So‘nggi kunlarda ekspertlar hamjamiyatida Qozog‘iston Prezidenti Qosim-Jomart Toqayevning Ukraina mojarosini muzlatish va tinch yo‘l bilan hal etish zarurligi haqidagi bayonoti faol muhokama qilinmoqda. Ushbu tashabbus nafaqat G‘arb va Rossiyada, balki MDH makonida ham turlicha talqin qilinmoqda. Bu borada ekspertlar asosan uchta asosiy jihatga e'tibor qaratmoqda.

Birinchidan, ayrim tahlilchilar Toqayevning bayonotini Kreml manfaatlari yo‘lida amalga oshirilgan diplomatik "sinov signali" sifatida baholamoqda. Ularning fikricha, MDH hududidagi eng tajribali diplomatlar qatoriga kiruvchi Toqayev bunday nozik masalada Moskva bilan hech qanday kelishuvsiz keskin tashabbus bilan chiqishi ehtimoldan yiroq. Shu nuqtai nazardan qaralganda, Ostonaning pozitsiyasi Rossiyaning rasmiy muzokaralar chegarasini pasaytirmagan holda G‘arb va Kiyevning ehtimoliy sulh bo‘yicha reaksiyasini sinab ko‘rishga qaratilgan diplomatik mexanizm sifatida talqin qilinmoqda. Bu orqali Kreml o‘zining tinch yo‘l bilan tartibga solishga tayyorligini namoyish etish imkoniga ega bo‘ladi, biroq rasmiy pozitsiyasini o‘zgartirmaydi.

Ikkinchidan, ekspertlar Toqayevning bayonotini Qozog‘istonning iqtisodiy manfaatlarini himoya qilish bilan bog‘lamoqda. Mamlakat neft eksportining asosiy qismi Novorossiysk terminali orqali Kaspiy quvur konsorsiumi orqali amalga oshiriladi. Qora dengizdagi har qanday harbiy keskinlashuv yoki ushbu infratuzilmaning vaqtinchalik to‘xtashi Qozog‘iston budjetiga sezilarli zarar yetkazishi mumkin. Bundan tashqari, Tengiz va Qorachag‘anoq konlariga milliardlab dollar sarmoya kiritgan Chevron, ExxonMobil kabi yirik G‘arb kompaniyalari uchun ham tranzitning uzilishi katta moliyaviy yo‘qotishlarni anglatadi. Shu sababli Ostona o‘zining strategik iqtisodiy infratuzilmasini himoya qilish maqsadida o‘t ochishni to‘xtatish masalasini muntazam ravishda kun tartibiga olib chiqishda davom etishi ehtimoldan xoli emas.

Uchinchidan, Toqayevning bayonoti Qozog‘istonning ko‘p vektorli tashqi siyosatini va xalqaro maydondagi mustaqil subyekt sifatidagi mavqeini mustahkamlashga qaratilgan qadam sifatida ham baholanmoqda. Ostona Markaziy Osiyoni Yevropa, Xitoy va Yevrosiyo o‘rtasidagi strategik ko‘prik sifatida namoyon etishga intilmoqda. Tinchlik tarafdori sifatidagi faol ritorika bir tomondan AQSH va Yevropa Ittifoqining ikkilamchi sanksiyalar bo‘yicha bosimini yumshatishga xizmat qilsa, ikkinchi tomondan Markaziy Osiyo davlatlari mustaqil geosiyosiy manfaatlarga ega ekanini namoyish etadi. Shu bois Moskva bunday tashabbuslarni ehtiyotkorlik bilan qabul qilgan taqdirda ham, Ostona uchun vositachi va tinchlik tarafdori sifatidagi imijni saqlab qolish strategik ahamiyat kasb etadi.

Strategic Focus: Central Asia

CFR: Xitoy ilk bor AQSHdan ko‘ra ko‘proq ijobiy qabul qilinmoqda

Council on Foreign Relations (CFR) tahliliga ko‘ra, so‘nggi Pew Research Center so‘rovi tarixiy natijani qayd etdi. Ilk bor so‘rov o‘tkazilgan davlatlarning aksariyatida Xitoyga nisbatan munosabat AQSHnikidan yaxshiroq bo‘ldi. Biroq bu Xitoyning keskin "sakrashi"dan ko‘ra, AQSHning yumshoq kuchi (soft power) zaiflashgani bilan ko‘proq bog‘liq.

Qayd etilishicha, AQSHning xalqaro obro‘siga bir necha omil salbiy ta'sir ko‘rsatdi. So‘nggi yillarda ittifoqchilar bilan savdo mojarolari, "America First" siyosati, Eron atrofidagi harbiy harakatlar hamda Vashingtonning xalqaro institutlarga nisbatan munosabati ko‘plab mamlakatlarda ishonchning pasayishiga olib keldi. Natijada, hatto AQSHning yaqin hamkorlari bo‘lgan Kanada, Meksika va qator Yevropa davlatlarida ham Xitoyga nisbatan ijobiy qarashlar kuchaydi.

Shu bilan birga, so'ngi yillarda Xitoyning o‘zi ham faol tashqi siyosat yuritayotmoqda. Pekin infratuzilma loyihalari, savdo, investitsiyalar va rivojlanayotgan davlatlar bilan iqtisodiy hamkorlikni kengaytirish orqali o‘z ta'sirini oshirdi. Ayniqsa, Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasi va Yaqin Sharqda Xitoy ko‘plab davlatlar uchun muhim iqtisodiy sherikka aylandi.

Biroq so‘rov natijalariga ko‘ra, inson huquqlari, shaxsiy erkinliklar va demokratik qadriyatlar masalasida AQSH hanuz ustunlikni saqlab qolmoqda. Shuningdek, Hindiston, Yaponiya, Janubiy Koreya va Filippin kabi davlatlar hali ham AQSHni Xitoydan ko‘ra ijobiyroq baholamoqda. CFRning asosiy xulosasi shuki, XXI asr raqobati endi faqat iqtisodiyot yoki harbiy qudrat bilan belgilanmaydi. Davlatning ishonchliligi, barqarorligi va xalqaro maydondagi obro‘si ham geosiyosiy kuchning muhim tarkibiy qismiga aylanmoqda.

Stratfor: Putinning "g‘alaba" va’dasi Rossiyada yangi safarbarlik xavfini oshirmoqda

Stratfor yozishicha, Rossiya prezidenti V.Putin Davlat Dumasining amaldagi deputatlari bilan uchrashuvda Ukrainadagi urush Rossiya maqsadlariga erishmaguncha davom etishini va mamlakat "g‘alaba uchun barcha ishni qilishi"ni ta'kidladi. U parlamentning armiya, mudofaa sanoati va urush iqtisodiyotini qo‘llab-quvvatlaganini yuqori baholab, kelgusi uch yillik davlat budjetida ham mudofaa xarajatlari ustuvor yo‘nalish bo‘lib qolishini ma'lum qildi.

Tahlilga ko‘ra, bu bayonot Kremlning yaqin muddatda Ukrainaga nisbatan murosaga borish niyati yo‘qligini anglatadi. Sentyabr oyida bo‘lib o‘tadigan Davlat Dumasi saylovlaridan keyin ham Rossiya urushni davom ettirish uchun katta moliyaviy va harbiy resurslarni safarbar qilishda davom etadi.

Biroq Stratfor ekspertlari Rossiya oldidagi asosiy muammo frontdagi yo‘qotishlarni muntazam qoplash ekanini ta'kidlaydi. Kreml saylovlargacha ommaviy safarbarlik e'lon qilishdan qochishga harakat qiladi. Ammo agar frontda sezilarli natija bo‘lmasa, saylovlardan keyin qo‘shimcha harbiy kuch jalb qilish zarurati kuchayadi. Bunda Moskva avvaliga shartnoma asosida xizmatga yollashni kengaytirishi, dron bo‘linmalariga ko‘proq talabalarni jalb qilishi hamda mahkumlarning armiyaga qo‘shilishiga yanada kengroq ruxsat berishi kutilmoqda.

Maqolada yana qayd etilishicha, 27 iyul kuni Putin Rossiya Qurolli kuchlari tarkibini yana 25 ming nafarga oshirish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi. Natijada harbiy xizmatchilar soni 1,51 milliondan 1,535 million nafarga yetadi. Bu so‘nggi ikki oy ichidagi ikkinchi, Ukrainaga to‘liq bosqin boshlanganidan buyon esa oltinchi marta armiya sonining rasman oshirilishidir. Yangi farmon bilan Rossiya Qurolli kuchlarining umumiy tasdiqlangan tarkibi 2,426 million kishiga yetkaziladi.

Bir paytlar O‘zbekiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi chegara masalalari ikki davlatni jiddiy ziddiyat, hatto qurolli to‘qnashuv yoqasiga olib kelgan edi. Amerikalik geostrateg Zbignev Bjezinskiy ham Markaziy Osiyodagi murakkab chegara va etnik muammolarni "Yevrosiyo Bolqonlari" deb ta'riflagan. Bu atama mintaqaning mojarolarga moyilligi va beqarorlik xavfini anglatar edi.

Bugun esa vaziyat butunlay boshqacha. O‘zaro ishonchga asoslangan muloqot, oqilona tashqi siyosat va qo‘shnilar bilan yaxshi munosabatlarni ustuvor yo‘nalish sifatida belgilagan yondashuv tufayli yillar davomida yechimini kutgan ko‘plab chegara masalalari hal etildi. Bu jarayonda O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev hamda Qirg‘iziston Prezidenti Sadir Japarovning siyosiy irodasi va murosaga tayyorligi hal qiluvchi omillardan biri bo‘ldi.

Endi navbat mintaqaviy ittifoqqa!

👉SardorAli

#Ўзбекистон #Қирғизистон
Марказий Осиёда иттифоқчилик сари яна бир қадам?

Президент Шавкат Мирзиёевнинг Қирғизистонга давлат ташрифи Ўзбекистон-Қирғизистон муносабатларида янги босқични бошлаб бериши мумкин. Саммитнинг асосий натижаси сифатида имзоланган Иттифоқчилик муносабатлари тўғрисидаги шартнома икки мамлакат ўртасидаги ҳамкорликни янада тизимли ва узоқ муддатли асосда ривожлантиришга мўлжалланган.

Иттифоқчилик муносабатларида иқтисодий асос мустаҳкам бўлиши даркор. Ўтган йилларда ўзаро савдо ҳажми барқарор ўсиб, 2025 йилда 1,2 миллиард долларга етгани ижобий динамикадан далолат беради. Эндиликда бу кўрсаткични 3 миллиард долларга ошириш мақсад қилинмоқда. Бунинг учун саноат, энергетика, қишлоқ хўжалиги ва бошқа тармоқларда янги қўшма лойиҳалар амалга ошириш зарур бўлади.

Ҳамкорликка кучли импулсни транспорт соҳаси бериши мумкин. "Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон" темир йўли лойиҳаси минтақадаги савдо ва транзит имкониятларини кенгайтириши кутилмоқда. Сув-энергетика соҳасида эса трансчегаравий сув ресурсларидан самарали фойдаланиш ва Қамбарота ГЭСи бўйича ҳамкорликни давом эттириш юзасидан келишувларга эришилди.

Умуман олганда, ушбу саммит Ўзбекистон ва Қирғизистон муносабатлари изчил ривожланаётганини яна бир бор тасдиқлади. Имзоланган келишувлар икки давлатнинг иқтисодий алоқаларни мустаҳкамлаш, транспорт боғлиқлигини кенгайтириш ва минтақадаги амалий ҳамкорликни кучайтиришга тайёр эканини кўрсатади.

Чўлпонотада имзоланган иттифоқчилик шартномаси Марказий Осиёда давлатлар ўртасидаги ҳамкорликнинг янги босқичи ҳақидаги баҳсларни яна фаоллаштиради. Агар минтақада ўзаро ишонч ва иқтисодий боғлиқлик шундай давом этса, келгусида ҳамкорликнинг янада чуқур шакллари кун тартибига чиқиши эҳтимолдан холи эмас.

@muxtor_nazirov

Damashqdan kelgan ma’lumotlarga ko’ra, Suriya Prezidenti Ahmad ash-Sharaa 3-avgust dushanba kuni Iroq Kurdistoni Prezidenti Nechirvan Barzanini rasmiy qabul qiladi.

Tashrif davomida ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirish, turli sohalardagi hamkorlikni mustahkamlash va o‘zaro manfaatli dolzarb masalalarni muzokara qilish ko‘zda tutilgan.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Tahlilchilar Iroq Kurdistoni yetakchisi Barzanining Suriyaga tashrifini faol muhokama qilmoqdalar.

Qayd etilishicha, AQSh Eron bilan ehtimoliy urushda o‘zining “quruqlikdagi piyoda qo‘shini”ni shakllantirmoqda. Bu borada amerikaliklar Suriya va Kurdlardan foydalanmoqchi.

Biroq, Eronga hujum qilish uchun Kurdistonga kirishga Julaniyning kuchi yetmaydi - kurdlarning Julaniyning xalifalik guruhiga bo‘lgan ishonchsizligi juda yuqori. Lekin Iroq janubiga kirish Julaniyning qo‘lidan keladi. Shu tariqa, Eron g‘arbdan kurdlar tomonidan, Iroqning janubiy qismidan Julaniy armiyasi tomonidan agressiyaga uchrashi mumkin. AQSh va Isroil bejizga hozirda Iroq janubidagi shia ko‘ngilli kuchlarini bombalamayapti.

Shu bilan birga, Oq uyning ushbu rejasida bir qancha zaif nuqtalar bor:

Birinchidan, Eron kurdlari Tehron hukumatiga sodiq va Eron uchun urushadi. Ularning bostirib kirishni qo‘llab-quvvatlashiga umid qilish - xatodir. Tarixga nazar solsak, Saddam Husayn ham 1980-yilda Eronning Xuziston viloyatidagi arab aholisi uning agressiyasini qo‘llab-quvvatlaydi deb o‘ylagandi.

Ikkinchidan, kurdlarda Julaniy hokimyatiga va AQSh va’dalariga, ayniqsa Suriyada kurdlar “aldanib qolganidan” keyin, ulkan ishonchsizlik mavjud.

Uchinchidan, Turkiya kurdlarning qurollanishi va kuchayishiga qat'iyan qarshi.

To‘rtinchidan, Iroq janubida qudratli eronparast shia jamoasi joylashgan. Ya’ni, Julaniy qo‘shinlari tuzoqqa kirib boradi.

Ehtimol, Barzani va Julaniy hozircha shunchaki o‘zlarining anti-Eron konsolidatsiyasini namoyish etishayotgandir va aslida Eron bilan urushishni unchalik xohlashmayotgandir.

Biroq, bu holat ham uzoq davom etmaydi. Shu sababdan Vashington ularga ultimatum qo‘yishi mumkin: Julaniyga: “Yoki urushasan, yoki yana sanksiyalar kiritamiz”; Kurdlarga: “Yoki urushasiz, yoki mintaqada kuchayib borayotgan Turkiya bilan yuzma-yuz yolg‘iz qolasiz” (Turkiya anchadan beri Usmoniylar imperiyasining Mosul viloyatini qaytarish niyatida, Mosul neftiga ko‘z tikib kelmoqda - garchi Mosulning o‘zi rasman Kurdistonga kirmasa ham).

Strategic Focus: Central Asia

Diplomatik manbalarga ko‘ra, AQSh va Isroil Tehronga iqtisodiy bosimni kuchaytirish bo‘yicha kompleks strategiyani ishlab chiqishga kirishgan. Bu maqsadda Eronning quruqlikdagi blokadasi masalasi ko‘rib chiqilmoqda.
 
Xususan, Tramp va Netanyaxu yopiq maslahatlashuvlar doirasida chegaradagi barcha o‘tish joylarini to‘liq yopish va Eron bilan savdo aloqalarini saqlab qolayotgan davlatlarga nisbatan ikkilamchi sanksiyalar joriy etish ssenariysi muhokama qildilar. Dengiz blokadasi va harbiy bosim bilan bir qatorda, quruqlikdagi yo‘llarni to‘sib qo‘yish Vashington tomonidan Eron iqtisodiyotini yakkalab qo‘yishning eng samarali vositasi sifatida qaralmoqda.
 
Biroq bu rejaning amalga oshirilishi jiddiy cheklovlarga duch kelmoqda.
 
Birinchidan, blokada muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun AQSh Eron bilan chegaradosh bo‘lgan barcha yettita davlatni – Iroq, Turkiya, Pokiston, Afg‘oniston, Turkmaniston, Armaniston va Ozarbayjonni so‘zsiz hamkorlik qilishga majbur etishi kerak.
 
Ikkinchidan, katta iqtisodiy yo‘qotishlar sababli bu rejaning amalga oshishi ehtimoli juda past: 2025-yil yakunlariga ko‘ra Eronning qo‘shni davlatlar bilan savdo aylanmasi 37 milliard dollardan oshgani hamda ulkan tranzit daromadlari mavjudligi uchun qo‘shnilar bunday yuqori badalni to‘lashga tayyor emas.
 
Uchinchidan, blokada Markaziy Osiyoning boshqa mamlakatlariga ham bilvosita zarba beradi: eksportning to‘xtashi sababli Qozog‘iston 240 million dollar, O‘zbekiston 160 million dollar, Tojikiston 100 million dollar va Qirg‘iziston 36 million dollar miqdorida ikkilamchi zarar ko‘radi.
 
To‘rtinchidan, Turkmanistonning doimiy betaraflik maqomi. Ashxobod BMT tomonidan tan olingan doimiy betaraflik pozitsiyasini qat’iy saqlagan holda, Eron bilan bo‘lgan 251 million dollarlik savdo aylanmasini tavakkalga qo‘yib qo‘shnisiga qarshi harakatlarga aralashishni xohlamaydi.
 
Xulosa qilib aytganda, AQSh bilan yopiq muloqotlar bo‘lishiga qaramay, Eron qo‘shnilarini to‘liq blokadaga jalb qilish deyarli imkonsiz. Tehronni izolyatsiyasidan keladigan iqtisodiy zarar Yaqin Sharq, Kavkaz va Markaziy Osiyo uchun o‘ta og‘irlik qiladi.

Strategic Focus: Central Asia

The National Interest: AQSh va Xitoy Markaziy Osiyodagi muhim minerallar uchun raqobatni kuchaytirmoqda

The National Interest nashrining yozishicha, Markaziy Osiyo mintaqasi yarimo'tkazgichlar, batareyalar, sun'iy intellekt texnologiyalari va mudofaa mahsulotlarini ishlab chiqarish maqsadida zarur bo'lgan muhim minerallarga kirish uchun AQSh va Xitoy o'rtasidagi global raqobatning asosiy hududiga aylanib bormoqda. Nashrning ta'kidlashicha, Vashington mintaqadagi ishtirokini faol ravishda kengaytirmoqda. Iyun oyida bo'lib o'tgan Ostona Minerallar va konchilik konferensiyasida AQSh rasmiylari hamkorlikning uzoq muddatli rejalarini e'lon qilishdi. Jumladan, AQSh savdo kotibi yordamchisi Devid Vogel quyidagicha taʼkidlagan: "Biz bu yerda uzoq muddatli istiqbol uchun turibmiz. Endi harakat qilish vaqti keldi".

Nashr maʼlumotlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo mamlakatlari dunyo uran zaxiralarining taxminan 40 foizini, marganetsning 39 foizini va xromning 31 foizini, shuningdek, lityum, mis, volfram va boshqa strategik resurslarning katta zaxiralarini saqlaydi. AQSh allaqachon yangi loyihalarga, jumladan, Qozog'istonda volfram konini qurish bo'yicha 1,1 milliard dollarlik kelishuvga sarmoya kiritmoqda.

Biroq, The National Interest ta'kidlaganidek, Xitoy "Bir makon, bir yo'l" tashabbusi doirasida keng ko'lamli investitsiyalar, geografik yaqinlik va infratuzilmani rivojlantirish tufayli ustunlikni saqlab qolmoqda. Nashr muallifining so'zlariga ko'ra, Xitoy kompaniyalari allaqachon Markaziy Osiyo mineral eksportining taxminan yarmini nazorat qiladi va bir nechta mamlakatlarda konchilik litsenziyalarining aksariyatiga egalik qiladi.

Maqola so‘nggida muallif AQShning mintaqaga qiziqishi tez sur'atlar bilan o'sib borayotgani, ammo investitsiyalarni tezlashtirmasdan va savdo cheklovlarini bartaraf etmasdan, Vashington strategik resurslar uchun raqobatda Xitoy bilan farqni yopishga qiynalishi haqida xulosa chiqaradi.

Ikki davlatning manfaatlari tushunarli. Ammo, bu mintaqaning o‘zi uchun qanchalik ahamiyatli? Umuman, ikkita gigant iqtisodiyotning mintaqadagi raqobati Markaziy Osiyo davlatlariga katta foyda keltirishi mumkin. Zeroki, bu katta sarmoyalar oqimining kirib kelishini anglatibgina qolmay, mintaqani dunyo bozorlariga olib chiqish va jozibador ko‘rsatishda qo‘l kelishi mumkin.

👉@suhrob_buranov👈

Putin Rossiyani “buyuk jahon davlati” va “ko‘p qutbli dunyoning markazlaridan biri” deb atadi. Shuningdek, u “Rossiya sivilizatsiyasining bir qismi bo‘lish - baxt” ekanini ta’kidladi.

Buyuk jahon davlatining dunyodagi ulushi:

YAIM: 2,1%
Jahon savdosi: 1,3%
Ilmiy maqolalar: 1,9%
Patent arizalari: 0,6%

Strategic Focus: LIVE