rolni bajarishga tayyor. Agar Prezident Ilhom Aliyevning 2026-yilda qo‘shma harbiy mashg‘ulotlar o‘tkazish tashabbusi amalga oshsa, bu turkiy dunyoning yagona xavfsizlik tizimini shakllantirish yo‘lidagi muhim qadami bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia

Dunyoda yuz berayotgan muhim xabar va tahliliy materiallarni bizda kuzating:

Strategic Focus: Central Asia - Markaziy Osiyodagi (va boshqa mintaqalar) asosiy voqealar tahlili.

Strategic Focus: Middle East & North Africa - Yaqin Sharq va Mag’ribdagi zamonaviy xalqaro munosabatlar.

Strategic Focus: Atlantic - AQSh va Yevropa kun tartibidagi asosiy mavzular hamda trendlar.

Xorijiy OAV - chet tillardagi yetakchi nashrlar kanali.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE - jahondagi eng oxirgi va sara xabarlar.

🇺🇿🇷🇺🇹🇲🇰🇬🇹🇯🇰🇿 Душанбе шаҳрида "Марказий Осиё - Россия" форматидаги иккинчи саммит бошланди.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE

Душанбе

Dushanbeda bo‘lib o‘tgan “Markaziy Osiyo – Rossiya” va MDH davlat rahbarlari sammitlari bo‘yicha SFCA ekspertlarining fikrlari

M.Imomov: Dushanbedagi sammitlar Moskvaning hanuzgacha o‘zini integratsiya markazi sifatida ko‘rsatishga urinayotganini, biroq haqiqiy kun tartibini allaqachon mintaqaning o‘zi belgilayotganini yaqqol namoyon etdi. Qozog‘iston, O‘zbekiston, Tojikiston va boshqa davlatlar tobora mustaqil harakat qilmoqda — ular o‘zaro gorizontal aloqalarni yo‘lga qo‘yib, Kremlga qaramasdan milliy manfaatlarini shakllantirmoqda. Rossiya g‘oyaviy va siyosiy markaz maqomini yo‘qotdi. Mintaqa yetakchilari Moskvaning yetakchilik da’vosini rad etib, undan faqat iqtisodiy yoki siyosiy foyda olishga intilmoqda.

S.Pinxasova: Putin delegatsiyasida Sergey Lavrovning yo‘qligi — tasodif emas, balki nozik siyosiy ishora. Ehtimol, Moskvada eski shovinistik-imperiyaviy ritorika endi Markaziy Osiyo mamlakatlariga ta’sir ko‘rsatmasligini, aksincha, salbiy oqibatlarga olib kelishini anglab yetishmoqda. Shu sababli Kreml so‘nggi paytlarda ohangini yumshatishga, keskin iboralardan qochishga urinmoqda. Biroq bu o‘zgarishlar tashqi ko‘rinishda xolos — Rossiya allaqachon zaiflashgan ta’sirini saqlab qolish uchun jon-jahdi bilan kurashmoqda.

P.Alimjonov: Rossiya o‘zini hanuz muhim geosiyosiy o‘yinchi sifatida ko‘rsatish uchun ishonchni tiklashga harakat qilmoqda. Shu nuqtai nazardan, Aliyev bilan “yarashuv” uchrashuvi alohida ahamiyatga ega. Ammo o‘zaro ishonchni bitta uchrashuv yoki sammit bilan qaytarish mumkin emas — ayniqsa Ukrainadagi urushdan so‘ng. Bugun mintaqa davlatlari uchun Kreml barqarorlikdan ko‘ra ko‘proq noaniqlik manbai bo‘lib qolgan. Shu bois Boku bilan yaqinlashuv strategik burilishdan emas, balki diplomatik omon qolish istagidan dalolat beradi.»

A.Fayzullozoda: Dushanbeda biz Putinning Markaziy Osiyoga bo‘lgan ehtiyoji qanchalik kuchli ekanini ko‘rdik. U bir necha bor mintaqa yetakchilarini Rossiya bilan savdo hajmini oshirishga, qo‘shma loyihalarda faolroq ishtirok etishga va aloqalarni uzmaslikka chaqirdi. Biroq mintaqa allaqachon o‘z tanlovini qilgan: Markaziy Osiyo strategik hamkorlarni imkon qadar diversifikatsiya qilish yo‘lidan bormoqda. Bugungi asosiy o‘yinchilar — Xitoy, Turkiya, Yevropa Ittifoqi va Fors ko‘rfazi mamlakatlari. Moskva esa hozir na jiddiy investitsiyalar, na texnologiyalar, na siyosiy kafolatlarni taklif qila oladi. Shu sababli “MO – RF” formati tobora ko‘proq ramziy ahamiyat kasb etmoqda.

K.Ametov: Dushanbedagi sammitlar Markaziy Osiyo siyosiy kun tartibida katta rezonans uyg‘otmadi.
O‘zbekistonlik ekspertlar va siyosiy sharhlovchilar orasida MDH hamda “Markaziy Osiyo – Rossiya” sammitlariga qiziqish ancha past bo‘ldi — bu uchrashuvlar, ularning fikricha, asosan protokol darajasida o‘tgan va yangi g‘oya yoki tashabbus bermagan. Aksincha, katta e’tibor Gabalada bo‘lib o‘tgan TDT sammitiga hamda BMT Bosh Assambleyasiga qaratilgandi. Bu ikki maydon yangi diplomatik dinamika va real tashabbuslar paydo bo‘layotgan makon sifatida qaralmoqda. Ko‘plab ekspertlar ta’kidlashicha, O‘zbekiston va butun mintaqa uchun global miqyosdagi ko‘p vektorli hamkorlik Rossiya boshchiligidagi integratsion loyihalarga nisbatan ancha muhim va istiqbolli yo‘nalishga aylanmoqda.

Umuman olganda, Dushanbedagi sammitlar yangi geosiyosiy haqiqatni ochib berdi: Markaziy Osiyo endi Rossiyaning “orqa hovlisi” emas. Mintaqa o‘z manfaatlar tizimini mustaqil va pragmatik tarzda qurmoqda. Moskva, bir paytlar kuch markazi bo‘lgan davlat, bugun muzokaralar stolida shunchaki ishtirokchilardan biri xolos. Putin “birlik” haqida gapirishi mumkin, biroq sahna ortida mintaqa rahbarlari allaqachon o’z tanlovini qilganlar: Rossiya bilan ehtiyotkorona va hisob-kitob bilan hamkorlik yo‘li tanlangan.

Strategic Focus: Central Asia

Nega Tolibon internet tarmog‘ini uzib qo‘ydi?

Baxriddinov Fayoziddin, Jahon Iqtisodiyoti va Diplomatiya Universiteti, Xalqaro Munosabatlar fakulteti 3-bosqich talabasi

So‘nggi yillarda Afg‘oniston eng og‘ir aloqa inqirozlaridan birini boshdan kechirdi. Bu uzilishning sababi faqat texnik nosozlikda emas, balki chuqurroq siyosiy omillar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. 29-sentabr oqshomidan 1-oktabrgacha mamlakat deyarli butunlay “onlayn hayot”dan uzildi: tolali-optik tarmoqlar uzildi, GSM va 4G xizmatlari to‘xtatildi, hattoki oddiy telefon aloqalari ham ishlamay qoldi. Natijada, deyarli 48 soat davomida afg‘onlar bir-biri bilan bog‘lana olmadi, savdo-sotiq to‘xtadi, insonparvarlik yordamlari yetkazilmay qoldi. Faollar esa bu holatni “to‘liq raqamli qorong‘ulik” deb ta’riflashdi.

Bunday miqyosdagi uzilish, albatta, birdaniga yuz bermadi. Sentyabr oyining o‘rtalaridan boshlab mamlakatning shimoliy viloyatlarida kun davomida tolali-optik internetga kirish cheklana boshlangan edi. Rasmiylar bu holatni “axloqsiz xatti-harakatlarning oldini olish” bilan izohlashgan. Oy oxiriga kelib esa, bu cheklovlar butun Afg‘oniston bo‘ylab to‘liq blokadaga aylandi - hatto poytaxt Kobulda ham aloqa tizimlari izdan chiqdi. Natijada xalqaro aviareyslar bekor qilindi, bank tizimi butunlay to‘xtab qoldi, insonparvarlik missiyalari vaqtincha to‘xtatildi, onlayn ta’limga tayanayotgan maktablar esa internetdan uzildi.

Hozirgacha Tolibon bu keng ko‘lamli blokadaga rasmiy izoh bergani yo’q. Aksincha, OAVda bir-biriga zid bayonotlar paydo bo‘ldi. Ayrim manbalarga ko‘ra, bu holat “eskirgan kabellar” hamda “texnik ta’mir” sabab yuz bergan. Afg‘onistondagi sekin internet va eskirgan infratuzilmani hisobga olganda, bunday izohni butunlay inkor etib bo‘lmaydi - ehtimol, texnik xizmat zarur bo‘lgandir. Ammo ushbu sabablar yetarlicha ishonarli emas. Agar bu faqat texnik muammo bo‘lsa, nega butun mamlakat ikki kun to‘liq internetsiz qoldi? Rasmiylarning sukuti va aniq dalillarning yo‘qligi buqaror ortida boshqa sabablar borligi to’g’risida bir qancha shubhalar uyg‘otadi.

Inson huquqlari tashkilotlari, jumladan, Amnesty International va Human Rights Watch - bu harakatni keskin tanqid qilib, uni “asosiy erkinliklarning asossiz cheklanishi” deb atadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti esa bu uzilishni afg‘on xalqining axborot olish va fikr bildirish huquqining buzilishi sifatida baholab, bu kabi amaliyotlar mamlakatdagi gumanitar inqirozni yanada chuqurlashtirishi mumkinligidan ogohlantirdi.

Strategic Focus: Central Asia