⚡️ Fransiya Prezidenti Emmanuel Makron millatga murojaat qilmoqda:

“Rossiya butun Yevropaga tahdid solmoqda.

Agar biror davlat qo‘shni mamlakatga bostirib kirib, jazolanmasa, hech kim o‘z xavfsizligiga ishonch hosil qila olmaydi.

Men AQSh bizning tomonimizda qolishiga ishonmoqchiman, ammo ularning qo‘llab-quvvatlashi to‘xtasa, biz bunga tayyor bo‘lishimiz kerak.

Biz Ukrainada tinchlik rejasini ishlab chiqdik.

Bizning armiyamiz Yevropadagi eng jangovar kuchga ega va yadroviy qurolimiz bizning himoyamizni kafolatlaydi.

Yevropa qo‘shinlarini Ukrainaga joylashtirish ehtimoli mavjud.

Biz Fransiyaning yadroviy qurolini butun Yevropa Ittifoqini himoya qilish uchun qo‘llash masalasini muhokama qilishni boshlaymiz.

2030 yilga kelib, Rossiya 3 million askarni safarbar qilish va 4000 tank ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda.”

G’arbiy alyans

Donald Trampning The Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida HAMAS va G‘azo aholisi uchun murojaati:

▪️ “Shalom HAMAS” – bu “Salom va xayr” degani. Siz tanlashingiz mumkin. Barcha garovdagilarni hoziroq ozod qiling va o‘ldirgan odamlarga tegishli jasadlarni zudlik bilan qaytaring, aks holda tamom bo’lasiz. Faqat kasal va buzuq odamlar jasadlarni saqlaydi, va siz aynan shunday odamsiz!

▪️ Ishni oxiriga yetkazish uchun men Isroilga zarur bo‘lgan barcha narsalarni yuboraman. Agar siz mening so‘zlarimga quloq solmasangiz, HAMASning hech bir a’zosi xavfsiz bo‘lmaydi. Men hozirgina siz asirga olgan odamlar bilan uchrashdim, ularning hayotini barbod qildingiz. Bu sizga oxirgi ogohlantirish!

▪️ Rahbarlarga murojaatim: hozir G‘azodan chiqib ketish uchun eng oxirgi imkoniyat. G‘azo aholisi! Sizni ajoyib kelajak kutmoqda, lekin faqat garovga olinganlarni ozod qilsangiz. Aks holda, siz yo‘q qilinasiz! Aql bilan qaror qabul qiling. GAROVDAGILARNI HOZIR OZOD QILING, AKS HOLDA BUNING OG‘IR JAZOSINI O‘ZINGIZ TORTASIZ!

DONALD J. TRAMP, AMERIKA QO‘SHMA SHTATLARI PREZIDENTI

@erontahlili

Tramp tarafdorlari Ukrainadagi muxolifatchilar bilan prezidentlik saylovlarini yashirincha muhokama qildi

AQSh prezidenti Donald Tramp atrofidagi yuqori martabali shaxslar Ukrainada prezident Vladimir Zelenskiyning asosiy siyosiy raqiblari bilan maxfiy muzokaralar o‘tkazdi, deb xabar bermoqda Politico manbalari. Uchrashuvlar Ukraina sobiq bosh vaziri Yuliya Timoshenko va sobiq prezident Petro Poroshenko yetakchilik qilayotgan “Yevropa Birdamligi” partiyasi bilan bo‘lib o‘tgan.

Manbalarga ko‘ra, muzokaralar yaqin orada Ukrainada prezidentlik saylovlarini o‘tkazish imkoniyatiga qaratilgan. Bu masala Vashington norasmiy ravishda muhokama qilayotgan urushni tugatish rejasining muhim elementi hisoblanadi. Xususan, AQSh ma’muriyati o‘t ochishni vaqtincha to‘xtatish bo‘yicha kelishuvdan so‘ng va keng qamrovli tinchlik muzokaralari boshlanishidan oldin prezidentlik saylovlarini tashkil etish zarur deb hisoblamoqda, deb yozadi Politico.

Rasmiy jihatdan AQShning pozitsiyasi shundaki, Tramp Ukrainadagi ichki siyosatga aralashmaydi. Biroq, avvalroq u Zelenskiyni “saylovlarsiz diktator” deb atagan va uning reytingi 4% ga tushib ketganini aytgan edi. Shu bilan birga, AQSh milliy razvedka rahbari Tulsi Gabbard Kiyevni saylovlarni bekor qilishda ayblagan, garchi harbiy holat tufayli ularni o‘tkazish mumkin bo‘lmasa ham.

Timoshenko va Poroshenko avvalroq urush tugamaguncha saylovlarni o‘tkazishga qarshi chiqishgan. Biroq, Tramp ma’muriyati bilan aloqalarida ular o‘zlarini Vashington bilan oson hamkorlik qila oladigan siyosatchilar sifatida ko‘rsatmoqdalar. Politico suhbatdoshlaridan birining so‘zlariga ko‘ra, ular Zelenskiy rozi bo‘lmagan ko‘plab shartlarga rozi bo‘lishga tayyor ekanliklarini bildirgan.

G’arbiy alyans

“Samoviy qalqon” – Yevropa davlatlari Ukrainaning g‘arbiy hududlarini himoya qilish uchun ushbu nom ostida rejani ishlab chiqmoqda.

Reja doirasida Yevropadagi ittifoqchilar 120 tagacha harbiy samolyotni Ukrainada joylashtirilishi ko‘zda tutilgan. Ular Ukraina AESlari, Lvov va Odessa qirg‘oqlarini havodan himoya qilish uchun safarbar etiladi.

G’arbiy alyans

Isroil vahimada: AQSh va HAMASning maxfiy muzokaralari

M.Imomov, siyosiy tahlilchi

Oxirgi kunlardagi dunyo matbuotida shov-shuvli xabar tarqaldi: Tramp ma’muriyati HAMAS bilan bevosita muzokaralarni boshladi. Muzokaralar Dohada o‘tgan bo‘lib, ularni AQShning garovga olinganlar bo‘yicha maxsus vakili Adam Byoler olib bordi. Maqsad – 59 nafar garovdagini ozod qilish (ular orasida 24 nafari tirik deb taxmin qilinmoqda), shuningdek, G‘azoda o‘t ochishni to‘xtatish muddati uzaytirilishi.

Bu Isroil uchun 2013-yilda AQSh va Eronning Omandagi maxfiy muzokaralariga o‘xshash zarba bo‘ldi. O‘sha paytda Obama Isroilni chetlab o‘tgan holda Eron bilan yadro kelishuvi bo‘yicha muloqot olib borgan edi. Ammo farq shundaki, Netanyaxu Obamani dushman deb bilgan, Tramp esa “Isroilning eng katta do‘sti” sanaladi. Endi esa aynan shu “do‘st” Isroil uchun yangi diplomatik boshog‘riqqa aylanmoqda.

AQShning ikkiyuzlama siyosati

Tramp jamoatchilik oldida HAMASni yo‘q qilishga chaqirmoqda, ammo ortda Qatar vositachiligisiz va, ehtimol, Isroilga xabar bermasdan, ular bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri kelishuv olib bormoqda. Axios nashriga ko‘ra, kelishuv shartlari quyidagicha: HAMAS 10 nafar garovdagilarni, jumladan amerikalik Edan Aleksandrni ozod qiladi. Buning evaziga Isroil G‘azodagi o‘t ochishni yana ikki oyga (19-may, 2025-yilgacha) to‘xtatadi.

Isroilning munosabati

Isroil xavfsizlik xodimi noroziligini yashirmayapti: “Bizdan HAMASga qarshi “jahannam darvozasini” ochishimizni talab qilishdi, endi esa ular bilan yashirin kelishuvga borishmoqda!”

Rasmiy ravishda Netanyaxu ma’muriyati muzokaralardan xabardor ekanini ta’kidlamoqda. Biroq, Ynet nashri Isroil tomonining bu muzokaralarni buzishga uringanini yozdi.

“Barqarorlik yo‘q, oldindan hech narsani taxmin qilib bo‘lmaydi.”, dedi Isroillik diplomatlardan biri.

Tramp o‘z uslubida harakat qilmoqda

Tramp Oq uyda ozod qilingan garovdagilar bilan uchrashib, HAMASga ultimatum berdi: “ZUDLIK BILAN GAROVDAGILARNI OZOD QILING, AKS HOLDA JAHANNAM KUTYAPTI!”

Tramp har doimgidek qat’iy va agressiv gapiradi, ammo u amalda pragmatik yo‘l tutmoqda: Avval amerikalik garovdagilarni qutqarish, keyin esa vaziyatni o‘z nazoratida ushlab qolish.

Isroil nimadan xavotirda?

Birinchidan, harbiy rejalarning buzilishi. 2-martdan keyin Isroil G‘azadagi jangovar harakatlarni qayta boshlashni rejalashtirayotgan edi, ammo AQSh muzokaralari rejalarni o‘zgartirib yubordi.

Bosh shtabning yangi rahbari general Eyal Zamir allaqachon G‘azoga yangi tank diviziyasi va piyoda askarlar bilan hujum rejasini tayyorlab qo‘ygan, ammo Tramp buni to‘xtatishi mumkin.

Ikkinchidan, Tramp bilan ziddiyatga borish xavfi. Netanyaxu Tramp bilan to‘qnashuvga kirishishni istamaydi, chunki avval u Zelenskiy va Tryudoni qanday “jazolaganini” hamma ko‘rdi.

“Biz Tramp bilan urusholmaymiz, shuning uchun unga moslashishimiz kerak.”, deydi Isroil diplomatlari.

Uchinchidan, Qo‘shma Shtatlar uzoqlashib ketishi mumkin. Agar AQSh amerikalik mahbuslarni ozod qilishga erishsa, unda Vashingtonning Isroil va HAMAS o‘rtasidagi urushga bo‘lgan qiziqishi kamayishi mumkin. Natijada Isroil HAMAS bilan yakka holda kurashishi talab etiladi.

Strategic Focus: Central Asia

Isroil vahimada: AQSh va HAMASning maxfiy muzokaralari - davomi

Geosiyosiy kontekst

Tramp ikki tomonlama siyosat olib bormoqda: bir tomondan, Isroilni qo‘llab-quvvatlash; ikkinchi tomondan, hududda vaziyatni yumshatish va nazoratni saqlab qolish.

Buning asosiy sababi: aprel oyida Tramp Saudiya Arabistoniga tashrif buyuradi. Ar-Riyod kelgusi to‘rt yil ichida AQSh kompaniyalariga $1 trillion investitsiya kiritishni va’da qilgan.

Shu sababli G‘azoda katta harbiy operatsiyaning boshlanishi Tramp uchun hozircha foydali emas. HAMAS hali javob bermagan, ammo muzokaralar Isroil uchun jiddiy diplomatik muammo yaratishi aniq.

Xulosa qilib aytganda, AQSh va HAMAS muzokaralari Trampning tezkor natijalarga bo‘lgan ehtiyojini ko‘rsatmoqda. U garovdagilarni ozod qilish orqali o‘z g‘alabasini ta’minlash niyatida. Biroq bu Isroilning pozitsiyasini zaiflashtirish va Netanyaxuni chetga surish xavfini tug‘diradi.

Netanyaxu esa qiyin holatda: Trampga qarshi chiqolmaydi, chunki AQSh qo‘llab-quvvatlovidan mahrum bo‘lishi mumkin. Sukut saqlash esa uni ichki siyosatda zaiflashtiradi.

Strategic Focus: Central Asia

Rossiya - AQSh munosabatlari yaxshilanishi: Eronga qarshi yangi zarba

S.Pinxasova, mustaqil tadqiqotchi

Rossiya va AQSh munosabatlarining so‘nggi vaqtlardagi o‘zgarishlari Moskvaning Tehron bilan hamkorligini qayta ko‘rib chiqish ehtimolini oshirdi. Trampning Ukrainadagi mojaroni hal qilishga bo‘lgan harakatlari va Rossiya bilan iqtisodiy aloqalarni tiklashga intilishi Eron uchun yangi strategik muammolarni keltirib chiqarmoqda. Eronliklar o‘tgan yillarda Moskvaning qo‘llab-quvvatlashiga suyanib, G‘arb bosimiga qarshi turishni rejalashtirgan edilar.

Rossiya va Eron: G‘arbga qarshi ittifoq barham topmoqdami?

Suriyada Asad rejimining qulashidan so‘ng, u yerdagi hokimiyatni Turkiyaga yaqin bo‘lgan sunniy guruhlar iqtidorga keldilar. Natijada, Eron va Rossiya harbiylari ushbu hududni tark etishga majbur bo‘ldi. Ularning qaytishi esa dargumon.

Bundan tashqari, Saudiya Arabistonida AQSh va Rossiya rasmiylari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan kutilmagan muzokaralar ikki davlat o‘rtasidagi iqtisodiy va diplomatik munosabatlarning tiklanishiga yo‘l ochdi. Bu esa Eronga katta xavf tug‘diradi.

RF TIV rahbari Lavrovning Tehronga tashrifi rasmiy doiralarda do‘stona qabul qilingan bo‘lsa-da, muzokaralar natijasi aniq emas. Ayrim Eron nashrlariga ko‘ra, Moskva Tehronga bosim o‘tkazib, uning yadroviy dasturini cheklashga undamoqda.

Rossiyaning ustuvor yo‘nalishi: iqtisodiy manfaat geosiyosatdan ustunmi?

Rossiya iqtisodiy sanksiyalar natijasida qiyin ahvolga tushib qoldi va Vashington bilan munosabatlarni normallashtirishni o‘z manfaatlariga mos deb bilmoqda. AQSh bilan iqtisodiy aloqalarning qayta tiklanishi Rossiya uchun jiddiy iqtisodiy foyda berishi mumkin.

Bunday sharoitda Eron Moskva uchun jozibador hamkor emas. Uning iqtisodiyoti AQSh iqtisodiyotining atigi 2 foizini tashkil etadi va Rossiya uchun strategik ahamiyatga ega mahsulotlar yetkazib berish imkoniyatiga ega emas.

Bundan tashqari, Rossiyaning Eron bilan yaqin aloqalari Fors ko‘rfazidagi arab davlatlari bilan bo‘lgan energetika sohasidagi hamkorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu sababli Moskva Eron bilan munosabatlarni sekin-asta sun’iy tarzda to’xtatishi orqali mintaqadagi boshqa strategik manfaatlarini himoya qilishga harakat qilmoqda.

Yadroviy omil: Rossiya Eronni qo‘llab-quvvatlashni davom ettiradimi?

Eron so‘nggi yillarda Rossiyadan zamonaviy harbiy texnologiyalar, jumladan, Su-35 qiruvchilarini sotib olishga umid qilgan edi. Biroq AQSh bilan aloqalarni tiklash ehtimoli bu kelishuvni xavf ostida qoldirishi mumkin.

Agar Vashington va Moskva o‘zaro kelishuvga erishsa, Rossiya Eronning yadroviy dasturiga qarshi sanksiyalarni qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Lavrovning Tehronga tashrifi davomida u Eronni AQSh bilan yadroviy kelishuvni tiklash bo‘yicha muzokaralar olib borishga chaqirdi. Bu esa Rossiyaning Eronni strategik hamkor sifatida ko‘rishdan ko‘ra, global yadroviy tartibni saqlashga ko‘proq e’tibor qaratayotganini ko‘rsatadi.

Yangi geosiyosiy sharoitda Eronni nima kutmoqda?

1. Rossiya va Eron munosabatlarining zaiflashishi. Moskva Vashington va Fors ko‘rfazi davlatlari bilan manfaatliroq aloqalar o‘rnatish uchun Eronga bo‘lgan e’tiborini kamaytirishi mumkin.

2. Eron yadroviy dasturiga bosim kuchayishi. AQSh va Rossiya o‘zaro kelishuvga erishsa, Tehronga qo‘yilgan cheklovlar yanada keskinlashishi ehtimoli bor.

3. Harbiy hamkorlikning qisqarishi. Rossiya Eronga zamonaviy qurollar yetkazib berishdan tiyilishi mumkin, chunki bu AQSh va Isroil bilan aloqalariga zarar yetkazishi mumkin.

4. Eron AQSh va Rossiya o‘rtasidagi “katta bitim” qurboni bo‘lishi mumkin. Ayrim tahlilchilarga ko‘ra, Rossiya Tehronni qo‘llab-quvvatlashdan voz kechib, AQSh va Isroilning Eronning yadroviy infratuzilmasiga qarshi harbiy operatsiyalariga ko‘z yumishi mumkin.

Rossiya yangi geosiyosiy yo‘l tanlayaptimi?

So‘nggi o‘zgarishlar shuni ko‘rsatadiki, Rossiya Eron bilan strategik ittifoqni saqlab qolish o‘rniga, global geosiyosiy o‘yinda o‘z manfaatlarini qayta ko‘rib chiqmoqda.

Agar Moskva Vashington bilan yaqinlashishni davom ettirsa, bu Tehron uchun katta geosiyosiy zarba bo‘lishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Maxsudov Sherdil (IXTI, JIDU) tomonidan tayyorlangan “Pokiston - Turkiya munosabatlari: o’zaro manfaat va hamkorlik istiqbollari” nomli maqola bilan tanishib chiqishingizni va izoh qoldirishingizni so’raymiz.

Grand Strategiya - xalqaro munosabatlar, geosiyosat va tahlil

Parijning katta ambitsiyalari: Fransiya O‘zbekistonda nimani ko‘zlayapti?
 
V.Bazarova, mustaqil tahlilchi
 
Fransiyaning tashqi siyosatidagi e’tibor markazlaridan biri Markaziy Osiyo bo‘lib bormoqda, va mintaqada eng muhim hamkor sifatida O‘zbekiston e’tirof etilmoqda. Avvallari Parijning mintaqadagi ta’siri cheklangan edi, biroq hozir u Toshkent bilan siyosiy, iqtisodiy va madaniy aloqalarni jadal rivojlantirmoqda. Ushbu qiziqish tasodifiy emas – O‘zbekiston strategik, iqtisodiy va diplomatik jihatdan muhim davlat sifatida ko‘rilmoqda.
 
Nima uchun Fransiya Toshkentga e’tibor qaratmoqda?
 
Parijning O‘zbekistonga bo‘lgan qiziqishini asoslovchi to‘rtta asosiy omil mavjud:
 
Birinchidan, energetik xavfsizlik. Fransiya dunyoda yadroviy energiyadan eng ko‘p foydalanuvchi davlatlardan biri bo‘lib, uning 70% elektr energiyasi AESlarda ishlab chiqariladi. Shu sababli, uran ta’minotining kafolatlanishi milliy xavfsizlik masalasi hisoblanadi. O‘zbekiston dunyoning yetakchi uran eksportchilaridan biri bo‘lib, fransuz kompaniyasi Orano bu yerda uranni qazib olish loyihalarini rivojlantirmoqda.
 
Ikkinchidan, iqtisodiy imkoniyatlar. Fransiya O‘zbekistonga tez rivojlanayotgan bozor sifatida qaramoqda. O‘rtacha 5-6% iqtisodiy o‘sish sur’ati fransuz kompaniyalari uchun qulay sharoit yaratmoqda. Bugungi kunda Total Eren, EDF, Suez, Veolia, Airbus kabi yirik kompaniyalar O‘zbekistonda faoliyat yuritmoqda. Ikki tomonlama savdo hajmi 2024-yilda $1,13 milliardga yetib, oxirgi 7 yilda 5 barobarga oshdi.
 
Uchinchidan, Markaziy Osiyoda siyosiy ta’sirini kuchaytirish. Rossiyaning Ukrainadagi mojarosi sababli ta’siri pasayishi va Xitoyning geosiyosiy faollashuvi Fransiyani mintaqada muqobil o‘yinchiga aylantirishga undamoqda. O‘zbekistonning neytral va pragmatik tashqi siyosati uni Parij uchun ideal hamkorga aylantirmoqda.
 
To‘rtinchidan,  madaniy diplomatiya va yumshoq kuch. Fransiya madaniy aloqalarni ta’sir vositasi sifatida ishlatishni yaxshi biladi. Luvrdagi "O‘zbekiston vohalarining xazinalari" ko‘rgazmasi, 700 ta maktabda fransuz tilining o‘qitilishi, O‘zbekiston oliygohlari va Panthen-Sorbonna universitetining hamkorligi – bularning barchasi Fransiyaning uzoq muddatli strategiyasining bir qismidir.
 
O‘zbekiston bu hamkorlikdan qanday foyda olmoqda?
 
Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashqi siyosiy strategiyasi tufayli O‘zbekiston Fransiyaning manfaatlarini mamlakatning ichki rivojlanishiga xizmat qildirishga muvaffaq bo‘ldi. Toshkent faqat Fransiya takliflarini qabul qilish bilan cheklanib qolmay, balki ularni o‘zining iqtisodiy va texnologik modernizatsiyasiga yo‘naltirmoqda:
 
1. Katta hajmdagi investitsiyalarni jalb qilish. 2018-yildan beri Fransiya O‘zbekistonga €6 milliarddan ortiq investitsiya kiritdi. Veolia va Suez kompaniyalari suv va issiqlik ta’minoti infratuzilmasini yangilamoqda, EDF esa Sirdaryoda 1 600 MVt quvvatli issiqlik elektr stansiyasi qurmoqda.
 
2. Yevropa bozoriga chiqish. Fransiyaning ko‘magida O‘zbekiston Yevropa Ittifoqining GSP+ maqomini oldi, bu esa Yevropaga eksport hajmini ikki barobarga oshirdi.
 
3. Yashil energetika rivoji. Total Eren Samarqandda katta quyosh elektr stansiyasi qurdi, Fransiyaning Taraqqiyot agentligi (AFD) esa €1 milliard ajratdi.
 
4. Xalqaro imidjni mustahkamlash. Fransiya O‘zbekistonning mintaqaviy yetakchiligini tan oldi, uni YI - Markaziy Osiyo aloqalarida muhim o‘yinchi sifatida ilgari surmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Parijning katta ambitsiyalari: Fransiya O‘zbekistonda nimani ko‘zlayapti? – davomi
 
Kelajak strategiyasi: O‘zbekiston nimalarga e’tibor qaratishi kerak?
 
Fransiyaning O‘zbekistonga bo‘lgan qiziqishidan maksimal darajada foyda olish uchun Toshkent quyidagi yo‘nalishlarga e’tibor qaratishi lozim:
1) Fransuz sanoat kompaniyalari bilan hamkorlikni kengaytirish – Yangi ishlab chiqarish quvvatlarini jalb qilish;
2) YeI bilan siyosiy hamkorlikni rivojlantirish – Fransiyani Yevropa Ittifoqi bilan muloqot ko‘prigi sifatida ishlatish;
3) Energetik hamkorlikni chuqurlashtirish – Fransuz kompaniyalari bilan yashil energetika loyihalarini kengaytirish;
4) Ta’lim va madaniy aloqalarni kuchaytirish – Ko‘proq o‘zbekistonlik talabalarni Fransiyaga o‘qishga yuborish, universitetlar o‘rtasidagi qo‘shma dasturlarni rivojlantirish.
 
Umuman olganda, Fransiyaning O‘zbekistonga bo‘lgan qiziqishi shunchaki diplomatik aloqalar bilan cheklanmaydi – bu chuqur geosiyosiy va iqtisodiy strategiyaning bir qismi. Prezident Mirziyoyevning tashqi siyosatdagi mahorati tufayli O‘zbekiston bu jarayondan milliy manfaatlariga mos keladigan natijalarni chiqarishga muvaffaq bo‘ldi. Biroq, asosiy muammo chet el manfaatlariga to‘liq bog‘lanib qolmaslik, balki muvozanatli tashqi siyosat yuritish va Fransiya bilan hamkorlikni O‘zbekistonning uzoq muddatli strategik rivojlanishiga xizmat qilishini ta’minlashdir. To‘g‘ri yo‘nalishda harakat qilinsa, bu hamkorlik milliy taraqqiyot va modernizatsiyaning muhim asosi bo‘lishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Suriyada alaviylar inqirozi: Turkiyaning munosabati
 
K.Ametov, mustaqil tadqiqotchi
 
Asad rejimining ag‘darilishi va Ahmad ash-Sharaaning hokimiyatga kelishi Suriyada tinchlik o‘rnatish o‘rniga yangi zo‘ravonlik to‘lqinini boshlab berdi. Ayniqsa, alaviy ozchiligi qattiq zarbaga uchradi – yangi hukumat tomonidan ommaviy qatl, qamoqqa olish va sudsiz o‘ldirishlar sodir etilmoqda. Alaviylar o‘zini himoya qilish uchun o‘z-o‘zini mudofaa guruhlarini tuzdi, bu esa yanada keskin to‘qnashuvlarga olib keldi. Turkiyada alaviylar ko‘pchilikni tashkil etgani sabab bu mavzu ichki siyosatda qizg‘in muhokama markaziga aylandi.
 
"Yangi Suriya" konsepsiyasi: erkinlik o‘rniga bosimlar
 
Ahmad ash-Sharaaning tenglik va erkinlik haqidagi nutqlariga qaramay, alaviylarga qarshi boshlangan ta’qiblar yangi hukumatning asl niyatlari haqida jiddiy shubha uyg‘otmoqda. Latakiya, Tartus va Hama shaharlarida tinch aholiga qarshi ommaviy qatllar sodir etilayotgani etnik tozalash ehtimolini kuchaytiradi. Dengizbo‘yi hududlarida yashovchi alaviylar qamal holatida ekanliklarini bildirishyapti, davlat shifoxonalarida jarohatlangan va kasal odamlarga qarata otishma sodir bo‘layotgani xabar qilinmoqda. Turkiyadagi alaviy tashkilotlari va siyosiy partiyalar bu voqealarni genotsid deb atab, uni qoralashmoqda.
 
Turkiya: diniy qarama-qarshiliklar va siyosiy oqibatlar
 
Turkiyada Suriya voqealariga bo‘lgan munosabat hukumat va fuqarolik jamiyati o‘rtasidagi tafovutni ochiq namoyon qildi:
 
Rasmiy Anqara ehtiyotkorlikni saqlamoqda, keskin bayonot bermayapti, biroq qo‘shni mamlakatdagi beqarorlik yangi qochqinlar to‘lqiniga va radikal guruhlarning kuchayishiga olib kelishi mumkinligini tushunadi.
 
Muxolifat partiyalari va alaviy tashkilotlari repressiyalarni qoralamoqda va Turkiyaning aralashuvini talab qilmoqda. Istanbulda Suriya konsulligi oldida norozilik namoyishiga chaqiriqlar bu masala Turkiyaning ichki siyosatida ham muhim omilga aylanganini ko‘rsatadi.
 
Millatchi va islomiy guruhlar esa boshqa nuqtai nazarga ega. Konservativ matbuotda “Asad diktaturasi yillaridagi adolatsizlik uchun qasos” degan ritorika yangramoqda, bu esa mintaqaviy taranglikni yanada kuchaytirishi mumkin.
 
Yuqoridagilardan kelib chiqsak bir qator taxminlarni ilgari surish mumkin:
 
Birinchi, inqiroz chuqurlashishi va alavitlarning ommaviy qochishi. Agar zo‘ravonlik davom etsa, Turkiya yana bir qochqinlar to‘lqiniga duch kelishi mumkin, bu esa mamlakat ichki vaziyatini murakkablashtiradi.
 
Ikkinchi, Anqaraning siyosiy bosimi. Turkiya bu vaziyatdan Damashqqa bosim o‘tkazish vositasi sifatida foydalanishi, zo‘ravonliklarni to‘xtatish evaziga yangi hukumatni diplomatik tan olishni muhokama qilishi mumkin.
 
Uchinchi, mintaqaviy o‘yinchilarni jalb etuvchi eskalatsiya. Agar zo‘ravonlik nazoratdan chiqsa, Turkiyaning "alaviylarni himoya qilish" niqobi ostida Suriyaga aralashish ehtimoli ham istisno qilinmaydi.
 
Xulosa qilib aytganda, Suriyada etnik tozalash yana bir bor kun tartibiga chiqmoqda, va Turkiyaning pozitsiyasi bu mojaroning qanchalik uzoqqa borishini aniqlovchi omil bo‘lishi mumkin. Damashq hokimiyatni ushlab qolish uchun zo‘ravonlikka tayanmoqda, biroq bu uzoq muddatli barqarorlik olib kelishi mumkinmi? 

Strategic Focus: Central Asia