Shavkat Mirziyoyev: Mintaqamiz taraqqiyoti yo‘lida tarixiy imkoniyatlar mavjud.

Yevropaning nufuzli Euronews nashrida O‘zbekiston Prezidentining eksklyuziv intervyusi e’lon qilindi.

Unda Davlatimiz rahbari ilk marta Samarqandda bo‘lib o‘tadigan “Markaziy Osiyo–Yevropa Ittifoqi” ning tarixiy ahamiyati, Markaziy Osiyo mintaqasidagi ijobiy dinamik o‘zgarishlar va mintaqaga qiziqishning ortib borishi haqida o‘z fikr-mulohazalarini bildirib o‘tgan.

Shulardan ayrimlari:
1. Tarixiy nuqtai nazardan Samarqanddan dunyo bo‘lingan emas, yaxlit, bir butun deb qaraladi. Bu o‘ziga xos hodisa – “Samarqand ruhi”ning mazmun-mohiyati bo‘lib, uning asosida xalqaro hamkorlikning tubdan yangi formati barpo etilmoqda.

2. Markaziy Osiyo endi tarixning bir chekkasida emas, balki o‘zining strategik kun tartibini shakllantirayotgan jadal rivojlanayotgan mintaqaga aylanmoqda.

3. Bugungi kunda Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyo davlatlari bilan savdo va sarmoyaviy aloqalarni izchil rivojlantirmoqda. Oxirgi yetti yilda Markaziy Osiyo davlatlari bilan YeI o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi to‘rt barobarga oshib, 54 milliard yevroni tashkil qildi. Yevropa tadbirkorlarining O‘zbekiston va mintaqaning boshqa davlatlari bilan savdo va sarmoyaviy hamkorlik imkoniyatlariga qiziqishi ortib borayotganini ko‘rishdan mamnunmiz. Mintaqada kuzatilayotgan ijobiy jarayonlar Markaziy Osiyoga qiziqishni ortirib, mintaqani Sharq va G‘arb, Shimol va Janub o‘rtasidagi asosiy yo‘nalishlarning geosiyosiy muhim chorrahasida joylashgan jahon qudrati va yetakchi davlatlarining muhim hamkoriga aylantirmoqda. Bu ochiq muloqotni davom ettirish, barcha manfaatdor tomonlarning o‘zaro manfaatli hamkorligi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish imkonini beruvchi “CA Plus” formatlarida o‘z ifodasini topdi.

4. O‘zbekistonning Afg‘onistonga nisbatan yondashuvi doimo pragmatik va strategik jihatdan uzoq muddatga yo‘naltirilgan. Bugungi sharoitda Afg‘onistonga paydo bo‘layotgan strategik imkoniyatlar nuqtai nazaridan qarash kerak. Afg‘onistonni global iqtisodiy jarayonlarga, jumladan, uning hududida infratuzilma loyihalarini amalga oshirish orqali integratsiyalashuvi juda muhim.

Shu nuqtai nazardan, biz Yevropa Ittifoqi va boshqa xalqaro hamkorlar bilan birgalikda Afg‘onistonga nafaqat hozirgi inqirozlarni yengib o‘tishga, balki uzoq muddatli istiqbolda rivojlanishga yordam beradigan ijobiy kun tartibi va tashabbuslarni birgalikda ilgari surish uchun hamkorlik qilishga tayyormiz. Bu bosqichdagi asosiy vazifa, bizningcha, Afg‘onistonga ta’lim sohasida yordam berishni davom ettirishdan iborat. Ishonchim komilki, Afg‘onistondagi vaziyatni barqarorlashtirish va uni qayta tiklash Markaziy Osiyo davlatlari va Yevropa Ittifoqining umumiy manfaatlariga mos keladi.

Suhrob Bo’ronov

“Samarqand ruhi” – Xalqaro hamkorlikning yangi ramzi
 
M. Imomov, mustaqil ekspert
 
Samarqanddagi «Markaziy Osiyo – Yevropa Ittifoqi» sammiti nafaqat mintaqalararo aloqalarni mustahkamlash uchun platforma, balki global hamkorlikning yangi ramzi sifatida “Samarqand ruhi”ni dunyoga tanitmoqda. Prezident Mirziyoyevning intervyusida ta’kidlanishicha, Samarqand tarixan savdo, ilm va diplomatiya markazi sifatida turli madaniyatlar va xalqlarni birlashtirgan. Bugungi kunda bu shahar o‘zining o‘tmishdagi ulug‘vorligini qayta tiklab, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi muloqot maydoniga aylanmoqda.
 
Mening diqqatimni suhbatdagi 2 asosiy jihat tortdi:
 
Birinchidan, Samarqandning olti asrdan ortiq vaqt avval Amir Temur davrida Yevropa bilan aloqalar o‘rnatgan markaz sifatidagi roli bugungi diplomatiyada aks etmoqda. Bu trend global miqyosda tarixiy ildizlarga asoslangan hamkorlikning muhimligini ko‘rsatadi.
 
Ikkinchidan, “Samarqand ruhi” degan tushuncha dunyoni yaxlit va bo‘linmas sifatida ko‘rish falsafasini ilgari surib, xalqaro hamkorlikning yangi formatini shakllantirishga xizmat qilmoqda.
 
Xulosa qilib aytganda, Samarqandning sammitga mezbonlik qilishi tasodif emas – bu shahar o‘zining boy tarixi va madaniy merosi bilan zamonaviy dunyoda tinchlik, hamkorlik va o‘zaro hurmat ramziga aylanmoqda. Prezidentning so‘zlariga ko‘ra, Samarqanddan turib dunyoga qaralganda, bo‘linish emas, balki birlashish ko‘zga tashlanadi. Bu ijobiy tasavvur global inqirozlar davrida mintaqalar o‘rtasidagi ko‘proq aloqa va ishonchga xizmat qiladi. “Samarqand ruhi” nafaqat Markaziy Osiyo uchun, balki butun dunyo uchun ilhom manbai bo‘lishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Yevropa bilan aloqalar – Strategik sheriklikning yangi bosqichi
 
A. Fayzullozoda, mustaqil tahlilchi
 
Prezident Mirziyoyevning intervyusi Markaziy Osiyo va Yevropa Ittifoqi o‘rtasidagi munosabatlarning yangi sifat darajasiga ko‘tarilayotganini aniq ko‘rsatmoqda. O‘ttiz yillik hamkorlik tajribasiga asoslangan bu aloqalar iqtisodiyot, investitsiya, xavfsizlik va raqamli transformatsiyani qamrab olgan keng doirada rivojlanmoqda. Samarqand sammiti esa ushbu jarayonning muhim burilish nuqtasi sifatida ko‘rilmoqda.
 
Intervyuning tahlili orqali quyidagi trendlarni aniqlasak bo‘ladi:
 
1. Iqtisodiy integratsiyaning o‘sishi: Oxirgi yetti yilda Markaziy Osiyo va YI o‘rtasidagi savdo aylanmasi to‘rt barobarga oshib, 54 milliard yevroga yetdi. O‘zbekistonda Yevropa kapitali ishtirokidagi 1000 dan ortiq korxona faoliyat yuritmoqda.
 
2. Strategik sheriklikning kengayishi: O‘zbekiston Italiya va Fransiya bilan strategik sheriklik, Germaniya bilan esa mintaqaviy hamkorlikni yo‘lga qo‘ydi. Bu Yevropa yetakchilarining Markaziy Osiyoga qiziqishi ortib borayotganidan dalolat beradi.
 
3. Transport-logistika imkoniyatlari: Transkaspiy yo‘lagi kabi loyihalar YI “Global darvoza” strategiyasi bilan uyg‘unlashmoqda, bu esa Markaziy Osiyoni global iqtisodiy jarayonlarning faol ishtirokchisiga aylantirmoqda.
 
Markaziy Osiyo va YI o‘rtasidagi hamkorlik nafaqat iqtisodiy manfaatlar, balki umumiy barqarorlik va taraqqiyotga xizmat qilmoqda. Prezidentning ta’kidlashicha, bu ikki tomonlama harakat bo‘lib, har ikki tomon uchun ham foydali natijalar beradi. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan islohotlar – “yagona darcha” tizimi, valyuta bozorining liberallashuvi – Yevropa biznesini jalb qilishda muhim qadam bo‘ldi. Samarqand sammiti ushbu aloqalarni yanada mustahkamlab, mintaqani Sharq va G‘arb o‘rtasidagi ishonchli ko‘prikka aylantiradi.

Strategic Focus: Central Asia

Iqlim masalalari – Markaziy Osiyo va Yevropaning umumiy mas’uliyati
 
S. Pinxasova, siyosiy ekspert
 
Prezident Mirziyoyev intervyusida iqlim o‘zgarishi global xatar sifatida e’tirof etilib, Markaziy Osiyo va Yevropa Ittifoqi o‘rtasidagi hamkorlikda “yashil” kun tartibi muhim o‘rin tutayotganini ta’kidladi. Samarqand sammitida “yashil” rivojlanish konsepsiyasi taqdim etilishi rejalashtirilgan bo‘lib, bu mintaqaning iqlim mas’uliyatini oshirishga qaratilgan qadamdir.
 
Bu borada intervyudagi quyidagi faktlarni alohida ta’kidlash joiz: a) O‘zbekiston 5 yilda qayta tiklanuvchi energiya ulushini 54% ga yetkazishni reja qilmoqda, bu esa issiqxona gazlari chiqindisini 16 million tonnaga qisqartiradi; b) “YI – Markaziy Osiyo yashil sherikligi” dasturi orqali energiya, ekotizimlar va suv resurslarini boshqarish bo‘yicha loyihalar moliyalashtiriladi; c) “Markaziy Osiyoning yashil belbog‘i” loyihasi Orolbo‘yi kabi hududlarni ko‘kalamzorlashtirishga xizmat qilmoqda.
 
Markaziy Osiyo iqlim o‘zgarishiga eng sezgir mintaqalardan biri sifatida o‘z mas’uliyatini anglab, Yevropa bilan birgalikda uzoq muddatli yechimlar ishlab chiqmoqda. Prezidentning “yashil” energetika va suv tejashga urg‘u berishi global uglerod qisqartirish jarayoniga mintaqaning faol hissa qo‘shishini ko‘rsatadi. “Yashil” universitetning ochilishi va raqamli monitoring tashabbuslari esa ekologik ta’lim va innovatsiyalarni rivojlantirishda muhim qadamdir. Bu hamkorlik nafaqat iqlim xavfini kamaytiradi, balki mintaqaning barqaror kelajagini ta’minlaydi.

Strategic Focus: Central Asia

Afg‘oniston – Barqarorlik va rivojlanish uchun strategik imkoniyat
 
K. Ametov, mustaqil tahlilchi

Prezident Mirziyoyevning Afg‘onistonga oid fikrlari O‘zbekistonning janubiy qo‘shnisiga pragmatik va uzoq muddatli yondashuvini yaqqol ko‘rsatmoqda. Ko‘p davlatlar Afg‘oniston bilan aloqadan qochayotgan bir paytda, O‘zbekiston bu mamlakatni mintaqaviy va xalqaro jarayonlarga jalb qilishga intilmoqda.
 
Afgoniston bo‘yicha gapirganda intervyudan quyidagi tendensiyalar kuzatilmoqda:
 
Birinchi, barqarorlashuv jarayoni. Hozirgi Afg‘on rahbariyati vaziyatni barqarorlashtirib, infratuzilma va ko‘knor maydonlarini qisqartirishga e’tibor qaratmoqda (BMT ma’lumotlariga ko‘ra, ko‘knor yetishtirish 95% ga kamaydi).
 
Ikkinchi, iqtisodiy integratsiya. Afg‘onistonni Transafg‘on transport yo‘laklari kabi loyihalar orqali global bozorga ulash rejalashtirilmoqda.
 
Uchinchi, ta’lim va rivojlanish: O‘zbekiston Afg‘onistonga ta’lim sohasida yordam berishni birinchi vazifa sifatida ko‘rmoqda.
 
Umuman olganda, O‘zbekistonning Afg‘onistonga yondashuvi nafaqat mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash, balki uni barqaror rivojlanish yo‘liga olib chiqish imkonini beradi. Prezidentning ta’kidlashicha, Afg‘onistonni inqirozdan chiqarish va xalqaro iqtisodiy jarayonlarga jalb qilish Yevropa Ittifoqi bilan hamkorlikda yanada samarali bo‘ladi. Bu siyosat Afg‘onistonni nafaqat muammo manbai sifatida emas, balki strategik imkoniyat sifatida ko‘rishga undaydi. O‘zbekistonning bu tashabbusi mintaqada tinchlik va farovonlikka xizmat qiluvchi ijobiy o‘zgarishlarni boshlab bermoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo davlatlari Samarqanddagi sammitdan nimani kutishmoqda?

S.Pinxasova, mustaqil ekspert

3–4-aprel kunlari Samarqandda oʻtkazilayotgan Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo davlatlari sammiti – mintaqaning besh davlati rahbarlari va YI rahbariyatini birinchi bor bir joyda to‘plagan tarixiy darajadagi uchrashuvdir. Prezident Mirziyoyev bu tadbirni “tarixiy imkoniyat” deb atagan holda, u ikki mintaqa oʻrtasidagi strategik hamkorlikka poydevor bo‘lishi mumkinligini taʼkidlamoqda. Biroq geosiyosiy muhit va tomonlar o‘rtasidagi ustuvorliklar farqi sababli sammit natijalari va istiqbollari hanuz noaniq qolmoqda.

Yevropa Ittifoqi uchun Samarqand sammiti – Rossiyaning 2022-yildan boshlab Ukrainaga qarshi urushi ortidan strategik ahamiyat kasb etgan Markaziy Osiyoda oʻz taʼsirini kuchaytirish imkonidir. Bu kontekstda quyidagilarni bosh maqsadlar qatoriga kiritsak boʻladi:

1. Muqobil xomashyo manbalariga chiqish. YI “yashil o‘tish” va texnologik taraqqiyot uchun zarur bo‘lgan litiy, kobalt, uran kabi resurslarni Markaziy Osiyodan, ayniqsa Qozog‘iston va O‘zbekistondan olishni istaydi. Bu, ayniqsa, Xitoyga qaramlikni kamaytirish niyatida muhim.

2. Energetika va transport diversifikatsiyasi. YI uchun Rossiyani chetlab o‘tuvchi Transkaspiy transport yo‘lagi (Markaziy koridor) muhim ahamiyatga ega. Global Gateway tashabbusi doirasida bu yo‘lga 10 mlrd yevro ajratilishi rejalashtirilgan.

3. Sanksiyalarni chetlab o‘tishga qarshi kurash. YI Markaziy Osiyodan Rossiyaga sanksiyaga tushgan mahsulotlar re-eksportining oldini olishga intilmoqda.

4. Qadriyatlarni ilgari surish. Demokratiya, qonun ustuvorligi va inson huquqlari masalalari kun tartibida qolmoqda, biroq ular amaliyotda mintaqaning pragmatik yondashuvlariga to‘qnash kelmoqda.

Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekiston uchun bu sammit – tashqi siyosatda koʻp vektorlilikni mustahkamlash va Rossiya hamda Xitoyga qaramlikni kamaytirish imkonidir. Asosiy maqsadlar haqida gapirganda quyidagilarni keltirish mumkin:

Birinchidan, iqtisodiy taraqqiyot va sarmoya jalb etish. YI bilan savdo hajmi so‘nggi yillarda 54 mlrd yevroga yetgan. Sammit doirasida energetika va infratuzilma sohalariga kiritiladigan investitsiyalar katta qiziqish uyg‘otmoqda. O‘zbekiston YIdan JSTga aʼzo boʻlish jarayonida yordam kutmoqda.

Ikkinchidan, yashil energetika. Xususan, O‘zbekiston 2030-yilga borib “yashil energiya” ulushini 54% ga yetkazishni maqsad qilgan. Bu boradagi YI bilan hamkorlik dolzarb bo‘ladi.

Uchinchidan, mintaqaviy xavfsizlik. Afg‘oniston bo‘yicha mintaqaviy masalalarda, ayniqsa O‘zbekistonning faol rolini inobatga olsak, YIning yordami muhim.

To‘rtinchidan, ko‘p vektorlilik siyosati. Mintaqa rahbarlari, xususan Qozog‘iston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev Gʻarb bilan ehtiyotkorona hamkorlik qilish tarafdori, chunki Rossiya va Xitoy bilan munosabatlar izdan chiqmasligi kerak.

Strategic Focus: Central Asia

Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo davlatlari Samarqanddagi sammitdan nimani kutishmoqda? - davomi

Hamkorlik istiqbollari

Global Gateway va iqtisodiy salohiyat. YIning Global Gateway tashabbusi Xitoyning “Bir makon – bir yo‘l” tashabbusiga qarshi loyiha sifatida qaralib, biroq moliyaviy ko‘lam va loyihalarning amaliy darajasi hanuz sust. 10 mlrd yevro katta raqam bo‘lsa-da, mutaxassislar, xususan Temur Umarov (Carnegie Russia Eurasia Center), bu YIning mintaqadagi jiddiyligini isbotlash uchun yetarli emasligini taʼkidlaydi. Xitoy allaqachon mintaqaning eng yirik savdo hamkoriga aylangan (2024-yilda 94,8 mlrd dollar), Rossiya esa energetika va infratuzilma orqali ta’sirini saqlab qolmoqda.

Strategik sheriklik. “Samarqand deklaratsiyasi”ning qabul qilinishi ramziy qadam boʻlishi mumkin, biroq uni amaliyotga tatbiq qilish mexanizmlari muhimdir. Yevropa investitsiya bankining Toshkentdagi ofisi ochilishi, yil oxirigacha O‘zbekistonda investitsiya forumini o‘tkazish rejalari – ijobiy signal, lekin hali ham ko‘lam jihatdan cheklangan.

Geosiyosiy to‘siqlar. Rossiya va Xitoyning mintaqadagi ta’siri katta to‘siq bo‘lib qolmoqda. Mintaqa rahbarlari, jumladan, YI bilan kengaytirilgan sheriklik kelishuvini imzolagan Qozog‘iston ham, global xavf-xatarlarga, xususan Ukraina urushi va AQSh siyosatidagi beqarorlikka e’tibor qaratmoqda.

Resurs salohiyati. Noyob yer resurslari – eng istiqbolli yo‘nalish. Qozog‘iston va O‘zbekiston YI bilan tegishli memorandumlar imzolagan, biroq bu sohada Xitoy va Rossiya bilan raqobat mavjud. Xitoy Qirg‘iziston va Tojikistonda ko‘pchilik litsenziyalarni nazorat qiladi, Rossiya esa uran bozorida ustun. Yevropa kompaniyalari uchun sarmoya muhitining sustligi va xalqaro standartlarning yo‘qligi muammo bo‘lib qolmoqda.

Xulosa qilib aytganda, Samarqanddagi YI–Markaziy Osiyo sammiti YI uchun bu – Rossiya va Xitoyga muqobil sifatida mintaqada o‘z o‘rnini mustahkamlash imkoniyat. Markaziy Osiyo uchun esa – texnologiyalar, bozorlar va global yordamga chiqish yo‘lidir. Biroq mintaqaning ko‘p vektorlilik siyosatini hisobga olmasdan va amaliy loyihalarni tezlashtirmasdan turib, sammitdagi bayonotlar qog‘ozda qolib ketishi mumkin. Yaqqol natija faqat aniq loyihalar va o‘zaro manfaatli tashabbuslar orqali yuzaga chiqadi.

Strategic Focus: Central Asia

Qozog‘iston va O‘zbekistonning Rossiya oldidagi tanlovi — ko‘p vektorli doktrinani qayta ko‘rib chiqish zarurati

S.Pinxasova, mustaqil tahlilchi

Qozog‘iston va O‘zbekiston, Markaziy Osiyoning ikki muhim davlati sifatida, o‘zlarining tashqi siyosatlarida ko‘p vektorli yondashuvga tayangan holda suverenitetlarini saqlab kelmoqdalar. Qozog‘iston bu siyosatni rasman “ko‘p vektorli doktrina” deb atasa, O‘zbekiston ham Rossiya, Xitoy va G‘arb davlatlari bilan muvozanatli munosabatlarni rivojlantirish orqali o‘z mustaqilligini himoya qilishga harakat qilmoqda. Bu strategiya asosan “hedjing” (xavfni kamaytirish) tamoyiliga asoslanadi, ammo Rossiyaning so‘nggi geosiyosiy harakatlari, xususan Ukrainaga qarshi tajovuzkor urushi va Belarusni “vassal davlat”ga aylantirishi ikkala davlat uchun ham jiddiy savollar tug‘dirmoqda. Ekspertlar Qozog‘istonning ko‘p vektorli doktrinasini yangilash zarurligini ta’kidlamoqdalar va bu fikr O‘zbekiston uchun ham dolzarbdir.

Qozog‘iston singari O‘zbekiston ham geografik jihatdan Rossiyaga yaqin joylashganligi sababli xavf ostida. Qozog‘iston Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti (KXShT) a’zosi bo‘lib, Rossiya bu tashkilot orqali kelajakda urush kengaygan taqdirda Astana ustidan bosim o‘tkazishi mumkin. O‘zbekiston esa KXShTdan 2012-yilda chiqqan bo‘lsada, Rossiya bilan iqtisodiy va harbiy aloqalari saqlanib qolgan. Masalan, O‘zbekiston Rossiyadan qurol-yarog‘ importiga tayansa-da, Prezident Mirziyoyev davrida G‘arb va Turkiya bilan hamkorlikni kengaytirishga harakat qilmoqda. Rossiyaning Ukrainadagi urushi Qozog‘istonning neft va gaz eksportiga ta’sir qilgani kabi, O‘zbekiston iqtisodiyotiga ham zarba bermoqda — migrantlar oqimi va Rossiya bozoridagi o‘zgarishlar bunga misol.

Rossiyaning Belarusni 2030-yilga qadar “absorbtsiya” qilish rejalari va “Rossiya dunyosi” chegarasiz degan ideologiyasi Qozog‘iston bilan birga O‘zbekiston uchun ham ogohlantirishdir. Toshkentda Kremlning supranatsional davlat qurish niyatlari e’tibordan chetda qolmasligi kerak. Shu bilan birga, O‘zbekiston o‘zini rasmiy tarzda “o‘rta kuch” deb hisoblamasa ham, so‘nggi yillarda mintaqaviy lider sifatida obro‘ orttirgan. Biroq, Rossiyaning yashirin tahdidlari va iqtisodiy bosimlari Toshkent uchun ham xavfli bo‘lib qolmoqda.

Ekspertlar bu kontektsda quyidagilarni taxmin qilmoqda:

1. Rossiyaning tajovuzkor siyosati va yadroviy tahdidlari tinchlikka xizmat qilmasligini ko‘rsatmoqda.

2. Kremlning supranatsional rejasi Qozog‘iston bilan birga O‘zbekiston suverenitetiga ham tahdid soladi.

3. O‘zbekiston va Qozog‘iston o‘z imkoniyatlarini real baholashi zarur — ular global miqyosda katta o‘yinchi emas (mintaqa darajasida ikkala davlat ham jiddiy mavqega ega).

4. Rossiyaning tahdidlari jiddiy qabul qilinishi lozim.

Qozog‘iston Rossiyaga qarshi G‘arb sanksiyalariga rioya qilish, qurol importini diversifikatsiya qilish va Ukrainaga yordamni oshirish kabi qadamlarni ko‘rib chiqishi mumkin bo‘lsa, O‘zbekiston ham shunga o‘xshash choralar ko‘rishi mumkin. Masalan, Toshkent Turkiya va Xitoydan qurol importini kengaytirishi, Rossiyaga iqtisodiy bog‘liqlikni kamaytirishi va Ukrainaga gumanitar yordamni oshirishi mumkin. Qozog‘iston KXShTdan chiqishni muhokama qilishi mumkin bo‘lganidek, O‘zbekiston betaraflik siyosatini yanada mustahkamlashi mumkin.

Biroq, har ikki davlat ham ehtiyotkorlikni afzal ko‘rishi mumkin. Qozog‘istonda 2022-yilning “Qonli yanvar” voqealari hukumatni repressiyalarga undagan bo‘lsa, O‘zbekistonda ham so‘nggi yillarda ichki barqarorlikka tahdid soluvchi ba’zi noqulay vaziyatlar Toshkentni ogohlikka chorlamoqda. Ikkala davlat rahbariyati Rossiyadagi hukumat almashinuvini kutish va iqtisodiy barqarorlikni saqlashni ma’qul ko‘rishi mumkin. Ammo bu “hedjing” strategiyasi Rossiya status-kvo saqlasa ishlaydi — bu esa hozirgi sharoitda xato taxmin bo‘lib tuyulmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Xulosa qilib aytsak, Rossiyaning tajovuzkor siyosati davom etar ekan, ko‘p vektorli doktrinani “balanslash” yo‘nalishida yangilash ikkala davlat suverenitetini mustahkamlash uchun zarur. Aks holda, Astana ham, Toshkent ham Belarus yo‘lidan borishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Turkiya MİT Milliy Razvedka Akademiyasi: Turkiya razvedkasi va xavfsizligining yangi bosqichi
 
2024 yil 10 yanvar kuni Milliy Razvedka Tashkilotining (MİT) 97 yilligiga bag‘ishlangan tadbir doirasida MİT qoshidagi Milliy Razvedka Akademiyasi (MRA) rasman ochilishi e’lon qilingandi. Shubhasiz, bu turk razvedkasi va akademik infratuzilmasini mustahkamlash yo‘lida muhim qadam hisoblanadi. MRA prezidenti etib Talha Kose tayinlandi.
 
Talha Kose kim?
 
Talha Kose nafaqat administrator, balki xalqaro munosabatlar, mojarolarni hal qilish va milliy o‘zlik masalalarini chuqur tushunadigan olimdir. U 2000-yil Boğaziçi universitetini siyosatshunoslik va xalqaro munosabatlar bo‘yicha bakalavriatni tamomladi, 2002-yilda esa Sabanci universitetida mojarolarni tahlil qilish va hal qilish bo‘yicha magistr darajasini qo‘lga kiritadi. 2010-yilda Jorj Meyson universitetining Mojarolarni tahlili va ularni hal qilish institutida falsafa doktori unvonini (PhD) olgan Kose AQShning Jorj Meyson va Niderlandiyaning Maastricht Universitetlarida professor sifatida dars bergan.
 
U Istanbul Şehir va Ibn Haldun universitetlarini tashkil etish jarayonlarida ishtirok etib, siyosatshunoslik va xalqaro munosabatlar kafedralarida rahbarlik qilgan. Bundan tashqari, SETA tahlil markazining Vashington, Bryussel va jamoatchilik bo‘limlarida direktor lavozimlarida faoliyat yuritgan. Kose xalqaro munosabatlar, mojarolarni hal qilish, dunyo tartiboti, Turkiya siyosati, etnik va diniy o‘zlik hamda radikallashuv kabi mavzularda ko‘plab ilmiy nashrlar muallifi bo‘lib, ular turk, ingliz va arab tillarida chop etilgan.
 
Akademiyaning maqsadlari va missiyasi
 
Milliy Razvedka Akademiyasi Turkiya prezidenti Erdog‘anning 2023-yil 9-fevraldagi 32099-sonli “Rasmiy byulleten”da e’lon qilingan farmoni bilan tashkil etilgan. Akademiya oliy ta’lim muassasasi sifatida razvedka va milliy xavfsizlik sohasida magistraturadan keyingi ta’lim, ilmiy tadqiqotlar va nashrlarni amalga oshirishni maqsad qiladi. Uning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

- Ko‘p qutbli dunyoda raqobatbardosh muhitda jahon bilan hamkorlik qila oladigan malakali razvedka jamoasini shakllantirish;
 
- Turkiyaning o‘ziga xos ehtiyojlari va ustuvorliklariga mos tadqiqotlarni rivojlantirish;
 
- Turkiya va dunyodagi voqealarni kuzatishdan tashqariga chiqib, yaqin, o‘rta va uzoq muddatli istiqboldagi o‘zgarishlarni strategik tahlil qilishni mustahkamlash;
 
- Turkiyaning strategik ko‘rish qobiliyatini rivojlantirishga hissa qo‘shish va xavfsizlik, razvedka va strategiya bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar olib borish.
 
Akademiyaning tuzilmasi va faoliyati
 
MRA ta’lim va tadqiqot faoliyatini birlashtiradi. Akademiya doirasida mintaqaviy tadqiqotlar, razvedka va xavfsizlik tadqiqotlari markazlari hamda kiberxavfsizlik va elektron razvedka tadqiqotlari markazi ish boshladi. Ta’lim dasturlari razvedka, xavfsizlik, mintaqashunoslik, kiberxavfsizlik, sun’iy intellekt va ma’lumotlar tahlili kabi sohalarni qamrab oladi. Muammoga yo‘naltirilgan ta’lim strategiyasi orqali talabalar tanqidiy va tahliliy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
 
Tadqiqot faoliyati loyihalar, seminarlar, simpoziumlar va ilmiy nashrlar orqali amalga oshiriladi. 2025-yil 10–12-oktabr kunlari Anqarada bo‘lib o‘tadigan “Xalqaro razvedka tadqiqotlari kongressi” akademiyaning muhim tadbirlaridan biri bo‘ladi. Ushbu kongressda razvedka sohasidagi muammolar ijtimoiy, gumanitar, tabiiy va muhandislik fanlari nuqtai nazaridan muhokama qilinadi.
 
Turkiya uchun ahamiyati
 
Jahon miqyosidagi beqarorlik, yangi tahdidlar va kuchlar muvozanatining o‘zgarishi sharoitida Turkiya XXI asr tahdidlariga moslashishi zarur. Mintaqaviy joylashuv mamlakat uchun kuchli razvedka tizimining muhimligini yanada oshiradi. MRA MİTning ko‘p yillik tajribasini ilmiy asosda tahlil qilib, Turkiyaning xalqaro maydondagi pozitsiyalarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Bu nafaqat tezkor ishlar bilan cheklanib qolmay, balki uzoq muddatli strategik rejalashtirish uchun poydevor yaratishni anglatadi.

@erontahlili

Xulosa qilib aytganda, Turkiya MİT Milliy Razvedka Akademiyasi nafaqat ta’lim loyihasi, balki mamlakat xavfsizligi sohasidagi intellektual va professional salohiyatini oshirishga qaratilgan strategik tashabbusdir. Talha Kose rahbarligida akademiya milliy tajribani global akademik standartlar bilan uyg‘unlashtirib, nazariya va amaliyot o‘rtasida sinergetika yaratish imkoniyatiga ega. Uning muvaffaqiyati Turkiya razvedkasini yangi sifat darajasiga olib chiqishda muhim omil bo‘ladi.

@erontahlili

Anqara Isroil bilan to‘qnashuvni xohlamaydi – Turkiya Tashqi ishlar vaziri

Hoqon Fidan bu haqda Reuters agentligiga bergan intervyusida ma'lum qildi.

"Biz Suriyada Isroil bilan to‘qnashuvni istamaymiz, chunki Suriya suriyaliklarniki. Suriya na Turkiyaniki, na Isroilniki. Biz suriyaliklar nomidan gapira olmaymiz. Mamlakat xavfsizligi bilan bog‘liq masalalarni aynan suriyaliklarning o‘zi hal qilishi kerak. Agar ular muayyan davlatlar yoki xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilmoqchi bo‘lishsa bu ularning ichki ishi. Agar ular isroilliklar bilan kelishuvga erishmoqchi bo‘lishsa bu ham ularning huquqi", – deya ta'kidladi Turkiya TIV rahbari.

Fidan, shuningdek, Isroilning Suriyadagi harakatlari nafaqat ushbu mamlakat xavfsizligiga tahdid solayotganini, balki butun mintaqa barqarorligi uchun ham xavfli ekanini ta'kidladi.

"Afsuski, Isroil Suriyaning yangi hukumati o‘zini IShID va boshqa terrorchilik guruhlari tahdidlaridan himoya qilish uchun ishlatishi mumkin bo‘lgan imkoniyatlarni birma-bir yo‘q qilmoqda. Aslini olganda, Isroil Suriyada qilgan ishlar faqatgina Suriya xavfsizligiga tahdid solmasdan, balki kelajakda butun Yaqin Sharq mintaqasida beqarorlik yuzaga kelishiga yo‘l ham ochmoqda. Menimcha, bu Isroilning mintaqadagi kelajagi uchun foydali emas", – deya fikr bildirdi Hoqon Fidan.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE

O‘zbekistonning istiqbolli geosiyosiy hamkorlari: Markaziy Osiyo – Yevropa Ittifoqi munosabatlari

JIDU Xalqaro munosabatlar fakulteti 2-bosqich talabasi Akmaljon Abduraxmonovning maqolasi bilan tanishib chiqishingizni va izohlarda o’z fikringizni qoldirishingizni so’raymiz.


Strategic Focus: Central Asia

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Parlamentlararo Ittifoqning 150-Assambleyasidagi nutqidan:

✅ O‘zbekiston har qanday ziddiyat va qarama-qarshiliklarni faqat diplomatiya va tinch muzokaralar yo‘li bilan hal etishning qat’iy tarafdori;

✅ Ukraina atrofidagi vaziyat bo‘yicha boshlangan muzokaralar jarayoni o‘zining ijobiy natijasini beradi

✅ Falastin – Isroil nizosining yagona va adolatli yechimi “ikki xalq uchun – ikki davlat” tamoyilini ro‘yobga chiqarishdan iboratdir;

✅ Afg‘onistonning xalqaro maydonda yakkalanib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik lozim.

https://t.me/bakhtiyor_saidov/2564

Eron Tashqi ishlar vaziri 12 aprel kuni Ummonda Tehron va Vashington o‘rtasida muzokaralar o‘tkazilishini e'lon qildi

Avvalroq AQSh prezidenti Donald Tramp muzokaralar aynan shu kunga belgilanganini ma'lum qilgandi.

"Eron va AQSh shanba kuni Ummonda yuqori darajadagi bilvosita muzokaralar o‘tkazadi. Bu bir vaqtning o‘zida ham imkoniyat, ham sinovdir. To‘p hozir Amerika tomonda", — deb yozdi Eron TIV rahbari Abbos Aroqchi X ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida.

Reuters agentligining yozishicha, Eron muzokaralarning aynan Ummonda o‘tkazilishini talab qilgan, bu yerda Tehron va Vashington vakillari to‘g‘ridan-to‘g‘ri uchrashmaydi, balki Ummon rasmiylari orqali muloqot olib boriladi.

Muzokaralar qanday formatda o‘tishi hozircha noma'lum, biroq asosiy masala Eronning yadro dasturi bo‘lishi kutilmoqda. Mazkur diplomatik harakatlar AQShning Eronni urish rejasi haqidagi mish-mishlar va Eron armiyasining jangovar shay holatga keltirilgani fonida amalga oshirilmoqda.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE

Turkiya Davlatlar Tashkiloti haqida

Aydin Ali-zoda, tarixchi (Ozarbayjon)

Men ko‘plab turkiy davlatlar fuqarolari va hukumatlarining TDТ (Turkiy Davlatlar Tashkiloti) borasidagi optimizmiga qo’shilmayman. Bu boradagi mening fikrlarim oddiy. TDT faqatgina Yevropani arzon resurslar bilan ta’minlash va Xitoy bilan bog’lash maqsadida tashkil etilgan. Ya’ni, Xitoydan Yevropagacha bo‘lgan makon faqat energiya resurslari va tovarlar aylanishi uchun mo‘ljallangan. Savol tug‘iladi: turkiy davlatlar bundan nima oladi? Ularda ishlab chiqarish bo‘ladimi? Ular jahon texnologiyalarining ilg‘or saflarida bo‘ladimi? Ular o‘zining ilg‘or iqtisodiyotiga ega bo‘ladimi? Javob oddiy – yo‘q. Chunki aslida turkiy davlatlar bir tomondan butunlay nafaqat protestant, balki katolik G‘arbga ham to‘liq qaram bo‘lib qoladi, ikkinchi tomondan esa konfutsiyaviy-buddiy Sharqqa. Chunki ilg‘or texnologiyalar, ishlab chiqarish, bank va iqtisodiy sohalar aynan o‘sha hududlarda bo‘ladi. Demak, turkiy davlatlar G‘arb va Sharqning yarim mustamlakalaridan ortiq narsa bo‘la olmaydi. Hech qanday mustaqil siyosat ham bo‘lmaydi. Axir qanday qilib turkiy davlatlar siyosiy jihatdan mustaqil bo‘lishi mumkin, agar ular faqatgina rivojlangan davlatlarning xomashyo va transport manbasi bo‘lib qolsa?

Aytgancha, aynan mana shunday rolni Rossiya rad etmoqda – shuning uchun u G‘arb bilan ziddiyatda va Xitoy bilan murakkab munosabatlarga ega. Shu sababli, Rossiyaning o‘rnini turkiy davlatlar egallamoqda – ular bu roldan norozi emas. Aslida bu, rivojlangan davlatlarning yarim mustamlakasi, hatto kelajakda to‘liq mustamlakasi bo‘lishga rozi bo‘lish demakdir.

Agar turkiy davlatlar ishlab chiqarish quvvatlarini, iqtisodiyot, fan va texnologik sohalarni o‘zlariga ko‘chirishga qat’iy harakat qilganida, shubhasiz, bu boshqa masala bo’lardi. Agar ular yuqoridagilarni o‘z hududlarida rivojlantirishga intilganida, dunyoda real o‘yinchiga aylanishni maqsad qilganida. Ammo hozirda hatto shunday loyihalar ham yo‘q. Gap faqat G‘arb va Sharq manfaatlariga xizmat qilish haqida bormoqda.

Qisqasi, TDТ – bu aslida Arab davlatlari ligasining bir ko‘rinishi. U yerda ham ko‘p yillardan beri vaziyat xuddi shunday – faqat G‘arb manfaatlariga xizmat qilish. Arab davlatlari to‘liq sharmandali holatda. Aynan shunday rol TDТga ham berilgan. Demak, bu tashkilot tarkibida hech qanday turklarning buyukligi bo‘lmaydi. Xonlar, xoqonliklar, og‘uzlar, qipchoqlar, chig‘atoylarni qayta tiklanishi haqida unuting. Hech qanday Usmoniylar yoki G‘aznaviylar imperiyasi – 2 bo‘lmaydi. Bo‘ladigani – men yozgan vaziyat.

Strategic Focus: Central Asia

Turk OAVlari Yevroittifoq–Markaziy Osiyo sammitidan so‘ng mintaqani xiyonatda ayblamoqda

Yaqinda bo‘lib o‘tgan YI–Markaziy Osiyo sammiti Turkiyaning ayrim OAVlarida keskin tanqidga sabab bo‘ldi. Jumladan, Cumhuriyet va Birgün nashrlari Qozog‘iston, O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Turkmanistonni Anqaraga xiyonat qilishda aybladi. Sabab — ushbu davlatlar Yevropa Ittifoqi tomonidan taklif qilingan 12 milliard yevrolik investitsiyalar evaziga Shimoliy Kipr Turk Respublikasini tan olmaslik majburiyatini olgan deklaratsiyani imzolaganidir. Turk jurnalistlari bu qarorni Erdog’anning “diplomatik mag‘lubiyati” va “birodar aloqalarni iqtisodiy foyda evaziga sotish” deb baholadi. Ammo bu qarorning ortida nima yotibdi? Bu haqiqatan ham xiyonatmi?

Markaziy Osiyo davlatlarining motivlari: pragmatizm va manfaatlar muvozanati

Markaziy Osiyo davlatlarining sammitdagi qarorlari aniq va asosli sabablar bilan izohlanadi. Ularni xiyonat deb atash qiyin. Asosiy motivlar quyidagilardan iborat:

1. Iqtisodiy manfaatlar. YI Markaziy Osiyo uchun infratuzilma, “yashil energetika”, raqamli aloqalar va Xitoy–YI yo‘nalishidagi O’rta yo‘lak (Central Corridor) orqali savdo yo‘llarini rivojlantirish uchun 12 milliard yevro miqdorida investitsiya va’da qildi. Modernizatsiyaga intilayotgan va global bozorlarga chiqishni istayotgan mintaqa uchun bu — ulkan imkoniyat. Iqtisodiy o‘sish va infratuzilmani rivojlantirish mafkuraviy sadoqatdan ustun qo‘yilmoqda.

2. Geosiyosiy muvozanat.
ShKTRni tan olmaslik nafaqat YIga qaratilgan qadam, balki Rossiya va Xitoy kabi boshqa yirik o‘yinchilarga ham signaldir. Mintaqa davlatlari Turk Davlatlari Tashkiloti doirasida Turkiya ta’sir doirasiga to‘liq kirishni istamayotganini ko‘rsatmoqda. Bu esa Moskva/Pekin kabi yirik hamkorlar bilan mustaqil va moslashuvchan aloqalarni saqlab qolish uchun muhimdir.

3. Xalqaro huquq. ShKTR faqat Turkiya tomonidan tan olingan, Kipr Respublikasi esa xalqaro hamjamiyat tomonidan tan olingan va YI a’zosi hisoblanadi. Tan olinmagan hududni qo‘llab-quvvatlash Markaziy Osiyo davlatlarining global institutlarga integratsiyasi va xalqaro huquqiy mavqeiga zarar yetkazishi mumkin. Tan olingan normalarni qo‘llab-quvvatlash — bu dunyo miqyosida o‘z o‘rnini mustahkamlashga intilayotgan davlatlar uchun pragmatik yo‘ldir.

Demak, Markaziy Osiyo davlatlari Anqaraga “xoinlik qilish” emas, balki o‘z milliy manfaatlarini himoya qilish asosida harakat qilgan. Tarixiy va madaniy aloqalarga qaramay, Turkiya YI tashabbuslari bilan raqobatlasha oladigan iqtisodiy yoki siyosiy takliflar bera olmadi.

Umuman olganda, O‘zbekiston, Qozog‘iston va Turkmanistonning Kiprni tan olish qarori — bu turk birdamligiga xiyonat emas, balki iqtisodiy va geosiyosiy foydani afzal ko‘rgan pragmatik tanlovdir. Markaziy Osiyo milliy manfaatlar va barqarorlik Anqara ilgari surayotgan ideologik shiorlardan ustun turishini namoyon qilmoqda. Turkiya uchun bu achchiq saboq: iqtisodiy qudrat va diplomatik moslashuvchanliksiz turkiy dunyo yetakchiligiga da’vo qilish mavhumligicha qoladi. Yaqin yillarda Markaziy Osiyoning YI bilan yanada yaqinlashuvi va mintaqaning ko‘p yo‘nalishli siyosatini davom ettirishiga guvoh bo‘lishimiz mumkin, bu esa Turkiyaning xalqaro maydondagi pozitsiyasini yanada murakkablashtiradi.

Sizningcha, Markaziy Osiyo davlatlari nima sababdan xalqaro huquq normalariga rioya qilishga intiladilar?

Strategic Focus: Central Asia