🛢️ Yaqin Sharqdagi mojaro fonida neft narxining oxirgi 40 yil ichidagi eng katta kunlik o’sishi qayd etildi va narx 120 dollarga yaqinlashdi.

Brent va WTI markali neft bir kunda 25 foizga qimmatlashdi. Donald Tramp esa buni “AQSh va butun dunyo xavfsizligi hamda tinchligi uchun to‘lanadigan juda kichik narx” deb atadi.


👉 @jahongirolimov_rasmiy 👈

🇮🇷 Urush sharoitida Eron siyosati yanada qat’iy va keskin bosqichga o’tishi mumkinligi taxmin qilinmoqda

Yangi saylangan Mojtaba Xomanaiy uzoq yillardan beri Eron siyosiy tizimidagi eng yopiq, ammo ta’sirli figurallardan biri sifatida tilga olinadi. U ko‘pincha ommaviy siyosiy maydonda ko‘rinmagan, biroq tizim ichidagi muhim qarorlar shakllanishida sezilarli rol o‘ynagan shaxs sifatida baholanadi. Ammo tahlilchilarning fikricha, uning ehtimoliy tayinlovi atrofida bir nechta muhim savollar ham mavjud.

1️⃣ Birinchidan, ko‘plab kuzatuvchilar Mojtaba Xomanaiyning bunday darajadagi lavozim uchun zarur bo‘lgan to‘liq siyosiy-diniy legitimatsiyaga ega emasligi haqida gapirib kelgan. Tizim ichidagi norasmiy ta’sir - bir masala, ammo butun davlatni boshqarish - mutlaqo boshqa darajadagi mas’uliyat va siyosiy vaznni talab qiladi.

2️⃣ Ikkinchidan, so‘nggi yillarda Eronda Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusining siyosiy qarorlar qabul qilishdagi roli sezilarli darajada oshib bormoqda. Shu nuqtai nazardan qaralganda, Mojtaba Xomanai figurasi tizim ichidagi turli siyosiy guruhlar uchun konsensus varianti sifatida ko‘rilgan bo‘lishi mumkin.

Shu bois bugungi kunda asosiy masala faqat yangi rahbar shaxsiyati emas. Asosiy savol - Eron siyosiy kursini kim belgilaydi: siyosiy elitami yoki kuch tuzilmalari?

Hozirgi geosiyosiy keskinlik va urush sharoitida Eron siyosati ehtimol yanada qat’iy, markazlashgan va keskinroq bosqichga o‘tishi mumkin. Bu esa nafaqat mamlakat ichki siyosatiga, balki butun mintaqadagi kuchlar muvozanatiga ham sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.


👉 @jahongirolimov_rasmiy 👈

O‘zbekistonning yosh va kuchli ekspertlaridan biri - Islomxon Gafarovning Telegram kanaliga qo‘shilishni tavsiya qilamiz.

Ayni paytda do‘stimiz xizmat safari bilan Hindistonda bo‘lib turibdi va u yerdan turib global siyosat va iqtisodiy jarayonlarga oid qiziqarli tahlillar va eksklyuziv kuzatuvlarni o‘z kanalida ulashib bormoqda.

Agar sizni xalqaro siyosat, mintaqaviy jarayonlar haqidagi tahlillar qiziqtirsa, unda bu kanal aynan siz uchun!

🇹🇷🇮🇱 Erdo‘g‘an urushda Isroil katta o‘yin o‘ynayotganini tasdiqladi

“Hech kim noto‘g‘ri hisob-kitob qilmasligi kerak; hech kim birodarni birodarga qarshi qayrashni maqsad qilgan sionistik qirg‘in tarmog‘ining tuzog‘iga tushmasligi kerak.

Iroq Kurdistoni mintaqasidagi birodarlarimizning bayonotlarini olqishlaymiz va ular bu o‘yinga tushmasliklariga chin dildan ishonamiz”, dedi Turkiya Prezidenti.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Erdo‘g‘anning bunday xavfsirashi ma’lum darajada o‘rinli. Turkiyada kurdlar diasporasi juda katta. 2015–2016-yillardagi kurdlar bilan bog‘liq qurolli to‘qnashuvlar qaytalanishi va siyosiy hokimiyatining zaiflashib qolishidan xavotir mavjud. O‘sha davrda kurd guruhlari tomonidan keng ko‘lamli isyon va qurolli qarshilik harakatlari yuzaga kelgan edi.

Shu bilan birga, AQSh qo‘lida hali ham muhim “oltin karta” - kurdlar omili mavjud.

Agar bu karta ochilsa, Yaqin Sharqdagi geosiyosiy qarama-qarshiliklarga Turkiyaning ham bevosita tortilishi ehtimoli yuqori bo‘lishi mumkin.

Ma’lumot o‘rnida: Kurdlar Yaqin Sharqdagi davlatsiz eng yirik millatlardan biri hisoblanadi.

- Turkiyada: 15–20 mln
- Eronda: 8–10 mln
- Iroqda: 6–7 mln
- Suriyada: 2–3 mln

Shu tariqa, dunyo bo‘yicha jami 30–40 million atrofida kurd xalqi mavjud.

Avvalroq Iroq Kurdistoni hukumati ham AQSh har qanday vaqtda siyosiy manfaatlari o‘zgarsa, ularga nisbatan pozitsiyasini o‘zgartirishi mumkinligini hisobga olib, Eronga qarshi urushda qatnashishdan bosh tortgan edi.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

“Яқин Шарқдаги “чексиз уруш” ҳеч кимга керакмас”

Исроил расмийлари Эронга қарши урушнинг узоқ давом этишидан хавотирда – WP

2026 йилнинг 10 мартига келиб, АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган кенг кўламли ҳарбий операцияси ўн биринчи кунига қадам қўйди. Бироқ дастлабки “тезкор ғалаба” ваъдалари ўрнини глобал энергия бозорларидаги беқарорлик ва узоқ давом этувчи можаро қўрқуви эгалламоқда. Нефт нархи аллақачон 100 долларлик довондан ошиб ўтди, бу эса жаҳон иқтисодиёти учун жиддий сигналдир.

The Washington Post нашрининг хабар беришича, Исроил юқори мартабали расмийлари орасида урушнинг “очиқ ва чекланмаган” тус олаётгани борасидаги хавотирлар кучаймоқда. Исроил сиёсий элитаси вазият минтақавий иқтисодиётни жарликка етаклашидан чўчиб, можарони тўхтатишнинг дипломатик ёки ҳарбий “чиқиш йўлларини” излашга чақирмоқда. Бундай хавотирларга асосли сабаблар бор: Эрон тузуми кутилганидек заифлашгани йўқ. Аксинча, олий раҳбар Али Хоманаийнинг ўлими ва унинг ўрнини Можтабо Хоманаий эгаллаганидан сўнг, Теҳрон ичида ташқи тажовузга қарши кучли бирлашув кузатилмоқда.

Ҳарбий харажатларнинг кўлами эса ҳайратланарли: Пентагон маълумотларига кўра, амалиётнинг дастлабки икки кунидаёқ 5,6 миллиард долларлик ўқ-дори сарфланган. Трамп маъмурияти ваъда қилган “тезкор натижа” ўрнига, эндиликда уруш ҳафталаб, балки ойлаб давом этиши мумкинлиги айтилмоқда. Бу эса нафақат иқтисодий юк, балки жамиятда урушдан чарчоқ ва ички сиёсий беқарорликни келтириб чиқариши тайин.

Феврал ойи охирида Эроннинг ядровий объектлари ва ракета базаларига берилган зарбалар билан бошланган бу можаро аллақачон чегаралардан тошиб чиқди. Ироқ, БАА, Баҳрайн, Кувайт, Саудия ва Қатардаги АҚШ базаларига йўлланаётган дрон ҳужумлари вазиятни янада чигаллаштирмоқда. Исроил ичида Нетаньяху ҳукуматига нисбатан босим ортиб бораётган бир пайтда, баъзи расмийлар ҳатто “тузумни ағдариш бизнинг манфаатларимизга зид бўлиши мумкин” деган хулосага келишмоқда. Ҳозирда дунё ҳамжамияти икки йўлдан бирини кутмоқда: ё Трамп маъмурияти Теҳроннинг янги раҳбарияти билан музокаралар столига ўтиради, ёки вазият бошқариб бўлмас эскалация даражасига кўтарилади.

@gayratkhodjasaydaliev

AQShning O‘zbekistondagi elchixonasi:

11-mart, chorshanba kuni Qo‘shma Shtatlar O‘zbekistonga deportatsiya reysini amalga oshirib, mamlakatda qolish uchun qonuniy ruxsatga ega bo‘lmagan 65 nafar O‘zbekiston fuqarosini qaytarib yubordi. Ushbu parvoz Qo‘shma Shtatlarning o‘z chegaralari xavfsizligini ta’minlash borasidagi sa’y-harakatlari doirasidagi navbatdagi tadbirlardan biridir. Prezident Tramp lavozimga kirishganidan buyon Qo‘shma Shtatlar noqonuniy immigratsiyaga chek qo‘yishga hamda o‘z chegaralari va fuqarolarini himoya qilishga qaratilgan o‘z majburiyatlari doirasida 1000 dan ziyod O‘zbekiston fuqarosini deportatsiya qildi. Qo‘shma Shtatlar hududiga noqonuniy kirgan shaxslar qamoq jazosiga tortiladi va mamlakatdan chiqarib yuboriladi. Qo‘shma Shtatlar AQShning deportatsiya tadbirlarini o‘tkazishda yaqindan hamkorlik qilayotgani uchun O‘zbekiston hukumatiga o‘zining chuqur minnatdorligini bildiradi.

Strategic Focus: Central Asia

Yaqin Sharqdagi geosiyosiy jarayonlar keskinlashib borayotgan bir paytda, Eron AQSh bilan ehtimoliy muzokaralar uchun o‘zining boshlang‘ich shartlarini ochiq tarzda belgilab qo‘ydi. Bu shartlar oddiy diplomatik signal emas, balki mintaqada shakllanayotgan yangi siyosiy-iqtisodiy reallikni qat’iy tarzda fiksatsiya qilishga o‘xshaydi.

Tehron tomonidan ilgari surilgan uchta asosiy talab mavjud.

Birinchidan, Eronga nisbatan joriy etilgan barcha sanksiyalarni to‘liq va shartsiz bekor qilish. Bu yerda gap bosqichma-bosqich yumshatish yoki “qadam-baqadam normalizatsiya” haqida emas, balki to‘liq iqtisodiy reabilitatsiya haqida ketmoqda.

Ikkinchidan, Vashington Eronning to‘liq siklli fuqaroviy yadroviy dasturga ega bo‘lish huquqini rasman tan olishi kerak. Ya’ni, AQSh ko‘p yillar davomida sanksiyalar va bosim orqali demontaj qilishga harakat qilgan infratuzilmani amalda legitimlashtirishi talab qilinmoqda.

Uchinchidan, Tehron Eron iqtisodiyoti va infratuzilmasiga yetkazilgan zarar uchun kompensatsiya to‘lanishini talab qilmoqda. Bu talabning o‘ziyoq muzokaralar logikasini tubdan o‘zgartiradi, chunki gap endi faqat yadroviy kelishuv haqida emas, balki geoiqtisodiy hisob-kitob haqida bormoqda.

Eng qiziq jihati shundaki, Eron ushbu kompensatsiyalarni olish mexanizmini ham bilvosita ko‘rsatib qo‘ydi. Bu - global energetika savdosining asosiy arteriyalaridan biri bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tish uchun to‘lov joriy etish g‘oyasi.

Agar bu model amalga oshsa, demak Eron muzokaralarni “yadro kelishuvi 2.0” formatidan chiqarib, global energetika infratuzilmasi ustidan nazorat uchun geoiqtisodiy savdolashuv formatiga o‘tkazmoqda.

Bunday konstruktsiyada Eron o‘zini mintaqa xavfsizligining kafolatchisi sifatida taklif qilmoqda: ya’ni u dengiz yo‘llari xavfsizligini ta’minlaydi va buning evaziga Ho‘rmuz orqali o‘tadigan energetik oqimlardan to‘lov pulini oladi.

Bu esa Yaqin Sharq uchun mutlaqo yangi mintaqaviy arxitektura modelini anglatadi. Bunday tizim deyarli muqarrar ravishda mintaqadagi kuchlar muvozanatini qayta shakllantiradi. Ayrim joylarda bu hududiy konfiguratsiyalarning o‘zgarishiga olib kelishi mumkin, ayrim hollarda esa ayrim davlatlarning transformatsiyasi yoki siyosiy rolini keskin o‘zgartirib yuborishi ehtimoldan xoli emas.

Albatta, bunday jarayonga Saudiya Arabistoni befarq qarab turolmaydi. Ar-Riyod ham mintaqa xavfsizligi bo‘yicha muqobil yoki parallel kafolat tizimini yaratishga urinishi mumkin.

Mazkur jarayonning yana bir muhim qatlami mavjud. Agar mintaqa ustidan strategik nazorat asta-sekin AQSh qo‘lidan chiqsa, unda faqat xavfsizlik masalasi emas, balki energetika savdosining valyuta zonasi ham kun tartibiga chiqadi. Ya’ni neft va gaz savdosi asta-sekin dollar zonasidan chiqib ketishi ehtimoli paydo bo‘ladi. Shu nuqtada asosiy strategik savol yuzaga keladi: kelajakdagi global bo‘linishda Yaqin Sharq qaysi valyuta zonasi tarkibiga kiradi?

Hozircha bu savolga aniq javob berish erta. Ammo bir narsa tobora ravshanlashib bormoqda: Yaqin Sharqdagi bugungi keskinlik oddiy mintaqaviy mojaro emas. U aslida globallashuv merosi uchun ketayotgan kengroq geosiyosiy kurashning bir fragmenti xolos.

K.Asqarxonov, siyosiy ekspert

Strategic Focus: Central Asia

Фойдали тўплам!

📊 Энг сўнгги янгиликлар ва иқтисодий кўрсаткичлар;
🏛 Геополитик таҳлиллар ва сиёсий шарҳлар;
💰 Шахсий молия ва инвестиция бўйича маслаҳатлар;
💲 Валюта курслари ва уларнинг ўзгариши бўйича таҳлиллар;
📑 Қонунчиликдаги янгиликлар ва республика бўйича муҳим тайинловлар.

Ҳар куни 10 дақиқа вақт ажратинг ва қарор қабул қилишда адашманг.

👉 Фойдали тўпламга обуна бўлиш
👉 Фойдали тўпламга обуна бўлиш

Siyosatshunos Suhrob Bo'ronov bilan ortda qolgan haftani tahlil qildik, sizdan kutganimiz - like, comment, share, yoki dislike:

https://www.youtube.com/live/ML-_Mx2f0hY?si=fxtvejJEVAGgsKrq

Москва “ортга қайтмоқда”

Москвада рақамли инқироз: Аҳоли нега оммавий равишда пейжер ва рацияларга ўтмоқда?

Москвада мобил интернет фаолиятидаги беқарорлик ва техник узилишлар фонида аҳолининг эскирган алоқа воситаларига бўлган қизиқиши кутилмаган даражада ортди. Wildberries ва Russ бирлашган компаниясининг 2026 йил 12 мартдаги маълумотларига кўра, пойтахтда бор-йўғи бир неча кун ичида пейжерлар савдоси 73 фоизга, маиший рациялар айланмаси эса 27 фоизга юқорилаган. Шунингдек, стационар телефонлар хариди чорак бараварга ошган бўлса, қоғоз кўринишидаги автомобиль йўллари хариталарига бўлган талаб нақ 170 фоизлик рекорд кўрсаткични қайд этди. Бундай вазият мегаполис аҳолисининг рақамли инфратузилмага боғланиб қолганини ва интернетдаги узилишлар навигация ҳамда кундалик мулоқот учун жиддий тўсиқ яратганини англатади.

Бироқ, соҳа мутахассислари бу каби «эскиликка қайтиш» тенденцияси алоқа муаммосини реал ҳал эта олмаслигидан огоҳлантирмоқда. «Telecom Daily» агентлиги раҳбари Денис Кусковнинг таъкидлашича, Россияда бир неча йил олдин охирги пейжинг компанияси ўз фаолиятини тўхтатган. Пейжер ишлаши учун сигнални қабул қилиб, хабарни абонентга етказиб берувчи махсус оператор ва инфратузилма бўлиши шарт. Мамлакатда бундай хизмат кўрсатувчи марказлар мавжуд эмаслиги сабабли, харид қилинган пейжерлар ҳозирда алоқа воситаси эмас, балки шунчаки ишламайдиган «темир» бўлиб қолмоқда. Экспертнинг фикрича, одамлар бу қурилмаларни нима мақсадда сотиб олаётгани мутлақо тушунарсиз ва бу ҳолат кўпроқ аҳоли орасидаги ваҳимали кайфият натижасидир.

Шундай бўлса-да, рациялар ва оддий шаҳар телефонлари маълум маънода амалий фойда бериши мумкин. Рациялар қисқа масофада автоном алоқани таъминласа, стационар телефонлар анъанавий тармоқ орқали ишлашда давом этади. Аммо улар ҳам замонавий смартфонлар ва тезкор интернетнинг ўрнини боса олмайди. Мутахассисларнинг хулосасига кўра, Москвадаги ушбу «технологик ретро-бум» алоқа инқирозига қарши илмий асосланган ечим эмас, балки ахборот вакуумида қолган инсонларнинг «ҳар эҳтимолга қарши» захира тўплаш инстинктидир.

@gayratkhodjasaydaliev

Diplomatik manbalarga ko‘ra, Kremlda G‘arb auditoriyasining Rossiya haqidagi tasavvurini o‘zgartirishga qaratilgan uzoq muddatli media-reja ishlab chiqilgan. Rejaning asosiy maqsadi - G‘arb tafakkurida “russian” so‘zining faqat etnik ruslarga bog‘langan monolit assotsiatsiyasini asta-sekin yo‘qotib, uning o‘rniga Rossiyani ko‘p millatli davlat sifatida ko‘rsatishdir. Ya’ni narrativda tatarlar, boshqirdlar, chechenlar, buryatlar va boshqa xalqlar ham teng ravishda Rossiya qiyofasining bir qismi sifatida ilgari suriladi.

Manbalarning aytishicha, gap oddiy PR-kampaniya haqida emas. Bu tizimli va uzoq muddatga mo‘ljallangan kommunikatsion strategiya bo‘lib, unda har bir qadam G‘arb auditoriyasining tasavvurini asta-sekin qayta shakllantirishga qaratilgan. Hozir G‘arb axborot makonida “russian” degan tushuncha ko‘pincha stereotip obrazlar yoki keskin militaristik narrativ bilan bog‘lanadi. Kreml esa aynan shu tasavvurni yumshatishga harakat qilmoqda.

Kremlda muhokama qilinayotgan konsepsiyaga ko‘ra, strategiya bir necha darajali yondashuv asosida qurilgan.

Birinchi, global media platformalari orqali narrativni o‘zgartirish. Diplomatlarning aytishicha, bu bosqich allaqachon ishga tushgan. Xususan, ingliz tilidagi kontent orqali “190 xalqdan iborat yagona davlat” g‘oyasi faol targ‘ib qilinmoqda. Materiallarda chechen jangchilari frontdagi qahramonlar sifatida, tatar tadbirkorlari iqtisodiy rivojlanish drayverlari sifatida, yoqut shamanlari esa qadimiy an’analar saqlovchilari sifatida ko‘rsatilmoqda.

Ikkinchi, madaniy eksport orqali yumshoq kuchni kengaytirish. Rejalarga ko‘ra, G‘arb shaharlarida Rossiyaning ko‘p millatli madaniyatini namoyish etuvchi tadbirlar soni oshiriladi. Masalan, London va Berlinda o‘tkaziladigan gastronomik festivallarda rus oshxonasi o‘rniga osh, manti yoki Kavkaz taomlariga urg‘u berish ko‘zda tutilmoqda. Nyu-Yorkda “Rang-barang Rossiya” ko‘rgazmalari tashkil etish, shuningdek tatar repi yoki buryat kuylari bilan musiqiy turlar o‘tkazish ham muhokama qilinmoqda.

Xulosa qilib aytganda, Kreml G‘arb axborot makonida Rossiya haqidagi tasavvurni bosqichma-bosqich o‘zgartirishga qaratilgan uzoq muddatli strategiyani ishga tushirganga o‘xshaydi. Uning markazida esa Rossiyani faqat etnik ruslar davlati sifatida emas, balki o‘nlab xalqlar yashaydigan ko‘p millatli sivilizatsion makon sifatida namoyon etish g‘oyasi turibdi. Agar bu narrativ G‘arb auditoriyasida asta-sekin mustahkamlanib borsa, Rossiyaga nisbatan siyosiy va ijtimoiy qarashlar ham vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Yevropa siyosatchilarining Vashington bilan munosabatlarda keskinlik kuchayayotgani haqidagi bayonotlari aslida G‘arb ichidagi chuqur tizimli o‘zgarishlarning belgisi sifatida ko‘rilmoqda. Xususan, Yevropa diplomatiyasi rahbari Kaya Kallas AQSh prezidenti Donald Tramp siyosati amalda Yevropani zaiflashtirish va Yevropa Ittifoqi ichida bo‘linishlarni kuchaytirishga qaratilganini ochiq aytdi. Uning fikricha, Yevropa Ittifoqi AQSh ma’muriyati Yevropa integratsiyasini endi strategik ittifoqchi sifatida emas, balki raqobatchi markaz sifatida ko‘ra boshlaganini anglab bo‘ldi.

Bu fikr tasodifan paydo bo‘lmagan. Iqtisodiy jihatdan Yevropa Ittifoqi hanuz jahon iqtisodiyotining eng yirik o‘yinchilaridan biri bo‘lib qolmoqda va AQSh uchun Xitoydan keyingi ikkinchi yirik raqobatchi hisoblanadi. Aynan shu sababli D.Tramp bir necha bor Yevropa Ittifoqi aslida Amerika iqtisodiyotiga bosim o‘tkazish maqsadida yaratilganini ta’kidlagan edi. Ya’ni, AQSh ma’muriyati yagona Yevropani kelajakda mustaqil siyosat yurita oladigan potensial kuch markazi sifatida qabul qilmoqda.

Shu bilan birga, Vashington strategiyasi Yevropa yo‘nalishidan voz kechishni nazarda tutmaydi. Aksincha, AQSh uchun Yevropa qit’asida ta’sirni saqlab qolish muhim. Ammo bunday ta’sirni ichki jihatdan bo‘lingan va nisbatan zaif Yevropa sharoitida saqlab turish ancha oson. Chunki yagona va kuchli Yevropa Ittifoqi mustaqil tashqi iqtisodiy va geosiyosiy strategiya yurita oladi, bu esa ayrim hollarda Amerika manfaatlari bilan mos kelmasligi mumkin.

Shu nuqtai nazardan, D.Tramp siyosati ikki o‘zaro bog‘liq yo‘nalishni birlashtiradi. Bir tomondan, Vashington Yevropa institutlariga bosimni kuchaytirib, ularning savdo siyosatini tanqid qiladi va iqtisodiy qoidalarni o‘zgartirishni talab qiladi. Ikkinchi tomondan esa AQSh Yevropaning xavfsizlik sohasidagi qaramligini saqlab qolishga intiladi. Bu jarayonda NATO mexanizmlari, Amerika “yadro soyaboni” va alyansning harbiy infratuzilmasi Yevropaga ta’sir o‘tkazishning asosiy instrumenti bo‘lib qolmoqda.

Mazkur model doirasida Yevropa ko‘proq Amerika iqtisodiy va siyosiy ta’siri mavjud bo‘lgan makon sifatida qaraladi. Yevropa davlatlaridan harbiy xarajatlarni oshirish, Amerika qurollarini ko‘proq xarid qilish va energiya bozorlarini qayta yo‘naltirish talab qilinmoqda. Xususan, AQSh Yevropani boshqa energiya yetkazib beruvchilardan voz kechishga undab, amerika suyultirilgan gazi importini oshirishni faol targ‘ib qilmoqda.

Bunday strategiya Yevropa siyosiy elitasi ichida tobora ko‘proq xavotir uyg‘otmoqda. Ko‘plab siyosatchilar Vashington bosimi faqat alohida iqtisodiy qoidalarni o‘zgartirish bilan cheklanmay, balki Yevropa Ittifoqining institutsional birligini ham zaiflashtirishga qaratilgan deb hisoblaydi. Shu sababli Yevropa poytaxtlarida so‘nggi paytlarda Yevropa institutlarini mustahkamlash va siyosiy konsolidatsiyani kuchaytirish zarurligi haqida ko‘proq gapirilmoqda.

Biroq bunday javob chorasi G‘arb dunyosida keskinlikning yangi bosqichini boshlab berishi mumkin. Agar Yevropa davlatlari haqiqatan ham Amerika bosimiga kollektiv tarzda qarshi turishga urinsa, bu transatlantik ittifoq ichidagi qarama-qarshiliklarni yanada keskinlashtiradi. Natijada G‘arbiy blok ichida yanada chuqurroq siyosiy va strategik bo‘linish paydo bo‘lishi ehtimoli ortadi.

Strategic Focus: Central Asia

Urushdan keyingi Eron: Yaqin Sharqni qanday kelajak kutmoqda?

Yaqin Sharqdagi urush shunday bosqichga kirmoqdaki, endi asosiy savol “kim g‘alaba qozonadi?” emas, balki “urushdan keyin Eron qanday davlatga aylanadi?” degan savol bo‘lib qolmoqda. Joriy vaziyat dinamikasining tahlili bir nechta asosiy jarayonlarni ajratib ko‘rsatish imkonini beradi:

Birinchidan, Xomanaiy o‘limi rejim qulashini anglatmaydi. Vashington va Isroilning dastlabki logikasi juda oddiy edi: agar tizim “boshidan” zarba yesa, u avtomatik ravishda parchalanadi. Ammo Eron siyosiy tizimining real arxitekturasi boshqacha ishlaydi.

Islom Respublikasida aslida ikki asosiy hokimiyat markazi mavjud: 1) Oliy rahbar apparati; 2) IIQK (Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi). Agar Oliy rahbarni jismonan yo‘q qilish mumkin bo‘lsa ham, IIQK juda katta institutsional tizim hisoblanadi: armiya, razvedka, iqtisodiy imperiya va siyosiy tarmoq.

Shuning uchun Mojtaba Xomeneining saylanishi tasodif emas, balki tizimning o‘zini saqlab qolish instinkti sifatida ko‘rilmoqda. U apparat ichidan chiqqan shaxs bo‘lib, 2009-yilgi namoyishlarni bostirish davridan beri IIQK bilan yaqin aloqada. Oddiy qilib aytganda, rejim reformatorni emas, balki tizim menejerini tanladi.

Ikkinchidan, teokratiyadan harbiy tizimga o‘tish. Bugun Eronda yuz berayotgan eng muhim jarayon - bu IIQK boshchiligidagi harbiy boshqaruvga sekin o‘tish jarayoni bo‘lishi mumkin.

Formal jihatdan oliy rahbar instituti saqlanib qoladi - u inqilob ramzi sifatida kerak. Ammo real siyosiy kuch tobora ko‘proq kuch tuzilmalari qo‘lida jamlanmoqda. Buning sababi oddiy: rejimning diniy legitimligi tez pasaymoqda, ammo xavfsizlik apparati hanuz juda kuchli.

Shu sababli yangi model quyidagicha ko‘rinish olishi mumkin: diniy fasad + harbiy boshqaruv. Bunday tizimda Mojtaba Xomanaiy mutlaq rahbar emas, balki ko‘proq koordinator rolini bajarishi mumkin.

Uchinchidan, “tahqirlangan, ammo saqlanib qolgan Eron” ssenariysi. Paradoks shundaki, mintaqa uchun eng xavfli ssenariy rejimning qulashi emas, balki uning urushdan keyin ham saqlanib qolishidir.

Chunki bunday holatda Eron: a) iqtisodiy jihatdan vayron bo‘lgan; b) harbiy jihatdan zaiflashgan; d) ammo revansh istagi bilan yashaydigan davlatga aylanishi mumkin. Bu yerda shaxsiy omil ham muhim: yangi rahbarning - otasi xorijiy davlatlar tomonidan o‘ldirilgan.

Bunday sharoitda Eron asimmetrik operatsiyalar; terror tarmoqlari; yashirin urushlar strategiyasiga o‘tishi ehtimoli yuqori. Boshqacha aytganda, Eron iqtisodiy jihatdan zaiflashgan, ammo geosiyosiy jihatdan xavfliroq aktorga aylanishi mumkin.

To‘rtinchidan, Xitoy va Rossiya Tehronni qutqarmaydi. Bugun ko‘p hollarda “antig‘arb koalitsiyasi” haqida gapiriladi. Ammo real siyosat bundan ancha pragmatik.

Moskva va Pekin Eronga faqat cheklangan darajada yordam berishi mumkin: raketa yoqilg‘isi uchun komponentlar; razvedka ma’lumotlari; diplomatik qo‘llab-quvvatlash.

Ammo ular strategik darajada Eronga tayanch bo‘lib bermaydi. Sababi oddiy: Fors ko‘rfazi davlatlari ular uchun iqtisodiy jihatdan ancha muhim. Saudiya Arabistoni, BAA va Qatar - kapital, investitsiya va barqaror bozorlar. Eron esa - sanksiyalar, xavf va noaniqlik.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Beshinchidan, Fors ko‘rfazi davlatlari ham zarba ostida. Urushning eng kutilmagan oqibatlaridan biri - mojaro ta’siri Fors ko‘rfazi mintaqasiga ham bevosita yoyila boshlaganidir.

Eron “bosimni taqsimlash” strategiyasini tanladi. Natijada raketa va dron zarbalari nafaqat Isroilga, balki mintaqa infratuzilmasiga ham yo‘naltirilmoqda. Shu tariqa bir qator salbiy oqibatlarni ko‘rhimiz mumkin: energiya narxlari oshmoqda; turizm kamaymoqda; neft eksporti sekinlashmoqda; dengiz transporti sug‘urta xarajatlari oshmoqda.

Bu esa Fors ko‘rfazi davlatlarining “notinch mintaqadagi barqaror orollar” sifatidagi strategik imijiga jiddiy zarba bermoqda.

Oltinchidan, rejimni tashqaridan almashtirish deyarli imkonsiz. G‘arbda yana “rejim almashuvi” haqida gaplar yangramoqda. Ammo real holatga sovuqqon qaralsa, uchta asosiy ssenariy mavjud: 1) tashqi harbiy intervensiya (2003-yilgi Iroq kabi), bugungi siyosiy sharoitda deyarli imkonsiz; 2) kuch tuzilmalari ichidagi davlat to‘ntarishi, eng real variant; 3) evolyutsiya, avlodlar almashinuvi orqali tizimning asta-sekin o‘zgarishi.

Muammo shundaki, Eron muxolifatida hozir na yetakchi, na qandaydir yagona harakat/tashkilot mavjud.

Yettinchidan, Eronning ichki parchalanish xavfi. Vashingtonda allaqachon ayrim etnik harakatlarni qo‘llab-quvvatlash g‘oyalari muhokama qilinmoqda: kurdlar, balujlar, arablar, turkmanlar. Bu rejimni darhol ag‘darib yubormaydi. Ammo uzoq davom etadigan fuqarolar urushini boshlashi mumkin.

Bunday ssenariy butun mintaqa uchun xavfli. Chunki Eron - qariyb 90 million aholiga ega davlat. Uning beqarorlashuvi Yaqin Sharqda Iroq urushidan beri eng katta geosiyosiy inqirozni keltirib chiqarishi mumkin.

Umuman olganda, hozirgi vaziyatdan kelib chiqib, Eron atrofidagi jarayonlarning bir nechta ehtimoliy rivojlanish yo‘nalishlari ko‘rinmoqda. Hozircha uchta asosiy trayektoriya ajralib turibdi: birinchisi - rejim saqlanib qoladi va ichki harbiy konsolidatsiya yuz beradi (eng ehtimolli ssenariy). Ikkinchisi - mamlakat asta-sekin IIQK nazorati ostidagi harbiy avtoritar tizimga o‘tadi. Uchinchisi - bir necha yil ichida kuch tuzilmalari ichida yosh ofitserlar tomonidan ichki to‘ntarish sodir bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, qisqa muddatda rejimning tezkor qulash ehtimoli hozircha eng kam ehtimolli variant bo‘lib qolmoqda.

Biroq bu urushning eng katta paradoksi shundaki, Eronni zarba ostiga olish orqali Yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanatini o‘zgartirish maqsad qilingan bo‘lsa-da, mojaro allaqachon butun mintaqa arxitekturasiga ta’sir ko‘rsata boshladi. Fors ko‘rfazi davlatlari o‘zini tobora zaifroq his qilmoqda, AQSh bilan munosabatlar murakkablashmoqda, Xitoy va Rossiya esa mintaqadagi geosiyosiy o‘yinda yanada faolroq ishtirok etmoqda.

Shu sababli, hatto urush ertaga yakunlansa ham, Yaqin Sharqdagi strategik muvozanat allaqachon o‘zgarib ulgurdi. Mintaqa esa yangi, uzoq davom etishi mumkin bo‘lgan beqarorlik davriga kirib bormoqda.

Strategic Focus: Central Asia