Strategic Focus ekspertlarining Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining VII Maslahat uchrashuvi bo’yicha pozitsiyasi. 2 - qism:

N.Abdullayev: Sammit ko‘rsatganidek, Markaziy Osiyo endi o‘z ovoziga ega bo‘lgan mustaqil mintaqaviy markazga aylanmoqda. Ammo aynan shu mustaqillikning o‘sishi tashqaridan turli bosimlarning kuchayishiga olib kelishi mumkin. Xususan, bir nechta yirik o‘yinchilar bu hududni o‘z ta’sir doirasida saqlab qolishni xohlaydi. Shu sababli, integratsiya jarayoniga: informatsion bosimlar, iqtisodiy raqobat kuchayishi, tashqi kuchlarning yangi diplomatik o‘yinlari, ayrim davlatlar o‘rtasida sun’iy nizo chiqarishga urinishlar kabi xavflar yuzaga kelishi mumkin. Mintaqa davlatlari birdam harakat qilsa, bu to‘siqlarni yengish osonroq bo‘ladi, aks holda integratsiya jarayonining sur’ati pasayishi ehtimoli bor.

S.Alijonov: Sammit ortidan ayrim ekspertlar Markaziy Osiyoning Turk dunyosi va kengroq Islom makoni bilan uyg‘unlashib borayotganini ta’kidlamoqda. Agar Ozarbayjonning qo‘shilishi bu jarayonni tezlashtirsa, mintaqa yangi geosiyosiy markazga aylanishi mumkin. Bunday yaqinlashuv, tabiiyki, Moskva va Pekin uchun noqulay signal bo‘lishi mumkin - chunki ular Markaziy Osiyodagi har qanday mustaqil blokni sezilarli raqobatchi sifatida ko‘rishi tabiiy. G‘arb esa, aksincha, bu formatni hududda barqarorlikni mustahkamlovchi “yumshoq geosiyosiy balans” deb qabul qiladi.

M.Urinova: Sammit natijalari mintaqaning tashqi kuchlarsiz ham o‘zaro kelishuvlar qila olish salohiyatini ko‘rsatdi. Bu esa ayrim geostrategik o‘yinchilar uchun xavotirli signal. Rossiya bu jarayonni o‘z ta’sir maydonining qisqarishi deb ko‘rishi mumkin, Xitoy esa mintaqadagi yirik loyihalarini endi faqat o‘zi nazorat qila olmasligini anglay boshlaydi.

Strategic Focus: Central Asia

Prezident Shavkat Mirziyoyev:

Bizning kuchimiz – birlikda, muvaffaqiyat sari yo‘limiz – do‘stlik va hamkorlikda. Faqat hamjihat bo‘lib, o‘zaro hurmat, birdamlik va strategik yondashuvlarga tayanib, ezgu maqsadlarimizga erishishimiz mumkin.

—
Президент Шавкат Мирзиёев:

Наша сила – в единстве, наш путь к успеху – в дружбе и сотрудничестве. Только сплотившись, опираясь на взаимное уважение, солидарность и стратегическое видение, мы сможем достичь наших благородных целей.

Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X

BMT Xavfsizlik Kengashi Trampning G‘azo bo‘yicha rejasini ma’qulladi

BMT Xavfsizlik Kengashi AQSh taqdim etgan rezolyutsiyani ma’qulladi. Hujjat 13 ta ovoz bilan qabul qilindi, Rossiya va Xitoy esa betaraf pozitsiyani egalladi.

Reja doirasida 2026-yil boshidan G‘azoga xalqaro stabilizatsiya kuchlari kirishi kerak. Ularning vazifasi xavfsizlikni tiklash, gumanitar yordam yo‘laklarini ochish, infratuzilmani qayta tiklash va eng muhim masala — Hamasning qurolli tuzilmalarini tugatishdan iborat bo‘ladi. Missiyada ayrim arab va musulmon davlatlar ham ishtirok etishi ko‘zda tutilgan.

G‘azada vaqtinchalik texnokratik boshqaruv qo‘mitasi va xalqaro hamkorlar bilan ishlaydigan “Tinchlik kengashi” tashkil etilishi rejalangan. Bu mexanizm hudud boshqaruvida yangi modelni taklif qiladi.

Reaksiyalar esa bir xil emas:

Hamas rezolyutsiyani rad etib, uni Falastin xalqining siyosiy irodasiga aralashuv deb atadi.
Falastin ma’muriyati hujjatni ijobiy baholadi va xalqaro jarayonlarni tiklash imkoniyati sifatida ko‘rmoqda.
Isroil qo‘shinlarini faqat demilitarizatsiya bo‘yicha belgilangan bosqichlar bajarilgach olib chiqishini bildirdi.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Strategic Focus: Central Asia - Markaziy Osiyodagi (va boshqa mintaqalar) asosiy voqealar tahlili.

Strategic Focus: Middle East & North Africa - Yaqin Sharq va Mag’ribdagi zamonaviy xalqaro munosabatlar.

Strategic Focus: Atlantic - AQSh va Yevropa kun tartibidagi asosiy mavzular hamda trendlar.

Xorijiy OAV - chet tillardagi yetakchi nashrlar kanali.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE - jahondagi eng oxirgi va sara xabarlar.

Kanallarimizga qo’shiling va do’stlaringiz bilan ulashing!

"Уларнинг ичида ҳеч ким гегемон эмас" - сиёсатшунос МО+Озарбойжон формати ҳақида

Kun.uz билан гаплашган сиёсатшунос Азиз Каримов фикрича, Озарбойжон ҳам қўшилган Марказий Осиё маслаҳат учрашувида бирор давлат гегемон эмас. Яъни, формат тенг ҳуқуқ ва овоз асосида тузилган, давлатлар эса бир-бирини тўлдиради. Энг катта иқтисодиёт - Қозоғистонда, инсон капитали - Ўзбекистонда, сув ресурслари - Тожикистон ва Қирғизистонда, энг кўп газ - Туркманистонда ва юқори транспорт потенциали - Озарбойжонда.

📹 СУҲБАТНИ ТЎЛИҚ ТОМОША ҚИЛИНГ

Vashingtondan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, Xitoy so‘nggi 25 yil ichida AQShga 200 milliard dollardan ortiq kredit bergan. Aytishlaricha, barcha mablag’lar G‘arb texnologiyalarini qo’lga kiritishga qaratilgan edi.

AidData markazi qayd etishicha, Xitoy banklari AQShning deyarli har bir shtatida 2 500 ta loyihani moliyalashtirgan (gaz quvurlaridan tortib aeroport terminallarigacha, hattoki eng yirik data markazlarigacha). Qizig’i shuki, 100 milliard dollardan ortiq mablag’ 2018-yildan keyin taqdim etilgan. Ko’rib turganimizdek, Vashington boshqa davlatlarni Xitoy qarz tuzog‘idan ogohlantirayotgan bir paytda, AQShning o‘zi Xitoyning eng yirik yashirin kredit oluvchisiga aylangan.

Asosiy maqsad esa aniq: Xitoy kreditlar orqali o‘z kompaniyalariga AQSh va Yevropaning chiplar, DNK tahlili, sun’iy intellekt va ilg‘or texnologiyalar ustida ishlovchi firmalarini sotib olish imkonini yaratgan.

Kongressda norozilik kuchaymoqda, bir qator siyosatchilar esa AQSh iqtisodiy geosiyosatda jiddiy yutqazayotganini tan olmoqdalar.

AidData ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoyning chet elga moliyaviy oqimi 2,2 trillion dollardan oshgan - bu AQShdan ikki baravar ko‘p. Bu mablag‘lar sun’iy intellekt, robototexnika, toza energiya va strategik materiallar kabi sohalarda ustunlikni qo‘lga kiritish uchun yo‘naltirilgan.

Eng xavotirli tomoni, Xitoy kreditlarining katta qismi Pekin ta’kidlaganidek kambag‘al mamlakatlarga emas, balki dunyoning eng boy davlatlariga - yashirin yo‘llar, ofshorlar va vositachi shirkatlar orqali berilgan.

Mutaxassislar aytishicha, oddiy kreditlar ortida aktivlar ustidan nazorat, muhim infratuzilmaga ta’sir va intellektual mulk oqimi xavfi yotibdi.

Strategic Focus: Atlantic

Nega Putin urushning tugashini xohlamayapti

Ukraina mojarosini tinch yo‘l bilan hal etish bo‘yicha yangi rejalarga qaramay, ularning amalda ro‘yobga chiqishiga jiddiy shubha tug‘iladi. Bunga asosiy sabab Kiyev emas, balki Vladimir Putindir. Yetakchi xalqaro ekspertlarning tahlillari shuni ko‘rsatadiki, Rossiya prezidenti urushning muzokaralar yo‘li bilan yakunlanishini o‘z siyosiy barqarorligiga bevosita tahdid deb biladi. Hozirgi RF siyosiy tizimi uchun tinchlik urushning davom etishidan ko‘ra ko‘proq xavf tug‘diradi.

Mutaxassislar fikricha, Moskvaning strategiyasi hal qiluvchi g‘alabaga erishish modelidan boshqariladigan uzoq muddatli urush strategiyasiga o‘tgan. Bunday yondashuv ichki siyosiy xarajatlarni kamaytiradi: Kreml ijtimoiy keskinlikni kuchaytirishi mumkin bo‘lgan harakatlardan - umumxalq safarbarligi yoki harbiy muvaffaqiyatsizliklarni tan olishdan qochmoqda. Shuningdek, tahlilchilar Kreml o‘z vaqtida Tramp ma’muriyati orqali Kiyevga bosim o‘tkazish imkoniyatini qo‘ldan boy berganini ta’kidlashadi. Bugungi kunda bunday tashqi imkoniyatlar deyarli qolmagan.

Shu fonda rus rasmiylarning bayonotlari Kremlning pozitsiyasi o‘zgarmaganini ko‘rsatadi: maqsad qisman hududlarni qo‘shib olish emas, balki butun Ukraina ustidan siyosiy va harbiy nazorat o‘rnatishdir. Bu esa har qanday muzokaralarni imkonsiz qiladi. Urushning tugashi xatolarni tan olishni, jamoatchilik ustidan nazoratni kamaytirishni va yo‘qotishlar miqyosi bo‘yicha savollarga javob berishni talab qiladi - bularning barchasi yagona shaxsga bog’lanib qolgan hokimiyat tizimi uchun qabul qilib bo‘lmaydigan holatdir.

Bundan tashqari, mojaroning tugashi Kreml uchun bir qator ichki xavflarni yuzaga keltiradi. Gap frontdan qaytishi kerak bo‘lgan yuz minglab harbiylar haqida ketmoqda, ular orasida safarbar qilinganlar ham, sobiq mahkumlar ham bor - ularning aksariyati og‘ir psixologik holatda. Bugungi kunda kambag‘al hududlar uchun kompensatsiya vazifasini bajarib turgan ijtimoiy to‘lovlarni qayta ko‘rib chiqish zaruriyati tug‘iladi. Halok bo‘lgan va yaralangan harbiylarning oilalari orasida norozilik kuchayishi, xavfsizlik tizimi esa yangi norozilik to‘lqinlarini jilovlashdan charchashi mumkin. Shu tariqa, urushning tugashi Rossiya hokimiyati qabul qila olmaydigan tizimli xavflarni yuzaga keltiradi.

Rossiya armiyasining taktik jihatdan ma’lum darajada moslashuvi va harbiy sanoatning qayta tuzilayotganiga qaramay, mamlakat hanuz strategik burilish yasash uchun yetarli resursga ega emas. Rejimning ichki barqarorligi hamon noaniq, iqtisodiy cheklovlar kuchaymoqda, Xitoyning uzoq davom etadigan mojaroda Rossiyani qo‘llab-quvvatlashga tayyorligi esa savol ostida qolmoqda. Shu sharoitda AQSh va uning ittifoqchilari Ukraina uchun uzoq muddatli yordam strategiyasiga amal qilishga majbur, chunki hozirgi vaziyatda diplomatik yechimning imkoniyati mavjud emas - asosiy to‘siq Rossiya rahbariyatining siyosiy motivatsiyasidir.

Xulosa qilib aytganda, tinchlikka erishish imkoniyatlari nihoyatda past. Haqiqiy siljish faqat Rossiyaning ichki siyosiy sharoitlari o‘zgargan taqdirdagina ro‘y berishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Tehron ekologik bosim ostida — hukumat yangi poytaxt izlamoqda

Eron prezidenti Masoud Pezeshkian Tehrondagi ekologik inqiroz chuqurlashgani uchun poytaxtni ko‘chirish masalasi jiddiy ko‘rib chiqilayotganini yana bir bora ta'kidladi. Tehronda aholi soni ortgan, suv tanqisligi kuchaygan, ayrim hududlarda yer yiliga o‘nlab santimetr cho‘kayotgani esa shaharni yashash uchun tobora xavfli hududga aylantirmoqda.

Hukumat poytaxtni Makran sohiliga ko‘chirish variantini muhokama qilmoqda. Bu hudud strategik jihatdan qulay deb baholanmoqda, ammo tahlilchilar Makranda infratuzilmaning yetarlicha rivojlanmagani va iqtisodiy xarajatlarning juda yuqori bo‘lishini eslatmoqda.

Tehron uzoq yillik ekologik bosimni ko‘tarishga qiynalmoqda. Endi Eron oldida ikkita yo‘l bor — poytaxtni ko‘chirish yoki mavjud inqirozni katta siyosiy qarorlar bilan ichkarida hal qilish.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Xitoy nimani ko‘zlayapti?

M.Xafizov, mustaqil ekspert

Van Ining uch davlat bo‘ylab shoshilinch safari ortiga sinchiklab qaralsa, Pekinning Markaziy Osiyoda bir vaqtning o‘zida bir nechta strategik maqsadni ko‘zlayotgani yaqqol ko‘rinadi.

Birinchidan, Xitoy mintaqada bo‘shayotgan geosiyosiy makonni egallashga urinmoqda. Rossiyaning Ukrainadagi urush bilan bandligi, AQShning esa Tramp ma’muriyati ostida Markaziy Osiyoga qaytish harakati Pekin uchun “strategik imkoniyat oynasi” yaratdi. Xitoy bu imkoniyatni boy bermaslik uchun mintaqaga iqtisodiy, siyosiy va xavfsizlik borasida chuqur kirib borishni maqsad qilmoqda.

Ikkinchidan, Pekin Markaziy Osiyoning tobora mustaqil siyosiy subyektga aylanishidan foydalanmoqchi. Maslahat uchrashuvlari formati ostida shakllanayotgan mintaqaviy birdamlik Xitoyga Markaziy Osiyoni bo‘linmalarga ajralmagan, “tashqi integratsiyaga ochiq bo‘lgan yagona hudud” sifatida ko‘rish imkonini bermoqda. Boshqacha aytganda, Xitoy Markaziy Osiyodagi birlikni kuchaygan AQSh bosimiga qarshi o‘z foydasiga yo‘naltirmoqchi.

Uchinchidan, Xitoy transport-logistika infratuzilmasi orqali mintaqani Yevroosiyo tranzitining bosh o‘qiga aylantirishni ko‘zlamoqda. Qirg‘izistondagi temir yo‘l, avtomagistral va aviatsiya tashabbuslari, Toshkent bilan logistik hamkorlik - bularning barchasi Xitoyning “ichki ishlab chiqarishdan tashqi bozorlar sari uzluksiz kamari”ni yaratish strategiyasining tarkibiy qismidir.

To‘rtinchidan, Pekin mintaqaning janubiy xavfsizlik perimetrini mustahkamlash orqali Afg‘onistondagi beqarorlikni oldindan jilovlashni istayapti. Tojikistonda terrorizm, radikalizm va narkotrafikka qarshi kurash bo‘yicha kelishuvlar Xitoyning o‘z ichki xavfsizligi uchun tashqi devor qurish strategiyasidir.

Beshinchidan, Xitoy O‘zbekistonga alohida strategik markaz sifatida qarayapti. Toshkent bilan muhokama qilinayotgan yashil energetika, foydali qazilmalarning “yashil zanjiri”, investitsiya oqimlari va ko‘p tomonlama formatlardagi koordinatsiya Pekinning O‘zbekistonni mintaqaning siyosiy va iqtisodiy qutbiga aylantirish orqali o‘z ta’sirini uzoq muddatga mustahkamlash niyatidan darak beradi.

Strategic Focus: Central Asia