Asadning qulashi: Rossiya va Markaziy Osiyo uchun saboqlar

Asad rejimining tugatilishi Rossiyaning ishonchli ittifoqchi sifatidagi obro‘siga jiddiy zarar yetkazdi. Ko‘p yillar davomida Moskva o‘zini avtoritar rejimlar uchun barqarorlik kafili sifatida ko‘rsatib keldi, biroq Suriyadagi muvaffaqiyatsizlik ushbu obro‘ni puchga chiqardi. Shu bilan birga, bu mag‘lubiyatning oqibatlari Yaqin Sharq doirasidan tashqariga chiqib, Markaziy Osiyo uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi.
 
Kreml imidjiga zarba va uning oqibatlari

Suriya Rossiyaning tashqi siyosat strategiyasining asosiy elementlaridan biri bo‘lib, Moskvaning global ta’sirini namoyish qiluvchi dalil sifatida xizmat qilgan edi. Ammo Asad hukmronligining tugatilishidan keyin Rossiyaning imkoniyatlari cheklanganligi yaqqol namoyon bo‘ldi. Ushbu mag‘lubiyat Moskvaning o‘z sheriklarini himoya qila olmasligini anglatadi, bu esa Markaziy Osiyoda xavfsizlik sohasida Rossiya qo‘llab-quvvatlashiga tayanadigan davlatlar uchun alohida ahamiyatga ega.

Rossiya ta’siri an’anaviy ravishda kuchli bo‘lib kelgan Markaziy Osiyo Suriya mojarosining saboqlarini inkor eta olmaydi. Asadning ag‘darilishi Moskva o‘z majburiyatlaridan voz kechishi mumkinligini ko‘rsatadi. Bu, ayniqsa, Rossiyadagi iqtisodiy va siyosiy qiyinchiliklarning o‘sishi sharoitida, Kreml himoyasining ishonchliligi haqida savollarni keltirib chiqaradi.
 
Suriya va Ukraina: parallellar va strategiyalar

Ayni vaqtda, Rossiyaning Suriyadagi mag‘lubiyati uning Ukrainadagi mojaroga bo‘lgan yondashuviga ta’sir qilishi mumkin. Kreml tomonidan chiqarilgan xulosalardan biri shuki - raqiblar bilan ortiqcha murosalar strategik yo‘qotishlarga olib keladi. Ushbu saboq Moskvaning muzokaralardan voz kechib, Ukrainadagi harbiy eskalatsiyani kuchaytirishga undashi mumkin.

Markaziy Osiyo davlatlari uchun bu Rossiya bilan o‘zaro munosabatlarni qayta ko‘rib chiqish zaruriyatining signali bo‘lishi mumkin. Agar Moskva Ukrainada kuch ishlatishga urg‘u bersa, u mintaqadagi sheriklari xavfsizligiga yetarli e’tibor qaratolmasligi ehtimoli yuqori.
 
Markaziy Osiyo: tahdidlar va imkoniyatlar

Suriya tajribasi Markaziy Osiyo davlatlari uchun o‘z tashqi siyosat va iqtisodiy aloqalarini diversifikatsiya qilish zarurligini namoyish etdi. Garchi Rossiya muhim sherik bo‘lib qolsa-da, uning majburiyatlarni bajarish qobiliyati tobora ko‘proq savol ostida qolmoqda.

Bunday sharoitda Markaziy Osiyo boshqa xalqaro o‘yinchilar, jumladan Xitoy, Turkiya yoki Fors ko‘rfazi davlatlari bilan hamkorlikni kuchaytirishi kerak. Bundan tashqari, Suriyadagi voqealar faqat harbiy kuchga tayangan holda barqarorlikni saqlab bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Barqarorlikni saqlash uchun iqtisodiy rivojlanish, institutlarni mustahkamlash va moslashuvchan diplomatiyani o‘z ichiga olgan kompleks yondashuv zarur.
 
Xulosa qilib aytganda, Asad rejimining halokati tarixi faqat Rossiyaning Yaqin Sharqdagi ta’sir yo‘qotishi emas, balki Markaziy Osiyo uchun muhim saboqdir. Moskvaning barqarorlik himoyachisi sifatidagi obro‘sining pasayishi mintaqani Rossiya bilan o‘zaro munosabatlar strategiyalarini qayta ko‘rib chiqishga undaydi. Global o‘zgarishlar davrida Markaziy Osiyo davlatlari Moskva bilan hamkorlikni mustahkamlash va muqobil sherikliklarni rivojlantirish o‘rtasida muvozanatni izlashlari kerak.

Strategic Focus: Central Asia

Ziyoqulov Ramazon (JIDU, IXTI) tomonidan tayyorlangan “Xitoy Xalq Respublikasi iqtisodiy jihatdan Afgʻoniston va Pokiston bilan olib borayotgan siyosati: o’zaro hamkorlik, savdo va erishilgan natijalar” nomli maqola bilan tanishib chiqishingizni va izoh qoldirishingizni so’raymiz.

Grand Strategiya - xalqaro munosabatlar, geosiyosat va tahlil

@westalliance kanalida Rossiya tomonidan shakllantirilgan “avtokratlar o’qi” va unga qarshi G’arbning ehtimoliy strategiyasiga oid post chiqdi. Quyida asosiy tezislar keltirilgan:

- “Avtokratlar o‘qi”: Rossiya, Xitoy, Eron va Shimoliy Koreya G‘arb tartibotiga qarshi aloqalarni mustahkamladilar;

- Sanksiyalar cheklangan: Rossiya iqtisodiyotini aylanma yo‘llar orqali saqlab, savdoni Markaziy Osiyo va Turkiya orqali yo‘naltirmoqda;

- Rossiyaning ittifoqchilari: Shimoliy Koreya qurol va askarlar yetkazib bermoqda, Eron dronlar bilan ta’minlamoqda, Xitoy ikki tomonlama texnologiyalarni yetkazib bermoqda;

- G‘arb strategiyasi: “O‘q”ni ichki ziddiyatlar orqali bo‘lib tashlash, neytral davlatlar bilan aloqalarni mustahkamlash, avtokratlarning zaif tomonlarini ko‘rsatib berish.

Batafsil: https://t.me/westalliance/456

@westalliance kanalida “Tramp effekti” va uning global ta’siri haqida post chiqdi. Quyida asosiy tezislar keltirilgan:

- Si Szinpinning Tramp inauguratsiyasiga taklif qilinishi - oliy darajadagi muloqotga tayyorlik signali;

- Eronning yadroviy obyektlariga zarba berish ehtimoli kuchaymoqda, chunki Tehron hozir zaif holatda (proksi kuchlarning susayishi, havo mudofaasining zaifligi va mintaqadagi muvaffaqiyatsizliklar);

- AQSh Yevropadan Kiyevni qo‘llab-quvvatlashda ko‘proq mas’uliyat kutmoqda.

Batafsil: https://t.me/westalliance/460

Zamonamizning uchta asosiy xalqaro huquqbuzarlari: Rossiya, Isroil va Turkiya

S.Pinxasova, mustaqil tadqiqotchi

Jahon tartiboti to‘liq dekonstruksiyani boshdan kechirmoqda va bu jarayonning asosiy voqealari Yaqin Sharqda kechyapti. Aynan shu mintaqada xalqaro huquqning inqirozi ochiq-oydin namoyon bo‘lmoqda va uning butunlay yemirilishiga tahdid solmoqda.

Rossiya

Moskva uzoq vaqtdan buyon xalqaro normalarni o‘z manfaatlariga moslab, ularni “dekonstruksiya qilish” huquqiga da’vo qilib keladi. BMT rezolyutsiyalari, xalqaro sanksiyalar va Xalqaro jinoiy sud qarorlari Rossiyaning harakatlarini qisman cheklab kelgan edi. Biroq Rossiya yolg‘iz qolganida xalqaro izolyatsiyaning og‘irligini his qilardi, bu esa uning buzilishlarini alohida keskinlashtirgan.

Isroil

Yaqin Sharqdagi vaziyat xalqaro huquqni buzish bo’yicha yangi “chempion”ni kashf etdi. Isroil XJS qarorlarini tan olmaydi, BMTning tinchlikparvar missiyalariga e’tibor bermaydi va gumanitar tashkilotlarning G‘azo sektorida faoliyat yuritishiga to‘sqinlik qiladi. G‘azodagi tinch aholi, jurnalistlar va Qizil Xoch xodimlari qurbon bo‘lishi yangi norma bo‘lib qolgan. Bundan tashqari, Isroil Hizbullohni Livanga bostirib kirish va Suriya hududida “bufer zonalar”ni kengaytirish uchun bahona sifatida ko‘radi. Isroil harakatlarining asosi xalqaro huquq bilan emas, balki sionistik “jonga-jon, ko‘zga-ko‘z” tamoyiliga borib taqaladi.

Turkiya

Turkiya prezidenti Erdo‘g‘anning bayonotlari Birinchi jahon urushi yakuni va uning natijasida o‘rnatilgan chegaralarni shubha ostiga qo‘yishga olib kelmoqda. Bu pozitsiya xalqaro huquqqa qarshi tahdid bo‘lib, boshqa davlatlarning hududiy suverenitetini qayta ko‘rib chiqish uchun xavfli pretsedent yaratadi.

Xalqaro huquqning inqirozi va ikki xil standartlar

Bu uch davlat: Rossiya, Isroil va Turkiya — xalqaro huquqni kuchlilar huquqi va milliy manfaatlar bilan almashtirayotganini ko‘rsatmoqda. Ammo G‘arbning reaksiyasi vaziyatni yanada og‘irlashtirmoqda. Agar XJS qarori Rossiya uchun majburiy bo‘lsa, nega u Isroilga nisbatan qo‘llanilmaydi? Bunday ikkiyuzlamachilik G‘arbga bo‘lgan ishonchni zaiflashtirib, Global Janub davlatlarining noroziligini kuchaytiradi.

Ukraina va dunyo uchun oqibatlar

Xalqaro huquqning yemirilishi Ukrainaga jiddiy tahdid soladi, chunki uning pozitsiyasi aynan shu huquqning mutlaqligiga tayanib keladi. Agar Yaqin Sharqda “bufer zonalar” va vaqtinchalik nazorat tan olinsa, bu xavfli pretsedent boshqa hududlarga ham yoyilishi mumkin.

Xulosa qilib aytganda, hozirgi vaqtda xalqaro huquqning taqdiri aynan Yaqin Sharqda hal bo‘lmoqda. G‘arbning ma’naviy ustunligini yo‘qotishi xalqaro normalarning qadrsizlanishiga olib keladi. Xalqaro huquq siyosiy ikkiyuzlamachilik qurboniga aylansa, bu butun dunyo tizimi uchun xavfli tartibsizliklarga olib kelishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Yaqin Sharqda yangi voqelik: Isroil strategiyasi – Eron tahdidiga qarshi kurash va mintaqaviy hamkorlik sari

Amos Yadlin, MIND Israel kompaniyasi prezidenti, Isroil harbiy razvedkasining sobiq rahbari

Avner Golov, MIND Israel kompaniyasi vitse-prezidenti, Isroil Xavfsizlik Kengashi katta direktori

2023-yil 7-oktabr kuni Hamasning Isroilga hujumi Yaqin Sharq kelajagi uchun 3 xil raqobatlashuvchi ssenariyni ko’rsatib berdi: Hamas doktrinasi, Eron-Hizbulloh strategiyasi va AQShning mintaqaviy barqarorlik modeli.

Ammo bu yondashuvlarning birortasi ham barqaror bo‘lmadi, deydi ekspertlar. HAMAS ko‘p tomonlama front orqali Isroilni ichkaridan yemirishni maqsad qilgan edi; Eron va Hizbulloh uzoq davom etuvchi urush orqali Isroilni zaiflashtirish va AQShni mintaqadan siqib chiqarishga urindi; AQSh esa Isroil va Saudiya Arabistoni o‘rtasida munosabatlarni normallashtirish va mudofaa hamkorligini kuchaytirish orqali barqarorlikka erishmoqchi bo‘ldi.

Ayni vaqtda mazkur yondashuvlarning muvaffaqiyatsizligi Isroilning yangi mintaqaviy tartibot strategiyasi uchun imkoniyat yaratdi. Tahlilchilarga ko’ra, Isroil o‘zining harbiy yutuqlaridan foydalangan holda Yaqin Sharqning yangi siyosiy kelajagini shakllantirishga kirishishi mumkin.

Isroil strategiyasi: harbiy muvaffaqiyatdan siyosiy tartib sari

Isroilning harbiy kampaniyasi Hamasning G‘azodagi infratuzilmasini yo‘q qildi. Shuningdek, Hizbulloh va Eronning mintaqaviy ta’siriga jiddiy zarba berdi. Shunga qaramay, harbiy g‘alabalar hali uzoq muddatli siyosiy strategiya bilan mustahkamlanmagan.

Isroil quyidagilarni amalga oshirish uchun imkoniyatdan foydalanishi kerak: 1) Saudiya Arabistoni boshchiligida mo‘tadil mintaqaviy koalitsiya tuzish; 2) AQSh ko‘magida yangi mintaqaviy xavfsizlik arxitekturasini shakllantirish; 3) Falastinliklar uchun siyosiy kelajakni taqdim etish (albatta, radikal guruhlarsiz).

Koalitsiyani mustahkamlash: AQSh va arab hamkorlari

Isroil bu maqsadga yolg‘iz erisha olmaydi. Yangi tartibni amalga oshirish uchun AQSh, Saudiya Arabistoni, Misr, Iordaniya, BAA va boshqa arab davlatlarining qo‘llab-quvvatlashi zarur. AQSh bu jarayonda yetakchilik qilib, umumiy mudofaa alyansini shakllantirishi kerak. Alyansning maqsadlari quyidagicha bo’ladi: a) shia va sunniy ekstremizmi bilan kurash; b) havo va raketadan mudofaa tizimlarini mustahkamlash; d) Eronga qarshi ishonchli strategiyani ishlab chiqish.

Falastinning siyosiy kelajagi

Yangi mintaqaviy voqelikda Falastin masalasi markaziy o‘rin tutishi kerak. Bu boradagi yondashuv moslashuvchan va bosqichma-bosqich bo‘lishi lozim. Falastin boshqaruvi samaradorligini namoyish etishi va radikalizmni yo‘q qilish yo‘lida faol harakat qilishi kerak. G‘azo qayta tiklanishi faqat uning demilitarizatsiyasi amalga oshirilgandan so‘ng boshlanishi lozim.

Tahdid va imkoniyatlar

Isroil tarixiy burilish nuqtasida turibdi: u hozirgi vaziyatdan foydalanib mintaqada barqaror tartib o‘rnata oladimi yoki yangi beqarorlik to‘lqiniga duch keladimi? Muvaffaqiyatning kaliti AQSh va arab ittifoqchilari bilan hamkorlikda, shuningdek, o‘z ichki siyosatidagi ekstremistik unsurlarni jilovlashda yotadi.

Xulosa qilib aytganda, Isroil strategiyasi – bu nafaqat harbiy g‘alaba, balki Yaqin Sharq kelajagini qayta ko‘rib chiqish imkoniyati hamdir. AQSh va arab davlatlari qo‘llab-quvvatlagan koalitsiya mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash, Falastinliklarga siyosiy istiqbol yaratish va Eronga qarshi samarali kurash orqali barqaror va farovon mintaqa uchun asos yaratishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Suriyada tashqi kuchlarning roli: muammolar va istiqbollar
 
Anvar Qodirov, mustaqil tadqiqotchi
 
Asad hokimyatining tugatilishidan so‘ng, Suriya inqirozining yangi bosqichi boshlandi: tashqi o‘yinchilarning manfaatlari mamlakat ichidagi vaziyatni shakllantirishda davom etmoqda. Asosiy o‘yinchilar sonining oltidan uchtagacha qisqarishiga qaramay (Turkiya, AQSh va Isroil), Suriyani barqarorlashtirish istiqbollari hanuz noaniq bo‘lib qolmoqda.
 
Eron va Rossiya: o’yindan chetlatilish

Asad rejimining asosiy tayanchlaridan biri bo‘lgan Eron, uning qulashidan keyin o‘z ta’sirini sezilarli darajada yo‘qotdi. Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi va Hizbulloh kuchlarining zaiflashishi Tehronning Suriyadagi strategik yo‘nalishining o‘zgarishini ko‘rsatadi. Rossiya esa Tartus va Xmeymim bazalarini saqlashga e’tibor qaratib, mamlakat ichki siyosatidagi ishtirokini minimallashtirdi – shubhasiz, bu Moskvaning mintaqadagi ta’sirini keskin kamaytirdi.
 
Turkiya: janubiy chegaralarni himoya qilish

Anqara Suriya milliy armiyasi bilan aloqalaridan foydalanib, Kurdiston ishchilar partiyasi bilan bog‘liq kurd guruhlariga qarshi kurashni davom ettirmoqda. Asadga qarshi isyonchilarni qo‘llab-quvvatlash Turkiyaning o‘z chegaralari bo‘ylab kurd tahdidini minimallashtirishga qaratilgan uzoq muddatli strategiyasini aks ettiradi.
 
AQSh: IShIDga qarshi kurash va diplomatik muvozanat

Amerika kuchlari Suriyaning sharqida qolib, e’tiborni Islom davlatiga qarshi kurashga qaratmoqda. Turkiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan kuchlarning bosimiga qaramay, AQShning Suriya Demokratik Kuchlariga  ko‘rsatayotgan yordami Vashingtonning terrorizmni jilovlashga bo‘lgan sodiqligini ko‘rsatadi. Biroq AQSh liderlari qanday qilib Suriyadagi ta’sirni saqlab qolib, bevosita harbiy aralashuvni kamaytirish masalasida muammolarga duch kelmoqda.
 
Isroil: Golandagi yangi voqelik

Asadning qulashidan keyin Isroil harbiy operatsiyalarni kuchaytirdi va taxminan 500 havo zarbasini amalga oshirdi (Isroil rasmiylarining aytishicha, bu hujumlar kimyoviy qurol ishlab chiqaradigan obyektlarga qaratilgandi). BMT tanqidiga qaramay, Golanda pozitsiyalarni egallash va strategik zarbalar Isroilning xavf-xatarlarga javob berishga tayyorligini namoyish etadi.
 
Ziddiyatlar va birlashish istiqbollari

Suriyaning yangi rahbariyat uchun asosiy vazifa – qarama-qarshi guruhlarni yarashtirish va tashqi bosimlar davom etayotgan bir paytda mamlakatni tiklash. Turkiya, AQSh va Isroil BMT Xavfsizlik Kengashining 2254-sonli rezolyutsiyasini qo‘llab-quvvatlashni bildirgan bo‘lsa-da, ular o‘z milliy manfaatlarini ilgari surishda davom etmoqda, bu esa Suriya ichki kuchlarining birlashish va tiklanish masalalaridan chalg‘ishiga sabab bo‘lmoqda.

Umuman olganda, Suriya geosiyosiy manfaatlar to‘qnashuvining maydoni bo‘lib qolmoqda, har bir tomon o‘z maqsadlarini ilgari surmoqda. Tashqi ta’sirni bartaraf etish va inklyuziv boshqaruvga o‘tish – yangi rahbariyat ustuvor vazifadir, biroq bu maqsadga erishish mamlakatning tashqi o‘yinchilar manfaatlari o‘rtasida muvaffaqiyatli manevr qila olishiga bog‘liq bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia

@westalliance kanalida Rossiya tahdidi va G‘arbning reaksiyasi haqida post chiqdi. Quyida asosiy tezislar:

- Ukrainadagi urush Moskva uchun post sovet hududida sobiq imperiyani tiklash loyihasidan jahon tartibotini qayta taqsimlash uchun kurashga aylandi;

- Rossiya xalqaro maydonda “yolg‘onchi davlat” sifatida mustahkamlandi, Xitoy, Eron va Shimoliy Koreya bilan alyans tuzdi;

- Rus armiyasi yangilandi, biroq uzoq davom etuvchi mojarolarni olib boorish qobiliyati shubha ostida;

- NATOning aksariyat a’zolari mudofaa xarajatlari bo‘yicha majburiyatlarini bajarmayapti, Yevropaning AQShga mudofaa sohasidagi qaramligi juda yuqori darajada;

- Vashington Osiyoga kattaroq e’tibor qaratsa, Yevropa zaiflashadi;

- Rossiyaning agressiyasi uning hamkorlarini (Xitoy, Shimoliy Koreya, Eron) Hind-Tinch okeani yoki Yaqin Sharq kabi hududlarda yanada dadil harakatlarga undamoqda;

- Yuqoridagilarga javoban bir qator taxminlar ilgari surilmoqda: a) Ukrainani qo‘llab-quvvatlash davom etadi; b) Yevropa mudofaasining avtonomiyasi kengayadi; d) Tehron bilan yangi kelishuv imzolanishi mumkin.

Batafsil: https://t.me/westalliance/475

@erontahlili kanalida Erdog’anning Suriyadagi siyosati bo’yicha prognozlarga oid post chiqdi. Quyida asosiy tezislar:

- Anqara kurd masalasi bahonasida Suriyaning shimolini anneksiya qilishi mumkin;

- HTSh rahbariyati Anqaraning pozitsiyasini tushunib, kurdlarga qarshi chiqmoqda;

- Anqaraning Suriyaga bostirib kirishi yangi gumanitar inqiroz hamda iqtisodiy ahvolning yanada og’irlashishiga olib kelishi mumkin.

Batafsil: https://t.me/erontahlili/678

Xitoy va Trampning ikkinchi administratsiyasi: iqtisodiy bosim va strategik istiqbollar

Mexroj Imomov, mustaqil tadqiqotchi

Ekspertlar aytishicha, Donald Trampning Oq uyga qaytishi AQSh va Xitoy o‘rtasidagi allaqachon keskin bo‘lgan munosabatlarni yanada murakkablashtirishi kutilmoqda. Tramp o‘zining so‘zlari va siyosiy pozitsiyasidan kelib chiqib, iqtisodiy protektsionizmni tashqi siyosatining asosiy yo‘nalishi qilib belgilashi ehtimoldan xoli emas. U Xitoy mahsulotlariga qo‘shimcha boj tariflar joriy etishi, investitsiyalar va texnologiya sohasidagi hamkorlikni cheklashi, shuningdek, AQShda o‘qiyotgan xitoylik talabalar sonini qisqartirishi mumkin. Bunday bosim savdo urushining kuchayishiga olib kelishi va nafaqat ikki tomonlama aloqalarga, balki global iqtisodiyotga ham jiddiy zarar yetkazishi mumkin.

Biroq, AQSh siyosatidagi o‘zgarishlarni boshqarish tajribasiga ega bo‘lgan Pekin Trampning qaytishini strategik tahdid sifatida qabul qilmaydi. Aksincha, uning izolyatsion siyosati Xitoy uchun o‘ziga xos imkoniyatlar yaratishi mumkin. AQShning Yevropa va Osiyodagi ittifoqchilariga bo‘lgan majburiyatlarini kamaytirish istagi va tashqi majburiyatlarni qisqartirishga bo‘lgan harakati an’anaviy ittifoqchilarning strategik ustuvorliklarini qayta ko‘rib chiqishiga turtki bo‘lishi mumkin. Xitoy bu vaziyatdan foydalanib, Germaniya, Fransiya va Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari kabi AQShning an’anaviy ittifoqchilari bilan iqtisodiy va diplomatik hamkorlikni chuqurlashtirishga qodir.

Bu fonda mutaxassislar ikki tomonlama aloqalar keskinlashuvi va Xitoyning kuchayishini taxmin qilishmoqda:

Trampning qaytishi savdo urushi keskinlashishiga olib kelishi mumkin, chunki u Xitoyning AQSh bozoridagi, shuningdek, texnologik zanjirlardagi o‘rnini cheklashga intiladi. Bunga javoban, Xitoy o‘z ta’sirini kuchaytirish uchun mintaqaviy iqtisodiy hamkorlik mexanizmlari, jumladan, RCEP doirasida ko‘proq faoliyat olib borishi kutilmoqda. Bundan tashqari, Trampning izolyatsion siyosati Yevropada yetakchilik bo‘yicha bo‘shliqni keltirib chiqaradi, bu esa AQShning noaniqligidan norozi bo‘lgan davlatlarni Xitoy bilan yaqinlashishga undashi mumkin.

Shu bilan birga, Trampning Xitoyga nisbatan ideologik maqsadlari yo‘qligi to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy to‘qnashuv xavfini, xususan Tayvan atrofidagi taranglikni kamaytirishi mumkin. Har ikki davlat o‘z ichki islohotlariga e’tibor qaratadi: Tramp AQSh iqtisodiyotini mustahkamlashga, Xitoy esa o‘z iqtisodiy o‘sishini jonlantirishga harakat qiladi. Kelgusi to‘rt yilda kim o‘z ichki islohotlarini muvaffaqiyatli amalga oshira olsa, global raqobatda ustunlikka erishadi.

Xulosa qilib aytganda, Trampning ikkinchi muddati Pekin uchun yangi qiyinchiliklarni yuzaga keltirsa-da, uning siyosati, paradoks tarzda, Xitoyning global miqyosdagi pozitsiyalarini mustahkamlashiga yordam berishi mumkin.

G’arbiy alyans

@erontahlili tomonidan @stratfocusca uchun maxsus tayyorlangan “Turkiyaning Suriyadagi strategik istiqbollari: yangi energetik arxitektura va Sharqiy O‘rta Yer dengizidagi ta’sir” nomli maqola bilan tanishib chiqishingizni va izoh qoldirishingizni so’raymiz.

Strategic Focus: Central Asia

Tramp va AQShning yangi immigratsion siyosati

Sofiya Zokirova, mustaqil tadqiqotchi

Immigratsiya 2024-yilgi saylov kampaniyasida asosiy mavzulardan biri bo‘ldi va Respublikachilarning 76% uni prezidentning ustuvor vazifasi deb hisoblamoqda. Tramp, immigratsiya bo‘yicha o‘zining keskin pozitsiyasi bilan tanilgan: u yana 1) keng qamrovli deportatsiyalar; 2) chegarani nazorat qilishni kuchaytirish va 3) gumanitar dasturlarni qayta ko‘rib chiqishni taklif qilmoqda.

Birinchi prezidentlik davrida Tramp administratsiyasi ichki hududlarda deportatsiyalarni ko‘paytirdi, ammo saylovoldi vaʼdalarda aytilgan darajalarga yetmadi. Trampning Oq uyga qaytishi immigratsion siyosatda katta o‘zgarishlar keltirishi kutilmoqda, ammo bu o‘zgarishlar siyosiy, huquqiy va resurs cheklovlariga bog‘liq bo‘ladi, deydi ekspertlar.

AQSh migratsiya siyosatida bir qator tendensiyalar kuzatilmoqda:

Birinchidan, deportatsion siyosatning kuchayishi. So‘nggi yillarda vaqtinchalik vizalar yoki sudda boshpana masalasida ko‘rib chiqilayotgan 4–5 million muhojirga nisbatan keng qamrovli deportatsiyalar bo‘lishi kutilmoqda. Birinchi prezidentlik davrida Tramp ichki hududlarda immigratsion qonunlarni kuchaytirdi, ammo deportatsiyalar darajasi Obama prezidentligining birinchi davridagi ko‘rsatkichlardan past bo‘ldi. Milliy gvardiya va mahalliy politsiyani jalb qilish singari logistik va huquqiy cheklovlar bu harakatlarning miqyosini cheklashi mumkin.

Ikkinchidan, chegarani nazorat qilish. Qochoqlar va boshpana so‘rovchilar oqimini cheklash siyosati davom ettiriladi. Meksika chegarasi yaqinida xavfsizlik va boshpana sharoitlari bilan bog‘liq jiddiy gumanitar muammolarni keltirib chiqarishi ehtimoliga qaramay, ilgari 71,000 boshpana so‘rovchisiga taʼsir qilgan “Meksikada qoling” (Remain in Mexico) dasturi qayta tiklanishi mumkin. Shuningdek, AQSh hududida boshpana jarayonini kutish imkoniyatlari yanada cheklanishi kutilmoqda.

Uchinchidan, gumanitar dasturlar. Bayden davrida boshlangan Kuba, Gaiti, Venesuela va Ukraina fuqarolari uchun (CHNV va U4U) 500,000 muhojirga vaqtinchalik boshpana bergan dasturlar tugatilishi kutilmoqda. Bundan tashqari, TPS dasturi orqali boshpanaga ega bo‘lgan 850,000 odam ham o‘z huquqlaridan mahrum bo‘lish xavfi ostida. Ayni vaqtda, qo’shimcha 535,000 kishi (DACA dasturi qatnashchilari) ham o‘z maqomini yo‘qotish xavfi ostida.

To’rtinchidan, qonuniy immigratsiya yo‘llarining qisqarishi. Vizalar bo‘yicha katta navbatlarga cheklov kiritish va Xitoy talabalari uchun vizalarni cheklash kabilar qonuniy immigratsiya yo‘llarini sezilarli darajada qisqartiradi. Trampning birinchi prezidentligi davrida bunday sekinlashtirishlar allaqachon oilaviy va mehnatga asoslangan immigratsiyani kamaytirgan edi.

Tahlillardan kelib chiqsak, quyidagilarni taxmin qilishimiz mumkin:

1. Ramziy qattiqqo‘llik: Trampning yangi administratsiyasi dastlabki 100 kun ichida deportatsion reydlar, viza cheklovlari va gumanitar dasturlarni to‘xtatish kabi ko‘zga ko‘rinarli choralar qo‘llaydi. Ammo real natijalar biznes va sud qarorlariga qarshilik tufayli cheklanishi mumkin.

2. Tizimli o‘zgarishlar: Agar Project 2025 tomonidan taklif etilgan chora-tadbirlar amalga oshirilsa, immigratsiya oqimi sezilarli darajada kamayadi, bu esa qishloq xo‘jaligi, qurilish, mehmonxona biznesi va ijtimoiy xizmatlar sohasida ishchi kuchi tanqisligiga olib keladi.

3. Konstitutsion inqiroz: Administratsiya DACAni bekor qilish yoki “musulmonlarga taqiq” kabi choralar bo‘yicha sud qarorlarini eʼtiborsiz qoldirishga urinishi mumkin, bu esa konstitutsion inqirozga olib kelishi ehtimoli mavjud.

Shunday qilib, Trampning yangi immigratsion siyosati nafaqat muhojirlar jamiyatlariga bosimni kuchaytirishi, balki iqtisodiy va gumanitar yo’nalishlarda jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.

G’arbiy alyans

Rossiya-2024: beqaror iqtisodiyot va Ukraina urushi fonida buyuk davlat ambitsiyalari

Aleksey Zaxarov, siyosiy tahlilchi

Rossiya 2024 yilda global ambitsiyalar va ichki muammolar o‘rtasida muvozanatni saqlashga harakat qilmoqda: asosiy masalalar Ukraina urushi, iqtisodiy qiyinchiliklar va xalqaro izolyatsiyaning kuchayishi bo‘lib qolmoqda.

Ukraina urushi: strategik qat’iyat

Moskvaning mojaroning hal etilishi bo‘yicha strategiyasi maksimal darajada qat’iy bo‘lib qolmoqda. Ukrainani neytral maqomga keltirish, harbiylashtirishdan voz kechish va sanksiyalarni olib tashlash haqidagi talablar Rossiya rahbariyatining prinsipial pozitsiyasini ko‘rsatadi. Ammo urush iqtisodiyotga jiddiy yuk bo‘lmoqda: mudofaa xarajatlari YAIMning 6,3%ni tashkil etib, federal budjetning uchdan biriga tenglashmoqda.

Donald Trampning saylanishi muzokaralar uchun imkoniyatlar oynasini ochib bergan bo‘lsa-da, Ukraina va Yevropa xavfsizligi bo‘yicha barqaror kelishuvga erishish katta sa’y-harakatlarni talab qiladi. Shu bilan birga, AQShning ATACMS raketalarini yetkazib berishi keskinlikni yanada chuqurlashtirib, Rossiyaning Ukrainaga qarshi energetika infratuzilmasiga zarbalariga sabab bo‘ldi.
 
Ikki tomonlama tashqi siyosat: qarama-qarshilik va alyanslar o‘rtasida

Bu fonda Rossiya ikki yo‘nalishda muammolarga duch kelmoqda:

Birinchi, G‘arb bilan qarama-qarshilik. Sanksiyalarning kuchayishi va G‘arbning Ukrainaga qurol-yarog‘ yetkazib berishi keskinlikni oshirdi. Moskva bunga harbiy va diplomatik choralar bilan reaksiya bermoqda, biroq “qizil chiziqlar” ko‘p hollarda e’tiborsiz qolyapti.

Ikkinchi, Global Janubda sheriklar izlash. Sanksiyalarni yangi to‘lov mexanizmlari (BRICS) orqali aylanib o‘tish harakatlari hozircha cheklangan natijalar bermoqda. AQShning sanksiya siyosati Global Janub davlatlarini ham ehtiyotkorlikka undamoqda.

Ayni vaqtda Xitoy va Hindiston asosiy sheriklar sifatida ajralib turibdi. Xitoy Rossiya ehtiyojlarini elektronika bilan ta’minlashni davom ettirayotgan bo‘lsa-da, “Sibir kuchi 2” loyihasi bo‘yicha kelishmovchiliklar Pekinning ehtiyotkor siyosatini ko‘rsatmoqda. Hindiston esa, aksincha, Rossiya bilan mudofaa sohasidagi hamkorlikni faollashtirdi va qurol-yarog‘ni birgalikda ishlab chiqarish bo‘yicha yangi bitimlarni imzoladi.

Shu bilan birga, Moskva Eron va Shimoliy Koreya bilan aloqalarni kuchaytirdi. Eron dronlar va raketalar yetkazib bermoqda, Shimoliy Koreya esa nafaqat qurol-yarog‘, balki Ukraina urushida qatnashish uchun askarlar ham yuborgan.
 
Iqtisodiy va siyosiy muammolar

Inflyatsiyaning o‘sishi (8,76%), rublning qadrsizlanishi va iqtisodiy o‘sishning sekinlashuvi (III chorakda 3,1%) fonida Rossiya iqtisodiyoti qiyinchilikka duchor qilmoqda. Markaziy bank asosiy stavkani rekord darajada 21%ga oshirdi, bu esa biznes tomonidan tanqid qilinmoqda. Shu bilan birga, siyosiy tizim barqarorligini saqlab qolmoqda: Vladimir Putinning qayta saylanishi hokimiyatning konsolidatsiyasini kuchaytirdi, muxolifat esa tarqoq holda qolmoqda.

Shunday qilib, Rossiya ichki va tashqi muammolarni hal qilib, bir vaqtning o‘zida geosiyosiy ambitsiyalarini saqlab qola oladimi degan savol 2025 yilning asosiy savollaridan biri bo‘lib qolmoqda. Iqtisodiy barqarorlik va yangi global alyanslar Rossiyaning kelajagini belgilovchi asosiy omillar bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia