AQSh Falastinni tan olmoqchi

Yillar davomida Falastin masalasi hal etib bo‘lmaydigan mojaro ramziga aylangandi. Ammo hozir, global o‘zgarishlar fonida, bu masala Yaqin Sharqdagi yangi tartibotning bir qismiga aylanishi mumkin.

The Jerusalem Post xabariga ko‘ra, Tramp ma’muriyati kutilmagan siyosiy harakatga tayyorlanmoqda: AQSH Falastin davlatini tan olishi mumkin, ammo muhim bir shart bilan — HAMAS siyosiy hayotdan butunlay chiqarib tashlanadi. Ekspertlar aytishicha, Oq uy yangi strategiya doirasida Fors ko‘rfazi davlatlari bilan iqtisodiy bitimlar, bojxona imtiyozlari va Ibrohim kelishuvlarini qayta ishga tushirishga intilmoqda.

Falastinning amerikaliklar tomonidan tan olinishi nimani anglatadi?

AQSH uchun: Mintaqaviy jarayonlar ustidan nazoratni qayta tiklash imkoniyati. HAMASsiz Falastinni tan olish - Saudiya Arabistoni, Qatar va Ummonni Ibrohim kelishuvlariga qo‘shishga yo‘l ochadi. Bu safar AQSH vositachi emas - balki yangi tartibotning me’mori bo‘ladi.

Isroil uchun: Tan olinadigan, lekin “tozalangan” Falastin - AQSH nazorati ostida va G‘arbga sodiq donorlarning moliyaviy ko‘magidagi xavfsiz davlat.

Arab davlatlari uchun: Iqtisodiy foyda - bojxona cheklovlarining bekor qilinishi, Falastin infratuzilmasini qayta tiklashda ishtirok etish va HAMAS bosimi yo‘qligida Isroil bilan munosabatlarni normallashtirish imkoniyati.

Asosiy nuqta: Falastin masalasi mafkuraviy mojaro emas, balki geoiqtisodiy o‘yin elementiga aylanmoqda. HAMAS siyosiy urinishlar orqali emas, e’tiborsizlik va siyosiy inkor orqali o‘yin tashqarisida qoldiriladi. Trampchilarning fikricha, uning mavjudligi Falastinni tan olish yo‘lidagi to‘siqqa aylanmoqda.

Xulosa qilib aytganda, Falastinni tan olish strategik investitsiyadir. AQSH - ta’sir kuchini, Isroil - xavfsiz qo‘shnini, Arab davlatlari esa iqtisodiy foyda oladi.

Strategic Focus: Central Asia

Shunday vatanparvar, fidoyi va ogoh yoshlar bor ekan — O‘zbekiston abadiy mustaqil bo‘lib qolaveradi!
Sovetparastlarga esa Alloh insof va vijdon ato etsin. Zero, mustaqillikni qadrlash va o‘z xalqining manfaatini himoya qilish — har bir insonning eng oliy, eng sharafli burchidir.

(Hech qaysi millatga nisbatan adovatimiz yo’q)

Strategic Focus: Central Asia

Markaziy Osiyo va supra-identity: yagona hududiy birlik uchun imkoniyat bormi?

Rafaella Yunusova, JIDU

Markaziy Osiyo — nafaqat sivilizatsiyalar chorrahasi, balki hanuzgacha o‘zaro umumiylik hissi yetishmaydigan mintaqa hamdir. Mintaqa mamlakatlarini birlashtira oladigan supra-identity (ya’ni, millat chegaralaridan ustun bo‘lgan umumiylik hissi) shakllantirish imkoni bormi? Va agar bo‘lsa, bu haqiqiy hududiy integratsiya poydevoriga aylanishi mumkinmi?

Supra-identity nima va u nima uchun kerak? Supra-identity — bu shaxsning o‘zini nafaqat o‘z millatiga, balki undan kattaroq bir birlikka mansub deb his qilishi demakdir. Masalan, o’zbek, qozoq yoki qirg’iz o’zini markaziyosiyolik sifatida ham idrok etishi mumkin. Bunday umumiylik siyosiy, iqtisodiy va madaniy yaqinlashuvga xizmat qilishi mumkin.

Muammo shundaki, umumiy “Biz” hali shakllanmagan. SSSR parchalanganidan so‘ng har bir mamlakat o‘z yo‘lini tanladi. 1994-yildagi umumiy iqtisodiy makonni yaratish kabi urinishlar katta natija bermadi. Turkiylik g‘oyasi tojiklarni chetlab o‘tadi. Islomiy birlik esa radikallashuv xavfini tug‘diradi. Hatto “Yevrosiyo g‘oyasi” ham mintaqada ildiz otmadi. Natijada — mafkuraviy maydon hozircha bo‘lingan va noaniq.

Nega tomonlar o‘zaro til topisha olmayapti?

Birinchidan, har bir davlat o‘z milliy mafkurasini shakllantirmoqda.

Ikkinchidan, elitalar o‘rtasidagi raqobat va suverenitetni yo‘qotish qo‘rquvi birlashishga to‘sqinlik qilmoqda.

Uchinchidan, OAV va siyosiy til “birlik” emas, balki “bo’linishni” targ’ib qilmoqda.

To’rtinchidan, tashqi kuchlarning (Rossiya, Xitoy, AQSh, Yevroittifoq) ta’siri mintaqada qo‘shimcha bo‘linish chiziqlarini yuzaga keltirmoqda.

Umumiy mezonni topish mumkinmi?
Nazariyotchilar ta’kidlaydi: supra-identity uchun “Boshqa” — ya’ni, o‘ziga xoslikni ko‘zda tutgan identifikatsiya zarur. Markaziy Osiyo uchun bu “Boshqa” — G‘arb, Xitoy yoki Islom bo‘lishi mumkin. Biroq bu “Boshqa”ni tahdid emas, balki muloqot va taraqqiyot imkoniyati sifatida ko‘rish kerak, faqat shundagina shaxsiy pozitiv obraz vujudga keladi.

Jamiyatning ishtirok etmasligi = Integratsiyaning sustligi.
Bugungi integratsiya — elitalarning muloqoti bo’lib, oddiy xalq bu jarayondan chetda qolmoqda. Xalqning bu jarayonga qo’shilmasligi oliy darajadagi gaplarning barchasini puchga chiqaradi. Bu ketishda supra-identity yana bir “simulyakr” (SFCA: haqiqatdek ko’rinadigan, lekin haqiqat bo’lmagan narsa) bo‘lib qolishi mumkin.

Xulosa qilganda, Markaziy Osiyo o‘z “marvaridini” yaratishi mumkin. Umumiy o’ziga xoslik tashqaridan emas, balki mintaqaning ichki tajribasi asosida paydo bo‘ladi. Buning uchun: a) mamlakatlar o‘rtasida ochiq muloqot; b) madaniy xilma-xillikka hurmat; c) yangi siyosiy madaniyat; d) OAV va ta’lim tizimining ko‘magi kerak. Supra-identity — suverenitetga tahdid emas, balki mintaqani kuchaytirish vositasidir. Faqat bitta shart bilan: u tashqi bosim ostida emas, ichki ehtiyoj va sa’y-harakatlar natijasida shakllanishi kerak.

Strategic Focus: Central Asia

Ozarbayjon va Qozog‘iston Ibrohim kelishuvlariga qo‘shilmoqchi
 
Manbalarga ko‘ra, Ozarbayjon va Qozog‘iston hozirgi vaqtda Ibrohim kelishuvlariga qo‘shilishni jiddiy ravishda o‘ylab ko‘rmoqda. Hamma Saudiya Arabistoni qachon Isroil bilan aloqalarni normallashtiradi deb kutayotgan bir paytda, Boku va Ostona o‘z o‘yinlarini boshladilar.
 
Ibrohim kelishuvlari rasmiy jihatdan — tinchlik, bag‘rikenglik va iqtisodiyot sohalariga qaratilgan. Biroq, ba’zi tahlilchilar bu kelishuvlar ortida Eron, Rossiya va Xitoyga qarshi Isroil va AQSh boshchiligidagi geosiyosiy ittifoq qurish g‘oyasi borligini ta’kidlaydilar. Bu kontekstda Ozarbayjon va Qozog‘istonning jalb qilinishi katta ahamiyatga ega. Har ikki davlat allaqachon Isroil bilan aloqalarga ega: Boku va Ostona unga neft yetkazib beradi, Tel-Aviv esa texnologiyalar bilan bo‘lishadi. Ammo Ibrohim kelishuvlariga rasman qo‘shilish — bu yangi bosqich va majburiyatlarni anglatadi.
 
Ozarbayjon
 
Aytishlaricha, Boku allaqachon yuqori darajada bu masalani muhokama qilgan. 2025-yil boshida prezident maslahatchisi H.Gajiyev Netanyaxu bilan uchrashgan, Ozarbayjon elchisi esa Isroil parlamenti a’zolari bilan bu masalada maslahatlashgan. Bokuning maqsadi – milliy xavfsizlikni ta’minlash. Bilamizki, Ozarbayjon Eron tahdidi ostida yashab kelmoqda — Tehron Armanistonni qo‘llab-quvvatlaydi va mintaqadagi proksi guruhlarni moliyalashtiradi. Kelishuvlar esa AQSH va Isroilning harbiy yordamiga yo‘l ochishi mumkin.
 
Xavfli tomoni shuki, Bokuning yangi ittifoqqa qo‘shilishi uning G‘arb orbitasiga kirib ketishiga olib kelishi mumkin. Ozarbayjon yillar davomida Rossiya, Eron va Turkiya o‘rtasida muvozanatni saqlab kelgan. Endi esa u yirik davlatlarning o‘yinida piyoda bo‘lib qolishi mumkin. G‘arbga yaqinlashish Moskvani va Tehronni jahlini chiqarishi mumkin — ular esa Ozarbayjon uchun muhim qo‘shnilar.
Qozog‘iston
 
Ostona Rossiya va Xitoyga qaramlikni kamaytirmoqchi — ikki davlat Qozog‘iston asosiy savdo hamkorlari. Masalan, Kaspiy neft quvuri (CPC) Rossiya orqali o‘tadi va 2022 yilda eksport 10% ga kamaygan edi — bu Moskvadan “jazolovchi signal” sifatida baholangan. Bundan tashqari, Ukraina dronlari Rossiyadagi infratuzilmalarga hujum qilmoqda, sanksiyalar esa savdoni qiyinlashtirmoqda.
 
Ibrohim kelishuvlari orqali Qozog‘iston Isroil va AQSH texnologiyalariga yo‘l ochadi, eng muhimi — Rossiya va Erondan chetlab o‘tuvchi “O‘rta yo‘lak” orqali eksport imkoniyatlari kengayadi. Neft, uran, litiy va mis kabi resurslarga ega bo‘lgan Qozog‘iston uchun bu katta imkoniyat. Ammo bu nimaning evaziga bo‘ladi? G‘arb bilan haddan ziyod yaqinlik Qozog‘istonni mustaqil o‘yinchidan “kichik sherik”ka aylantirishi mumkin. Rossiya va Xitoy esa bu holatdan xursand bo‘lmaydi.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi
 
Ikki turkiy davlatning Ibrohim kelishuvlariga qo‘shilishi tomonlar uchun nimani anglatadi?
 
Ozarbayjon va Qozog‘iston: Manfaatli ko‘rinadi — biri xavfsizlik, ikkinchisi iqtisodiy erkinlik oladi. Ammo amalda ular yirik kuchlar o‘rtasidagi qarama-qarshilikka aralashib qoladi. G‘arb bu davlatlardan aniq pozitsiya talab qiladi — bu esa ko‘p vektorli siyosatga tahdid soladi.
 
Turkiy dunyo: Boku turkiy davlatlarni birlashtirishni istaydi, bu yo‘lda Qozog‘iston muhim sherik. Biroq, bu ittifoq G‘arbning vositasiga aylanishi mumkin, turkiy birdamlik esa quruq gap bo‘lib qoladi.
 
AQSH va Isroil: Shubhasiz, bu yirik jekpot. Eron bilan chegaradosh Ozarbayjon va boy resurslarga ega Qozog‘iston orqali Markaziy Osiyoda ta’sir doirasini kengaytiradi.
 
Rossiya, Eron va Xitoy: Ular yutqazadi. Boku va Ostonadagi ta’sirlarini yo‘qotish mintaqaviy rejalariga zarba bo‘ladi. Javob sifatida ular iqtisodiy bosim yoki boshqa harakatlarga o‘tishi mumkin.
 
Umuman olganda, Ozarbayjon va Qozog‘iston xavfsizlik va iqtisodiy foyda evaziga tavakkal qilishga tayyor. Ammo Ibrohim kelishuvlari tekin pishloq emas. Bu — majburiyat, mustaqillikni zaiflashtiruvchi omil va qo‘shnilarni g‘azablantiruvchi faktor. Boku va Ostona bu harakatlar ortida kuchayishni xohlashadi — ularni tushunish mumkin. Lekin bu kuch  kimning foydasiga ishlaydi?

Strategic Focus: Central Asia

2025-yil 1-iyundan boshlab O‘zbekiston fuqarolari Xitoyga vizasiz safar qilish imkoniyatiga ega.

O‘zaro Bitimga muvofiq, Tomonlar davlatlari fuqarolari ikki davlat hududlariga kirish, undan chiqish yoki tranzit qilish uchun har bir alohida bo‘lish muddati 30 kundan oshmaydigan muddatda va har qanday 180 kunlik davr ichida jami 90 kundan ortiq bo‘lmagan muddatda viza talablaridan ozod qilinadi.

Batafsil

@TIVmatbuot

OAV xabar berishicha, O‘zbekiston MDH mamlakatlari orasida aviakompaniyalar soni bo‘yicha ikkinchi, havo kemalari soni bo‘yicha esa uchinchi o‘rinni egalladi. Aviakompaniyalar soni bo‘yicha yetakchilikni 39 ta tashuvchiga ega Rossiya saqlab qolmoqda. Ikkinchi o‘rinda esa 12 ta aviakompaniya bilan O‘zbekiston turibdi. Aviatsiyani liberallashtirish yo‘lida bekorga shuncha kurashmadik. Bor-yo‘g‘i 7 yil ichida 1 ta aviakompaniyadan 12 taga yetdik… Bu esa sobiq yagona monopolistimizni ham ancha yaxshiroq ishlashga majbur qildi. Har sohada raqobat — farovonlik garovi.

Aziza Umarova, Strategik islohotlar agentligi

Strategic Focus: Central Asia

Afg’oniston amirligining bayrog’i Qozondagi (Rossiya) forumda.

Strategic Focus: Central Asia

Xabar rasman tasdiqlandi: AQSh Ar-Riyoddan $600 milliard investitsiya olishga erishdi.

Ar-Riyodning Amerikaga siyosiy qaramligi: https://t.me/StratFocusCA/2600

NATOning sharqiy flangidagi harbiy faolligi
 
S.Zokirova, mustaqil ekspert
 
NATO rahbariyati alyansning sharqiy flangida harbiy ishtirokini bosqichma-bosqich kuchaytirib bormoqda. Xususan, Rossiya chegaralariga yaqin hududlarda tezkor joylashtirish va jangovar harakatlar olib borishga qodir harbiy guruhlar va infratuzilma shakllantirilmoqda. Ta’kidlash joiz, NATOning faolligi 2014-yilda Qrim anneksiyasi davrida boshlanib, 2022-yildagi ruslarning ukrainlarga qarshi tajovuzidan so‘ng avjiga chiqdi.
 
Tuzilma o‘zining asosiy strategik hujjatlari — “NATO harbiy strategiyasi” va “Yevro-Atlantika makonida tiyib turish va mudofaa konsepsiyasi”ga asoslanib harakat qilmoqda.
 
Bugungi kunda Boltiqbo‘yi davlatlari, Polsha, Slovakiya, Vengriya, Ruminiya va Bolgariyada har birida 1 mingdan 3 minggacha harbiy xizmatchi bo‘lgan 8 ta ko‘p millatli batalon-taktik guruhlar joylashtirilgan. Guruhlarni Buyuk Britaniya, AQSH, Germaniya, Fransiya singari NATOning yetakchi davlatlari boshqaradi.
 
2023-yildan boshlab ushbu guruhlar asosida har biri 5 minggacha harbiy xizmatchiga ega bo‘lgan ko‘p millatli brigadalar joylashtirila boshlandi. Shunday qilib, rotatsion tizimdan doimiy harbiy ishtirokga o‘tish amalga oshdi. NATO davlatlari ichida Germaniya birinchi bo‘lib Litvada tank brigadasini doimiy asosda joylashtirishini rasman e’lon qildi.
 
NATOning hududiy strategiyasi qo‘mondonlik tuzilmalarining mustahkamlanishi orqali kuchaytirilmoqda: Latviya, Polsha, Vengriya va Ruminiyada ko‘p millatli diviziyalar va armiya shtablari tashkil etilgan. Polshaning Poznan shahrida AQSH Qurolli Kuchlarining 5-armiya korpusi shtabining ilg‘or boshqaruv punkti doimiy ravishda faoliyat yuritmoqda. Operativ boshqaruv darajasi va potensial tahdidlarga tezkor javob berish imkoni oshdi.
 
Alyans aviatsiyaga alohida e’tibor qaratmoqda. Boltiqbo‘yi va Qora dengiz bo‘yidagi mamlakatlarda “Air Policing” operatsiyalari doirasida NATOga a’zo davlatlarning qiruvchi samolyotlari havo hududini patrullik qiladi. 2022-yil fevralidan boshlab NATO taktik aviatsiyasi Polsha va Ruminiya havo hududida muntazam parvozlarni amalga oshirib, real sharoitlarga yaqin bo‘lgan holatlarda hamkorlikdagi jangovar harakatlarni mashq qilmoqda. Belarus, Ukraina va Rossiyaning g‘arbiy hududlaridagi vaziyatni kuzatish uchun razvedka samolyotlari va uchuvchisiz uchish apparatlaridan (dron) faol foydalanilmoqda.
 
Sharqiy flangdagi harbiy infratuzilma keng ko‘lamli modernizatsiyadan o‘tmoqda. Boltiqbo‘yi, Polsha, Ruminiya va Bolgariya hududlarida transport yo‘laklari, logistika markazlari, aerodromlar va dengiz portlari rivojlantirilmoqda. Bu choralar qisqa muddat ichida katta hajmdagi harbiy kuchlarni qabul qilish va joylashtirish imkonini beradi. NATO allaqachon yangi jangovar tayyorgarlik tizimiga o‘tgan bo‘lib, ushbu tizim 100 ming kishilik kuchni 10 kun ichida, 300 ming kishini 30 kun ichida, va 800 ming kishini 6 oy ichida safarbar etish imkonini yaratdi. Bu jarayonda “Patriot”, NASAMS, SAMP/T kabi havo hujumidan mudofaa tizimlarining roli ham muhim bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Central Asia