Strategic Focus: Central Asia
13.6K subscribers
1.11K photos
221 videos
65 files
2.31K links
Markaziy Osiyo va qo’shni mintaqalardagi asosiy voqealarning tahlilini bizning kanalda kuzating.

@stratfocusatlantic - AQSh va Yevropa

@stratfocusmena - Yaqin Sharq va Mag’rib

Taklif/murojaat uchun: @sfca_admin
Download Telegram
@westalliance tomonidan @stratfocusca uchun maxsus

Trampning navbatdagi geosiyosiy o’yini: Panama kanali

Donald Tramp yana bir bor geosiyosat nafaqat strategiya, balki spektakl ekanini ko‘rsatmoqda. Uning Panama kanalini egallash ehtimoli va Xitoyga qarshi ayblovlari siyosiy taranglikni yaratmoqda, biroq bu bayonotlarning asosiy dalillaridan ko‘ra shov-shuv ko‘proq.

Kanal nazorati: haqiqat va afsonalar

1977-yilda imzolangan Torrixos-Karter shartnomasiga binoan, Panama kanali 1999-yilda Panama hukumatiga topshirilgan edi. AQSh uning neytral maqomini ta’minlashga va kerak bo‘lganda himoya qilishga kafolat bergan. Ammo Tramp bu transferni “dahshatli xato” deb atab, kanal amerikalik iste’molchilarni yuqori tranzit to‘lovlari bilan “talayotganini” ta’kidlamoqda.

Aslida, bu da’volar haqiqatga mos emas. Tranzit to‘lovlari talabga qarab belgilanadi va odatda yukning qiymatining atigi 5 foizini tashkil qiladi. Masalan, oddiy kema kanaldan o‘tish uchun 400 ming dollardan kamroq to‘laydi, 2023-yil noyabr oyida esa qurg‘oqchilik sababli LNG (suyultirilgan tabiiy gaz) tashuvchi kema rekord darajadagi 4 million dollar tranzit haqini to‘lagan. Shu bilan birga, so‘nggi to‘qqiz yilda AQSh harbiy kemalari tranzit uchun atigi 17 million dollar to‘lagan (bu AQSh byudjetida deyarli “chang zarrasi”dir - Jon Fili, AQShning Panamadagi sobiq elchisi).

Iqtisodiy ahamiyat va Xitoy omili

Hozirgi kunda Panama kanali dunyo dengiz savdosining taxminan 5 foizini ta’minlaydi va har yili Panama hukumatiga 2,5 milliard dollar daromad keltiradi. 2016-yilda Neo-Panamax tipidagi yirik kemalarni qabul qilish imkonini beruvchi yangi eshiklar ochilishi kanalni yanada strategik resursga aylantirdi.

Trampning “kanalni xitoylik askarlar boshqarmoqda” degan iddaosi ham to’qima. Biroq Xitoyning Panamadagi iqtisodiy ta’siri o‘sib bormoqda. Masalan, 2021-yilda Panama Gonkong kompaniyasining yirik port konsessiyasini yana 25 yilga uzaytirgan. Shuningdek, Xitoy Panamada bir qator infrastrukturaviy loyihalarga sarmoya kiritgan, biroq AQSh bosimi ostida Xitoyning ulkan elchixonasi qurilish rejasi to‘xtatilgan.

Trampning maqsadlari: bosimmi yoki kuch namoyishimi?

Geosiyosiy “macholik” bilan tanilgan Tramp Panamadagi kanaldan foydalanib, Xitoyning Lotin Amerikasidagi ta’sirini zaiflashtirmoqchi bo‘lishi mumkin. Uning ehtimoliy talablariga quyidagilar kiradi:
• Darien qo‘ltig‘i orqali noqonuniy migratsiya nazoratini kuchaytirish;
• Amerika kompaniyalari uchun sarmoya sharoitlarini yaxshilash;
• Xitoyga qarshi diplomatik qadamlar, jumladan, Tayvan bilan aloqalarni tiklash.

2024-yil iyul oyida prezidentlikka kelgan Panamaning yangi prezidenti Xose Raul Mulino AQSh bilan munosabatlarni yaxshilash uchun allaqachon bir qator choralar ko‘rmoqda. U Darien qo‘ltig‘idagi noqonuniy migratsiyani cheklash bo‘yicha kelishuv imzolagan va yuqori tezlikdagi temiryo‘l liniyasi qurilishi bo‘yicha ilk shartnomani Amerika kompaniyasi bilan tuzgan. Ammo bu Trampning talablarini qondirish uchun yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Xulosalar va prognozlar

Panama kanalini egallashga oid Trampning bayonotlari amaliy choralar bilan yakunlanishi dargumon. Ko‘proq bu ichki auditoriyaga qaratilgan populistik ritorikadir. Ammo Panamaga haddan tashqari bosim qilish Xitoyning mamlakatdagi ta’sirini kuchaytirishi mumkin.

Panama uchun eng maqbul strategiya AQSh va Xitoy manfaatlari o‘rtasida balansni saqlash, neytrallikni ta’minlash va har ikki tomonning investitsiyalarini jalb qilishdir. Dunyodagi savdo tizimining muhim qismi bo‘lgan Panama kanali yirik davlatlar o‘rtasida geosiyosiy kurashning asosiy maydonlaridan biri bo‘lib qolaveradi.

Strategic Focus: Central Asia
👍10🔥3👏2❤1💘1
Eron Zangezurga o’z qo’shinlarini kiritadimi?

Zangezur yo‘lagi atrofidagi vaziyat Yevroosiyoda yangi geosiyosiy taranglikning katalizatoriga aylanmoqda. Turkiya bu yo‘nalishni o‘zining turkiy o’ziga xoslikni mustahkamlash va Markaziy Osiyoda iqtisodiy ishtirokini kuchaytirish strategiyasining asosiy elementi sifatida ko‘rmoqda.

Shu bilan birga, Anqara ambitsiyalari Eron va Rossiya uchun jiddiy muammolar yaratib, ularni yaqinlashishga majbur qilyapti.

Eron uchun Zangezur yo‘lagi ustidan Turkiya nazorati ichki barqarorlikka tahdid soladi: Suriyadagi mavjud vaziyat va AQSh hamda Isroil tomonidan bosim kuchaygan bir paytda Tehron o‘zining shimoliy hududlarida separatzizmining kuchayishi bilan yuzlashish xavfini boshdan kechirmoqda. Ya’ni, bu hududlarda hattoki Ozarbayjon Demokratik Respublikasi qayta tiklanishi mumkin.

Moskva uchun esa, Janubiy Kavkazdagi ta’sirini yo‘qotish va Ozarbayjonning uning orbitasidan chiqishi Markaziy Osiyodagi strategik pozitsiyalariga va uzoq muddatli rejalarga jiddiy zarba bo‘ladi.

Bu sharoitda, Armaniston rasmiy yordam so‘rasa, Rossiya ko‘magida Eron qo‘shinlarining Zangezurga kiritilishi mumkin. Biroq, Yerevanning yaqinda NATO va Yevropa Ittifoqi tomoniga qarab siljishi ko‘p tomonlama hamkorlik ssenariysini sezilarli darajada murakkablashtirmoqda.

Shunday qilib, Zangezur uchun kurash lokal mojaro doirasidan chiqib, yirik mintaqaviy o‘yinchilarning manfaatlari to‘qnashadigan maydonga aylanmoqda.

Strategic Focus: Central Asia
👍15❤4🔥4
Eron yana bir ittifoqchisidan ayrildi

Livanning yangi saylangan prezidenti Jozef Aun Saudiya Arabistoniga oʻz “sadoqatini bildirmoqda”. “Saudiya Arabistoni Livanni qo‘llab-quvvatlashda tarixiy rol o‘ynagani sababli prezident sifatida birinchi tashrifim aynan shu mamlakatga bo‘ladi”, dedi janob Aun.

Livanda Eronning ta’siri kamayib borayotgan bir paytda, Saudiya Arabistonining ta’siri oshmoqda. Prezidentlikka saylanishidan bir necha hafta oldin Jozef Aun Livan armiyasi qo‘mondoni sifatida Saudiya Arabistoniga tashrif buyurgandi. Bundan tashqari, kecha Suriya yangi hukumati rahbari Ahmad Ash-Sharo (al-Jo’loniy nomi bilan tanilgan) Jozef Aunga prezident etib saylangani munosabati bilan tabriklash uchun qo‘ng‘iroq qildi.

Shunday qilib, Yaqin Sharqda yangi geosiyosiy arxitektura shakllanmoqda va unda Tehronning mavqei sezilarli darajada pasayishni davom etyapti.

@erontahlili
👍18❤9🔥7👎2🤔2
Yevropa AQShdan mustaqil bo’lish harakatidami?

Sonya Pinxasova, mustaqil tadqiqotchi

Buyuk Britaniya bosh vaziri Kir Starmerning Ukrainaga bo’lajak tashrifi, xalqaro tinchlikparvar kuchlarni joylashtirish imkoniyatlarini muhokama qilish rejalari Yevropaning mojaroning muzlatilishi va uni diplomatik vositalar orqali hal etishga tayyorlanayotganini ko‘rsatmoqda.

Birlashgan Qirollik, Fransiya va Yevropa Ittifoqining boshqa asosiy o‘yinchilari tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan tashabbus Yevropaning Ukrainani xavfsizligini ta’minlashda yetakchi rolni o‘z zimmasiga olishga tayyorligini namoyish etadi. Ammo taxminlarga ko‘ra, 40 ming harbiydan iborat bo‘lishi mumkin bo‘lgan tinchlikparvar kuchlarni joylashtirish bir nechta muhim omillarga bog‘liq. Eng avvalo, bu Kiyev va Moskva o‘rtasida o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha kelishuvlarga erishilishiga va Putinning konstruktiv muzokaralarga siyosiy tayyorligiga bog‘liq – hozircha bunday belgi kuzatilmayapti.

Bunga parallel ravishda, Ramshteyn kontakt guruhining so‘nggi yig‘ilishida Zelenskiyning bunday qadamlar zarurligi haqidagi bayonotlari Kiyevning o‘z pozitsiyalarini mustahkamlash va tajovuzning qayta boshlanishiga qarshi qo‘shimcha kafolatlar yaratishga intilishini tasdiqlaydi. Parij va Londonning qo‘llab-quvvatlashi bu masala bo‘yicha Yevropa yetakchilari o‘rtasida konsensus mavjudligini ko‘rsatadi, bu esa Moskva uchun muhim signal bo‘lishi mumkin.

E’tiborga molik jihati shundaki, bu muhokamalar Trampning Oq uyga qaytishi fonida bo‘lib o‘tmoqda. Uning AQShning tinchlikparvar missiyada ishtirok etmaslik pozitsiyasi Yevropa liderligini kuchaytirish uchun qo‘shimcha imkoniyat yaratadi. Bu ikki tomonlama qiyinchilik tug‘diradi: bir tomondan, Yevropa keng ko‘lamli harbiy operatsiyani muvofiqlashtirishi kerak bo‘ladi, ikkinchi tomondan esa, bu tashabbus Moskva tomonidan uning ta’sir doirasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri aralashuv sifatida qabul qilinmasligi ta’minlanishi zarur.

Tinchlikparvar kuchlarni joylashtirish istiqboli Yevropaning strategik mustaqillikka tayyorligini sinovdan o‘tkazuvchi o‘ziga xos testga aylanmoqda. Agar tashabbus amalga oshsa, u nafaqat Ukrainani xavfsizligini kuchaytiradi, balki Yevropa davlatlarining o‘z chegaralaridagi inqirozlarni hal qilish uchun birlasha olish qobiliyatini namoyon etadi. Ammo bu rejalarning muvaffaqiyati ko‘p omillarga bog‘liq bo‘lib, ular orasida xalqaro ko‘mak darajasi, frontdagi dinamika va Rossiyaning murosaga tayyorligi muhim o‘rin tutadi.

G’arbiy alyans
👍12❤3🔥3
Turon 2025 xalqaro anjumanida ishtirok etishga taklif qilamiz!

Siyosat, tarix, falsafa va iqtisod yo’nalishlari bo’yicha maqolalar 19 yanvargacha qabul qilinadi.

Maqolalarni quyidagi elektron manzilga yuborishingiz mumkin:
Samir.gumbatov.1987@mail.ru

Strategic Focus: Central Asia
👍17❤3🔥3
O‘zbekiston so‘nggi yillarda Afg‘onistonda faqat qo‘shni davlat sifatida emas, balki mintaqa tinchligi va barqarorligi uchun mas’uliyatni his qilgan yirik aktor sifatida o‘zini namoyon qilmoqda. Tolibon hokimiyatga kelganidan keyin xalqaro hamjamiyatning ikkilanishiga qaramasdan, rasmiy Toshkent ochiq muloqot va pragmatik yondashuv yo‘lini tanladi.

O‘zbekiston MOda barqarorlikni ta’minlash maqsadida Afg‘onistonda iqtisodiy va infratuzilma loyihalarini ilgari surmoqda. "Termiz – Mozori Sharif – Kobul – Peshovar" temir yo‘li qurilishi, gumanitar yordam tashabbuslari va xalqaro konferensiyalar orqali O‘zbekiston o‘zining tinchlikparvarlik tamoyillariga sodiqligini namoyish etmoqda.

O‘zbekistonning faol diplomatiyasi faqat iqtisodiy jihatdan emas, balki siyosiy va gumanitar sohalarda ham o‘z samarasini bermoqda. Biroq, hukumatning toliblarga nisbatan siyosatiga o‘zbekistonliklarning real munosabati qanday?

Quyidagi so‘rovnomada ishtirok eting va o‘zbek jamoatchiligi fikri haqida xolis tasavvur yaratishga yordam bering!

Strategic Focus: Central Asia
👍9🔥4❤3
1. Afg’onistonda Tolibon hokimiyatining o’rnatilishiga munosabatingiz qanday?
Final Results
33%
Ijobiy
48%
Neytral
19%
Salbiy
👍4❤3
2. Tolibon O‘zbekiston uchun tahdidmi?
Final Results
32%
Ha
39%
Yo’q
29%
Javob berish qiyin
❤3🔥3👍1
3. O‘zbekiston Tolibon hukumati bilan iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirishi kerakmi?
Final Results
85%
Ha, bu mintaqa barqarorligi uchun muhim
9%
Yo‘q, bu xavfli
6%
Bilmayman
👍3🔥2❤1🌚1
4. O‘zbekistonning Tolibon bilan muloqot o‘rnatish siyosatini to‘g‘ri deb hisoblaysizmi?
Final Results
74%
Ha
7%
Yo‘q
19%
Qisman to‘g‘ri
❤2👍2🔥2🌚1
5. Tolibonning Markaziy Osiyo xavfsizligiga ta’sirini qanday baholaysiz?
Final Results
25%
Ijobiy
37%
Salbiy
38%
Neytral
❤2👍2🔥2
7. O‘zbekistonning Afg‘onistonda temir yo‘l qurilishi va boshqa loyihalar bo‘yicha tashabbuslarini qanday baholaysiz?
Final Results
82%
Qo‘llab-quvvatlayman
10%
Qo‘llab-quvvatlamayman
8%
Fikrim yo‘q
❤6
8. O‘zbekiston Afg‘onistonga gumanitar yordam ko‘rsatishi kerak deb o‘ylaysizmi?
Final Results
68%
Ha, bu muhim
17%
Yo‘q, bu samarasiz
14%
Javob berish qiyin
❤3🔥3
9. Sizningcha, Afg‘oniston O‘zbekistonning strategik manfaatlariga kiradimi?
Final Results
78%
Ha
9%
Yo‘q
13%
Faqat ma’lum darajada
❤3👍2🔥2
10. Sizningcha, O‘zbekiston Tolibon bilan munosabatlarda quyidagilardan qaysi birini tanlashi kerak?
Final Results
72%
Muloqotni qo‘llab-quvvatlash
15%
Aloqalarni minimallashtirish
13%
Boshqa hamkorlik yo‘llarini izlash
👍5❤2🔥2
Vatan himoyachilari kuni bilan tabriklaymiz!

Aziz va mard himoyachilar! Sizlarning jasoratingiz, matonatingiz va Vatanga bo‘lgan cheksiz sadoqatingiz xalqimizning eng katta boyligi va faxridir. Sizlarning fidokorona xizmatlaringiz tufayli yurtda tinchlik va osoyishtalik hukm surmoqda.

Sizlarga mustahkam sog‘lik, oilaviy baxt va yurt ravnaqi yo‘lidagi faoliyatingizda ulkan zafarlar tilaymiz. Bayramingiz muborak bo‘lsin!

Strategic Focus: Central Asia
1👍17❤4🔥3
Pokiston va Afg’oniston o’rtasidagi keskinlik
 
Bobur Said, mustaqil tahlilchi
 
So’ngi bir necha oydan buyon Pokiston va Afg’oniston chegaralarida Pokiston QK va Tolibon o’rtasida ba’zan kuchli, ba’zan qisqa to’qnashuvlar yuz bermoqda, xo’sh bu ziddiyat nimadan kelib chiqdi, nimaga so’ngi uch yildan beri tinch bo’lgan Tolibon bunday aktivlik ko’rsatmoqda yoki aksi Pokistonga harbiy keskinlik nega kerak ?
 
Ko’plab ekspertlar bu keskinlikni TTP tashkilotining (“Tehrik-e Tolibon Pokiston) Islomobod o’rtasida vujudga kelgan ziddiyatga bog’lashsa, yana bir qator ekspertlar Pokistonning Afg’oniston bilan “Dyurand chizig’i”dagi chegara muammolarni Tolibon BMT da tan olinishidan oldin ya’ni Tolibon hali BMTda teroristik tashkilot sifatida ro’yxatda ekanligida hal qilib olmoqchi degan fikrni bildirishmoqda. Albatta bu fikrlar xam asosli va mantiqli.
 
 Ammo vaziyatga boshqa tarafdan ham qarab ko’rish kerak deb hisoblayman. Nega bu mojaro aynan Xitoyning MO bilan transport logistika loyihalarining qurilishi aktiv fazaga kirganda ro’y bermoqda? Bilamizki yaqinda Xitoy, Qirg’iziston va O’zbekiston o’rtasida temiryo’l qurilishi rasman boshlandi, bu yo’lning asosiy qismi “Xitoy - Qirg’iston - O’zbekiston  – Turkmaniston – Eron - Turkiya orqali Yevropaga bog’lansa,  bir uchini Transafg’on temiryo’liga bog’lash mumkin ya’ni Termiz - Mozori-Sharif  – Kobul – Peshovar orqali Pokiston portlariga chiqadi (aynan shu qismiga Rossiya va Xitoy jiddiy qiziqish bildirmoqda, Rossiyaning ko’plab portlari va temir yo’llari sanksiyaga tushgan).  Ko’rinib turibtiki Afg’oniston  Xitoy va Rossiya uchun muhim transport koridori vazifasini o’tashi mumkin.
 
Har qanday urushning tagida ikkita maqsad yotadi: biri diniy motivlar, ikkinchisi iqtisodiy. Hozirgi dunyoda ro’y berayotgan urushlarining faqat bittasi diniy qadiriyatlarga borib  taqaldi – Isroil va Falastin mojarosi (aniqrog’i Isroilning G’azodagi genotsidi), qolgan barcha qurolli mojarolar zamirida iqtisodiy manfatlar yotadi.
 
Shunday ekan Pokiston va Afg’oniston o’rtasida ro’y berayotgan qurolli to’qnashuvda G’arbning  Xitoy va Rossiyani iqtisodiy tiyib turish manfaatlari yotadi deyishga asos bor deb hisoblasa bo’ladi.
 
Afsuski, katta davlatlar o’rtasidagi dunyoni bo’lib olish istagidagi o’zaro ziddiyatlar atrofdagi boshqa nisbatan kichik va rivojlanayotgan davlatlarni o’zlari istamagan holda ular o’rtasidagi ziddiyatlarning bir qismiga aylantirib qo’yadi.
 
Pokiston va Afg’oniston o’rtasida ro’y berayotgan qurolli to’qnashuv katta urushga aylanib ketishi mumkinmi? Bu AQHning Xitoy va Rossiyaning iqtisodiy loyihalarini qanchalik real va xavfli deb hisoblashiga bog’liq. Shunga qarab bu mojaro  kengayishi yoki susayishi mumkin.
 
Aslini olganda bu mojaro na Pokistonni va na Tolibonni qoniqtiradi, sababi hozirda iqtisodiy juda og’ir ahvolda qolgan Pokistonga ortiqcha xarajat talab qiladigan urushlar kerak emas, Tolibon uchun esa qo’shnilar bilan ziddiyatga borish faqat teskari reaksiya beradi, chunki hokimyatga kelganidan beri o’zining xalqaro hamjamiyat tomonidan tan olinishini istab kelayotgan guruhni qo’shni davlat bilan urush holatida hech kim tanolmaydi.
 
Shunday ekan Afg’onistondagi har qanday mojaroda  e’tiborni u yerdagi kuchlarga emas balki Afg’inistonga millionlab qurol yarog’ tashlab ketagan, 2021-2023 yillar oralig’ida insonparvarlik yordami ko’rinishida 3,2 mlrd dollar dan ortiq mablag’ni (asosiy qismi naqd pul ko’rinishida manba “SIGAR”) Afg’onistonga yo’naltirgan AQSHga qaratish lozim. Afg’onistondagi notichlik u yerdan o’tgan har qanday transport yo’llaarining xavfsizligini so’roq ostiga qo’yadi.
 
Xulosa
MO davlatlari tashqi bozorlarga chiqadigan yo’l istar ekan Transafg’on koridori xavfsizlik jihatdan har doim so’roq ostidaligini hisobga olib e’tiborni xavfsizroq va tobora real ko’rinishga ega bo’layotgan Naxichvan avtonomiyasidagi Zangezur koridoriga ko’proq etibor qaratish kerak bo’ladi, Turkiya va Ozarbayjon esa MO uchun eng ishonchli hamkorlardir.

Strategic Focus: Central Asia
👍30🔥5❤4👎2
O‘zbekistonning tinchlikparvar va pragmatik xususiyatga ega tashqi siyosatining sezilarli faollashuvi sharoitida mamlakatimiz o‘ziga xos madaniy diplomatiyasini amalga oshirish uchun tarixan noyob salohiyatga ega.

E’tiborlisi, Prezidentimiz tomonidan xorijiy davlatlarga amalga oshirilayotgan tashriflar doirasida madaniy-gumanitar aloqalarni rivojlantirish maqsadida imzolangan hujjatlarga asosan hamkor davlatlarda “O‘zbekiston madaniyati kunlari” o‘tkazib kelinmoqda.

Xususan, 2017–2020-yillarda dunyoning 20 ga yaqin davlatida “O‘zbekiston madaniyati kunlari” tadbirlari tashkil etilgan bo‘lsa, 2021–2024-yillarda bu ko‘rsatkich 40 taga yetdi.

O’zbekiston Respublikasi Madaniyat vaziri O.Nazarbekov

O’zbekistonning madaniy diplomatiyasi bo’yicha maqolaning to’liq matni

Strategic Focus: Central Asia
👍10🔥4❤3👎1