📍 Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz shahrida jonli uchrashuv

🗓 2026-yil 15-fevral
⏱️ Soat 14:00

🎙 Jonli ilmiy-ma’rifiy uchrashuv

📌 Mavzu:

💡 Tarix qachon siyosat quroliga aylanadi?

👥 Ishtirok etuvchi ekspertlar:

Hamid Sodiq — siyosatshunos

Kamoliddin Rabbimov — siyosatshunos

G‘aybulla Boboyorov — tarixchi

🔹 Tadbir davomida:

Tomoshabinlar bevosita savollar berish va fikr bildirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.

Ilmiy va ma’rifiy kitoblar taqdimoti bo‘lib o‘tadi.

Mualliflardan dastxat olish imkoniyati bo'ladi.

📩 Bog‘lanish uchun:
👉 @nurbekgofurov

Ekstremizmga qarshi kurash: jazo yetarlimi yoki yondashuvni o‘zgartirish kerakmi?

Ekstremizm ko‘pincha faqat diniy xavf sifatida qabul qilinadi. Amalda esa, u ancha keng tushuncha: milliy, etnik, irqiy va ijtimoiy adovatga asoslangan shakllarini ham jamiyat uchun xavfi kam emas. Muammo shundaki, qonunchilik va amaliyot bu xilma-xillikni doim ham hisobga olmaydi.

Asosiy xatar qayerda? Ekstremizm odamlarni “biz” va “ular”ga ajratadi. Bu bo‘linish qaysi g‘oya bilan niqoblanishidan qat’i nazar, jamiyat barqarorligiga zarba beradi. Agar javobgarlik faqat bir shaklga qaratilsa, qolganlari boshqa nom ostida erkin tarqalayotgan bo‘ladi.

Jazo masalasi ham oddiy emas. Tashkil etuvchi va rahbar bilan ta’sir ostida qolib qo‘shilgan ishtirokchini bir xil javobgarlikka tortish - adolat tamoyiliga to‘liq mos kelmaydi. Xavf darajasi ham, javobgarlik yuki ham farqli bo‘lishi kerak.

Faqat jazo yechim bo‘la oladimi? Amaliyot shuni ko‘rsatyaptiki, ekstremizm - faqat jinoiy harakat emas, balki mafkuraviy muammo. Demak, unga qarshi kurash ham faqat jazo emas, profilaktika, axborot xavfsizligi va huquqiy aniqlikka tayanishi lozim.

Ekstremizmga qarshi samarali kurash uchun uning barcha shakllari ochiq ta’riflanishi, javobgarlik adolatli ajratilishi va jazo bilan bir qatorda ongli profilaktika yo‘lga qo‘yilishi shart. Aks holda, xavf yo‘qolmaydi - faqat shakl o‘zgartiradi.

Strategic Focus: Central Asia

Nega AQSh Yaqin Sharqdan ketolmayapti: Eronning yadroviy omili

J.Xakimov, Strategic Focus kuzatuvchisi

AQShning Eron yadroviy dasturiga bo‘lgan e’tibori Vashingtonning global strategiyasida ma’lum darajada paradoks yaratadi. Klassik geosiyosiy nuqtai nazardan qaraganda, Eron AQSh uchun global raqib emas. Biroq yadroviy omil Tehronni oddiy mintaqaviy muammo darajasidan chiqarib, global xavfsizlik kun tartibidagi ustuvor masalaga aylantiradi.

AQShning Yaqin Sharqdagi ishtirokini kamaytirishga qaratilgan strategik yo‘nalish asosan Barak Obama davrida shakllandi. “Osiyoga burilish” (Pivot to Asia) deb atalgan bu strategiya resurslarni Yaqin Sharqdan qisman boshqa hududlarga, xususan Xitoy bilan strategik raqobatga yo‘naltirishni ko‘zda tutgan edi. Shunga qaramay, Eronning yadroviy dasturi ushbu umumiy chekinish logikasiga to‘liq mos kelmaydigan istisno sifatida qolmoqda.

AQSh siyosatining muhim psixologik va strategik fonida 11-sentabr voqealarining ta’siri hanuz seziladi. O‘zini qurbon qilishga tayyor bo‘lgan aktorlar, qurolli kuchlar bilan to‘qnashuv Amerika siyosiy elitasi orasida “o‘zaro kafolatlangan yo‘q qilish” (Mutual Assured Destruction - MAD) tamoyilining universalligiga nisbatan shubhalarni kuchaytirdi. Davlatlar o‘rtasida yadroviy tiyib turish mexanizmi samarali bo‘lib kelgan bo‘lsa-da, Vashington proksi kuchlar bilan murakkab aloqalarga ega davlatlarga nisbatan bu modelning ishlashiga to‘liq ishonmaydi.

Shu kontekstda Eron irratsional aktor sifatida emas, balki yadroviy tarqalish xavfi manbai sifatida ko‘riladi. Tehronning mintaqadagi proksi kuchlarni qo‘llab-quvvatlashi yadroviy texnologiyalar yoki muhim komponentlar klassik davlat nazoratidan chiqib ketishi mumkinligi haqidagi xavotirlarni kuchaytiradi. Bundan tashqari, Eron ichidagi elitalar va kuch markazlari o‘rtasidagi murakkab muvozanat qaror qabul qilish jarayonida noaniqlikni oshiradi.

Shu sababli AQSh Eron yadroviy dasturini oddiy muzokara masalasi sifatida emas, balki mavjudlik darajasidagi tahdid sifatida baholaydi. Tehron bilan diplomatik muloqot majburiy bo‘lsa-da, bu AQShning Yaqin Sharqdan bosqichma-bosqich uzoqlashish strategiyasiga qisman zid keladi. Vashington uchun murosa faqat Eronning yadroviy salohiyatni qayta tiklash ehtimolini yo‘qqa chiqaradigan sharoitdagina maqbul bo‘lishi mumkin.

Tehron uchun esa yadroviy dastur asosiy strategik “richag” va siyosiy omon qolish kafolati sifatida qaraladi. Bu vosita orqali Eron tashqi bosimni kamaytirish, hududiga qarshi hujumlarning oldini olish hamda xalqaro sanksiyalarni yumshatishga intiladi. Shu bois, yadroviy imkoniyatlardan voz kechish faqat AQSh tomonidan ham muhim yon berishlar amalga oshirilgandagina mumkin, bu esa muzokaralarni tuzilma jihatidan nomutanosib va murakkab qiladi.

Diplomatik yo‘l muvaffaqiyatsiz bo‘lgan taqdirda, harbiy ssenariy AQSh uchun istalmagan bo‘lsa-da, qabul qilinadigan variant sifatida saqlanib qoladi. Bunday holatda ehtimoliy zarbalar maqsadi rejimni almashtirish emas, balki klassik tiyib turish doirasidan tashqarida deb hisoblangan aniq tahdidni yo‘q qilish bo‘ladi.

Shunday qilib, Eronning yadroviy masalasi AQShning Yaqin Sharqdagi manfaatlariga global o‘lcham beradigan asosiy nuqta bo‘lib qolmoqda. Bu esa murosani bir vaqtning o‘zida ham zarur, ham murakkab qiladi va mojaroni tez hal qilish ehtimolini past darajada saqlaydi.

📨 O‘z tahliliy maqolangizni kanalda chiqarishni istasangiz, materialni @sfca_admin ga yuboring. Barcha maqolalar jamoamiz tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Strategic Focus: Atlantic

Germaniya Tashqi ishlar vazirining bayonoti yuzasidan Strategic Focus eskpertlari munosabati

M.Imomov: Markaziy Osiyo davlatlariga sanksiya masalasida “tomon tanlash”ni buyurish suverenitetga nisbatan hurmatsizlikdir. Biz hech bir mojaroning ishtirokchisi emasmiz va o‘zimizga zarar keltiradigan qarorlarni tashqi bosim ostida qabul qilmaymiz. Qolaversa, hozirgi kunda Germaniya AQSh yarim mustamlakasi rolida va aynan shu davlatning bizga aql o‘rgatishi juda kulgili. Avval o‘zingni suveren qaror qabul qilish qobiliyatingni tikla, keyin boshqalarga maslahat berasan.

A.Fayzullozoda: Sanksiyalarni faol ilgari surayotgan Germaniya hozirgi kunda jiddiy iqtisodiy yo‘qotishlarga uchragan. Masalan, Rossiyaga qarshi sanksiyalar boshlanganidan beri Berlin faqatgina neft xaridida 39,8 mlrd yevro! ortiqcha mablag‘ sarflagan. Shunday ekan, iqtisodiy jihatdan o‘zi shuncha zarar ko‘rayotgan davlat nima sababdan boshqalardan ham aynan shu yo‘lni tanlashni talab qilmoqda?

K.Akopyan: Markaziy Osiyo iqtisodiy barqarorlik, savdo aloqalari va energetik xavfsizlikni birinchi o‘ringa qo‘yadi. Biz uchun millionlab ish o‘rinlari, eksport yo‘llari va investitsiyalar real ahamiyatga ega. Geosiyosiy shiorlardan ko‘ra real, amaliy manfaatlar har doim ustun turadi.

B.Alimov: Agar Yevropa o‘z xavfsizlik arxitekturasini mustahkamlashni istasa, bu masalani o‘zi hal qilishi kerak. Markaziy Osiyoni katta kuchlar qarama-qarshiligiga tortish konstruktiv diplomatiya emas. Har kim o‘z muammosini o‘zi hal qilgani ma’qul.

Strategic Focus: Central Asia

O‘zbekiston–AQSh munosabatlarining eng yangi tarixi: tobora jadallashayotgan muloqotlar va ikki tomonlama hamkorlikning yuksalish davri
—
Новейшая история узбекско-американских отношений: нарастающая динамика контактов и беспрецедентный подъем двустороннего сотрудничества

Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X

Yevropaning yangi yo‘li

Ekspertlar hamjamiyati so‘nggi kunlarda Yevropaning transatlantik xavfsizlik modelidan uzoqlashib, mustaqil geosiyosiy kuch markaziga aylanish jarayonini qizg‘in muhokama qilmoqda. 2026-yilgi Myunxen xavfsizlik konferensiyasida Germaniya kansleri F.Mers tomonidan "eskicha dunyo tartibi" yemirilayotgani ochiq-oydin e’tirof etilishi bejiz emas. Bundan avvalroq Jahon iqtisodiy forumi doirasida E.Makron Yevropaning "huquq ustuvorligini kuch ishlatish siyosatidan ustun qo‘yishi" lozimligini ta’kidlab, ushbu signalni bevosita Vashingtonga yo‘llagan edi. Bunday bayonotlar shunchaki tasodifiy ritorika emas, balki qit’adagi fundamental tizimli siljishlarning siyosiy ifodasidir.

Bugungi kunda asosiy e’tibor Yevropaning harbiy, iqtisodiy va siyosiy jihatdan tezkor markazlashuviga qaratilmoqda. Buning bosh sababi - so‘nggi bir yil ichida AQShning ittifoqchilik modelini shartli va faqat tranzaksion (olddi-berdi) shaklga o‘tkazgani bo‘ldi. Ukraina prezidenti V.Zelenskiyning Oq uydagi keskin kechgan uchrashuvi, Rossiya va AQSh o‘rtasidagi “Alyaska muloqotlari” jarayonida Bryusselning chetlab o‘tilishi hamda 2025-yilgi Myunxen konferensiyasidagi "Vens ultimatumi" Yevropaga oddiy bir haqiqatni ko‘rsatdi: xavfsizlik kafolati endi avtomatik ravishda taqdim etilmaydi. Xalqaro munosabatlar nazariyasida (Kennet Valts) qayd etilganidek, tizimda tashqi tahdid kuchaysa, davlatlararo jipslashuv va ichki muvozanatni saqlash instinkti uyg‘onadi. Hozirda qit’ada aynan shu “o‘zini saqlash” jarayoni kuzatilmoqda.

Yevropada kechayotgan birinchi muhim o‘zgarish - bu misli ko‘rilmagan harbiy safarbarlikdir. “ReArm Europe” (Yevropani qayta qurollantirish) dasturi doirasida yaqin to‘rt yil ichida 650 milliard yevro ajratilishi rejalashtirilgan. Moliyalashtirish SAFE mexanizmi orqali amalga oshirilib, bunda Yevropa mudofaa sanoati strategiyasi (EDIS) ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Mudofaa xarajatlari milliy qarz cheklovlaridan chiqarildi, natijada Germaniya o‘zining ko‘p yillik fiskal va harbiy tabularini bekor qildi. Prognozlarga ko‘ra, 2030-yilga borib Yevropa davlatlarining umumiy mudofaa byudjeti 800 milliard yevroga (taxminan 870 mlrd dollar) yetishi kutilmoqda - bu AQShning amaldagi harbiy xarajatlari bilan deyarli tenglashish demakdir. Yevropa davlatlari va Ukraina harbiylarining umumiy soni 2,5 milliondan oshgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich Rossiya va Hindistondan yuqori, Xitoy bilan esa taqqoslanadigan darajaga yetdi.

Ikkinchinchidan, iqtisodiy suverenitetning kuchayishi. 450 million aholiga ega yagona bozor endi geoiqtisodiy qurol sifatida ko‘rilmoqda. 5G Toolbox va 2026-yilgi Kiberxavfsizlik akti orqali Huawei hamda ZTE kabi kompaniyalar Yevropa infratuzilmasidan siqib chiqarildi. Tashqi bosimlarga javob beruvchi Anti-Coercion Instrument (ACI) mexanizmi esa siyosiy shantajga qarshi savdo “bazukasi” sifatida tayyor turibdi. Bu Yevropa o‘z bozorini siyosiy ta’sir vositasi sifatida ishlatishning yangi bosqichiga o‘tganini anglatadi. Shu bilan birga, siyosiy markazlashuv ham tezlashmoqda: 27 davlatning tarqoq tashqi siyosati o‘rniga, favqulodda mexanizmlar orqali Rossiya aktivlarini muzlatish va qurol xaridlarini markazlashtirish vakolatlari Yevrokomissiya qo‘lida jamlanmoqda. Veto huquqining amalda cheklanishi esa Yevropani yagona qaror qabul qiluvchi blokga aylantirishga qaratilgan.

Xulosa qilib aytganda, ushbu jarayonlar yaqin istiqbolda Yevropaning mustaqil, qurollangan va proteksionistik “Uchinchi qutb” sifatida shakllanishiga olib keladi. Agar hozirgi tendensiyalar saqlansa, 2030-yilga borib Yevropa harbiy salohiyat bo‘yicha global yetakchilar safiga qaytadi, iqtisodiyotda o‘z ichki sanoatini ustuvor qiladi va xavfsizlik masalalarida Vashingtonga mutlaq tobe bo‘lmaydi. Natijada, Yevropa “itoatkor kichik hamkor” darajasidan qat’iyatli geosiyosiy o‘yinchi maqomiga erishadi.

Strategic Focus: Atlantic

Ramazon muborak!

Kirib kelgan muqaddas Ramazon oyi barchamizga muborak bo‘lsin!

Bu fayzli oy xonadonlaringizga tinchlik va totuvlik, qalblaringizga xotirjamlik va nur, hayotingizga esa baraka hamda muvaffaqiyat olib kelsin.

Ramazon - sabr, shukr va mehr-oqibat oyidir. Ushbu muborak kunlarda tutgan ro‘zalarimiz, qilgan ibodatlarimiz va amalga oshirgan barcha ezgu niyatlarimiz ijobat bo‘lsin.

Yurtimizga osoyishtalik, har bir oilaga saodat va farovonlik tilaymiz.

Strategic Focus: Central Asia