Talaba murojaati: ta’lim eksportimi yoki mafkura importi?

Xorijiy OAVlarda O‘zbekistonlik talabadan olingan murojaat e’lon qilindi. Unga ko‘ra, I.M. Gubkin nomidagi Rossiya Davlat Neft va Gaz Universitetining Toshkent filialida Ukraina–Rossiya urushi bo‘yicha bir tomonlama targ‘ibot olib borilmoqda.

Bu holat ikki muhim savolni kun tartibiga olib chiqadi:

1. Xorijiy filiallarda ideologik neytrallik masalasi: Akademik muhitda siyosiy pozitsiyalarni targ‘ib qilish o‘rniga, talabalarga mustaqil fikrlash imkonini berish kerak emasmi?

2. Ta’lim — geosiyosiy qurolga aylanyaptimi? Rossiya oliygohlari O‘zbekistonda faollashar ekan, ular bilan birga muayyan mafkura modelining ham kirib kelishi xavfi mavjud.

Fikrimizcha, O‘zbekistonning oliy ta’lim makonida xorijiy hamkorlik siyosiy neytrallik, akademik erkinlik va talabalarning huquqlariga hurmat tamoyillariga asoslanishi kerak.

Strategic Focus: Central Asia

Istanbul merining hibsga olinishi ortidan Turkiyada nima bo‘lyapti?
 
Yaqinda Istanbul meri Ekrem Imamog‘luning hibsga olinishi Turkiyada katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. U 2028-yilgi prezidentlik saylovlarining eng kuchli nomzodlaridan biri sifatida qaralgan edi. Mamlakat allaqachon og‘ir iqtisodiy inqirozni boshidan kechirmoqda, endi esa siyosiy taranglik ham kuchaymoqda. Muxolifatchi nega qamaldi va amaldagi hukumatning maqsadi nima?
 
Imamog‘lu bilan nima bo‘ldi?
 
Imamog‘lu jiddiy jinoyatlarda ayblanmoqda: korruptsiya, tenderlar bilan manipulyatsiya, terrorchilik tashkiloti (Kurd ishchilar partiyasi) bilan aloqalar va hatto jinoiy guruhga rahbarlik qilish. Bu ayblovlar ommaviy noroziliklarga sabab bo‘ldi, ayniqsa, bu holatni prezident Erdo‘g‘anning kuchli raqibini saylov oldidan yo‘qotish urinishidek ko‘rayotganlar orasida.
 
Ammo gap faqat saylovda emas. Hibsga olinishi arafasida Istanbul universiteti Imamog‘luning diplomini bekor qildi. Konstitutsiyaga ko‘ra, prezidentlikka nomzod bo‘lish uchun oliy ma’lumot bo‘lishi shart — bu esa uni avtomatik ravishda nomzodlik huquqidan mahrum qiladi. Bu esa, bu ish ancha murakkab siyosiy o‘yinning bir qismi bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Ehtimol, Erdog‘an nafaqat Imamog‘luni sahnadan olib tashlamoqchi, balki u a’zo bo‘lgan asosiy muxolifat partiyasi — Xalq Respublikachilar partiyasini (CHP) ham zaiflashtirish niyatida.
 
Erdog‘anga bu nima uchun kerak?
 
Erdog‘an 20 yildan ortiq hokimiyat tepasida va uning partiyasi (Adolat va Taraqqiyot partiyasi — AKP) mamlakatda katta ta’sirga ega. Biroq 2028-yilda uning prezidentlik muddati yakuniga yetadi va konstitutsiyaga ko‘ra, u qayta saylanolmaydi. Ammo u o‘yinni o‘zgartirmoqchi degan mish-mishlar yuribdi — masalan, 2027-yilda muddatidan oldin saylov o‘tkazish yoki konstitutsiyani qayta yozish orqali hokimiyatda qolmoqchi.
 
Imamog‘lu Erdog‘an uchun haqiqiy tahdid edi. U Istanbul merligi saylovida g‘alaba qozongan — bu AKP uchun og‘ir zarba bo‘lgan edi. Ularni siyosiy maydondan yo‘q qilish orqali Erdo‘g‘an nafaqat vaqt yutmoqda, balki butun Turkiya siyosatini qayta shakllantirmoqchi. Uning maqsadi — AKPni mamlakatning yagona yetakchi kuchiga aylantirish va islomning jamiyatdagi o‘rnini kuchaytirish. Bu har doim uning dasturida muhim jihat bo‘lib kelgan.

Strategic Focus: Central Asia

Istanbul merining hibsga olinishi ortidan Turkiyada nima bo‘lyapti? - davomi
 
Nega aynan hozir?
 
Turkiya qiyin ahvolda: iqtisodiy barqarorlik yo‘q, inflyatsiya osmonga chiqdi, aholi esa narxlarning o‘sishidan norozi. Muxolifat, shu jumladan CHP, bu vaziyatni imkoniyat deb ko‘rib, muddatidan oldin saylovlarni talab qilmoqda. Ammo Erdog‘anning qo‘lida kuchli kartalar bor. Birinchidan, u G‘arb (ayniqsa, Yevropa) bu holatga aralashmaydi deb hisoblaydi, chunki Turkiya NATOning muhim ittifoqchisi. Ikkinchidan, yaqinda kurd yetakchilari bilan o‘tkazilgan muzokaralar, ular tinchlikka chaqirganlari bilan, uning pozitsiyasini mustahkamlamoqda.
 
Imamog‘luning hibsga olinishi CHPning ichki bo‘linishini ham kuchaytirdi. Partiya allaqachon 2023-yilgi yetakchilik almashinuvidan keyin bo‘linib ketgan, va hozir ichki kurash davom etmoqda. Korruptsiya va kurdlar bilan aloqadorlik bo‘yicha ayblovlar bu ziddiyatlarni yanada kuchaytirdi. Erdog‘an esa raqiblarini zaiflashtirish uchun bunday vaziyatlardan mohirona foydalanmoqda.
 
Endi nima bo‘ladi?
 
Erdog‘an faqat hokimiyatda qolish bilan cheklanmoqchi emas — u o‘zidan keyin kuchli partiyani qoldirmoqchi. U AKP usiz parchalanib ketishidan xavotirda, chunki Turkiya tarixida bunday holatlar bo‘lgan. Shuning uchun u partiya tuzilmasini mustahkamlash va ta’sirini kuchaytirishga harakat qilmoqda.
 
Muxolifat uchun Imamog‘luning hibsga olinishi — bu chaqiriq. Ular birlashib yangi nomzodni ilgari surishga urinib ko‘rishlari mumkin, ammo ichki mojarolar bunga halal bermoqda. Agar iqtisodiy vaziyat yomonlashuvi davom etsa, ular uchun imkoniyat paydo bo‘ladi, lekin Erdog‘an tajribali siyosatchi, u ko‘plab inqirozlardan g‘olib chiqishga muvaffaq bo‘lgan.
 
Xulosa qilib aytganda, mamlakat burilish nuqtasida. Bir tomondan, Erdog‘an o‘z vektorini davom ettirmoqchi. Ikkinchi tomondan esa, muxolifat o‘zgarishlarni xohlaydi va xalqning noroziligidan foydalanishga urinmoqda. Siyosiy kurash tobora keskinlashmoqda, va Imamog‘luning hibsga olinishi — kelajak uchun kurashning bir epizodi, xolos.
 
Sizningcha, muxolifat Erdog‘anga qarshi tura oladimi? Fikringizni izohlarda yozing!

Strategic Focus: Central Asia

Islom sivilizatsiyasi markazi bo‘sh ish o‘rinlari uchun tanlov e’lon qildi!

Qadimiy yozma manbalar, ziyorat turizmi, muzeyshunoslik, kutubxonachilik va multimedia sohalarida malakali mutaxassislar uchun ajoyib imkoniyat!

Tanlov 2 bosqichda o‘tkaziladi: saralash va suhbat.

Rezyume yuborish uchun: @Islommarkazi_bot

Bo‘sh ish o‘rinlari haqida batafsil: https://cisc.uz/ky/vacancies/

Strategic Focus: Central Asia

O‘z kuchingga tayan!

M.Imomov, mustaqil tadqiqotchi

Investitsiyalar va turizm ko‘pincha O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlari sifatida ko‘riladi. Biroq, bu yo‘nalishlar mamlakat iqtisodiyoti uchun, ayniqsa uzoq muddatda, kutilgan natijani bermasligi mumkin. Keling, nega xorijiy investorlar va turizmga tayanish aldamchi umid bo‘lishi mumkinligini va davlat nega mustaqil rivojlanishga e’tibor qaratishi lozimligini tahlil qilamiz.

Investitsiyalar: davlat budjeti uchun daromad illyuziyasi

Xorijiy sarmoyalar ko‘pincha O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun najot sifatida talqin qilinadi, ammo haqiqat shundaki, ular davlat budjetiga sezilarli daromad keltirmaydi. Masalan, mamlakatga kelayotgan investorlar odatda faqat cheklangan miqdorda soliq to‘laydi — shartli ravishda 20–30% atrofida (aniq raqamlar imtiyozlar va kelishuvlarga bog‘liq, masalan, O‘zbekistonda kapitalni jalb qilish uchun ko‘plab soliq yengilliklari qo‘llaniladi). Shu bilan birga, foydaning asosiy qismi — ko‘pincha 70–80% — chet el kompaniyalariga qaytadi yoki mamlakatdan olib chiqiladi. Bu esa shuni anglatadiki, milliy iqtisodiyot o‘zi nazorat qilgan taqdirda olishi mumkin bo‘lgan daromadning faqat ozgina qismini oladi.

Davlat budjeti esa — ijtimoiy dasturlar, infratuzilma va ta’limni moliyalashtiruvchi manba sifatida — yetarlicha mablag‘ ololmaydi. O‘z resurslarini mustahkamlash o‘rniga, O‘zbekiston xorijiy korporatsiyalar boyish maydonchasiga aylanish xavfi ostida. Tarix shuni ko‘rsatadiki, xorijiy kapitalga qat’iy nazoratsiz tayangan mamlakatlar ko‘pincha qarz domiga tushadi yoki iqtisodiy mustaqilligini yo‘qotadi. Shu bois, xorijiy “do‘stlar”dan kelayotgan “fantastik investitsiyalar” o‘rniga O‘zbekiston ichki salohiyatini — davlat korxonalari, mahalliy biznes va texnologik innovatsiyalarni — rivojlantirishi lozim. 37 milliondan ortiq aholiga va boy tabiiy resurslarga (gaz, oltin va boshqalar) ega bo‘lgan yosh davlat uchun iqtisodiyot ustidan davlat nazorati begonalarga ishonishdan ko’ra ancha samarali bo‘lishi mumkin.

Turizm: xayoliy iqtisodiy najot

Turizm ham O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun mo‘jizaviy yechim bo‘la olmaydi. Keling, Hindiston va Tailand kabi yirik turistik mamlakatlar tajribasiga nazar solamiz.

Hindiston. 2019-yilda, pandemiyadan oldin, Hindistonga 10,9 million xorijiy sayyoh kelgan, 2023-yilda bu ko‘rsatkich 9,2 millionga tiklandi. Ichki turizm ham katta — yilda 2 milliarddan ortiq safar. Shunga qaramay, Hindistonda qashshoqlik darajasi yuqori bo‘lib qolmoqda: 12–15% aholisi (175–200 million kishi) kambag‘allik chegarasidan pastda yashaydi (Jahon bankiga ko‘ra, kuniga - $3,65). Turizm daromad keltiradi, biroq bu daromadlar teng taqsimlanmaydi — asosan xususiy qo‘llarda va yirik shaharlarda to‘planadi. Qishloq hududlari va kambag‘al aholi esa foyda ko‘rmaydi.

Tailand. Bu mamlakat turizmda yetakchi hisoblanadi. 2019-yilda Tailandga 39,8 million sayyoh kelgan, 2024-yilda bu ko‘rsatkich 32 millionni tashkil etdi. Turizm daromadi YAIMning 11–12% atrofida. Ammo mamlakatda qashshoqlik darajasi hanuz mavjud: 6,8% aholisi (4,7 million kishi) milliy mezonlarga ko‘ra qashshoqlikda yashaydi, qishloqlarda esa bu ko‘rsatkich yanada yuqori. Turizm ish o‘rinlari yaratadi, biroq ular ko‘pincha past haq to‘lanadigan va mavsumiy bo‘ladi, tizimli tengsizlik muammosini hal qilmaydi.

O‘zbekiston. 2024-yilda mamlakatni 10,4 million sayyoh (asosan ichki va mintaqaviy turizm. Ya’ni, chegarani 1 odam 100 marta ham kesib o’tsa, 100 kishi sifatida hisoblanadi) ziyorat qildi. Hatto turistlar soni oshgan taqdirda ham, bu sohadagi daromad kambag‘allik darajasini (2024-yil ma’lumotiga ko‘ra 8,9%) sezilarli darajada kamaytirmaydi yoki hayot sifatini tubdan oshirmaydi. Mablag‘lar asosan xususiy operatorlar qo‘liga tushadi, davlat budjeti esa — ta’lim, sog‘liqni saqlash yoki sanoatni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan resurslardan mahrum bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia

O‘z kuchingga tayan! - davomi

Muqobil rivojlanish yo‘nalishlari

Agar investitsiyalar va turizm kerakli ta’sir bermasa, e’tiborni nimaga qaratish kerak? O‘zbekiston uchun eng mantiqli yo‘l — ichki resurslar va strategik tarmoqlarni davlat nazorati ostida rivojlantirish.

Sanoat va resurslarni qayta ishlash: Xomashyoni eksport qilish (paxta, gaz, oltin) o‘rniga yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar — to‘qimachilik, kimyo sanoati, metallurgiya ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish zarur. Bu ish o‘rinlarini yaratadi va soliqlarni oshiradi.

Qishloq xo‘jaligi: Meva, sabzavot, yong‘oq kabi mahsulotlarni eksport qilishga qaratilgan modernizatsiya qishloq xo‘jaligini barqaror daromad manbaiga aylantiradi.

Ta’lim va texnologiyalar: Inson kapitali va IT-sohasiga investitsiya uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi, yoshlarga mamlakatda ish topish imkonini beradi, ularni chetga ketishdan saqlaydi.

Ushbu sohalarda davlat nazorati foydani mamlakat ichida saqlashga yordam beradi, uni chet elga chiqib ketishdan saqlaydi.

Demografik xavf va iqtisodiy vaziyat

Nihoyat, demografik omilni ham inobatga olish kerak. Aholi soni, avvalgi tizim davrida qabul qilingan ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash choralariga ko‘ra, barqaror o‘sishni boshlagan edi. O‘sha davrda odamlar iqtisodiy/siyosiy cheklovlarga qaramay, ijtimoiy barqarorlik va davlat yordami borligiga ishongan holda farzandli bo‘lishda davom etgan. Ammo sarmoya va turizm kabi ishonchsiz tashqi omillarga tayanish tufayli iqtisodiy vaziyat yomonlashsa, bu demografik o‘sishni to‘xtatishi mumkin. Yosh oilalar ertangi kunga ishonmay farzand ko‘rmaslikni tanlashi mumkin. Aholisining qariyb 60% 30 yoshdan kichik bo‘lgan davlat uchun bu kelajakdagi iqtisodiy salohiyatga zarba bo‘ladi.

Xulosa qilib aytsak, chetdan kelayotgan illyuzion umidlar o‘rniga O‘zbekiston strategik sohalarda davlat nazoratini mustahkamlashi va ichki salohiyatni rivojlantirishi kerak. Faqat shundagina barqaror o‘sishga erishish, demografik yuksalishni saqlab qolish va xorijlik “do‘stlar” uchun emas, balki xalq uchun xizmat qiladigan iqtisodiyotni qurish mumkin bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia

AQShning yangi bojlari jahon iqtisodiyoti va biznesga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda?
 
Maftuna Abdullayeva, mustaqil tadqiqotchi
 
Yaqinda AQSH ko‘plab mamlakatlar va sohalarga ta’sir ko‘rsatgan yangi bojlarni (tarif) joriy qildi. Bu global ta’minot zanjirlari, logistika va hatto sug‘urtada tartibsizlikni keltirib chiqardi. Tariflar qachongacha davom etishi va qanday ishlashini hech kim aniq bilmaydi, ammo hozirning o‘zidayoq ular butun dunyo bo‘ylab biznes uchun muammolarni keltirib chiqarmoqda. Keling, nima bo‘layotganini oddiy so‘zlar bilan ko‘rib chiqaylik.
 
Jahon savdosi va yuklarni yetkazib berishdagi muammolar
 
Yangi tariflar AQShdagi portlar va omborlarning normal ishlashiga xalaqit bermoqda. Amazon va Walmart kabi yirik kompaniyalar bojxonada yuklarni rasmiylashtirishni to‘xtatib qo‘yishmoqda, chunki ular qancha to‘lashlari kerakligini tushunmayaptilar. Shu sababli omborlar to‘lib, mahsulotlar yetkazib berish kechikmoqda. Eng yirik tashuvchilardan biri bo‘lgan Maersk kompaniyasi bu jahon iqtisodiyotini sekinlashtirishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
 
Ko‘pgina kompaniyalar tariflar joriy etilishidan oldin ulgurish uchun 2024-yil oxirida zaxira tovarlarini sotib olishni boshlagandilar. Natijada, tashish uchun mo‘ljallangan konteynerlarga talab keskin oshdi. Ammo endi, tariflar amal qila boshlagach, tovarlarga bo‘lgan talab pasayishi mumkin, chunki ular qimmatlashadi. Bu esa endi marshrutlarni rejalashtirish va zaxiralarni boshqarishni bilmaydigan transport kompaniyalariga ziyon yetkazishi aniq.
 
Logistika va ta’minot zanjirlari zarba ostida
 
Tariflar nafaqat AQShga, balki butun dunyoga ta’sir qildi. Logistika kompaniyalari yo‘nalishlarni o‘zgartirishga va yangi yetkazib beruvchilarni izlashga majbur bo‘lmoqda. Ba’zilar tovarlarni Xitoy yoki Meksikadan emas, balki boshqa mamlakatlardan sotib olishni boshladilar, ammo tariflar ularga ham ta’sir qilganligi ma’lum bo‘ldi. Bu chalkashlikni keltirib chiqaradi: kompaniyalar o‘z xarajatlari va ta’minotini rejalashtira olmayaptilar.
 
Xarajatlarni kamaytirish uchun ba’zi firmalar ishlab chiqarishni turli mamlakatlar o‘rtasida taqsimlashga yoki tovarlarni AQShda to‘plashga harakat qiladilar. Ammo bu qimmat va qiyin, ayniqsa, ortiqcha puli yoki resurslari bo‘lmagan kichik kompaniyalar uchun. Natijada, butun logistika qimmatroq va samarasizroq bo‘lmoqda.
 
Sug‘urta kompaniyalari ham sarosimada
 
Tariflar sug‘urta kompaniyalari uchun ham muammo tug‘dirmoqda. Yuklarni yetkazib berishdagi kechikishlar biznes foydani yo‘qotishini anglatadi va sug‘urtalovchilar buni qoplashlari kerak. Agar tovarlar yo‘lda shikastlansa yoki yo‘qolsa, yangi bojlar tufayli ularni almashtirish qimmatlashadi. Bundan tashqari, agar boshqa davlatlar javob tarifini joriy qilishni boshlasa, bu yetkazib berishlarni o‘z vaqtida to‘lay olmaydigan kompaniyalarning qarzga botishiga olib kelishi mumkin.
 
Sug‘urta kompaniyalari allaqachon zararlarning o‘sishiga tayyorgarlik ko‘rmoqda va o‘z xizmatlari narxini oshirmoqda. Bu shuni anglatadiki, biznes nafaqat tovarlar uchun, balki sug‘urta uchun ham ko‘proq pul to‘lashi kerak bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia

AQShning yangi bojlari jahon iqtisodiyoti va biznesga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda? – davomi
 
AQShda ishlab chiqarish nima bo‘ladi?
 
Tariflar import tovarlarning qimmatlashishi bois amerikalik ishlab chiqaruvchilarga yordam berishi kerak edi. Ammo amalda hammasi murakkabroq. AQShdagi ko‘plab kompaniyalar po‘lat, alyuminiy yoki mikrochiplar kabi import qilinadigan materiallarga bog‘liq. Tariflar tufayli bu materiallar qimmatlashadi, demak, ishlab chiqarish xarajatlari oshadi.
 
Ishlab chiqarishni faqat Amerika materiallaridan foydalanish uchun qayta qurish uzoq va qimmatga tushadi. Bundan tashqari, AQShda malakali ishchilar yetishmaydi, ularsiz yangi zavodlar to‘liq quvvat bilan ishlay olmaydi. Agar kompaniyalar ishlab chiqarishni AQShga ko‘chirishni boshlasalar ham, bu tovarlar narxining oshishiga va inflyatsiyaga olib kelishi mumkin.
 
Banklar va investitsiyalar ham zarar ko‘rmoqda
 
Banklar 2025-yilda iqtisodiyot o‘sishini va kompaniyalar ko‘proq kredit olishini kutgan edi. Ammo tariflar bilan bog‘liq noaniqlik tufayli biznes ehtiyotkor bo‘lib qoldi. Kompaniyalar yangi zavodlar qurish yoki uskunalar sotib olishni kechiktiradi, bu esa kreditlarga bo‘lgan talabni kamaytiradi. Agar ba’zi tarmoqlar tariflar tufayli pul yo‘qota boshlasa, banklar to‘lovlarni kechiktirishi mumkin.
 
Ayniqsa, mahalliy kompaniyalarga qaram bo‘lgan kichik hududiy banklarga qiyin. Agar biznes sarmoya kiritishdan qo‘rqsa, bu umuman iqtisodiyotning rivojlanishini sekinlashtiradi.
 
Umuman olganda, tariflar muammolarni hal qilishdan ko‘ra ko‘proq qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. Ular narxlarning oshishiga, talabning pasayishiga va hatto iqtisodiy inqirozga olib kelishi mumkin. Bunga yo‘l qo‘ymaslik uchun AQSH o‘z siyosatini qayta ko‘rib chiqishga majbur bo‘lishi mumkin. Masalan, boshqa mamlakatlar bilan savdo muzokaralariga qaytish yoki biznes uchun imtiyozlar joriy etish mumkin. Shuningdek, ishchilar yetishmasligi muammosini hal qilish va global ta’minot zanjirlarini barqarorlashtirish yo‘llarini izlash kerak.
 
Agar AQSH yolg‘iz harakat qilishda davom etsa, bu dollarni jahon valyutasi sifatida zaiflashtirishi mumkin. Boshqa mamlakatlar muqobil variantlarni izlay boshlaydi, bu esa Amerika biznesining hayotini yanada qiyinlashtiradi. Bunday bo‘lmasligi uchun boshqa davlatlar bilan ko‘proq hamkorlik qilish kerak.

Strategic Focus: Central Asia

Manbalarga ko’ra, 20–22 may kunlari Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT)ning norasmiy sammiti Vengriya poytaxti Budapeshtda bo‘lib o‘tadi.

Turkiy davlatlar tashkiloti (TDT) — xalqaro tashkilot bo‘lib, uning tarkibiga Ozarbayjon, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkiya va O‘zbekiston kiradi. Vengriya va Turkmaniston esa kuzatuvchi maqomida ishtirok etadi. Tashkilot turkiy tilli mamlakatlar o‘rtasida siyosat, iqtisodiyot, fan, ta’lim, transport va turizm sohalarida hamkorlikni kengaytirish maqsadida tuzilgan.

@erontahlili

TDT Modeli – Davlat rahbarlari sammiti

Toshkentda ilk bor Turkiy Davlatlar Tashkiloti formatida akademik simulyatsiya!

🗓 Sana: 26-aprel 2025
📍 Manzil: JIDU, Konferensiyalar zali
🏛 Tashkilotchi: Diplomatic Synergy
🧠 Loyiha asoschisi: Nodir Oblaqulov

TDT Modeli – bu nafaqat talabalarning diplomatik qobiliyatlarini rivojlantirish, balki “Turkiy hamjihatlik” mafkurasini yoshlar qalbiga singdirish imkoniyati hamdir.

Ishtirokchilar davlat rahbarlari rolida siyosat, iqtisod, xavfsizlik va energetika sohalarida muzokara olib boradilar. Sammit yakunida esa – “Toshkent Deklaratsiyasi – 2025” qabul qilinishi rejalashtirilgan.

Siz ham kelajakdagi diplomat sifatida sahnaga chiqing!

Ro’yxatdan o’tish. (Arizalar topshirish muddati: 19 aprel)

@erontahlili

Istanbulda yuzaga kelgani norozilik namoyishlar ortida Isroil va Rossiya turgan bo‘lishi mumkin.

Istanbulda yuzaga kelgan siyosiy taranglik Turkiyaning Suriyadagi pozitsiyasi muttasil kuchayib borayotgani, bu esa Isroilga xavf tug‘dirayotgani hamda Erdog‘anning Putin bilan bo‘lgan telefon muloqotida Qrimni Ukrainaga qaytarish masalasini ko‘targani bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

So‘ngi voqealar fonida Turkiya tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan Ahmad Al-Shara Suriyada vaziyatni nazoratga olib, davlatni barqarorlashtirgani Isroil uchun bevosita diniy, xavfsizlik, harbiy jihatdan katta xavf va Katta Isroil loyihasining amalga oshirilishini chippakka chiqarishi mumkin.

Putin bilan muloqotda Erdog‘an Turkiya uchun muhim va Rossiya nazoratiga o‘tishi Turkiya uchun xavfli bo‘lgan Qrimni Ukraina nazoratiga qaytarilishini so‘ragani tabiiyki Rossiyaga yoqimsiz bo‘lgani aniq. Bundan tashqari, Suriyadagi oxirgi voqealar fonida Rossiya o‘zining Yaqin Sharqdagi strategik obyekti bo‘lgan Tartus va Latakiyadagi harbiy bazalaridan ham ayrildi.

Mazkur voqealar fonida Isroil Suriyadagi vaziyatni beqarorlashtirish va o‘zining Katta Isroil loyihasiga zamin yaratishda davom etish uchun,
Rossiya esa Turkiyani Qrim pozitsiyasida “hovuridan” tushirish va Yaqin Sharqdagi muhim strategik ob’ekti bo‘lgan Tartus va Latakiyadagi harbiy bazalarini qaytarib olish maqsadida o‘zaro kelishib Istanbul sobiq meri Akrom Imom o‘g‘lini yashirincha qo‘llab Istanbuldagi noroziliklarni keltirib chiqargan bo‘lishi mumkin, chunki avvaldan Rossiya bilan yaxshi munosabatda bo‘lib kelayotgan alaviy generallarining ham davlat to‘ntarishiga urinishi ham bejizga emas.

P.S. Erdog‘an o‘z chiqishlarining birida ushbu norozilik namoyishlari chet eldan qo‘llab-quvvatlanayotganini, Akrom Imomog’li rasmiy Ankara bilan kelishuvga erishgan kurdlarni atayin qayta qo’zg’ayotganini ta’kidladi.

K.Rahimov, mustaqil ekspert

Strategic Focus: Central Asia

Manbalarga ko‘ra, 17 aprel kuni AQSh Parijda urushni yakunlash bo‘yicha bir qator takliflarni taqdim etdi. Asosiy g‘oya — Rossiya nazorati ostida qolgan hududlarni tan olish evaziga o‘t ochishni to‘xtatish.

Nima muhokama qilinmoqda:
— Rossiya hozir nazorat qilayotgan hududlar Kremlning o’zida qoladi;
— Ukrainani NATOga qabul qilish masalasi umuman ko‘rib chiqilmaydi — hozircha muzlatiladi;
— Kelishuv bo‘lsa, G‘arb Rossiyaga qo‘yilgan sanksiyalarni bosqichma-bosqich olib tashlaydi va muzlatilgan aktivlarni qisman qaytaradi;
— Tinchlikparvar kuchlar bo‘lishi mumkin, faqat BMT sha’feligida;
— Har ikki tomon o‘zaro da’volardan, jumladan reparatsiyalardan voz kechadi;
— Ukraina chegaraga 50 km dan yaqin joyda yirik harbiy kuchlar joylashtira olmaydi — faqat chegara qo’shinlari.

Diplomatik ma’lumotlariga ko‘ra, Putin amalda nazorat qilayotgan hududlardan (Xerson, Zaporojye, Donetsk va Luganskning bir qismlari) boshqa barcha da’volardan voz kechishga tayyor. Biroq Kreml uchun eng muhimi — ushbu hududlar, kamida Qrim, ko‘pi bilan esa nazorat ostidagi barcha hududlar Rossiya tarkibida rasmiy tan olinishi kerak.

Agar Kiyev bu shartlarni qabul qilmasa, Vashington “o‘yindan chiqadi” — keyin esa bu Yevropa uchun jiddiy bosh og‘rig‘iga aylanadi.

Shu bilan birga, Zelenskiy Vashington takliflariga qat’iyan qarshi.

G’arbiy alyans

Xabarlarga ko‘ra, Tramp ma’muriyati Ukraina Prezidentining Ofisi rahbari Andrey Yermakka ultimatum qo‘ydi: agar yaqin kunlarda vaqtinchalik sulh boshlanmasa, AQSh harbiy yordamni to‘liq to‘xtatadi va Ukrainaga ajratilgan mablag‘lar bo‘yicha auditni boshlaydi.

Davlat kotibi Rubio Yermak bilan qisqa, ammo, ehtimol, qat’iy suhbat o‘tkazdi. Shundan so‘ng, Kiyev pozitsiyasini o‘zgartirib, kelasi haftada Londonda masalani muhokama qilishga rozilik bildirdi.

Bu nimani anglatadi:

Birinchidan, AQSh cho‘zilib ketgan urushdan charchagan va mojaro ustidan “pauza” olishni istamoqda.

Ikkinchidan, moliyaviy yordam Kiyevga bosim vositasiga aylanyapti.

Uchinchidan, asosiy qarorlar endi Kiyevda emas, G’arb poytaxtlarida (asosan London) qabul qilinmoqda.

Taxminlarga ko’ra, agar Kiyev vaqtinchalik sulh variantidan voz kechsa, harbiy bosim faqat kuchayadi. Bunday holatda Zelenskiy: a) chaqiruv yoshini 19–20 yoshgacha tushiradi; b) ayollar mobilizatsiyasi kengayadi; c) armiyaning jangovar salohiyatini yana bir yilga cho‘zishga urinadi.

Fikrimizcha, katta ehtimol bilan “pauza” umuman bo‘lmasligi mumkin, urush esa davom etadi.

Strategic Focus: Central Asia

Yevropa AQShning o’rnini egallay oladimi?

M.Bobojonov, mustaqil tadqiqotchi

Ikkinchi jahon urushidan keyin shakllangan global iqtisodiy tizim chuqur o‘zgarish davrini boshdan kechirmoqda. AQSh — ushbu tizimning an’anaviy yetakchisi — tobora ko‘proq global muvofiqlashtiruvchi rolidan voz kechayotganini ko‘rsatmoqda, ayniqsa Donald Trampning hokimiyatga qaytishi fonida. Shu sharoitda asosiy savol yuzaga chiqmoqda: Yevropa mustaqil tarzda xalqaro huquq, institutlar va barqarorlikni saqlash tashabbusini qo‘lga olishi mumkinmi?

Ekspertlar fikricha, Yevropa Ittifoqi va Buyuk Britaniya — AQShning global iqtisodiy arxitekturasining kafili sifatidagi o‘rnini egallashga qodir yagona subyektlardir. Yevropa Ittifoqi dunyo YaIMining 18%ni tashkil qiladi, xalqaro miqyosda muhim o‘rin tutuvchi ikkinchi zaxira valyutaga — yevroga ega (20%), kuchli institutlar va xalqaro hamkorlik tarmoqlari bilan ajralib turadi. Biroq, birgalikda harakat qilish uchun zarur bo‘lgan siyosiy iroda hanuz zaif: a) yevrozona va unga kirmagan davlatlar o‘rtasidagi tafovutlar; b) Xitoyga nisbatan turlicha yondashuv; c) AQSh sanksiyalariga bo‘lgan turli darajadagi sezuvchanlik — bularning barchasi oldinga harakatni sekinlashtirmoqda.

Buyuk Britaniya esa, Yevropa Ittifoqidan tashqarida qolgan holda, uchta kuch markazi — Yevropa, AQSh va Xitoy o‘rtasida muvozanat saqlashga urinmoqda. Starmer hukumati, parlamentdagi ko‘pchiligiga qaramay, populistik Reform UK partiyasi fonida elektoratni yo‘qotishdan cho‘chib, ehtiyotkorlik bilan harakat qilmoqda. Shu bois Londonning strategiyasi — tanlov qilish emas, balki uchala tomon bilan iloji boricha yaxshi aloqalarni saqlab qolish. Ammo bu “ko‘pvektorli” yondashuv tobora barqarorlikdan uzoqlashyapti. Ayniqsa savdo sohasida Yevropa Ittifoqi bu siyosatni tobora shubha bilan qarshi olmoqda — Britaniya AQSh tariflariga nisbatan simmetrik choralar ko‘rmasdan, Brussel va Vashingtondan imtiyozlar kutmoqda.

Shu bilan birga, Yevropa Ittifoqida tizimli islohotlar uchun sharoitlar shakllanmoqda: YI prezidenti Ursula fon der Lyayen va yangi hukumatlar (xususan Germaniyada) deregulatsiya, birgalikdagi mudofaa va sanoat investitsiyalari kun tartibini ilgari surmoqda. Germaniya allaqachon infratuzilma uchun 500 milliard yevrolik jamg‘arma yaratish, shuningdek, harbiy xarajatlarni qarz cheklovlaridan chiqarib tashlash qarorini qabul qildi. Yevropa Ittifoqi yagona moliya bozorini yaratish, sun’iy intellekt, kosmik soha va avtomobilsozlikdagi raqobatbardoshlikni kuchaytirish yo‘lida harakat qilmoqda — aynan shu sohalarda u AQSh va Xitoydan ortda qolmoqda.

Biroq shunga qaramay, Yevropa ochiqchasiga transatlantik ittifoqqa sodiqligini namoyon etishda davom etmoqda. Hatto Tramp ma’muriyatining qadriyatlar, xavfsizlik va savdo borasidagi qarama-qarshi pozitsiyalariga qaramay, biror yevropalik lider Vashingtonni ochiq tanqid qilmayapti. Bu ikkiyuzlamachi yondashuv qo‘rquv bilan izohlanadi: Yevropa elitasi AQSh bilan ochiq uzilish xavfli ekanini tushunadi, biroq allaqachon o‘ziga xos mustaqil kurs bo‘yicha ichki ssenariylar ustida ishlashni boshlagan.

Yevropa Ittifoqi uchun eng jiddiy xatarlardan biri — Rossiyaga tegishli Yevropadagi muzlatilgan aktivlarni musodara qilish ehtimoli. Bunday harakat yevroning zaxira valyuta sifatidagi obro‘siga jiddiy zarba bo‘ladi. Ukrainani qo‘llab-quvvatlash muhim, ammo bu yevropaliklar huquqiy tizimi va moliyaviy barqarorligiga bo‘lgan ishonch evaziga bo‘lmasligi kerak.

Buyuk Britaniya esa, o‘z navbatida, izolyatsiyaga tushib qolish xavfi ostida. “Hamma bilan yaxshi bo‘lish” siyosati oqibatida London na Yevropa bilan barqaror aloqalar, na AQSh bilan ishonchli bitimga erishishi mumkin. Eng yomoni, bunday ikki tomonlama o‘yin barcha hamkorlar nazarida ishonchsizlik uyg‘otishi mumkin. Brussel hozirda Londonni Yevropa xavfsizligi va mudofaasiga qisman jalb qilish imkoniyatlarini ko‘rib chiqmoqda, biroq buning uchun Britaniyadan aniq pozitsiya va ikkiyoqlamalilikdan voz kechish talab qilinmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Shu tariqa, Yevropa va Buyuk Britaniya muhim tanlov yoqasiga kelib qoldi. Yevropa geoiqtisodiy zarbani o‘zining subyektivligi va yetakchiligini mustahkamlash uchun imkoniyat sifatida ishlatishi mumkin, biroq buning uchun ichki qarama-qarshiliklarni yengish, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish va yangi reallik haqida ochiq gapirish zarur.

Buyuk Britaniya esa tanlashga majbur: muvozanat saqlashga urinishni davom ettirishmi yoki Yevropa bilan yanada yaqin va pragmatik yaqinlashuv uning uzoq muddatli manfaatlariga mos kelishini tan olishmi.

Strategic Focus: Central Asia

Investitsiya yoki biznes yuritish uchun tijorat obyekti kerakmi? 

Space Property bilan investitsiya kiritish yoki obyektingizni sotish mumkin.

Kompaniya 1000 m² dan boshlab zarur maʼlumotlarga ega obyektlarni to‘pladi:

– maydoni va xarakteristikasi;

– asosiy afzalliklari;

– biznes uchun mo‘ljali va salohiyati.

Telegram-kanalimizda tanishib chiqishingiz mumkin:
https://t.me/space_property

Vatikan va Eron yashirin ittifoqchi ekanligini bilasizmi?

Rim, 2025-yil 19-aprel. Tehronning yadroviy dasturi bo‘yicha Amerika–Eron muzokaralari Rimda o’tkazilayotgani hammaga oddiy tuyulishi mumkin, ammo bu yerda chuqur ma’no bor: Vatikan katoliklari har doimgidek sunniy rejimlar va Isroilning sionistik manfaatlariga qarshi Eronlik shialarga yon bosmoqda. Bu sir emas, balki yillar osha davom etib kelayotgan, lekin odatda tilga olinmaydigan fakt.

Katoliklar va shialar o‘rtasidagi aloqalar tarixi asrlarga borib taqaladi. Salib yurishlari davridayoq katolik cherkovi Yaqin Sharqda ittifoqchilar izlagan, va shialar, diniy ozchilik sifatida, ko‘pincha sunniy xalifaliklarga qarshi tabiiy hamkor sifatida qaralgan. Bundan tashqari, XVI asrda Rim papasi elchilari Safaviylar bilan Usmoniylarga qarshi ittifoq tuzishga harakat qilgan. Bugun ham bu an’ana yashab qolgan: Vatikan Eronda nafaqat Saudiya Arabistoni kabi sunniy monarxiyalarga nisbatan geosiyosiy muvozanatni, balki Falastindagi nasroniylarning ahvolini og‘irlashtirayotgan Isroilning sionistik siyosatini jilovlaydigan kuchni ko‘radi.

Nega katoliklar har doim shialarni qo‘llab-quvvatlaydi? G‘arbga qarshi ritorikasiga qaramay, Eron Livan, Suriya va o‘z hududidagi nasroniy jamoalarni himoya qiladi. Sunniy rejimlar esa ko‘pincha nasroniylar xavfsizligiga tahdid soladigan radikal oqimlarga yo‘l ochib bergan (masalan, Saudiya Arqbistoni). 2016-yilda Papa Fransisk va Eron prezidenti Ruhoniy o‘rtasidagi uchrashuv — bu qadimiy do‘stlikni tasdiqlovchi voqealardan biri, o‘shanda Vatikan Tehronni G‘arb bilan muloqot qilishi uchun “fotiha” berdi.

Rimdagi muzokaralarda AQSh Eronga bosim o‘tkazayotgan bir paytda, Vatikan odatdagidek sahna ortida vositachilik rolini bajarmoqda. Katoliklar shialarga bo‘lgan qo‘llab-quvvatlovini baland ovozda e’lon qilmaydi, ammo hamma biladi: bu o‘yinda katoliklar doimo Tehron tomonida — sunniy monarxiyalar va sionistik ambitsiyalarga qarshi. Bu tarixan shunday bo‘lgan, hozir ham shunday.

Nega bu haqida sukut saqlanadi? Yoki siz ham bu hammasi shunchaki “katta o‘yin”ning bir qismi deb hisoblaysizmi?

@erontahlili

“Dovud koridori” va Usmoniylar imperiyasi 2.0: Yaqin Sharqdagi yangi geostrategik to‘qnashuv

K.Ametov, mustaqil ekspert

Isroilning “Buyuk Isroil” loyihasi nafaqat siyosiy yoki harbiy, balki mafkuraviy asosga ega bo‘lgan milliy strategiyadir. Mazkur tashabbus mamlakat ichidagi ikki asosiy sivilizatsion guruh — sekulyar xavfsizlikparastlar va mistik-messianistik doiralar tomonidan birdek qo‘llab-quvvatlanmoqda. Birinchi guruh uchun bu — chegaralarni xavfsiz tarzda kengaytirish vositasi bo‘lsa, ikkinchisi uchun — “Mashiah” kelishiga tayyorgarlik va “bashariyatning yakuniy jangiga” tayyorgarlikdir.

Isroilning strategik manzarasi o‘zgarmoqda: shimoliy xavfsizlik chizig‘i Golan tepaliklaridan Suriyaning Dera, Suveyda va Kunaytra viloyatlarigacha kengaytirilmoqda. Bu — Damashq atrofida Isroil bufer zonasining paydo bo‘lishini anglatadi.

Bu kontekstda “Dovud koridori” loyihasi — Isroilning Suriya janubidan Deyr-az-Zor mintaqasigacha cho‘ziluvchi strategik yo‘lakni shakllantirish rejasidir. Loyiha bir necha strategik vazifani hal qiladi:

1. Eron va “qarshilik o‘qi”ni Suriya va Livan orqali Isroilga yaqinlashishdan to‘sadi.

2. Shimolda keng bufer hudud yaratadi va Golan tepaliklari ustidan doimiy nazoratni kafolatlaydi.

3. Kurd ittifoqchilarini mustahkamlaydi, ular esa turk va boshqa harbiy guruhlar bilan dushmanlikda.

4. Isroilni neft masalasida o‘z-o‘zini ta’minlaydigan davlatga aylantiradi, bu esa uni Ozarbayjon, Arab dunyosi, Turkiya, Qizil dengiz va Suvaysh kanali trassalaridan mustaqil qiladi.

5. Iordaniyani Suriyadan kirib kelayotgan harbiylar ta’siridan himoya qiladi.

Ammo bu loyihaning asosi — kurd omili — Turkiya uchun qizil chiziq hisoblanadi. Aynan shu yerda Isroilning shia-sunniy tahdidini bartaraf qiluvchi geostrategiyasi Turkiya yetakchiligidagi potensial sunniy ittifoqqa yangi hayot baxsh etishi mumkin. Boshqacha qilib aytganda, Eronga asoslangan “qarshilik o‘qi” o‘rniga Turkiya rahbarligidagi “sunniy front” vujudga keladi.

Turkiya va Isroil bugungi kunda hamkorlik qilayotgani (Ozarbayjon orqali neft-savdo va qurol texnologiyalari almashinuvi) vaziyatning murakkabligini ko‘rsatadi. XX asrning 30-yillaridagi SSSR va Germaniya o‘rtasidagi iqtisodiy hamkorlik qanday urush bilan yakun topganini esga olsak, bugungi yaqin hamkorlik ertaga geosiyosiy to‘qnashuvga aylanishi ehtimoldan xoli emas.

Xulosa qilib aytganda, Yaqin Sharqda ilk bor “Buyuk Isroil” konsepsiyasi bilan “Usmoniy imperiyasi 2.0” loyihasi strategik kesishuvga kelmoqda. “Dovud koridori” — bu shunchaki harbiy loyiha emas. Bu — yangi geopolitik arxitektura va aynan shu nuqtada Isroil o’z kelajagi uchun Eron emas, Turkiya bilan yuzma-yuz keladi.

Strategic Focus: Central Asia

Erondagi Islom inqilobi buyurtmachisi Parij bo‘lganmi? Faktlar, sabablar, natijalar va oqibatlar.

A.Abdulazizov, mustaqil ekspert

1979-yilgi Eron Islom inqilobining “buyurtmachisi” sifatida Parij yoki umuman Fransiyani ko‘rsatish masalasi hali ham taxminlar va geosiyosiy ssenariylar doirasida muhokama qilinmoqda. Akademik doiralarda bunday nazariyani tasdiqlovchi aniq dalillar yo‘q, biroq bu masala Yaqin Sharqdagi G‘arb davlatlarining roli kontekstida muhim tahliliy mavzulardan biridir.

1978-yilda Eron shialarining yetakchisi — oyatulloh Ruhulloh Xumayni Iroqda surgunlikda bo‘lganidan so‘ng, Fransiyaning Parij yaqinidagi Nofl-le-Shato qishlog‘iga joylashdi. 1978-yil oktabrdan 1979-yil fevraligacha u bu yerda siyosiy boshpana ostida yashadi. Fransuz hukumati Xumaynining shohga qarshi faoliyatiga to‘sqinlik qilmadi: u erkin ravishda xalqaro matbuot bilan aloqada bo‘ldi, audiomurojaatlar yozdi va ularni Eron aholisi orasida tarqatdi. Hatto, 1979-yil 1-fevral kuni Xumaynini Tehronga olib kelgan samolyot xavfsizligini ta’minlash uchun Fransiya rasmiy kafolat so‘ragan.

Ayrim manbalarga ko‘ra, Nofl-le-Shatoda AQSh Davlat departamenti vakillari va Xumayni o‘rtasida maxfiy uchrashuvlar bo‘lib o‘tgan. Bu uchrashuvlarda kommunistlar tomonidan hokimiyatni egallab olish ehtimoli va yangi tuzumning G‘arbga nisbatan siyosati muhokama qilingan. Fransiya, NATO a’zosi sifatida, ushbu aloqalardan xabardor bo‘lgan bo‘lishi yoki Xumayniga imkon yaratish orqali bu jarayonga bilvosita hissa qo‘shgan bo‘lishi mumkin. Biroq inqilobni bevosita uyushtirishda Fransiyaning faol ishtirok etganini ko‘rsatuvchi aniq dalillar yo‘q.

1970-yillarda Fransiya Yaqin Sharqda AQSh va Britaniyaga raqib sifatida o‘z ta’sirini kuchaytirishga harakat qilgan. Shoh Muhammad Rezo Pahlaviy davridagi Eron — AQShning muhim ittifoqchisi bo‘lib, bu holat Parijni qoniqtirmagan bo‘lishi mumkin. Fransiyaning Eron bilan neft va atom sohasida hamkorlik shartnomalari mavjud edi. Rejim o‘zgarishi bu shartnomalarni qayta ko‘rib chiqish imkonini ochgan bo‘lishi mumkin. Ammo Xumayniga boshpana berilishi — Fransiyaning siyosiy muhojirlarni himoya qilishga doir tamoyillaridan kelib chiqqan, deb qaraladi.

Agar Fransiya bu jarayonga bilvosita qiziqqan bo‘lsa, bu geosiyosiy raqobat, AQSh ta’sirini cheklash va iqtisodiy manfaatlar bilan izohlanishi mumkin. Fransiyaning tarixiy jihatdan inqilobiy harakatlarga nisbatan iliq munosabati bor edi. Ammo Xumaynining teokratik g‘oyalari Parijning sekulyar qadriyatlariga zid edi. Shunday ekan, eng real ssenariy — bu pragmatik neytrallik: Fransiya aralashmadi, biroq to‘sqinlik ham qilmadi.

1979-yil 16-yanvarda shoh mamlakatni tark etdi va 1-aprel kuni referendum orqali Eron Islom Respublikasi e’lon qilindi. Xumayni oliy rahbar sifatida teokratik tizimni joriy etdi. Parijdagi faoliyati uning xalqaro miqyosdagi obro‘sini oshirdi va Eron ichida harakatni muvofiqlashtirish imkonini berdi. Biroq bu holat Fransiyaning inqilobni “zakaz qilganini” isbotlamaydi — u faqat inqilob uchun qulay muhit yaratgan, xolos.

Strategic Focus: Central Asia