Forwarded from Xorijiy OAV
Ikki mashhur prezident haqida ikki muhim kitob!
Istiqlolli xalqaro tadqiqotlar instituti ilmiy xodimi Islomxon Gafarov tomonidan yozilgan ikki asar sizni XX asr siyosati olamiga olib kiradi:
1. “General Prezident Eyzenxauer” – Ikkinchi jahon urushi yillari va undan keyingi davrda dunyo taqdirini belgilagan amerikalik general va AQSH Prezidenti Duayt Eyzenxauerni yangi nigohda ochib beradi. Kitobda urush yillari, prezidentlik siyosati hamda o’tgan asrning 40–60-yillaridagi global siyosiy muhit yoritilgan.
2. “Jon Fitsjerald Kennedi” – AQSHning 35-prezidenti, tarixda yorqin iz qoldirgan Kennedining hayoti, oilasi, orzulari va murakkab siyosiy qarorlarini chuqur ochib beruvchi asar. Kitobda shuningdek o‘sha davrdagi tarixiy vaziyat va siyosiy jarayonlar keng ko‘lamda tahlil qilingan.
Har ikki kitob – XX asr liderlarini tushunish uchun muhim manba. Tavsiya qilamiz!
Grand Strategiya - xalqaro munosabatlar, geosiyosat va tahlil
Istiqlolli xalqaro tadqiqotlar instituti ilmiy xodimi Islomxon Gafarov tomonidan yozilgan ikki asar sizni XX asr siyosati olamiga olib kiradi:
1. “General Prezident Eyzenxauer” – Ikkinchi jahon urushi yillari va undan keyingi davrda dunyo taqdirini belgilagan amerikalik general va AQSH Prezidenti Duayt Eyzenxauerni yangi nigohda ochib beradi. Kitobda urush yillari, prezidentlik siyosati hamda o’tgan asrning 40–60-yillaridagi global siyosiy muhit yoritilgan.
2. “Jon Fitsjerald Kennedi” – AQSHning 35-prezidenti, tarixda yorqin iz qoldirgan Kennedining hayoti, oilasi, orzulari va murakkab siyosiy qarorlarini chuqur ochib beruvchi asar. Kitobda shuningdek o‘sha davrdagi tarixiy vaziyat va siyosiy jarayonlar keng ko‘lamda tahlil qilingan.
Har ikki kitob – XX asr liderlarini tushunish uchun muhim manba. Tavsiya qilamiz!
Grand Strategiya - xalqaro munosabatlar, geosiyosat va tahlil
👍12🔥10❤4🌚2
Quyida Rustam Aziziyning (Tojikiston) “Vatan” jurnalida chiqqan “Diniy radikalizm: an’analar inqirozimi yoki yoki yangi reallik?” nomli maqolasidan parchani keltiramiz. Fikr va munosabatingizni izohlarda qoldiring.
Yolg’on qoliplar
Radikallashuvga qarshi turishning tub muammolaridan biri shundan iboratki, tahlilchilar va kuch ishlatadigan tuzilmalar ko‘pincha barqaror, lekin real manzarani ko‘rishga to‘siqlik qiluvchi yolg‘on qoliplar asiriga aylanadi.
Keng yoyilgan uydirmalardan biri radikallar haqida ular savodsiz, jamiyatdan uzilib qolgan kimsalar, degan tasavvurdur. Omma ongida tipik ekstremist obrazi o‘rnashib qolgan: soqol, kalta ishton, ko‘z-ko‘z qilinadigan diniy fe’l-atvor. Aslida esa, radikallashganlarning sezilarli qismi tashqi tomondan ajralib turmaydigan, ta’lim ko‘rgan yoshlar, talabalar, o‘rta sinf vakillaridir.
Yana bir uydirma — diniy ta’limning past darajasi radikallashuvning sababi, degan fikrdir. Gap ta’lim darajasida emas, ta’lim qanday yo‘nalishda olingani, qanday talqinlar qabul qilinganidadir. Diniy ta’lim darajasi ko‘tarilsa, muammo o‘z-o‘zidan hal bo‘ladi, deb hisoblash xatodir. Muqobil qarashlar, tanqidiy anglash va keng diniy diskurs taklif etilmasa, ilohiyotning chuqur o‘rganilishi ham radikallashuvning oldini ololmaydi.
Radikallashuv, asosan, xorijdagi mehnat muhojirlari orasida ro‘y beradi, degan nuqtai nazar ham keng tarqalgan. Ammo tadqiqotlar, garchi muhojirlar shunday tahdid ostida ekaniga qaramay, ular orasida radikallashuv darajasi yuqori emasligini ko‘rsatmoqda.
Me’yoriy-huquqiy mexanizmlar mavjud bo‘lishiga qaramay, dunyoviy qadriyatlar targ‘iboti ekstremizmga qarshi turish tizimining zaif halqasi bo‘lib qolmoqda. “Dunyoviylik” shunchaki quruq bayonot xarakterida tilga olinadi. Muammo shundaki, ijtimoiy ongda “dunyoviylik” atamasi ko‘pincha salbiy ruhda, “ma’naviyatsizlik” yoki ateizm sifatida idrok etiladi. Dunyoviy tamoyillar faqat bayon etilib qolmay, ta’limiy va ijtimoiy jarayonlarda faol ravishda uyg‘unlashtirilishi ham kerak.
Dunyoviylik barqaror jamiyatni shakllantirishda tub asos bo‘lishi mumkin, negaki u diniy erkinlik va fuqarolik o’zligi o‘rtasida muvozanatni ta’minlaydi. Ammo bugun uning salohiyatidan to‘la-to‘kis foydalanilmayapti, bu esa ekstremizmga mafkuraviy qarshilik ko‘rsatishda bo‘shliqlarni yuzaga keltirmoqda. Dunyoviy tamoyillar ijtimoiy safarbarlik vositasiga aylanib, radikal g‘oyalarni istisno qiluvchi fuqarolik o’zligining muqobil modellarini shakllantirishi hamda ekstremistik mafkuralarga chidamli muhit yaratishi lozim.
Strategic Focus: Central Asia
Yolg’on qoliplar
Radikallashuvga qarshi turishning tub muammolaridan biri shundan iboratki, tahlilchilar va kuch ishlatadigan tuzilmalar ko‘pincha barqaror, lekin real manzarani ko‘rishga to‘siqlik qiluvchi yolg‘on qoliplar asiriga aylanadi.
Keng yoyilgan uydirmalardan biri radikallar haqida ular savodsiz, jamiyatdan uzilib qolgan kimsalar, degan tasavvurdur. Omma ongida tipik ekstremist obrazi o‘rnashib qolgan: soqol, kalta ishton, ko‘z-ko‘z qilinadigan diniy fe’l-atvor. Aslida esa, radikallashganlarning sezilarli qismi tashqi tomondan ajralib turmaydigan, ta’lim ko‘rgan yoshlar, talabalar, o‘rta sinf vakillaridir.
Yana bir uydirma — diniy ta’limning past darajasi radikallashuvning sababi, degan fikrdir. Gap ta’lim darajasida emas, ta’lim qanday yo‘nalishda olingani, qanday talqinlar qabul qilinganidadir. Diniy ta’lim darajasi ko‘tarilsa, muammo o‘z-o‘zidan hal bo‘ladi, deb hisoblash xatodir. Muqobil qarashlar, tanqidiy anglash va keng diniy diskurs taklif etilmasa, ilohiyotning chuqur o‘rganilishi ham radikallashuvning oldini ololmaydi.
Radikallashuv, asosan, xorijdagi mehnat muhojirlari orasida ro‘y beradi, degan nuqtai nazar ham keng tarqalgan. Ammo tadqiqotlar, garchi muhojirlar shunday tahdid ostida ekaniga qaramay, ular orasida radikallashuv darajasi yuqori emasligini ko‘rsatmoqda.
Me’yoriy-huquqiy mexanizmlar mavjud bo‘lishiga qaramay, dunyoviy qadriyatlar targ‘iboti ekstremizmga qarshi turish tizimining zaif halqasi bo‘lib qolmoqda. “Dunyoviylik” shunchaki quruq bayonot xarakterida tilga olinadi. Muammo shundaki, ijtimoiy ongda “dunyoviylik” atamasi ko‘pincha salbiy ruhda, “ma’naviyatsizlik” yoki ateizm sifatida idrok etiladi. Dunyoviy tamoyillar faqat bayon etilib qolmay, ta’limiy va ijtimoiy jarayonlarda faol ravishda uyg‘unlashtirilishi ham kerak.
Dunyoviylik barqaror jamiyatni shakllantirishda tub asos bo‘lishi mumkin, negaki u diniy erkinlik va fuqarolik o’zligi o‘rtasida muvozanatni ta’minlaydi. Ammo bugun uning salohiyatidan to‘la-to‘kis foydalanilmayapti, bu esa ekstremizmga mafkuraviy qarshilik ko‘rsatishda bo‘shliqlarni yuzaga keltirmoqda. Dunyoviy tamoyillar ijtimoiy safarbarlik vositasiga aylanib, radikal g‘oyalarni istisno qiluvchi fuqarolik o’zligining muqobil modellarini shakllantirishi hamda ekstremistik mafkuralarga chidamli muhit yaratishi lozim.
Strategic Focus: Central Asia
👍16💯5❤3🤔1
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Afg’oniston Tashqi ishlar vazirligi binosi va vazirlik bog’i (bu hududda faqat afg’on diplomatlari sayr qilishi mumkin).
@erontahlili
@erontahlili
👍27❤9🕊9😁2👎1👏1
Talaba murojaati: ta’lim eksportimi yoki mafkura importi?
Xorijiy OAVlarda O‘zbekistonlik talabadan olingan murojaat e’lon qilindi. Unga ko‘ra, I.M. Gubkin nomidagi Rossiya Davlat Neft va Gaz Universitetining Toshkent filialida Ukraina–Rossiya urushi bo‘yicha bir tomonlama targ‘ibot olib borilmoqda.
Bu holat ikki muhim savolni kun tartibiga olib chiqadi:
1. Xorijiy filiallarda ideologik neytrallik masalasi: Akademik muhitda siyosiy pozitsiyalarni targ‘ib qilish o‘rniga, talabalarga mustaqil fikrlash imkonini berish kerak emasmi?
2. Ta’lim — geosiyosiy qurolga aylanyaptimi? Rossiya oliygohlari O‘zbekistonda faollashar ekan, ular bilan birga muayyan mafkura modelining ham kirib kelishi xavfi mavjud.
Fikrimizcha, O‘zbekistonning oliy ta’lim makonida xorijiy hamkorlik siyosiy neytrallik, akademik erkinlik va talabalarning huquqlariga hurmat tamoyillariga asoslanishi kerak.
Strategic Focus: Central Asia
Xorijiy OAVlarda O‘zbekistonlik talabadan olingan murojaat e’lon qilindi. Unga ko‘ra, I.M. Gubkin nomidagi Rossiya Davlat Neft va Gaz Universitetining Toshkent filialida Ukraina–Rossiya urushi bo‘yicha bir tomonlama targ‘ibot olib borilmoqda.
Bu holat ikki muhim savolni kun tartibiga olib chiqadi:
1. Xorijiy filiallarda ideologik neytrallik masalasi: Akademik muhitda siyosiy pozitsiyalarni targ‘ib qilish o‘rniga, talabalarga mustaqil fikrlash imkonini berish kerak emasmi?
2. Ta’lim — geosiyosiy qurolga aylanyaptimi? Rossiya oliygohlari O‘zbekistonda faollashar ekan, ular bilan birga muayyan mafkura modelining ham kirib kelishi xavfi mavjud.
Fikrimizcha, O‘zbekistonning oliy ta’lim makonida xorijiy hamkorlik siyosiy neytrallik, akademik erkinlik va talabalarning huquqlariga hurmat tamoyillariga asoslanishi kerak.
Strategic Focus: Central Asia
👍25🤡12💯7🔥5❤2👏2
Istanbul merining hibsga olinishi ortidan Turkiyada nima bo‘lyapti?
Yaqinda Istanbul meri Ekrem Imamog‘luning hibsga olinishi Turkiyada katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. U 2028-yilgi prezidentlik saylovlarining eng kuchli nomzodlaridan biri sifatida qaralgan edi. Mamlakat allaqachon og‘ir iqtisodiy inqirozni boshidan kechirmoqda, endi esa siyosiy taranglik ham kuchaymoqda. Muxolifatchi nega qamaldi va amaldagi hukumatning maqsadi nima?
Imamog‘lu bilan nima bo‘ldi?
Imamog‘lu jiddiy jinoyatlarda ayblanmoqda: korruptsiya, tenderlar bilan manipulyatsiya, terrorchilik tashkiloti (Kurd ishchilar partiyasi) bilan aloqalar va hatto jinoiy guruhga rahbarlik qilish. Bu ayblovlar ommaviy noroziliklarga sabab bo‘ldi, ayniqsa, bu holatni prezident Erdo‘g‘anning kuchli raqibini saylov oldidan yo‘qotish urinishidek ko‘rayotganlar orasida.
Ammo gap faqat saylovda emas. Hibsga olinishi arafasida Istanbul universiteti Imamog‘luning diplomini bekor qildi. Konstitutsiyaga ko‘ra, prezidentlikka nomzod bo‘lish uchun oliy ma’lumot bo‘lishi shart — bu esa uni avtomatik ravishda nomzodlik huquqidan mahrum qiladi. Bu esa, bu ish ancha murakkab siyosiy o‘yinning bir qismi bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Ehtimol, Erdog‘an nafaqat Imamog‘luni sahnadan olib tashlamoqchi, balki u a’zo bo‘lgan asosiy muxolifat partiyasi — Xalq Respublikachilar partiyasini (CHP) ham zaiflashtirish niyatida.
Erdog‘anga bu nima uchun kerak?
Erdog‘an 20 yildan ortiq hokimiyat tepasida va uning partiyasi (Adolat va Taraqqiyot partiyasi — AKP) mamlakatda katta ta’sirga ega. Biroq 2028-yilda uning prezidentlik muddati yakuniga yetadi va konstitutsiyaga ko‘ra, u qayta saylanolmaydi. Ammo u o‘yinni o‘zgartirmoqchi degan mish-mishlar yuribdi — masalan, 2027-yilda muddatidan oldin saylov o‘tkazish yoki konstitutsiyani qayta yozish orqali hokimiyatda qolmoqchi.
Imamog‘lu Erdog‘an uchun haqiqiy tahdid edi. U Istanbul merligi saylovida g‘alaba qozongan — bu AKP uchun og‘ir zarba bo‘lgan edi. Ularni siyosiy maydondan yo‘q qilish orqali Erdo‘g‘an nafaqat vaqt yutmoqda, balki butun Turkiya siyosatini qayta shakllantirmoqchi. Uning maqsadi — AKPni mamlakatning yagona yetakchi kuchiga aylantirish va islomning jamiyatdagi o‘rnini kuchaytirish. Bu har doim uning dasturida muhim jihat bo‘lib kelgan.
Strategic Focus: Central Asia
Yaqinda Istanbul meri Ekrem Imamog‘luning hibsga olinishi Turkiyada katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. U 2028-yilgi prezidentlik saylovlarining eng kuchli nomzodlaridan biri sifatida qaralgan edi. Mamlakat allaqachon og‘ir iqtisodiy inqirozni boshidan kechirmoqda, endi esa siyosiy taranglik ham kuchaymoqda. Muxolifatchi nega qamaldi va amaldagi hukumatning maqsadi nima?
Imamog‘lu bilan nima bo‘ldi?
Imamog‘lu jiddiy jinoyatlarda ayblanmoqda: korruptsiya, tenderlar bilan manipulyatsiya, terrorchilik tashkiloti (Kurd ishchilar partiyasi) bilan aloqalar va hatto jinoiy guruhga rahbarlik qilish. Bu ayblovlar ommaviy noroziliklarga sabab bo‘ldi, ayniqsa, bu holatni prezident Erdo‘g‘anning kuchli raqibini saylov oldidan yo‘qotish urinishidek ko‘rayotganlar orasida.
Ammo gap faqat saylovda emas. Hibsga olinishi arafasida Istanbul universiteti Imamog‘luning diplomini bekor qildi. Konstitutsiyaga ko‘ra, prezidentlikka nomzod bo‘lish uchun oliy ma’lumot bo‘lishi shart — bu esa uni avtomatik ravishda nomzodlik huquqidan mahrum qiladi. Bu esa, bu ish ancha murakkab siyosiy o‘yinning bir qismi bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Ehtimol, Erdog‘an nafaqat Imamog‘luni sahnadan olib tashlamoqchi, balki u a’zo bo‘lgan asosiy muxolifat partiyasi — Xalq Respublikachilar partiyasini (CHP) ham zaiflashtirish niyatida.
Erdog‘anga bu nima uchun kerak?
Erdog‘an 20 yildan ortiq hokimiyat tepasida va uning partiyasi (Adolat va Taraqqiyot partiyasi — AKP) mamlakatda katta ta’sirga ega. Biroq 2028-yilda uning prezidentlik muddati yakuniga yetadi va konstitutsiyaga ko‘ra, u qayta saylanolmaydi. Ammo u o‘yinni o‘zgartirmoqchi degan mish-mishlar yuribdi — masalan, 2027-yilda muddatidan oldin saylov o‘tkazish yoki konstitutsiyani qayta yozish orqali hokimiyatda qolmoqchi.
Imamog‘lu Erdog‘an uchun haqiqiy tahdid edi. U Istanbul merligi saylovida g‘alaba qozongan — bu AKP uchun og‘ir zarba bo‘lgan edi. Ularni siyosiy maydondan yo‘q qilish orqali Erdo‘g‘an nafaqat vaqt yutmoqda, balki butun Turkiya siyosatini qayta shakllantirmoqchi. Uning maqsadi — AKPni mamlakatning yagona yetakchi kuchiga aylantirish va islomning jamiyatdagi o‘rnini kuchaytirish. Bu har doim uning dasturida muhim jihat bo‘lib kelgan.
Strategic Focus: Central Asia
1👍14🔥6❤5👏3⚡1
Istanbul merining hibsga olinishi ortidan Turkiyada nima bo‘lyapti? - davomi
Nega aynan hozir?
Turkiya qiyin ahvolda: iqtisodiy barqarorlik yo‘q, inflyatsiya osmonga chiqdi, aholi esa narxlarning o‘sishidan norozi. Muxolifat, shu jumladan CHP, bu vaziyatni imkoniyat deb ko‘rib, muddatidan oldin saylovlarni talab qilmoqda. Ammo Erdog‘anning qo‘lida kuchli kartalar bor. Birinchidan, u G‘arb (ayniqsa, Yevropa) bu holatga aralashmaydi deb hisoblaydi, chunki Turkiya NATOning muhim ittifoqchisi. Ikkinchidan, yaqinda kurd yetakchilari bilan o‘tkazilgan muzokaralar, ular tinchlikka chaqirganlari bilan, uning pozitsiyasini mustahkamlamoqda.
Imamog‘luning hibsga olinishi CHPning ichki bo‘linishini ham kuchaytirdi. Partiya allaqachon 2023-yilgi yetakchilik almashinuvidan keyin bo‘linib ketgan, va hozir ichki kurash davom etmoqda. Korruptsiya va kurdlar bilan aloqadorlik bo‘yicha ayblovlar bu ziddiyatlarni yanada kuchaytirdi. Erdog‘an esa raqiblarini zaiflashtirish uchun bunday vaziyatlardan mohirona foydalanmoqda.
Endi nima bo‘ladi?
Erdog‘an faqat hokimiyatda qolish bilan cheklanmoqchi emas — u o‘zidan keyin kuchli partiyani qoldirmoqchi. U AKP usiz parchalanib ketishidan xavotirda, chunki Turkiya tarixida bunday holatlar bo‘lgan. Shuning uchun u partiya tuzilmasini mustahkamlash va ta’sirini kuchaytirishga harakat qilmoqda.
Muxolifat uchun Imamog‘luning hibsga olinishi — bu chaqiriq. Ular birlashib yangi nomzodni ilgari surishga urinib ko‘rishlari mumkin, ammo ichki mojarolar bunga halal bermoqda. Agar iqtisodiy vaziyat yomonlashuvi davom etsa, ular uchun imkoniyat paydo bo‘ladi, lekin Erdog‘an tajribali siyosatchi, u ko‘plab inqirozlardan g‘olib chiqishga muvaffaq bo‘lgan.
Xulosa qilib aytganda, mamlakat burilish nuqtasida. Bir tomondan, Erdog‘an o‘z vektorini davom ettirmoqchi. Ikkinchi tomondan esa, muxolifat o‘zgarishlarni xohlaydi va xalqning noroziligidan foydalanishga urinmoqda. Siyosiy kurash tobora keskinlashmoqda, va Imamog‘luning hibsga olinishi — kelajak uchun kurashning bir epizodi, xolos.
Sizningcha, muxolifat Erdog‘anga qarshi tura oladimi? Fikringizni izohlarda yozing!
Strategic Focus: Central Asia
Nega aynan hozir?
Turkiya qiyin ahvolda: iqtisodiy barqarorlik yo‘q, inflyatsiya osmonga chiqdi, aholi esa narxlarning o‘sishidan norozi. Muxolifat, shu jumladan CHP, bu vaziyatni imkoniyat deb ko‘rib, muddatidan oldin saylovlarni talab qilmoqda. Ammo Erdog‘anning qo‘lida kuchli kartalar bor. Birinchidan, u G‘arb (ayniqsa, Yevropa) bu holatga aralashmaydi deb hisoblaydi, chunki Turkiya NATOning muhim ittifoqchisi. Ikkinchidan, yaqinda kurd yetakchilari bilan o‘tkazilgan muzokaralar, ular tinchlikka chaqirganlari bilan, uning pozitsiyasini mustahkamlamoqda.
Imamog‘luning hibsga olinishi CHPning ichki bo‘linishini ham kuchaytirdi. Partiya allaqachon 2023-yilgi yetakchilik almashinuvidan keyin bo‘linib ketgan, va hozir ichki kurash davom etmoqda. Korruptsiya va kurdlar bilan aloqadorlik bo‘yicha ayblovlar bu ziddiyatlarni yanada kuchaytirdi. Erdog‘an esa raqiblarini zaiflashtirish uchun bunday vaziyatlardan mohirona foydalanmoqda.
Endi nima bo‘ladi?
Erdog‘an faqat hokimiyatda qolish bilan cheklanmoqchi emas — u o‘zidan keyin kuchli partiyani qoldirmoqchi. U AKP usiz parchalanib ketishidan xavotirda, chunki Turkiya tarixida bunday holatlar bo‘lgan. Shuning uchun u partiya tuzilmasini mustahkamlash va ta’sirini kuchaytirishga harakat qilmoqda.
Muxolifat uchun Imamog‘luning hibsga olinishi — bu chaqiriq. Ular birlashib yangi nomzodni ilgari surishga urinib ko‘rishlari mumkin, ammo ichki mojarolar bunga halal bermoqda. Agar iqtisodiy vaziyat yomonlashuvi davom etsa, ular uchun imkoniyat paydo bo‘ladi, lekin Erdog‘an tajribali siyosatchi, u ko‘plab inqirozlardan g‘olib chiqishga muvaffaq bo‘lgan.
Xulosa qilib aytganda, mamlakat burilish nuqtasida. Bir tomondan, Erdog‘an o‘z vektorini davom ettirmoqchi. Ikkinchi tomondan esa, muxolifat o‘zgarishlarni xohlaydi va xalqning noroziligidan foydalanishga urinmoqda. Siyosiy kurash tobora keskinlashmoqda, va Imamog‘luning hibsga olinishi — kelajak uchun kurashning bir epizodi, xolos.
Sizningcha, muxolifat Erdog‘anga qarshi tura oladimi? Fikringizni izohlarda yozing!
Strategic Focus: Central Asia
1👍8❤4🔥4
Islom sivilizatsiyasi markazi bo‘sh ish o‘rinlari uchun tanlov e’lon qildi!
Qadimiy yozma manbalar, ziyorat turizmi, muzeyshunoslik, kutubxonachilik va multimedia sohalarida malakali mutaxassislar uchun ajoyib imkoniyat!
Tanlov 2 bosqichda o‘tkaziladi: saralash va suhbat.
Rezyume yuborish uchun: @Islommarkazi_bot
Bo‘sh ish o‘rinlari haqida batafsil: https://cisc.uz/ky/vacancies/
Strategic Focus: Central Asia
Qadimiy yozma manbalar, ziyorat turizmi, muzeyshunoslik, kutubxonachilik va multimedia sohalarida malakali mutaxassislar uchun ajoyib imkoniyat!
Tanlov 2 bosqichda o‘tkaziladi: saralash va suhbat.
Rezyume yuborish uchun: @Islommarkazi_bot
Bo‘sh ish o‘rinlari haqida batafsil: https://cisc.uz/ky/vacancies/
Strategic Focus: Central Asia
5❤8👍8🔥4❤🔥2
O‘z kuchingga tayan!
M.Imomov, mustaqil tadqiqotchi
Investitsiyalar va turizm ko‘pincha O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlari sifatida ko‘riladi. Biroq, bu yo‘nalishlar mamlakat iqtisodiyoti uchun, ayniqsa uzoq muddatda, kutilgan natijani bermasligi mumkin. Keling, nega xorijiy investorlar va turizmga tayanish aldamchi umid bo‘lishi mumkinligini va davlat nega mustaqil rivojlanishga e’tibor qaratishi lozimligini tahlil qilamiz.
Investitsiyalar: davlat budjeti uchun daromad illyuziyasi
Xorijiy sarmoyalar ko‘pincha O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun najot sifatida talqin qilinadi, ammo haqiqat shundaki, ular davlat budjetiga sezilarli daromad keltirmaydi. Masalan, mamlakatga kelayotgan investorlar odatda faqat cheklangan miqdorda soliq to‘laydi — shartli ravishda 20–30% atrofida (aniq raqamlar imtiyozlar va kelishuvlarga bog‘liq, masalan, O‘zbekistonda kapitalni jalb qilish uchun ko‘plab soliq yengilliklari qo‘llaniladi). Shu bilan birga, foydaning asosiy qismi — ko‘pincha 70–80% — chet el kompaniyalariga qaytadi yoki mamlakatdan olib chiqiladi. Bu esa shuni anglatadiki, milliy iqtisodiyot o‘zi nazorat qilgan taqdirda olishi mumkin bo‘lgan daromadning faqat ozgina qismini oladi.
Davlat budjeti esa — ijtimoiy dasturlar, infratuzilma va ta’limni moliyalashtiruvchi manba sifatida — yetarlicha mablag‘ ololmaydi. O‘z resurslarini mustahkamlash o‘rniga, O‘zbekiston xorijiy korporatsiyalar boyish maydonchasiga aylanish xavfi ostida. Tarix shuni ko‘rsatadiki, xorijiy kapitalga qat’iy nazoratsiz tayangan mamlakatlar ko‘pincha qarz domiga tushadi yoki iqtisodiy mustaqilligini yo‘qotadi. Shu bois, xorijiy “do‘stlar”dan kelayotgan “fantastik investitsiyalar” o‘rniga O‘zbekiston ichki salohiyatini — davlat korxonalari, mahalliy biznes va texnologik innovatsiyalarni — rivojlantirishi lozim. 37 milliondan ortiq aholiga va boy tabiiy resurslarga (gaz, oltin va boshqalar) ega bo‘lgan yosh davlat uchun iqtisodiyot ustidan davlat nazorati begonalarga ishonishdan ko’ra ancha samarali bo‘lishi mumkin.
Turizm: xayoliy iqtisodiy najot
Turizm ham O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun mo‘jizaviy yechim bo‘la olmaydi. Keling, Hindiston va Tailand kabi yirik turistik mamlakatlar tajribasiga nazar solamiz.
Hindiston. 2019-yilda, pandemiyadan oldin, Hindistonga 10,9 million xorijiy sayyoh kelgan, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 9,2 millionga tiklandi. Ichki turizm ham katta — yilda 2 milliarddan ortiq safar. Shunga qaramay, Hindistonda qashshoqlik darajasi yuqori bo‘lib qolmoqda: 12–15% aholisi (175–200 million kishi) kambag‘allik chegarasidan pastda yashaydi (Jahon bankiga ko‘ra, kuniga - $3,65). Turizm daromad keltiradi, biroq bu daromadlar teng taqsimlanmaydi — asosan xususiy qo‘llarda va yirik shaharlarda to‘planadi. Qishloq hududlari va kambag‘al aholi esa foyda ko‘rmaydi.
Tailand. Bu mamlakat turizmda yetakchi hisoblanadi. 2019-yilda Tailandga 39,8 million sayyoh kelgan, 2024-yilda bu ko‘rsatkich 32 millionni tashkil etdi. Turizm daromadi YAIMning 11–12% atrofida. Ammo mamlakatda qashshoqlik darajasi hanuz mavjud: 6,8% aholisi (4,7 million kishi) milliy mezonlarga ko‘ra qashshoqlikda yashaydi, qishloqlarda esa bu ko‘rsatkich yanada yuqori. Turizm ish o‘rinlari yaratadi, biroq ular ko‘pincha past haq to‘lanadigan va mavsumiy bo‘ladi, tizimli tengsizlik muammosini hal qilmaydi.
O‘zbekiston. 2024-yilda mamlakatni 10,4 million sayyoh (asosan ichki va mintaqaviy turizm. Ya’ni, chegarani 1 odam 100 marta ham kesib o’tsa, 100 kishi sifatida hisoblanadi) ziyorat qildi. Hatto turistlar soni oshgan taqdirda ham, bu sohadagi daromad kambag‘allik darajasini (2024-yil ma’lumotiga ko‘ra 8,9%) sezilarli darajada kamaytirmaydi yoki hayot sifatini tubdan oshirmaydi. Mablag‘lar asosan xususiy operatorlar qo‘liga tushadi, davlat budjeti esa — ta’lim, sog‘liqni saqlash yoki sanoatni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan resurslardan mahrum bo‘ladi.
Strategic Focus: Central Asia
M.Imomov, mustaqil tadqiqotchi
Investitsiyalar va turizm ko‘pincha O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlari sifatida ko‘riladi. Biroq, bu yo‘nalishlar mamlakat iqtisodiyoti uchun, ayniqsa uzoq muddatda, kutilgan natijani bermasligi mumkin. Keling, nega xorijiy investorlar va turizmga tayanish aldamchi umid bo‘lishi mumkinligini va davlat nega mustaqil rivojlanishga e’tibor qaratishi lozimligini tahlil qilamiz.
Investitsiyalar: davlat budjeti uchun daromad illyuziyasi
Xorijiy sarmoyalar ko‘pincha O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun najot sifatida talqin qilinadi, ammo haqiqat shundaki, ular davlat budjetiga sezilarli daromad keltirmaydi. Masalan, mamlakatga kelayotgan investorlar odatda faqat cheklangan miqdorda soliq to‘laydi — shartli ravishda 20–30% atrofida (aniq raqamlar imtiyozlar va kelishuvlarga bog‘liq, masalan, O‘zbekistonda kapitalni jalb qilish uchun ko‘plab soliq yengilliklari qo‘llaniladi). Shu bilan birga, foydaning asosiy qismi — ko‘pincha 70–80% — chet el kompaniyalariga qaytadi yoki mamlakatdan olib chiqiladi. Bu esa shuni anglatadiki, milliy iqtisodiyot o‘zi nazorat qilgan taqdirda olishi mumkin bo‘lgan daromadning faqat ozgina qismini oladi.
Davlat budjeti esa — ijtimoiy dasturlar, infratuzilma va ta’limni moliyalashtiruvchi manba sifatida — yetarlicha mablag‘ ololmaydi. O‘z resurslarini mustahkamlash o‘rniga, O‘zbekiston xorijiy korporatsiyalar boyish maydonchasiga aylanish xavfi ostida. Tarix shuni ko‘rsatadiki, xorijiy kapitalga qat’iy nazoratsiz tayangan mamlakatlar ko‘pincha qarz domiga tushadi yoki iqtisodiy mustaqilligini yo‘qotadi. Shu bois, xorijiy “do‘stlar”dan kelayotgan “fantastik investitsiyalar” o‘rniga O‘zbekiston ichki salohiyatini — davlat korxonalari, mahalliy biznes va texnologik innovatsiyalarni — rivojlantirishi lozim. 37 milliondan ortiq aholiga va boy tabiiy resurslarga (gaz, oltin va boshqalar) ega bo‘lgan yosh davlat uchun iqtisodiyot ustidan davlat nazorati begonalarga ishonishdan ko’ra ancha samarali bo‘lishi mumkin.
Turizm: xayoliy iqtisodiy najot
Turizm ham O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun mo‘jizaviy yechim bo‘la olmaydi. Keling, Hindiston va Tailand kabi yirik turistik mamlakatlar tajribasiga nazar solamiz.
Hindiston. 2019-yilda, pandemiyadan oldin, Hindistonga 10,9 million xorijiy sayyoh kelgan, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 9,2 millionga tiklandi. Ichki turizm ham katta — yilda 2 milliarddan ortiq safar. Shunga qaramay, Hindistonda qashshoqlik darajasi yuqori bo‘lib qolmoqda: 12–15% aholisi (175–200 million kishi) kambag‘allik chegarasidan pastda yashaydi (Jahon bankiga ko‘ra, kuniga - $3,65). Turizm daromad keltiradi, biroq bu daromadlar teng taqsimlanmaydi — asosan xususiy qo‘llarda va yirik shaharlarda to‘planadi. Qishloq hududlari va kambag‘al aholi esa foyda ko‘rmaydi.
Tailand. Bu mamlakat turizmda yetakchi hisoblanadi. 2019-yilda Tailandga 39,8 million sayyoh kelgan, 2024-yilda bu ko‘rsatkich 32 millionni tashkil etdi. Turizm daromadi YAIMning 11–12% atrofida. Ammo mamlakatda qashshoqlik darajasi hanuz mavjud: 6,8% aholisi (4,7 million kishi) milliy mezonlarga ko‘ra qashshoqlikda yashaydi, qishloqlarda esa bu ko‘rsatkich yanada yuqori. Turizm ish o‘rinlari yaratadi, biroq ular ko‘pincha past haq to‘lanadigan va mavsumiy bo‘ladi, tizimli tengsizlik muammosini hal qilmaydi.
O‘zbekiston. 2024-yilda mamlakatni 10,4 million sayyoh (asosan ichki va mintaqaviy turizm. Ya’ni, chegarani 1 odam 100 marta ham kesib o’tsa, 100 kishi sifatida hisoblanadi) ziyorat qildi. Hatto turistlar soni oshgan taqdirda ham, bu sohadagi daromad kambag‘allik darajasini (2024-yil ma’lumotiga ko‘ra 8,9%) sezilarli darajada kamaytirmaydi yoki hayot sifatini tubdan oshirmaydi. Mablag‘lar asosan xususiy operatorlar qo‘liga tushadi, davlat budjeti esa — ta’lim, sog‘liqni saqlash yoki sanoatni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan resurslardan mahrum bo‘ladi.
Strategic Focus: Central Asia
9👍18💯4🔥3❤2⚡1
O‘z kuchingga tayan! - davomi
Muqobil rivojlanish yo‘nalishlari
Agar investitsiyalar va turizm kerakli ta’sir bermasa, e’tiborni nimaga qaratish kerak? O‘zbekiston uchun eng mantiqli yo‘l — ichki resurslar va strategik tarmoqlarni davlat nazorati ostida rivojlantirish.
Sanoat va resurslarni qayta ishlash: Xomashyoni eksport qilish (paxta, gaz, oltin) o‘rniga yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar — to‘qimachilik, kimyo sanoati, metallurgiya ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish zarur. Bu ish o‘rinlarini yaratadi va soliqlarni oshiradi.
Qishloq xo‘jaligi: Meva, sabzavot, yong‘oq kabi mahsulotlarni eksport qilishga qaratilgan modernizatsiya qishloq xo‘jaligini barqaror daromad manbaiga aylantiradi.
Ta’lim va texnologiyalar: Inson kapitali va IT-sohasiga investitsiya uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi, yoshlarga mamlakatda ish topish imkonini beradi, ularni chetga ketishdan saqlaydi.
Ushbu sohalarda davlat nazorati foydani mamlakat ichida saqlashga yordam beradi, uni chet elga chiqib ketishdan saqlaydi.
Demografik xavf va iqtisodiy vaziyat
Nihoyat, demografik omilni ham inobatga olish kerak. Aholi soni, avvalgi tizim davrida qabul qilingan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash choralariga ko‘ra, barqaror o‘sishni boshlagan edi. O‘sha davrda odamlar iqtisodiy/siyosiy cheklovlarga qaramay, ijtimoiy barqarorlik va davlat yordami borligiga ishongan holda farzandli bo‘lishda davom etgan. Ammo sarmoya va turizm kabi ishonchsiz tashqi omillarga tayanish tufayli iqtisodiy vaziyat yomonlashsa, bu demografik o‘sishni to‘xtatishi mumkin. Yosh oilalar ertangi kunga ishonmay farzand ko‘rmaslikni tanlashi mumkin. Aholisining qariyb 60% 30 yoshdan kichik bo‘lgan davlat uchun bu kelajakdagi iqtisodiy salohiyatga zarba bo‘ladi.
Xulosa qilib aytsak, chetdan kelayotgan illyuzion umidlar o‘rniga O‘zbekiston strategik sohalarda davlat nazoratini mustahkamlashi va ichki salohiyatni rivojlantirishi kerak. Faqat shundagina barqaror o‘sishga erishish, demografik yuksalishni saqlab qolish va xorijlik “do‘stlar” uchun emas, balki xalq uchun xizmat qiladigan iqtisodiyotni qurish mumkin bo‘ladi.
Strategic Focus: Central Asia
Muqobil rivojlanish yo‘nalishlari
Agar investitsiyalar va turizm kerakli ta’sir bermasa, e’tiborni nimaga qaratish kerak? O‘zbekiston uchun eng mantiqli yo‘l — ichki resurslar va strategik tarmoqlarni davlat nazorati ostida rivojlantirish.
Sanoat va resurslarni qayta ishlash: Xomashyoni eksport qilish (paxta, gaz, oltin) o‘rniga yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar — to‘qimachilik, kimyo sanoati, metallurgiya ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish zarur. Bu ish o‘rinlarini yaratadi va soliqlarni oshiradi.
Qishloq xo‘jaligi: Meva, sabzavot, yong‘oq kabi mahsulotlarni eksport qilishga qaratilgan modernizatsiya qishloq xo‘jaligini barqaror daromad manbaiga aylantiradi.
Ta’lim va texnologiyalar: Inson kapitali va IT-sohasiga investitsiya uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi, yoshlarga mamlakatda ish topish imkonini beradi, ularni chetga ketishdan saqlaydi.
Ushbu sohalarda davlat nazorati foydani mamlakat ichida saqlashga yordam beradi, uni chet elga chiqib ketishdan saqlaydi.
Demografik xavf va iqtisodiy vaziyat
Nihoyat, demografik omilni ham inobatga olish kerak. Aholi soni, avvalgi tizim davrida qabul qilingan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash choralariga ko‘ra, barqaror o‘sishni boshlagan edi. O‘sha davrda odamlar iqtisodiy/siyosiy cheklovlarga qaramay, ijtimoiy barqarorlik va davlat yordami borligiga ishongan holda farzandli bo‘lishda davom etgan. Ammo sarmoya va turizm kabi ishonchsiz tashqi omillarga tayanish tufayli iqtisodiy vaziyat yomonlashsa, bu demografik o‘sishni to‘xtatishi mumkin. Yosh oilalar ertangi kunga ishonmay farzand ko‘rmaslikni tanlashi mumkin. Aholisining qariyb 60% 30 yoshdan kichik bo‘lgan davlat uchun bu kelajakdagi iqtisodiy salohiyatga zarba bo‘ladi.
Xulosa qilib aytsak, chetdan kelayotgan illyuzion umidlar o‘rniga O‘zbekiston strategik sohalarda davlat nazoratini mustahkamlashi va ichki salohiyatni rivojlantirishi kerak. Faqat shundagina barqaror o‘sishga erishish, demografik yuksalishni saqlab qolish va xorijlik “do‘stlar” uchun emas, balki xalq uchun xizmat qiladigan iqtisodiyotni qurish mumkin bo‘ladi.
Strategic Focus: Central Asia
2👍16👏6❤5👎1
AQShning yangi bojlari jahon iqtisodiyoti va biznesga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda?
Maftuna Abdullayeva, mustaqil tadqiqotchi
Yaqinda AQSH ko‘plab mamlakatlar va sohalarga ta’sir ko‘rsatgan yangi bojlarni (tarif) joriy qildi. Bu global ta’minot zanjirlari, logistika va hatto sug‘urtada tartibsizlikni keltirib chiqardi. Tariflar qachongacha davom etishi va qanday ishlashini hech kim aniq bilmaydi, ammo hozirning o‘zidayoq ular butun dunyo bo‘ylab biznes uchun muammolarni keltirib chiqarmoqda. Keling, nima bo‘layotganini oddiy so‘zlar bilan ko‘rib chiqaylik.
Jahon savdosi va yuklarni yetkazib berishdagi muammolar
Yangi tariflar AQShdagi portlar va omborlarning normal ishlashiga xalaqit bermoqda. Amazon va Walmart kabi yirik kompaniyalar bojxonada yuklarni rasmiylashtirishni to‘xtatib qo‘yishmoqda, chunki ular qancha to‘lashlari kerakligini tushunmayaptilar. Shu sababli omborlar to‘lib, mahsulotlar yetkazib berish kechikmoqda. Eng yirik tashuvchilardan biri bo‘lgan Maersk kompaniyasi bu jahon iqtisodiyotini sekinlashtirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Ko‘pgina kompaniyalar tariflar joriy etilishidan oldin ulgurish uchun 2024-yil oxirida zaxira tovarlarini sotib olishni boshlagandilar. Natijada, tashish uchun mo‘ljallangan konteynerlarga talab keskin oshdi. Ammo endi, tariflar amal qila boshlagach, tovarlarga bo‘lgan talab pasayishi mumkin, chunki ular qimmatlashadi. Bu esa endi marshrutlarni rejalashtirish va zaxiralarni boshqarishni bilmaydigan transport kompaniyalariga ziyon yetkazishi aniq.
Logistika va ta’minot zanjirlari zarba ostida
Tariflar nafaqat AQShga, balki butun dunyoga ta’sir qildi. Logistika kompaniyalari yo‘nalishlarni o‘zgartirishga va yangi yetkazib beruvchilarni izlashga majbur bo‘lmoqda. Ba’zilar tovarlarni Xitoy yoki Meksikadan emas, balki boshqa mamlakatlardan sotib olishni boshladilar, ammo tariflar ularga ham ta’sir qilganligi ma’lum bo‘ldi. Bu chalkashlikni keltirib chiqaradi: kompaniyalar o‘z xarajatlari va ta’minotini rejalashtira olmayaptilar.
Xarajatlarni kamaytirish uchun ba’zi firmalar ishlab chiqarishni turli mamlakatlar o‘rtasida taqsimlashga yoki tovarlarni AQShda to‘plashga harakat qiladilar. Ammo bu qimmat va qiyin, ayniqsa, ortiqcha puli yoki resurslari bo‘lmagan kichik kompaniyalar uchun. Natijada, butun logistika qimmatroq va samarasizroq bo‘lmoqda.
Sug‘urta kompaniyalari ham sarosimada
Tariflar sug‘urta kompaniyalari uchun ham muammo tug‘dirmoqda. Yuklarni yetkazib berishdagi kechikishlar biznes foydani yo‘qotishini anglatadi va sug‘urtalovchilar buni qoplashlari kerak. Agar tovarlar yo‘lda shikastlansa yoki yo‘qolsa, yangi bojlar tufayli ularni almashtirish qimmatlashadi. Bundan tashqari, agar boshqa davlatlar javob tarifini joriy qilishni boshlasa, bu yetkazib berishlarni o‘z vaqtida to‘lay olmaydigan kompaniyalarning qarzga botishiga olib kelishi mumkin.
Sug‘urta kompaniyalari allaqachon zararlarning o‘sishiga tayyorgarlik ko‘rmoqda va o‘z xizmatlari narxini oshirmoqda. Bu shuni anglatadiki, biznes nafaqat tovarlar uchun, balki sug‘urta uchun ham ko‘proq pul to‘lashi kerak bo‘ladi.
Strategic Focus: Central Asia
Maftuna Abdullayeva, mustaqil tadqiqotchi
Yaqinda AQSH ko‘plab mamlakatlar va sohalarga ta’sir ko‘rsatgan yangi bojlarni (tarif) joriy qildi. Bu global ta’minot zanjirlari, logistika va hatto sug‘urtada tartibsizlikni keltirib chiqardi. Tariflar qachongacha davom etishi va qanday ishlashini hech kim aniq bilmaydi, ammo hozirning o‘zidayoq ular butun dunyo bo‘ylab biznes uchun muammolarni keltirib chiqarmoqda. Keling, nima bo‘layotganini oddiy so‘zlar bilan ko‘rib chiqaylik.
Jahon savdosi va yuklarni yetkazib berishdagi muammolar
Yangi tariflar AQShdagi portlar va omborlarning normal ishlashiga xalaqit bermoqda. Amazon va Walmart kabi yirik kompaniyalar bojxonada yuklarni rasmiylashtirishni to‘xtatib qo‘yishmoqda, chunki ular qancha to‘lashlari kerakligini tushunmayaptilar. Shu sababli omborlar to‘lib, mahsulotlar yetkazib berish kechikmoqda. Eng yirik tashuvchilardan biri bo‘lgan Maersk kompaniyasi bu jahon iqtisodiyotini sekinlashtirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Ko‘pgina kompaniyalar tariflar joriy etilishidan oldin ulgurish uchun 2024-yil oxirida zaxira tovarlarini sotib olishni boshlagandilar. Natijada, tashish uchun mo‘ljallangan konteynerlarga talab keskin oshdi. Ammo endi, tariflar amal qila boshlagach, tovarlarga bo‘lgan talab pasayishi mumkin, chunki ular qimmatlashadi. Bu esa endi marshrutlarni rejalashtirish va zaxiralarni boshqarishni bilmaydigan transport kompaniyalariga ziyon yetkazishi aniq.
Logistika va ta’minot zanjirlari zarba ostida
Tariflar nafaqat AQShga, balki butun dunyoga ta’sir qildi. Logistika kompaniyalari yo‘nalishlarni o‘zgartirishga va yangi yetkazib beruvchilarni izlashga majbur bo‘lmoqda. Ba’zilar tovarlarni Xitoy yoki Meksikadan emas, balki boshqa mamlakatlardan sotib olishni boshladilar, ammo tariflar ularga ham ta’sir qilganligi ma’lum bo‘ldi. Bu chalkashlikni keltirib chiqaradi: kompaniyalar o‘z xarajatlari va ta’minotini rejalashtira olmayaptilar.
Xarajatlarni kamaytirish uchun ba’zi firmalar ishlab chiqarishni turli mamlakatlar o‘rtasida taqsimlashga yoki tovarlarni AQShda to‘plashga harakat qiladilar. Ammo bu qimmat va qiyin, ayniqsa, ortiqcha puli yoki resurslari bo‘lmagan kichik kompaniyalar uchun. Natijada, butun logistika qimmatroq va samarasizroq bo‘lmoqda.
Sug‘urta kompaniyalari ham sarosimada
Tariflar sug‘urta kompaniyalari uchun ham muammo tug‘dirmoqda. Yuklarni yetkazib berishdagi kechikishlar biznes foydani yo‘qotishini anglatadi va sug‘urtalovchilar buni qoplashlari kerak. Agar tovarlar yo‘lda shikastlansa yoki yo‘qolsa, yangi bojlar tufayli ularni almashtirish qimmatlashadi. Bundan tashqari, agar boshqa davlatlar javob tarifini joriy qilishni boshlasa, bu yetkazib berishlarni o‘z vaqtida to‘lay olmaydigan kompaniyalarning qarzga botishiga olib kelishi mumkin.
Sug‘urta kompaniyalari allaqachon zararlarning o‘sishiga tayyorgarlik ko‘rmoqda va o‘z xizmatlari narxini oshirmoqda. Bu shuni anglatadiki, biznes nafaqat tovarlar uchun, balki sug‘urta uchun ham ko‘proq pul to‘lashi kerak bo‘ladi.
Strategic Focus: Central Asia
👍6❤3🔥3
AQShning yangi bojlari jahon iqtisodiyoti va biznesga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda? – davomi
AQShda ishlab chiqarish nima bo‘ladi?
Tariflar import tovarlarning qimmatlashishi bois amerikalik ishlab chiqaruvchilarga yordam berishi kerak edi. Ammo amalda hammasi murakkabroq. AQShdagi ko‘plab kompaniyalar po‘lat, alyuminiy yoki mikrochiplar kabi import qilinadigan materiallarga bog‘liq. Tariflar tufayli bu materiallar qimmatlashadi, demak, ishlab chiqarish xarajatlari oshadi.
Ishlab chiqarishni faqat Amerika materiallaridan foydalanish uchun qayta qurish uzoq va qimmatga tushadi. Bundan tashqari, AQShda malakali ishchilar yetishmaydi, ularsiz yangi zavodlar to‘liq quvvat bilan ishlay olmaydi. Agar kompaniyalar ishlab chiqarishni AQShga ko‘chirishni boshlasalar ham, bu tovarlar narxining oshishiga va inflyatsiyaga olib kelishi mumkin.
Banklar va investitsiyalar ham zarar ko‘rmoqda
Banklar 2025-yilda iqtisodiyot o‘sishini va kompaniyalar ko‘proq kredit olishini kutgan edi. Ammo tariflar bilan bog‘liq noaniqlik tufayli biznes ehtiyotkor bo‘lib qoldi. Kompaniyalar yangi zavodlar qurish yoki uskunalar sotib olishni kechiktiradi, bu esa kreditlarga bo‘lgan talabni kamaytiradi. Agar ba’zi tarmoqlar tariflar tufayli pul yo‘qota boshlasa, banklar to‘lovlarni kechiktirishi mumkin.
Ayniqsa, mahalliy kompaniyalarga qaram bo‘lgan kichik hududiy banklarga qiyin. Agar biznes sarmoya kiritishdan qo‘rqsa, bu umuman iqtisodiyotning rivojlanishini sekinlashtiradi.
Umuman olganda, tariflar muammolarni hal qilishdan ko‘ra ko‘proq qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. Ular narxlarning oshishiga, talabning pasayishiga va hatto iqtisodiy inqirozga olib kelishi mumkin. Bunga yo‘l qo‘ymaslik uchun AQSH o‘z siyosatini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘lishi mumkin. Masalan, boshqa mamlakatlar bilan savdo muzokaralariga qaytish yoki biznes uchun imtiyozlar joriy etish mumkin. Shuningdek, ishchilar yetishmasligi muammosini hal qilish va global ta’minot zanjirlarini barqarorlashtirish yo‘llarini izlash kerak.
Agar AQSH yolg‘iz harakat qilishda davom etsa, bu dollarni jahon valyutasi sifatida zaiflashtirishi mumkin. Boshqa mamlakatlar muqobil variantlarni izlay boshlaydi, bu esa Amerika biznesining hayotini yanada qiyinlashtiradi. Bunday bo‘lmasligi uchun boshqa davlatlar bilan ko‘proq hamkorlik qilish kerak.
Strategic Focus: Central Asia
AQShda ishlab chiqarish nima bo‘ladi?
Tariflar import tovarlarning qimmatlashishi bois amerikalik ishlab chiqaruvchilarga yordam berishi kerak edi. Ammo amalda hammasi murakkabroq. AQShdagi ko‘plab kompaniyalar po‘lat, alyuminiy yoki mikrochiplar kabi import qilinadigan materiallarga bog‘liq. Tariflar tufayli bu materiallar qimmatlashadi, demak, ishlab chiqarish xarajatlari oshadi.
Ishlab chiqarishni faqat Amerika materiallaridan foydalanish uchun qayta qurish uzoq va qimmatga tushadi. Bundan tashqari, AQShda malakali ishchilar yetishmaydi, ularsiz yangi zavodlar to‘liq quvvat bilan ishlay olmaydi. Agar kompaniyalar ishlab chiqarishni AQShga ko‘chirishni boshlasalar ham, bu tovarlar narxining oshishiga va inflyatsiyaga olib kelishi mumkin.
Banklar va investitsiyalar ham zarar ko‘rmoqda
Banklar 2025-yilda iqtisodiyot o‘sishini va kompaniyalar ko‘proq kredit olishini kutgan edi. Ammo tariflar bilan bog‘liq noaniqlik tufayli biznes ehtiyotkor bo‘lib qoldi. Kompaniyalar yangi zavodlar qurish yoki uskunalar sotib olishni kechiktiradi, bu esa kreditlarga bo‘lgan talabni kamaytiradi. Agar ba’zi tarmoqlar tariflar tufayli pul yo‘qota boshlasa, banklar to‘lovlarni kechiktirishi mumkin.
Ayniqsa, mahalliy kompaniyalarga qaram bo‘lgan kichik hududiy banklarga qiyin. Agar biznes sarmoya kiritishdan qo‘rqsa, bu umuman iqtisodiyotning rivojlanishini sekinlashtiradi.
Umuman olganda, tariflar muammolarni hal qilishdan ko‘ra ko‘proq qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. Ular narxlarning oshishiga, talabning pasayishiga va hatto iqtisodiy inqirozga olib kelishi mumkin. Bunga yo‘l qo‘ymaslik uchun AQSH o‘z siyosatini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘lishi mumkin. Masalan, boshqa mamlakatlar bilan savdo muzokaralariga qaytish yoki biznes uchun imtiyozlar joriy etish mumkin. Shuningdek, ishchilar yetishmasligi muammosini hal qilish va global ta’minot zanjirlarini barqarorlashtirish yo‘llarini izlash kerak.
Agar AQSH yolg‘iz harakat qilishda davom etsa, bu dollarni jahon valyutasi sifatida zaiflashtirishi mumkin. Boshqa mamlakatlar muqobil variantlarni izlay boshlaydi, bu esa Amerika biznesining hayotini yanada qiyinlashtiradi. Bunday bo‘lmasligi uchun boshqa davlatlar bilan ko‘proq hamkorlik qilish kerak.
Strategic Focus: Central Asia
👍10❤3🔥3
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Manbalarga ko’ra, 20–22 may kunlari Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT)ning norasmiy sammiti Vengriya poytaxti Budapeshtda bo‘lib o‘tadi.
Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT) — xalqaro tashkilot bo‘lib, uning tarkibiga Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkiya va O‘zbekiston kiradi. Vengriya va Turkmaniston esa kuzatuvchi maqomida ishtirok etadi. Tashkilot turkiy tilli mamlakatlar o‘rtasida siyosat, iqtisodiyot, fan, ta’lim, transport va turizm sohalarida hamkorlikni kengaytirish maqsadida tuzilgan.
@erontahlili
Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT) — xalqaro tashkilot bo‘lib, uning tarkibiga Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkiya va O‘zbekiston kiradi. Vengriya va Turkmaniston esa kuzatuvchi maqomida ishtirok etadi. Tashkilot turkiy tilli mamlakatlar o‘rtasida siyosat, iqtisodiyot, fan, ta’lim, transport va turizm sohalarida hamkorlikni kengaytirish maqsadida tuzilgan.
@erontahlili
👍27🔥5⚡3❤2👎1🤩1
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
TDT Modeli – Davlat rahbarlari sammiti
Toshkentda ilk bor Turkiy Davlatlar Tashkiloti formatida akademik simulyatsiya!
🗓 Sana: 26-aprel 2025
📍 Manzil: JIDU, Konferensiyalar zali
🏛 Tashkilotchi: Diplomatic Synergy
🧠 Loyiha asoschisi: Nodir Oblaqulov
TDT Modeli – bu nafaqat talabalarning diplomatik qobiliyatlarini rivojlantirish, balki “Turkiy hamjihatlik” mafkurasini yoshlar qalbiga singdirish imkoniyati hamdir.
Ishtirokchilar davlat rahbarlari rolida siyosat, iqtisod, xavfsizlik va energetika sohalarida muzokara olib boradilar. Sammit yakunida esa – “Toshkent Deklaratsiyasi – 2025” qabul qilinishi rejalashtirilgan.
Siz ham kelajakdagi diplomat sifatida sahnaga chiqing!
Ro’yxatdan o’tish. (Arizalar topshirish muddati: 19 aprel)
@erontahlili
Toshkentda ilk bor Turkiy Davlatlar Tashkiloti formatida akademik simulyatsiya!
🗓 Sana: 26-aprel 2025
📍 Manzil: JIDU, Konferensiyalar zali
🏛 Tashkilotchi: Diplomatic Synergy
🧠 Loyiha asoschisi: Nodir Oblaqulov
TDT Modeli – bu nafaqat talabalarning diplomatik qobiliyatlarini rivojlantirish, balki “Turkiy hamjihatlik” mafkurasini yoshlar qalbiga singdirish imkoniyati hamdir.
Ishtirokchilar davlat rahbarlari rolida siyosat, iqtisod, xavfsizlik va energetika sohalarida muzokara olib boradilar. Sammit yakunida esa – “Toshkent Deklaratsiyasi – 2025” qabul qilinishi rejalashtirilgan.
Siz ham kelajakdagi diplomat sifatida sahnaga chiqing!
Ro’yxatdan o’tish. (Arizalar topshirish muddati: 19 aprel)
@erontahlili
🔥11👏6👍3😁3⚡2❤1🎉1🍓1
Istanbulda yuzaga kelgani norozilik namoyishlar ortida Isroil va Rossiya turgan bo‘lishi mumkin.
Istanbulda yuzaga kelgan siyosiy taranglik Turkiyaning Suriyadagi pozitsiyasi muttasil kuchayib borayotgani, bu esa Isroilga xavf tug‘dirayotgani hamda Erdog‘anning Putin bilan bo‘lgan telefon muloqotida Qrimni Ukrainaga qaytarish masalasini ko‘targani bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
So‘ngi voqealar fonida Turkiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan Ahmad Al-Shara Suriyada vaziyatni nazoratga olib, davlatni barqarorlashtirgani Isroil uchun bevosita diniy, xavfsizlik, harbiy jihatdan katta xavf va Katta Isroil loyihasining amalga oshirilishini chippakka chiqarishi mumkin.
Putin bilan muloqotda Erdog‘an Turkiya uchun muhim va Rossiya nazoratiga o‘tishi Turkiya uchun xavfli bo‘lgan Qrimni Ukraina nazoratiga qaytarilishini so‘ragani tabiiyki Rossiyaga yoqimsiz bo‘lgani aniq. Bundan tashqari, Suriyadagi oxirgi voqealar fonida Rossiya o‘zining Yaqin Sharqdagi strategik obyekti bo‘lgan Tartus va Latakiyadagi harbiy bazalaridan ham ayrildi.
Mazkur voqealar fonida Isroil Suriyadagi vaziyatni beqarorlashtirish va o‘zining Katta Isroil loyihasiga zamin yaratishda davom etish uchun,
Rossiya esa Turkiyani Qrim pozitsiyasida “hovuridan” tushirish va Yaqin Sharqdagi muhim strategik ob’ekti bo‘lgan Tartus va Latakiyadagi harbiy bazalarini qaytarib olish maqsadida o‘zaro kelishib Istanbul sobiq meri Akrom Imom o‘g‘lini yashirincha qo‘llab Istanbuldagi noroziliklarni keltirib chiqargan bo‘lishi mumkin, chunki avvaldan Rossiya bilan yaxshi munosabatda bo‘lib kelayotgan alaviy generallarining ham davlat to‘ntarishiga urinishi ham bejizga emas.
P.S. Erdog‘an o‘z chiqishlarining birida ushbu norozilik namoyishlari chet eldan qo‘llab-quvvatlanayotganini, Akrom Imomog’li rasmiy Ankara bilan kelishuvga erishgan kurdlarni atayin qayta qo’zg’ayotganini ta’kidladi.
K.Rahimov, mustaqil ekspert
Strategic Focus: Central Asia
Istanbulda yuzaga kelgan siyosiy taranglik Turkiyaning Suriyadagi pozitsiyasi muttasil kuchayib borayotgani, bu esa Isroilga xavf tug‘dirayotgani hamda Erdog‘anning Putin bilan bo‘lgan telefon muloqotida Qrimni Ukrainaga qaytarish masalasini ko‘targani bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
So‘ngi voqealar fonida Turkiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan Ahmad Al-Shara Suriyada vaziyatni nazoratga olib, davlatni barqarorlashtirgani Isroil uchun bevosita diniy, xavfsizlik, harbiy jihatdan katta xavf va Katta Isroil loyihasining amalga oshirilishini chippakka chiqarishi mumkin.
Putin bilan muloqotda Erdog‘an Turkiya uchun muhim va Rossiya nazoratiga o‘tishi Turkiya uchun xavfli bo‘lgan Qrimni Ukraina nazoratiga qaytarilishini so‘ragani tabiiyki Rossiyaga yoqimsiz bo‘lgani aniq. Bundan tashqari, Suriyadagi oxirgi voqealar fonida Rossiya o‘zining Yaqin Sharqdagi strategik obyekti bo‘lgan Tartus va Latakiyadagi harbiy bazalaridan ham ayrildi.
Mazkur voqealar fonida Isroil Suriyadagi vaziyatni beqarorlashtirish va o‘zining Katta Isroil loyihasiga zamin yaratishda davom etish uchun,
Rossiya esa Turkiyani Qrim pozitsiyasida “hovuridan” tushirish va Yaqin Sharqdagi muhim strategik ob’ekti bo‘lgan Tartus va Latakiyadagi harbiy bazalarini qaytarib olish maqsadida o‘zaro kelishib Istanbul sobiq meri Akrom Imom o‘g‘lini yashirincha qo‘llab Istanbuldagi noroziliklarni keltirib chiqargan bo‘lishi mumkin, chunki avvaldan Rossiya bilan yaxshi munosabatda bo‘lib kelayotgan alaviy generallarining ham davlat to‘ntarishiga urinishi ham bejizga emas.
P.S. Erdog‘an o‘z chiqishlarining birida ushbu norozilik namoyishlari chet eldan qo‘llab-quvvatlanayotganini, Akrom Imomog’li rasmiy Ankara bilan kelishuvga erishgan kurdlarni atayin qayta qo’zg’ayotganini ta’kidladi.
K.Rahimov, mustaqil ekspert
Strategic Focus: Central Asia
👍15🤣5⚡4👎1
Forwarded from Strategic Focus: Atlantic
Manbalarga ko‘ra, 17 aprel kuni AQSh Parijda urushni yakunlash bo‘yicha bir qator takliflarni taqdim etdi. Asosiy g‘oya — Rossiya nazorati ostida qolgan hududlarni tan olish evaziga o‘t ochishni to‘xtatish.
Nima muhokama qilinmoqda:
— Rossiya hozir nazorat qilayotgan hududlar Kremlning o’zida qoladi;
— Ukrainani NATOga qabul qilish masalasi umuman ko‘rib chiqilmaydi — hozircha muzlatiladi;
— Kelishuv bo‘lsa, G‘arb Rossiyaga qo‘yilgan sanksiyalarni bosqichma-bosqich olib tashlaydi va muzlatilgan aktivlarni qisman qaytaradi;
— Tinchlikparvar kuchlar bo‘lishi mumkin, faqat BMT sha’feligida;
— Har ikki tomon o‘zaro da’volardan, jumladan reparatsiyalardan voz kechadi;
— Ukraina chegaraga 50 km dan yaqin joyda yirik harbiy kuchlar joylashtira olmaydi — faqat chegara qo’shinlari.
Diplomatik ma’lumotlariga ko‘ra, Putin amalda nazorat qilayotgan hududlardan (Xerson, Zaporojye, Donetsk va Luganskning bir qismlari) boshqa barcha da’volardan voz kechishga tayyor. Biroq Kreml uchun eng muhimi — ushbu hududlar, kamida Qrim, ko‘pi bilan esa nazorat ostidagi barcha hududlar Rossiya tarkibida rasmiy tan olinishi kerak.
Agar Kiyev bu shartlarni qabul qilmasa, Vashington “o‘yindan chiqadi” — keyin esa bu Yevropa uchun jiddiy bosh og‘rig‘iga aylanadi.
Shu bilan birga, Zelenskiy Vashington takliflariga qat’iyan qarshi.
G’arbiy alyans
Nima muhokama qilinmoqda:
— Rossiya hozir nazorat qilayotgan hududlar Kremlning o’zida qoladi;
— Ukrainani NATOga qabul qilish masalasi umuman ko‘rib chiqilmaydi — hozircha muzlatiladi;
— Kelishuv bo‘lsa, G‘arb Rossiyaga qo‘yilgan sanksiyalarni bosqichma-bosqich olib tashlaydi va muzlatilgan aktivlarni qisman qaytaradi;
— Tinchlikparvar kuchlar bo‘lishi mumkin, faqat BMT sha’feligida;
— Har ikki tomon o‘zaro da’volardan, jumladan reparatsiyalardan voz kechadi;
— Ukraina chegaraga 50 km dan yaqin joyda yirik harbiy kuchlar joylashtira olmaydi — faqat chegara qo’shinlari.
Diplomatik ma’lumotlariga ko‘ra, Putin amalda nazorat qilayotgan hududlardan (Xerson, Zaporojye, Donetsk va Luganskning bir qismlari) boshqa barcha da’volardan voz kechishga tayyor. Biroq Kreml uchun eng muhimi — ushbu hududlar, kamida Qrim, ko‘pi bilan esa nazorat ostidagi barcha hududlar Rossiya tarkibida rasmiy tan olinishi kerak.
Agar Kiyev bu shartlarni qabul qilmasa, Vashington “o‘yindan chiqadi” — keyin esa bu Yevropa uchun jiddiy bosh og‘rig‘iga aylanadi.
Shu bilan birga, Zelenskiy Vashington takliflariga qat’iyan qarshi.
G’arbiy alyans
👍8❤7🔥4
Xabarlarga ko‘ra, Tramp ma’muriyati Ukraina Prezidentining Ofisi rahbari Andrey Yermakka ultimatum qo‘ydi: agar yaqin kunlarda vaqtinchalik sulh boshlanmasa, AQSh harbiy yordamni to‘liq to‘xtatadi va Ukrainaga ajratilgan mablag‘lar bo‘yicha auditni boshlaydi.
Davlat kotibi Rubio Yermak bilan qisqa, ammo, ehtimol, qat’iy suhbat o‘tkazdi. Shundan so‘ng, Kiyev pozitsiyasini o‘zgartirib, kelasi haftada Londonda masalani muhokama qilishga rozilik bildirdi.
Bu nimani anglatadi:
Birinchidan, AQSh cho‘zilib ketgan urushdan charchagan va mojaro ustidan “pauza” olishni istamoqda.
Ikkinchidan, moliyaviy yordam Kiyevga bosim vositasiga aylanyapti.
Uchinchidan, asosiy qarorlar endi Kiyevda emas, G’arb poytaxtlarida (asosan London) qabul qilinmoqda.
Taxminlarga ko’ra, agar Kiyev vaqtinchalik sulh variantidan voz kechsa, harbiy bosim faqat kuchayadi. Bunday holatda Zelenskiy: a) chaqiruv yoshini 19–20 yoshgacha tushiradi; b) ayollar mobilizatsiyasi kengayadi; c) armiyaning jangovar salohiyatini yana bir yilga cho‘zishga urinadi.
Fikrimizcha, katta ehtimol bilan “pauza” umuman bo‘lmasligi mumkin, urush esa davom etadi.
Strategic Focus: Central Asia
Davlat kotibi Rubio Yermak bilan qisqa, ammo, ehtimol, qat’iy suhbat o‘tkazdi. Shundan so‘ng, Kiyev pozitsiyasini o‘zgartirib, kelasi haftada Londonda masalani muhokama qilishga rozilik bildirdi.
Bu nimani anglatadi:
Birinchidan, AQSh cho‘zilib ketgan urushdan charchagan va mojaro ustidan “pauza” olishni istamoqda.
Ikkinchidan, moliyaviy yordam Kiyevga bosim vositasiga aylanyapti.
Uchinchidan, asosiy qarorlar endi Kiyevda emas, G’arb poytaxtlarida (asosan London) qabul qilinmoqda.
Taxminlarga ko’ra, agar Kiyev vaqtinchalik sulh variantidan voz kechsa, harbiy bosim faqat kuchayadi. Bunday holatda Zelenskiy: a) chaqiruv yoshini 19–20 yoshgacha tushiradi; b) ayollar mobilizatsiyasi kengayadi; c) armiyaning jangovar salohiyatini yana bir yilga cho‘zishga urinadi.
Fikrimizcha, katta ehtimol bilan “pauza” umuman bo‘lmasligi mumkin, urush esa davom etadi.
Strategic Focus: Central Asia
🔥8👍6❤4