C5+1 — deklaratsiyalardan real mexanizmlargacha
Eldaniz Gusseinov, siyosiy ekspert
Markaziy Osiyo mamlakatlari va ularning tashqi hamkorlari o‘rtasidagi C5+1 formati tobora ko‘proq savollarni keltirib chiqarmoqda. Qator sammitlar va “hududga yangi e’tibor bosqichi” haqidagi chiroyli bayonotlarga qaramay, dabdabali diplomatiya pardasi ortida ushbu formatni zaif va oldindan aytib bo‘lmaydigan holga keltirayotgan chuqur muammolar yashiringan.
Birinchi va eng aniq muammo — tashqi kun tartibiga bog‘liqlik. Sammitlar ko‘pincha Markaziy Osiyo davlatlari tashabbusi bilan emas, balki hamkor mamlakatlardagi siyosiy vaziyat o‘zgargani sababli kechiktiriladi yoki butunlay bekor qilinadi. Yaponiya, Hindiston yoki Fors ko‘rfazi arab davlatlari bilan sammitlar faqat “plus” tomon uchun qulay bo‘lsa, o‘tkaziladi. Bu esa Markaziy Osiyo davlatlarini xalqaro diplomatiya taqvimiga qaram qiladi — bu yerda mintaqa teng huquqli subyekt emas, balki passiv obyektga aylanmoqda.
Ikkinchi muammo — institutsional zaiflik. C5+1 formati muvofiqlashtirish ishlari o’ta zaif (“Xitoy – Markaziy Osiyo” formati bundan mustasno). Besh davlat ichida ham birlik yo‘q: masalan, Turkmaniston har qanday doimiy ko‘p tomonlama tuzilma tashkil etilishiga ochiqdan-ochiq qarshi chiqmoqda. Transport kelishuvidagi kabi alohida institutsionalizatsiya urinishlari parchalanib qolmoqda va tizimli shaklga ega emas.
Uchinchi zaif nuqta — formatning noaniqligi. Hozirgi C5+1 odatda davlat rahbarlari yoki vazirlar uchrashuvlari bilan cheklanadi, holbuki barqaror hamkorlik doimiy va tizimli “ikkinchi darajali diplomatiya” — elchixonalar, tahliliy markazlar va ekspert hamjamiyati orqali quriladi. Brussel, Vashington yoki Pekindagi har kunlik diplomatik faollik bo‘lmasa, format yuzaki uchrashuvlar doirasida qolib ketishi mumkin.
To‘rtinchi muammo — kelishilgan ustuvor yo‘nalishlarning yo‘qligi. Kun tartibi global yangiliklarga qarab o‘zgaradi: bir yili Afg‘oniston, keyingi yili — nodir metallar. Strategik uzoq muddatli yondashuv bo‘lmasa, format reaktiv tus oladi, ya’ni tashabbuskorlik yo’q bo’lib qolaveradi va kun tartibi asosan global jarayonlarga reaksiya sifatida shakllanadi. Aniq maqsadlar va ularni amalga oshirish mexanizmlarisiz, C5+1 yakka-yakka tashabbuslar uchun maydonga aylanib qoladi.
Va nihoyat, beshinchi va eng xavfli masala — manfaatlarning o‘zgaruvchanligi. C5+1 faolligi odatda yirik global inqirozlarga bog‘liq: Ukrainadagi urush, AQSh-Xitoy savdo qarama-qarshiligi, Afg‘onistondagi beqarorlik. Ammo inqirozlar kun tartibidan chiqarilgach, tashqi hamkorlarning qiziqishi so‘nadi. Bu formatni barqaror bo‘lishi imkonsizligidan darak beradi — u nafaqat “plus” ga, balki global geosiyosiy silkinishlarga ham bevosita bog‘liq.
Agar Markaziy Osiyo C5+1 ni chiroyli nomdan haqiqiy ishlaydigan mexanizmga aylantirmoqchi bo‘lsa, deklaratsiyalardan amaliy qadamlarga o‘tish kerak: 1) 3–5 kishidan iborat mintaqaviy kichik kotibiyat tashkil etish (hech qanday “plus”siz); 2) uch yillik yo‘l xaritasini belgilash (logistika, yashil energetika, suv, oziq-ovqat xavfsizligi) va 3) asosiy diplomatik poytaxtlarda (Brussel, Vashington, Pekin) choraklik uchrashuvlar joriy etish — bu boradagi dastlabki va zaruriy qadamlar bo‘lishi mumkin.
C5+1 formati Markaziy Osiyo uchun kuchli tashqi siyosiy pozitsiyalash vositasiga aylanishi mumkin. Ammo bu faqatgina mintaqa o‘zi o‘yinning qoidalarini belgilashga jur’at qilgan taqdirdagina amalga oshadi. Illyuziyalarsiz, ammo aniq hisob-kitob va strategik tafakkur bilan harakat qilish kerak.
Strategic Focus: Central Asia
Eldaniz Gusseinov, siyosiy ekspert
Markaziy Osiyo mamlakatlari va ularning tashqi hamkorlari o‘rtasidagi C5+1 formati tobora ko‘proq savollarni keltirib chiqarmoqda. Qator sammitlar va “hududga yangi e’tibor bosqichi” haqidagi chiroyli bayonotlarga qaramay, dabdabali diplomatiya pardasi ortida ushbu formatni zaif va oldindan aytib bo‘lmaydigan holga keltirayotgan chuqur muammolar yashiringan.
Birinchi va eng aniq muammo — tashqi kun tartibiga bog‘liqlik. Sammitlar ko‘pincha Markaziy Osiyo davlatlari tashabbusi bilan emas, balki hamkor mamlakatlardagi siyosiy vaziyat o‘zgargani sababli kechiktiriladi yoki butunlay bekor qilinadi. Yaponiya, Hindiston yoki Fors ko‘rfazi arab davlatlari bilan sammitlar faqat “plus” tomon uchun qulay bo‘lsa, o‘tkaziladi. Bu esa Markaziy Osiyo davlatlarini xalqaro diplomatiya taqvimiga qaram qiladi — bu yerda mintaqa teng huquqli subyekt emas, balki passiv obyektga aylanmoqda.
Ikkinchi muammo — institutsional zaiflik. C5+1 formati muvofiqlashtirish ishlari o’ta zaif (“Xitoy – Markaziy Osiyo” formati bundan mustasno). Besh davlat ichida ham birlik yo‘q: masalan, Turkmaniston har qanday doimiy ko‘p tomonlama tuzilma tashkil etilishiga ochiqdan-ochiq qarshi chiqmoqda. Transport kelishuvidagi kabi alohida institutsionalizatsiya urinishlari parchalanib qolmoqda va tizimli shaklga ega emas.
Uchinchi zaif nuqta — formatning noaniqligi. Hozirgi C5+1 odatda davlat rahbarlari yoki vazirlar uchrashuvlari bilan cheklanadi, holbuki barqaror hamkorlik doimiy va tizimli “ikkinchi darajali diplomatiya” — elchixonalar, tahliliy markazlar va ekspert hamjamiyati orqali quriladi. Brussel, Vashington yoki Pekindagi har kunlik diplomatik faollik bo‘lmasa, format yuzaki uchrashuvlar doirasida qolib ketishi mumkin.
To‘rtinchi muammo — kelishilgan ustuvor yo‘nalishlarning yo‘qligi. Kun tartibi global yangiliklarga qarab o‘zgaradi: bir yili Afg‘oniston, keyingi yili — nodir metallar. Strategik uzoq muddatli yondashuv bo‘lmasa, format reaktiv tus oladi, ya’ni tashabbuskorlik yo’q bo’lib qolaveradi va kun tartibi asosan global jarayonlarga reaksiya sifatida shakllanadi. Aniq maqsadlar va ularni amalga oshirish mexanizmlarisiz, C5+1 yakka-yakka tashabbuslar uchun maydonga aylanib qoladi.
Va nihoyat, beshinchi va eng xavfli masala — manfaatlarning o‘zgaruvchanligi. C5+1 faolligi odatda yirik global inqirozlarga bog‘liq: Ukrainadagi urush, AQSh-Xitoy savdo qarama-qarshiligi, Afg‘onistondagi beqarorlik. Ammo inqirozlar kun tartibidan chiqarilgach, tashqi hamkorlarning qiziqishi so‘nadi. Bu formatni barqaror bo‘lishi imkonsizligidan darak beradi — u nafaqat “plus” ga, balki global geosiyosiy silkinishlarga ham bevosita bog‘liq.
Agar Markaziy Osiyo C5+1 ni chiroyli nomdan haqiqiy ishlaydigan mexanizmga aylantirmoqchi bo‘lsa, deklaratsiyalardan amaliy qadamlarga o‘tish kerak: 1) 3–5 kishidan iborat mintaqaviy kichik kotibiyat tashkil etish (hech qanday “plus”siz); 2) uch yillik yo‘l xaritasini belgilash (logistika, yashil energetika, suv, oziq-ovqat xavfsizligi) va 3) asosiy diplomatik poytaxtlarda (Brussel, Vashington, Pekin) choraklik uchrashuvlar joriy etish — bu boradagi dastlabki va zaruriy qadamlar bo‘lishi mumkin.
C5+1 formati Markaziy Osiyo uchun kuchli tashqi siyosiy pozitsiyalash vositasiga aylanishi mumkin. Ammo bu faqatgina mintaqa o‘zi o‘yinning qoidalarini belgilashga jur’at qilgan taqdirdagina amalga oshadi. Illyuziyalarsiz, ammo aniq hisob-kitob va strategik tafakkur bilan harakat qilish kerak.
Strategic Focus: Central Asia
❤19👍10🔥10⚡3
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Turkiya elchixonasi huzurida Toshkentda yangi maktab tashkil etiladi. Bu tashabbus ikki mamlakat rahbarlari o‘rtasida o‘tgan yuqori darajadagi uchrashuvlarda kelishilgan. Maktab binosini qurish maqsadida Toshkent shahar hokimiyati tomonidan Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligiga Shayxontohur tumanining Ko‘hota mahallasidan 31 sotix yer ajratilgan.
@erontahlili
@erontahlili
❤18👍7👏2👌1
Dunyo bo‘yicha harbiy xarajatlar barqaror o‘sishda davom etmoqda — bu global noaniqlik va kuchayib borayotgan geosiyosiy xavf-xatarlar davrining o‘ziga xos belgisi hisoblanadi. O‘rtacha olganda, davlatlar mudofaa uchun YaIMning 2 foizini sarflaydi (ushbu raqam bugungi kunda go‘yoki “yangi norma”ga aylangan). Ammo bu raqamlar ortida mintaqaviy xususiyatlar va strategik paradokslar yashiringan.
Mutlaq raqamlar bo‘yicha harbiy xarajatlarda yetakchilikni AQSh saqlab qolmoqda, undan keyin Yevropa Ittifoqi davlatlari keladi. Afrika mintaqasi doimiy beqarorlikka qaramay, armiya uchun nisbatan kam mablag‘ ajratmoqda. Shu bilan birga, G‘arb davlatlari tomonidan ko‘p hollarda “tajovuzkor siyosat”da ayblanadigan Xitoy armiyaga bor-yo‘g‘i YaIMning 1,7 foizini sarflaydi — bu hatto ba’zi Yevropa tinchliksevar davlatlaridan ham kam.
Ziddiyatli yoki to‘qnashuv xavfi yuqori bo‘lgan davlatlarda raqamlar yanada qiziqarli ko‘rinadi. Masalan, Hindiston va Pokiston — yadro quroliga ega, doimiy keskinlik holatidagi qo‘shnilar — harbiy ehtiyojlar uchun YaIMdan 2,5 foizdan kam mablag‘ ajratadi. Xuddi shunday ko‘rsatkich Tayvanda ham kuzatiladi, garchi u Xitoydan ehtimoliy harbiy hujumga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Janubiy Koreya esa, Shimoliy Koreya bilan qarama-qarshilikka qaramay, aynan shu darajada mablag‘ ajratmoqda.
Shu fonda Trampning Yevropa mamlakatlaridan harbiy xarajatlarni YaIMning 5 foizigacha oshirish talabi biroz g‘alati ko‘rinadi — axir o‘zi boshchilik qilgan AQSh bu borada atigi 3,4% sarflaydi.
Dunyoda faqat bir nechta davlatlargina harbiy budjetni keskin darajada ko‘tarib, uni YaIMning 7–8 foizigacha yetkazgan: bu — Saudiya Arabistoni, Jazoir va Rossiya. Polsha va Quvayt esa 4–5% diapazoniga yaqinlashmoqda. Alohida e’tiborga loyiq holat — Ukrainada kuzatilmoqda: mamlakat harbiy harajatlari YaIMning rekord darajadagi 34 foizini tashkil etmoqda (keng miqyosli urush sharoitida bu zaruratga aylangan). Ammo hatto shunday ulkan foizda ham, Ukraina harbiy budjeti (yiliga 40–50 mlrd dollar) Rossiyanikidan ancha kichik: Rossiya 7% YaIM (taxminan 140–150 mlrd dollar) sarflab, real ustunlikni saqlab qolmoqda.
Xulosa qilib aytganda, harbiy xarajatlar har doim ham bevosita xavf darajasini aks ettirmaydi. Bu ko‘rsatkichlar davlatning iqtisodiy imkoniyatlari, siyosiy irodasi va dunyoni qanday qabul qilayotganiga bog‘liq.
Strategic Focus: Central Asia
Mutlaq raqamlar bo‘yicha harbiy xarajatlarda yetakchilikni AQSh saqlab qolmoqda, undan keyin Yevropa Ittifoqi davlatlari keladi. Afrika mintaqasi doimiy beqarorlikka qaramay, armiya uchun nisbatan kam mablag‘ ajratmoqda. Shu bilan birga, G‘arb davlatlari tomonidan ko‘p hollarda “tajovuzkor siyosat”da ayblanadigan Xitoy armiyaga bor-yo‘g‘i YaIMning 1,7 foizini sarflaydi — bu hatto ba’zi Yevropa tinchliksevar davlatlaridan ham kam.
Ziddiyatli yoki to‘qnashuv xavfi yuqori bo‘lgan davlatlarda raqamlar yanada qiziqarli ko‘rinadi. Masalan, Hindiston va Pokiston — yadro quroliga ega, doimiy keskinlik holatidagi qo‘shnilar — harbiy ehtiyojlar uchun YaIMdan 2,5 foizdan kam mablag‘ ajratadi. Xuddi shunday ko‘rsatkich Tayvanda ham kuzatiladi, garchi u Xitoydan ehtimoliy harbiy hujumga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Janubiy Koreya esa, Shimoliy Koreya bilan qarama-qarshilikka qaramay, aynan shu darajada mablag‘ ajratmoqda.
Shu fonda Trampning Yevropa mamlakatlaridan harbiy xarajatlarni YaIMning 5 foizigacha oshirish talabi biroz g‘alati ko‘rinadi — axir o‘zi boshchilik qilgan AQSh bu borada atigi 3,4% sarflaydi.
Dunyoda faqat bir nechta davlatlargina harbiy budjetni keskin darajada ko‘tarib, uni YaIMning 7–8 foizigacha yetkazgan: bu — Saudiya Arabistoni, Jazoir va Rossiya. Polsha va Quvayt esa 4–5% diapazoniga yaqinlashmoqda. Alohida e’tiborga loyiq holat — Ukrainada kuzatilmoqda: mamlakat harbiy harajatlari YaIMning rekord darajadagi 34 foizini tashkil etmoqda (keng miqyosli urush sharoitida bu zaruratga aylangan). Ammo hatto shunday ulkan foizda ham, Ukraina harbiy budjeti (yiliga 40–50 mlrd dollar) Rossiyanikidan ancha kichik: Rossiya 7% YaIM (taxminan 140–150 mlrd dollar) sarflab, real ustunlikni saqlab qolmoqda.
Xulosa qilib aytganda, harbiy xarajatlar har doim ham bevosita xavf darajasini aks ettirmaydi. Bu ko‘rsatkichlar davlatning iqtisodiy imkoniyatlari, siyosiy irodasi va dunyoni qanday qabul qilayotganiga bog‘liq.
Strategic Focus: Central Asia
⚡10👍10❤8🔥1🤔1
Quyida “Tafakkur” jurnalida (2024-yil 3-son) e’lon qilingan adabiyotshunos olim Zuhriddin Isomiddinovning “Zamonaviy mangqurtlik chizgilari – bugungi qullar kimlar?” nomli maqolasidan parchani keltiramiz.
… Mayli, boyagi savolga qaytaylik: qullikning nimasi qulay?
Qullikning “gashti” shundaki, ko‘plar o‘ylashdan, fikr qilishdan qochadi. Topshiriqni bajarish esa ham oson, ham beg‘alva. O‘sha ishni qilayotganida qiynalib fikrlamaydi, oqibatini o‘ylab o‘tirmaydi ham. Buyruqni bajardimi, tamom-vassalom, endi u javobgar emas. Mabodo ish o‘xshamasa – “yuqori”ning xatosi. Shunday deb yengil tortadi. Qullik mana shu, aslida. Qul buyurilgan vazifadan chetga chiqmaydi. Savol bersangiz, xojasiga havola etib qutuladi. O‘zining “tepa”ga aloqador ekanini his etib, yana quvonadi.
Kishilarning ichkilik, fahsh, giyohvandlikka berilib qolishining tub sababi ham... bu dunyoni unutish, hech narsaning tashvishini qilmay, bir oz bo‘lsa-da, miyani zo‘riqtirmaslik, dam olish istagidan bo‘lsa ajab emas.
Rasuli akram (s.a.v.) – dunyoda qullikka qarshi kurashgan birinchi odamlardan. Qullarni ozod qilish qanchalik ezgu amal ekanini uqtirish uchun yillab harakat qilganlar. Ulug‘ savobli amallarning darajasi falon nafar qulni ozod qilgan bilan teng degan qiyoslar ham o‘sha zamonda urf bo‘lgan.
Billohki, ayrim odamlargina emas, butunboshli xalqlar ham inon-ixtiyorini o‘zgalarga topshirib, ularning izni bilan yashashga moyil bo‘larkan. O‘zligini yo‘qotishdan xavotir olmaslik, boshqa yurtlarning jirini aytib, kiyimini kiyish, o‘shalarning tutumini namuna deb bilish, bo‘lak el kishilari bilan oila qurishning ommalashishi bunga misol.
Odamning tabiati o‘zi shunday. Millionlab nemislar fashizm dohiysining palapartish buyrug‘ini eshitiboq, “Hayl Hitler!” deya qo‘l sermab, jangga jo‘naganini yoki qarshidan pulemyot yo tank otib turgan pallada ming-ming odam “Stalin uchun!” deb ko‘kragini o‘qqa tutib yugurganini eshitganmiz. Hozir ham Stalin zamonini sog‘inayotgan odamlar lak-lak. Aynan unga taassub qilaroq, yuz minglab odamlar bir umr galife shim, etik, gimnastyorka kiyib o‘tdi. Bugun esa ayrim ellarning hovliqma vakillari Chingizxonni alqab ko‘klarga ko‘tarayotganiga, u asli mo‘g‘ul emas, bizlardan, deb talashayotganiga, mislsiz qirg‘inlarning boshida turgan bu vahshiyni dohiy deb atayotganiga guvohmiz.
Bugun ham “o‘tmishdagi paradoks”lardan uzoqqa ketganimiz yo‘q. Axir, har bir tashkilot jamoasi kamtarin, odamshavanda rahbarni emas, aksincha qattiqqo‘l, dag‘al “xo‘jayin”ni ko‘proq yaxshi ko‘rishini bilamiz-ku!
Bilimi o‘rta maktab darajasida, ammo taqdir g‘aroyibotlaridan biri o‘laroq, millionlagan xalqqa bosh bo‘lib qolgan kimsalarning bosgan izini ko‘ziga surtayotgan, o‘zidan, hatto bola-chaqasidan, elyurtidan ham andisha qilib o‘tirmay, “Sendan ulug‘ inson dunyoda yo‘q! Buyur, shahanshohim!” deya tiz cho‘kib turgan ne-ne savlatli odamlarni televizorda ko‘rib qolamiz. Yoki bir imoga bo‘ysunib, yap-yangi tuflisi, ohorli shimi bilan ariqdagi suvga tushib ketadigan vallomatlar bor: suv ichida ham qo‘lida ruchka-yu daftar – biron gap aytilsa, yozib olishga shay. Fikr qilmaydi, eslab ham qolmaydi, yozib olsa bo‘ldi. Chunki bu kallalar yuqorining buyrug‘ini quyiga yetkazishga dasturlangan, boshqasiga yaramaydi.
Strategic Focus: Central Asia
… Mayli, boyagi savolga qaytaylik: qullikning nimasi qulay?
Qullikning “gashti” shundaki, ko‘plar o‘ylashdan, fikr qilishdan qochadi. Topshiriqni bajarish esa ham oson, ham beg‘alva. O‘sha ishni qilayotganida qiynalib fikrlamaydi, oqibatini o‘ylab o‘tirmaydi ham. Buyruqni bajardimi, tamom-vassalom, endi u javobgar emas. Mabodo ish o‘xshamasa – “yuqori”ning xatosi. Shunday deb yengil tortadi. Qullik mana shu, aslida. Qul buyurilgan vazifadan chetga chiqmaydi. Savol bersangiz, xojasiga havola etib qutuladi. O‘zining “tepa”ga aloqador ekanini his etib, yana quvonadi.
Kishilarning ichkilik, fahsh, giyohvandlikka berilib qolishining tub sababi ham... bu dunyoni unutish, hech narsaning tashvishini qilmay, bir oz bo‘lsa-da, miyani zo‘riqtirmaslik, dam olish istagidan bo‘lsa ajab emas.
Rasuli akram (s.a.v.) – dunyoda qullikka qarshi kurashgan birinchi odamlardan. Qullarni ozod qilish qanchalik ezgu amal ekanini uqtirish uchun yillab harakat qilganlar. Ulug‘ savobli amallarning darajasi falon nafar qulni ozod qilgan bilan teng degan qiyoslar ham o‘sha zamonda urf bo‘lgan.
Billohki, ayrim odamlargina emas, butunboshli xalqlar ham inon-ixtiyorini o‘zgalarga topshirib, ularning izni bilan yashashga moyil bo‘larkan. O‘zligini yo‘qotishdan xavotir olmaslik, boshqa yurtlarning jirini aytib, kiyimini kiyish, o‘shalarning tutumini namuna deb bilish, bo‘lak el kishilari bilan oila qurishning ommalashishi bunga misol.
Odamning tabiati o‘zi shunday. Millionlab nemislar fashizm dohiysining palapartish buyrug‘ini eshitiboq, “Hayl Hitler!” deya qo‘l sermab, jangga jo‘naganini yoki qarshidan pulemyot yo tank otib turgan pallada ming-ming odam “Stalin uchun!” deb ko‘kragini o‘qqa tutib yugurganini eshitganmiz. Hozir ham Stalin zamonini sog‘inayotgan odamlar lak-lak. Aynan unga taassub qilaroq, yuz minglab odamlar bir umr galife shim, etik, gimnastyorka kiyib o‘tdi. Bugun esa ayrim ellarning hovliqma vakillari Chingizxonni alqab ko‘klarga ko‘tarayotganiga, u asli mo‘g‘ul emas, bizlardan, deb talashayotganiga, mislsiz qirg‘inlarning boshida turgan bu vahshiyni dohiy deb atayotganiga guvohmiz.
Bugun ham “o‘tmishdagi paradoks”lardan uzoqqa ketganimiz yo‘q. Axir, har bir tashkilot jamoasi kamtarin, odamshavanda rahbarni emas, aksincha qattiqqo‘l, dag‘al “xo‘jayin”ni ko‘proq yaxshi ko‘rishini bilamiz-ku!
Bilimi o‘rta maktab darajasida, ammo taqdir g‘aroyibotlaridan biri o‘laroq, millionlagan xalqqa bosh bo‘lib qolgan kimsalarning bosgan izini ko‘ziga surtayotgan, o‘zidan, hatto bola-chaqasidan, elyurtidan ham andisha qilib o‘tirmay, “Sendan ulug‘ inson dunyoda yo‘q! Buyur, shahanshohim!” deya tiz cho‘kib turgan ne-ne savlatli odamlarni televizorda ko‘rib qolamiz. Yoki bir imoga bo‘ysunib, yap-yangi tuflisi, ohorli shimi bilan ariqdagi suvga tushib ketadigan vallomatlar bor: suv ichida ham qo‘lida ruchka-yu daftar – biron gap aytilsa, yozib olishga shay. Fikr qilmaydi, eslab ham qolmaydi, yozib olsa bo‘ldi. Chunki bu kallalar yuqorining buyrug‘ini quyiga yetkazishga dasturlangan, boshqasiga yaramaydi.
Strategic Focus: Central Asia
1❤10🔥10💯9⚡3👎2👍1👏1👌1
Strategic Focus: Central Asia
Quyida “Tafakkur” jurnalida (2024-yil 3-son) e’lon qilingan adabiyotshunos olim Zuhriddin Isomiddinovning “Zamonaviy mangqurtlik chizgilari – bugungi qullar kimlar?” nomli maqolasidan parchani keltiramiz. … Mayli, boyagi savolga qaytaylik: qullikning nimasi…
… Bu savolga har kim o‘zi bilganicha javob beradi, albatta. Lekin men uchun bugungi eng katta mangqurt – “katta”larning har qanday amriga “labbay” deya qo‘l qovushtirib, o‘ylab-netib o‘tirmay bajarishga tushib ketadigan, bu ishini vatanparvarlik, fidoyilik deb xaspo‘shlaydigan, “pastdan kelgan” kishilarni esa nazar-pisand qilmaydigan kimsalardir. Ular uchun muhokama, mulohaza degan narsa yo‘q, fikrlashga chorlasangiz, “yov”ga aylanasiz-qolasiz. Eng bilarmanlari esa, qozixonaning a’lamiga o‘xshab, har qanday “tashabbus”ga fatvo topish bilan band.
Har bir kishi o‘z mustaqil fikriga ega bo‘lsin. Binobarin, mustaqil fikrga ega bo‘lgan odamlardan tashkil topgan yurtgina mustaqildir. Haqiqiy erk bir dekret yo deklaratsiya bilan ro‘yobga chiqishi, amalga oshib qolishi amrimahol.
Bizda hozir eng katta da’vat – shukrona bo‘lib qoldi. Ziyoli ahli ham, din ulamolari ham odamlarni shukr qilishga undagani undagan. Albatta, bizga hayot bergan, odam qilib yaratgan, farzand va oila ne’mati bilan siylagan, sog‘-omon asragan Parvardigorga shukrimizni aytib tugata olmaymiz. Ammo jamiyat hayotidagi har qanday o‘zgarishga shukr qilaversak, bizda mustaqil fikr degan narsa qiyomatgacha ham paydo bo‘lmaydi. E’tibor qilsangiz, fuqarolarning fikrlashidan cho‘chimaydigan, g‘oyalariga yo‘l ochib beradigan yurtlar eng mutaraqqiy mamlakatlardir.
Ma’naviy tarbiya o‘ssin, axloq targ‘iboti ta’sir qilsin desak, tadbirbozlik, stadionlarda shior hayqirib, bayroq silkitish bilan murod hosil bo‘lmasligini nihoyat anglab yetishimiz kerak. Halollik va adolat jamiyatda ustuvor bo‘lishiga odamlarda ishonch paydo bo‘lsa, hokimiyat esa vakolatini ishga solib, haromxo‘r va zolim kaslarni jilovlab tura olsa, ko‘p narsa joyiga tushadi.
Odamlar ruhlansin, fozil kishilar jamiyati albatta barpo bo‘lishiga ishonsin. Chunki kelajakdan umidi yo‘q odam halol yashashga intilmaydi. Yana bir gap shuki, Xudodan qo‘rqqani uchungina yomonlik qilmaydigan inson yaxshi odam emas, vijdoni, dilidagi ezgulik tuyg‘ulari yovuzlik qilishga qo‘ymaydigan, bunday yomon narsalar hatto xayoliga ham kelmaydigan kishi – farishta. Buni jamiyat miqyosiga ko‘chirib aytsak, prokuror-u melisadan hadiksiragani uchun jinoyatga qo‘l urmayotgan kimsa bilan pok niyatli, hur tuyg‘uli, erkin, halol odam orasida yer bilan osmoncha farq bor.
Biz yuqorida, yuz o‘ttiz yil mute bo‘lib yashadik, ba’zi odamlardagi fikriy mangqurtlik shuning natijasi, deb aytdik. Undan xalos bo‘lish uchun ham... aftidan, yana shuncha davr o‘tishi kerakka o‘xshab turibdi.
Strategic Focus: Central Asia
Har bir kishi o‘z mustaqil fikriga ega bo‘lsin. Binobarin, mustaqil fikrga ega bo‘lgan odamlardan tashkil topgan yurtgina mustaqildir. Haqiqiy erk bir dekret yo deklaratsiya bilan ro‘yobga chiqishi, amalga oshib qolishi amrimahol.
Bizda hozir eng katta da’vat – shukrona bo‘lib qoldi. Ziyoli ahli ham, din ulamolari ham odamlarni shukr qilishga undagani undagan. Albatta, bizga hayot bergan, odam qilib yaratgan, farzand va oila ne’mati bilan siylagan, sog‘-omon asragan Parvardigorga shukrimizni aytib tugata olmaymiz. Ammo jamiyat hayotidagi har qanday o‘zgarishga shukr qilaversak, bizda mustaqil fikr degan narsa qiyomatgacha ham paydo bo‘lmaydi. E’tibor qilsangiz, fuqarolarning fikrlashidan cho‘chimaydigan, g‘oyalariga yo‘l ochib beradigan yurtlar eng mutaraqqiy mamlakatlardir.
Ma’naviy tarbiya o‘ssin, axloq targ‘iboti ta’sir qilsin desak, tadbirbozlik, stadionlarda shior hayqirib, bayroq silkitish bilan murod hosil bo‘lmasligini nihoyat anglab yetishimiz kerak. Halollik va adolat jamiyatda ustuvor bo‘lishiga odamlarda ishonch paydo bo‘lsa, hokimiyat esa vakolatini ishga solib, haromxo‘r va zolim kaslarni jilovlab tura olsa, ko‘p narsa joyiga tushadi.
Odamlar ruhlansin, fozil kishilar jamiyati albatta barpo bo‘lishiga ishonsin. Chunki kelajakdan umidi yo‘q odam halol yashashga intilmaydi. Yana bir gap shuki, Xudodan qo‘rqqani uchungina yomonlik qilmaydigan inson yaxshi odam emas, vijdoni, dilidagi ezgulik tuyg‘ulari yovuzlik qilishga qo‘ymaydigan, bunday yomon narsalar hatto xayoliga ham kelmaydigan kishi – farishta. Buni jamiyat miqyosiga ko‘chirib aytsak, prokuror-u melisadan hadiksiragani uchun jinoyatga qo‘l urmayotgan kimsa bilan pok niyatli, hur tuyg‘uli, erkin, halol odam orasida yer bilan osmoncha farq bor.
Biz yuqorida, yuz o‘ttiz yil mute bo‘lib yashadik, ba’zi odamlardagi fikriy mangqurtlik shuning natijasi, deb aytdik. Undan xalos bo‘lish uchun ham... aftidan, yana shuncha davr o‘tishi kerakka o‘xshab turibdi.
Strategic Focus: Central Asia
👍10🔥10⚡4❤3💯2👎1
Rossiya Markaziy Osiyoni qanday qilib nazoratda ushlab turmoqchi?
S.Pinxasova, mustaqil ekspert
Gʻarb bilan keskinlashib borayotgan qarama-qarshilik va xalqaro izolyatsiya fonida Rossiya Markaziy Osiyodagi ta’sirini har qanday yo‘l bilan saqlab qolishga urinmoqda. Endi bu ta’sir hamkorlikka emas, balki bosim, qo‘rquv va manipulyatsiyaga asoslanmoqda. Moskva tobora destruktiv yo‘l tutmoqda – u mintaqa davlatlarining zaif nuqtalaridan foydalanishi mumkin.
Birinchi navbatda, Rossiya axborot bosimini kuchaytiradi. Sodiq OAV va Telegram kanallari orqali “birodar xalqlar”, “umumiy tarix”, “SSSRga minnatdorlik” kabi tushunchalarni faol targ‘ib qilinadi. G‘arb va Xitoyning tashabbuslari, jumladan C5+1 formati ham, “tashqi aralashuv” va “barqarorlikka tahdid” sifatida ko‘rsatiladi. Maqsad – jamiyat va elita e’tiborini avvalgidek Moskvaga qaratib turish.
Keyingi qadam – yashirin ta’sirni kuchaytirish bo‘ladi. Mansabdorlar, kuch ishlatar tuzilmalar vakillari va tahlilchilarni sotib olish, Rossiyaga sodiq NNT va diniy tashkilotlarni moliyalashtirish orqali Kreml norasmiy “ta’sir agentlari” tarmog‘ini kengaytiradi. Bu unga rasmiy kanallardan foydalanmasdan qaror qabul qilish jarayoniga aralashish imkonini beradi.
Shu bilan birga, Rossiya boshqa davlatlarning mintaqadagi tashabbuslarini sabotaj qiladi. Bu Xitoyning infratuzilmaviy loyihalari, Yevropa Ittifoqi, AQSH va Turkiya qo‘llab-quvvatlayotgan logistika yo‘llariga ham taalluqlidir. Mish-mishlar tarqatish, ishonchsizlik yaratish va hatto etnik yoki suv resurslari bo‘yicha mojarolarni qo‘zg‘ash orqali Moskva ichki birlikni zaiflashtirish va integratsiya rejalariga putur yetkazishga harakat qiladi.
Harbiy bosim ham muhim vositaga aylanadi. Rossiya KXSHT doirasida yangi harbiy mashg‘ulotlar va hamkorlik formatlarini ilgari suradi, o‘zini “xavfsizlik kafili” sifatida ko‘rsatadi – ayniqsa Afg‘oniston mavzusi fonida. Shu bahonada, avvalambor Tojikiston va Qirg‘izistonda harbiy ishtirokni kengaytirish bo‘yicha yopiq muzokaralar olib boriladi.
Iqtisodiy bosim ham chetda qolmaydi. Rossiya migratsiya mavzusi orqali bosim o‘tkazadi, yoqilg‘i ta’minoti va logistika ustidan nazoratdan foydalanadi, o‘z banklari va OAVlarini “neytral” deb ko‘rsatadi, so‘ngra ularni ta’sir vositasi sifatida ishga soladi. Bu orqali iqtisodiy qaramlik siyosiy nazorat vositasiga aylanadi.
Oxirgi yo‘nalish – til va madaniy tafovutlardan foydalanish. “Rus tilli aholining huquqlarini himoya qilish” shiori ostida bayroqlar, Putinning portretlari, Georgiy lentachalari bilan provokatsiyalar bo‘lishi mumkin – ayniqsa, sezgir sanalarda yoki diplomatik vakolatxonalar atrofida. Bu ichki taranglikni kuchaytirish va “til mojarosi” ko‘rinishini yaratish uchun amalga oshiriladi.
Umuman olganda, Moskva mintaqadagi pozitsiyasini saqlab qolish uchun hamkorlikdan voz kechib, bosim va sabotaj yo‘liga o‘tish ehtimoli juda yuqori. Rossiyaning hisob-kitobiga ko’ra, Markaziy Osiyo davlatlari ichki muammolarni o‘zlari hal qila olmaydi va suverenitetni cheklash evaziga bo‘lsa ham muvozanatni saqlab qolishga urinadi. Eng katta xavf — Tojikiston va Qirg‘izistonning kuchayib borayotgan bog’liqligi, Qozog‘istonga qarshi axborot hujumlari va OAV, iqtisodiyot hamda diasporalar orqali O‘zbekistonda beqarorlik keltirib chiqarishga urinilishidir.
Shunday qilib, Markaziy Osiyo faqat tashqi geosiyosiy raqobat emas, balki Rossiyaning yashirin bosimi maydoniga aylanishi mumkin. Rossiya esa teng huquqli hamkor maqomini yo‘qotib, tobora ko‘proq shantaj va provokatsiyaga tayanishi kutilmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
S.Pinxasova, mustaqil ekspert
Ushbu maqolada:
- Rossiya ta'siridan chiqishga uringan Markaziy Osiyo davlatlarini nima kutadi?
- ruslarning Siyosiy va harbiy tartibsizliklar keltirib chiqrishga urinishi;
- mansabdorlar, taniqli shaxslar va kuch ishlatar tuzilmalari vakillarini qarmoqqa ilintirish "verbovka"ga urinish;
- ruslar ta'siridan chiqish oqibatida mintaqa geosiyosiy xaritasidagi o'zgarishlar haqida qisqacha tasavvurlar aks etgan.
Gʻarb bilan keskinlashib borayotgan qarama-qarshilik va xalqaro izolyatsiya fonida Rossiya Markaziy Osiyodagi ta’sirini har qanday yo‘l bilan saqlab qolishga urinmoqda. Endi bu ta’sir hamkorlikka emas, balki bosim, qo‘rquv va manipulyatsiyaga asoslanmoqda. Moskva tobora destruktiv yo‘l tutmoqda – u mintaqa davlatlarining zaif nuqtalaridan foydalanishi mumkin.
Birinchi navbatda, Rossiya axborot bosimini kuchaytiradi. Sodiq OAV va Telegram kanallari orqali “birodar xalqlar”, “umumiy tarix”, “SSSRga minnatdorlik” kabi tushunchalarni faol targ‘ib qilinadi. G‘arb va Xitoyning tashabbuslari, jumladan C5+1 formati ham, “tashqi aralashuv” va “barqarorlikka tahdid” sifatida ko‘rsatiladi. Maqsad – jamiyat va elita e’tiborini avvalgidek Moskvaga qaratib turish.
Keyingi qadam – yashirin ta’sirni kuchaytirish bo‘ladi. Mansabdorlar, kuch ishlatar tuzilmalar vakillari va tahlilchilarni sotib olish, Rossiyaga sodiq NNT va diniy tashkilotlarni moliyalashtirish orqali Kreml norasmiy “ta’sir agentlari” tarmog‘ini kengaytiradi. Bu unga rasmiy kanallardan foydalanmasdan qaror qabul qilish jarayoniga aralashish imkonini beradi.
Shu bilan birga, Rossiya boshqa davlatlarning mintaqadagi tashabbuslarini sabotaj qiladi. Bu Xitoyning infratuzilmaviy loyihalari, Yevropa Ittifoqi, AQSH va Turkiya qo‘llab-quvvatlayotgan logistika yo‘llariga ham taalluqlidir. Mish-mishlar tarqatish, ishonchsizlik yaratish va hatto etnik yoki suv resurslari bo‘yicha mojarolarni qo‘zg‘ash orqali Moskva ichki birlikni zaiflashtirish va integratsiya rejalariga putur yetkazishga harakat qiladi.
Harbiy bosim ham muhim vositaga aylanadi. Rossiya KXSHT doirasida yangi harbiy mashg‘ulotlar va hamkorlik formatlarini ilgari suradi, o‘zini “xavfsizlik kafili” sifatida ko‘rsatadi – ayniqsa Afg‘oniston mavzusi fonida. Shu bahonada, avvalambor Tojikiston va Qirg‘izistonda harbiy ishtirokni kengaytirish bo‘yicha yopiq muzokaralar olib boriladi.
Iqtisodiy bosim ham chetda qolmaydi. Rossiya migratsiya mavzusi orqali bosim o‘tkazadi, yoqilg‘i ta’minoti va logistika ustidan nazoratdan foydalanadi, o‘z banklari va OAVlarini “neytral” deb ko‘rsatadi, so‘ngra ularni ta’sir vositasi sifatida ishga soladi. Bu orqali iqtisodiy qaramlik siyosiy nazorat vositasiga aylanadi.
Oxirgi yo‘nalish – til va madaniy tafovutlardan foydalanish. “Rus tilli aholining huquqlarini himoya qilish” shiori ostida bayroqlar, Putinning portretlari, Georgiy lentachalari bilan provokatsiyalar bo‘lishi mumkin – ayniqsa, sezgir sanalarda yoki diplomatik vakolatxonalar atrofida. Bu ichki taranglikni kuchaytirish va “til mojarosi” ko‘rinishini yaratish uchun amalga oshiriladi.
Umuman olganda, Moskva mintaqadagi pozitsiyasini saqlab qolish uchun hamkorlikdan voz kechib, bosim va sabotaj yo‘liga o‘tish ehtimoli juda yuqori. Rossiyaning hisob-kitobiga ko’ra, Markaziy Osiyo davlatlari ichki muammolarni o‘zlari hal qila olmaydi va suverenitetni cheklash evaziga bo‘lsa ham muvozanatni saqlab qolishga urinadi. Eng katta xavf — Tojikiston va Qirg‘izistonning kuchayib borayotgan bog’liqligi, Qozog‘istonga qarshi axborot hujumlari va OAV, iqtisodiyot hamda diasporalar orqali O‘zbekistonda beqarorlik keltirib chiqarishga urinilishidir.
Shunday qilib, Markaziy Osiyo faqat tashqi geosiyosiy raqobat emas, balki Rossiyaning yashirin bosimi maydoniga aylanishi mumkin. Rossiya esa teng huquqli hamkor maqomini yo‘qotib, tobora ko‘proq shantaj va provokatsiyaga tayanishi kutilmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
❤19👍10⚡9🤔3👌2🔥1🙊1
Shavkat Mirziyoyevning to‘rtinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumidagi nutqidan:
- Jahonda qurollanish poygasi yana avj olmoqda. Yirik mamlakatlarning harbiy xarajatlari 2010 yilga nisbatan bir yarim barobar ortib, 2,5 trln dollarga yetdi. Iqtisodiy inqiroz asoratlari, moliyaviy resurslar taqchilligi tufayli jahon YAIMning o‘sish sur’atlari esa ketma-ket uch yil davomida pasaymoqda.
- Yalpi ichki mahsulotimiz 8 yilda 2 barobar ko‘paydi. 2030 yilga borib, bu ko‘rsatkichni 200 mlrd dollarga yetkazishni o‘z oldimizga maqsad qilib qo‘ydik.
- Mamlakatimizda shu yilning o‘zida IT eksporti 1 mlrd dollarga yetadi. 2030 yilga borib, bu ko‘rsatkichni 5 karra oshirish uchun salohiyatimiz ham, imkoniyatimiz ham yetarli.
- Kelgusi yil “Bulutli texnologiyalar” milliy platformasi ishga tushadi. Yaqin 5 yilda xususiy investorlar bilan birga quvvati 500 megavattdan ziyod 20 ta “data markaz” barpo etamiz.
- O‘zbekistonda volfram, molibden, magniy, litiy, grafit, vanadiy, titan va boshqa minerallarning katta zaxirasi aniqlangan. Umuman, yer osti boyliklarimizning salohiyati 3 trln dollarga baholanmoqda.
- Poytaxtimizda yashab va ishlayotgan aholi soni 5 milliondan oshdi. Shu bois, 2 mln aholiga mo‘ljallangan “Yangi Toshkent” shahrini barpo etib, poytaxtni megapolisga aylantiramiz.
- 8 yilda qo‘shnilarimiz bilan tovar ayirboshlash hajmi 3,5 barobardan ziyod oshib, qariyb 13 mlrd dollarga yetdi.
Strategic Focus: Central Asia
- Jahonda qurollanish poygasi yana avj olmoqda. Yirik mamlakatlarning harbiy xarajatlari 2010 yilga nisbatan bir yarim barobar ortib, 2,5 trln dollarga yetdi. Iqtisodiy inqiroz asoratlari, moliyaviy resurslar taqchilligi tufayli jahon YAIMning o‘sish sur’atlari esa ketma-ket uch yil davomida pasaymoqda.
- Yalpi ichki mahsulotimiz 8 yilda 2 barobar ko‘paydi. 2030 yilga borib, bu ko‘rsatkichni 200 mlrd dollarga yetkazishni o‘z oldimizga maqsad qilib qo‘ydik.
- Mamlakatimizda shu yilning o‘zida IT eksporti 1 mlrd dollarga yetadi. 2030 yilga borib, bu ko‘rsatkichni 5 karra oshirish uchun salohiyatimiz ham, imkoniyatimiz ham yetarli.
- Kelgusi yil “Bulutli texnologiyalar” milliy platformasi ishga tushadi. Yaqin 5 yilda xususiy investorlar bilan birga quvvati 500 megavattdan ziyod 20 ta “data markaz” barpo etamiz.
- O‘zbekistonda volfram, molibden, magniy, litiy, grafit, vanadiy, titan va boshqa minerallarning katta zaxirasi aniqlangan. Umuman, yer osti boyliklarimizning salohiyati 3 trln dollarga baholanmoqda.
- Poytaxtimizda yashab va ishlayotgan aholi soni 5 milliondan oshdi. Shu bois, 2 mln aholiga mo‘ljallangan “Yangi Toshkent” shahrini barpo etib, poytaxtni megapolisga aylantiramiz.
- 8 yilda qo‘shnilarimiz bilan tovar ayirboshlash hajmi 3,5 barobardan ziyod oshib, qariyb 13 mlrd dollarga yetdi.
Strategic Focus: Central Asia
❤28👍11🔥10⚡5
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
🔥40❤19👍15🌚4⚡3
Pokistonning yetakchi Daily Spokesman nashrida kuzatuvchi do’stimiz Asal Kasimovaning (Toshkent davlat transport universiteti) “Peace, Not War: A Message from Tashkent in an Era of Global Instability” nomli maqolasi chiqdi.
Quyida asosiy tezislarni keltiramiz:
1. O’zbekiston ma’suliyatli mintaqaviy davlat. 2025-yil 10-iyun kuni o‘tgan Toshkent xalqaro investitsiya forumi ochilish marosimidagi Prezident Shavkat Mirziyoyev nutqi O‘zbekistonning global beqarorlik sharoitida mas’uliyatli mintaqaviy davlat sifatida shakllanayotganini yana bir bor aks etdi.
2. Militarizatsiyaga tanqidiy yondashuv: Prezident qurollanish poygasi samarasizligini (dunyo bo‘yicha $2,5 trln) ta’kidlab, resurslarni mojarolar emas, rivojlanishga yo‘naltirish zarurligini ilgari surdi.
3. Qarama-qarshilik o‘rniga tinchlikparvarlik: O‘zbekiston muqobil variant sifatida insonparvarlik tashabbuslari, muloqot va ishonchni tiklashga urg‘u bermoqda.
4. Afg‘on yo‘nalishi: 2021–2024 yillarda Tolibon bilan 20 marotaba rasmiy uchrashuvlar, gumanitar va iqtisodiy loyihalar – izolyatsiyaga emas, integratsiyaga asoslangan diplomatiya namunasi.
5. Ezgu niyat diplomatiyasi: Urushdan aziyat chekkan ukrainalik bolalar uchun dam olish va reabilitatsiya tashkil qilinmoqda. Rasmiy Toshkent “gumanitar betaraflik” tamoyiliga asoslangan yondashuvga amal qilmoqda.
6. G‘azo bo‘yicha prinsipial pozitsiya: Prezident tinch aholi orasidagi qurbonlarni qoralab, Falastinning mustaqil davlatga ega bo‘lish huquqini e’tirof etdi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston dunyoga urush emas, muloqot va muzokaralar taklif qilayotgan, mojarolardan to‘ygan zamonaviy dunyoda tinchlik tashabbuslarini ilgari surayotgan konstruktiv mintaqaviy davlat sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
Quyida asosiy tezislarni keltiramiz:
1. O’zbekiston ma’suliyatli mintaqaviy davlat. 2025-yil 10-iyun kuni o‘tgan Toshkent xalqaro investitsiya forumi ochilish marosimidagi Prezident Shavkat Mirziyoyev nutqi O‘zbekistonning global beqarorlik sharoitida mas’uliyatli mintaqaviy davlat sifatida shakllanayotganini yana bir bor aks etdi.
2. Militarizatsiyaga tanqidiy yondashuv: Prezident qurollanish poygasi samarasizligini (dunyo bo‘yicha $2,5 trln) ta’kidlab, resurslarni mojarolar emas, rivojlanishga yo‘naltirish zarurligini ilgari surdi.
3. Qarama-qarshilik o‘rniga tinchlikparvarlik: O‘zbekiston muqobil variant sifatida insonparvarlik tashabbuslari, muloqot va ishonchni tiklashga urg‘u bermoqda.
4. Afg‘on yo‘nalishi: 2021–2024 yillarda Tolibon bilan 20 marotaba rasmiy uchrashuvlar, gumanitar va iqtisodiy loyihalar – izolyatsiyaga emas, integratsiyaga asoslangan diplomatiya namunasi.
5. Ezgu niyat diplomatiyasi: Urushdan aziyat chekkan ukrainalik bolalar uchun dam olish va reabilitatsiya tashkil qilinmoqda. Rasmiy Toshkent “gumanitar betaraflik” tamoyiliga asoslangan yondashuvga amal qilmoqda.
6. G‘azo bo‘yicha prinsipial pozitsiya: Prezident tinch aholi orasidagi qurbonlarni qoralab, Falastinning mustaqil davlatga ega bo‘lish huquqini e’tirof etdi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston dunyoga urush emas, muloqot va muzokaralar taklif qilayotgan, mojarolardan to‘ygan zamonaviy dunyoda tinchlik tashabbuslarini ilgari surayotgan konstruktiv mintaqaviy davlat sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
❤20🔥13👍10👏5⚡2
Forwarded from Strategic Focus: Atlantic
Taxminlarimiz tasdiqlandi.
Rus muzokara guruhi rahbari V.Medinskiy Ukraina muloqotga tayyor emasligini bildiridi. Unga ko’ra, Kiyevning muzokaralardan bosh tortishi boshqa hududlarning yo’qotilishiga olib kelishi mumkin.
G’arbiy alyans
Rus muzokara guruhi rahbari V.Medinskiy Ukraina muloqotga tayyor emasligini bildiridi. Unga ko’ra, Kiyevning muzokaralardan bosh tortishi boshqa hududlarning yo’qotilishiga olib kelishi mumkin.
G’arbiy alyans
👍10👎6❤5
Forwarded from Strategic Focus: Atlantic
2025-yil 9-iyun kuni Rossiya kuni munosabati bilan o‘tkazilgan qabul marosimida Rossiya Federatsiyasining O‘zbekistondagi elchisi Oleg Malginov o‘zining diplomatik missiyasi yakunlanganini rasman e’lon qildi. Elchi xayrlashuv nutqida kutilganidek, Rossiyaning “ming yillik uzluksiz tarixini”, mamlakat iqtisodiyoti va mudofaa qobiliyatining “barqarorligini”, shuningdek, o‘zbek va rus xalqlari o‘rtasidagi “ma’naviy yaqinlik”ni ta’kidladi. U O‘zbekistonni Markaziy Osiyodagi asosiy hamkor deb atab, ikki tomonlama munosabatlar bundan keyin ham mustahkamlanishiga ishonch bildirdi va O‘zbekiston bilan xalqaro maydonlardagi hamkorlik darajasi yuqoriligini qayd etdi (BMT, ShHT, MDH va YOII doirasidagi hamkorlik).
Ammo rasmiy bayonotlar fonida bir muhim jihat tahlilchilarimiz e’tiborini tortdi: O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ketayotgan elchi bilan uchrashmadi. Bu holat odatdagi protokolga zid. O‘zbekistonda diplomatik an’anaga ko‘ra, davlat rahbari mamlakat uchun alohida ahamiyatga ega bo‘lgan davlatlar — jumladan Rossiya, AQSh va Xitoy elchilari bilan ularning missiyasi yakunida xayrlashuv uchrashuvini o‘tkazgan.
Bunday uchrashuvning bo‘lmagani tasodif emasdek ko‘rinadi. Diplomatiyada nafaqat so‘zlar, balki ramziy ishoralar ham katta ahamiyatga ega. Shunday qilib, Toshkent va Moskva o‘rtasidagi munosabatlarda ehtiyotkorlik bilan masofa saqlanayotgani guvohi bo’lyapmiz.
G’arbiy alyans
Ammo rasmiy bayonotlar fonida bir muhim jihat tahlilchilarimiz e’tiborini tortdi: O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ketayotgan elchi bilan uchrashmadi. Bu holat odatdagi protokolga zid. O‘zbekistonda diplomatik an’anaga ko‘ra, davlat rahbari mamlakat uchun alohida ahamiyatga ega bo‘lgan davlatlar — jumladan Rossiya, AQSh va Xitoy elchilari bilan ularning missiyasi yakunida xayrlashuv uchrashuvini o‘tkazgan.
Bunday uchrashuvning bo‘lmagani tasodif emasdek ko‘rinadi. Diplomatiyada nafaqat so‘zlar, balki ramziy ishoralar ham katta ahamiyatga ega. Shunday qilib, Toshkent va Moskva o‘rtasidagi munosabatlarda ehtiyotkorlik bilan masofa saqlanayotgani guvohi bo’lyapmiz.
G’arbiy alyans
👍22❤16🔥12👎2
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Do’stumning davri o’tdi
K.Akopyan, mustaqil ekspert
Abdurashid Do‘stumning Afg‘onistonga qaytib, Tolibonni “yakson qilish” haqidagi bayonotini jiddiy qabul qilish kerakmas. Anqarada Qurbon hayiti munosabati bilan chiqish qilgan sobiq harbiy arbobning nutqini quruq gap deb baholasak bo’ladi. Do’stumning davri va umuman uning afg‘on o‘zbeklari hamda boshqa hamyurtlari orasida ega bo‘lgan nufuzi allaqachon yo’q bo’lib ketgan. Bugun bu qari chol 2000-yillar boshidagi ritorikaga yopishib, kun tartibida qolishga urinmoqda.
Biroq bugungi haqiqat boshqacha. Bugun Afg‘onistonda yagona hokimiyat to’liqligicha Tolibonga tegishli. Uning legitimligi muhokama qilinishi mumkin, ammo mavjudligini inkor etib bo‘lmaydi. Mamlakat ular nazoratida, va na qo‘shnilar, na AQShning sobiq ittifoqchilari bugun korrupsiya va vahshiyliklarga aloqador bo‘lgan eski qo‘mondonlarni qo‘llab-quvvatlashga tayyor emas, shu jumladan Do‘stumni ham. Uning Dashti-Layli voqealarini eslatib, jamoatchilikni qo‘rqitishga urinishlari ayniqsa fojeaviy tarix fonida bepisand va xavfli ko‘rinadi — qolaversa, bu jinoyat uchun u hanuz javob bermagan.
Odamlar urushlardan, yolg‘on va manipulyatsiyalardan charchagan. Ularni bugun xavfsizlik, ish va farzandlari uchun tinch kelajak ko‘proq qiziqtiradi. Shu sababdan mahalliy etnik ozchiliklarning Do’stumni qo’llab-quvvatlash ehtimoli o’ta past - deyarli imkonsiz.
Do‘stum uchun haqiqatni tan olish vaqti keldi: marshal davri tugagan. Tarix oldinga qarab harakat qilmoqda, va o‘tmishdagi siyosiy ruhlarni qayta tiriltirishga urinishlar uning yangi Afg‘oniston haqiqatlaridan qanchalik uzoqligini yana bir bor ko‘rsatmoqda.
@erontahlili
K.Akopyan, mustaqil ekspert
Abdurashid Do‘stumning Afg‘onistonga qaytib, Tolibonni “yakson qilish” haqidagi bayonotini jiddiy qabul qilish kerakmas. Anqarada Qurbon hayiti munosabati bilan chiqish qilgan sobiq harbiy arbobning nutqini quruq gap deb baholasak bo’ladi. Do’stumning davri va umuman uning afg‘on o‘zbeklari hamda boshqa hamyurtlari orasida ega bo‘lgan nufuzi allaqachon yo’q bo’lib ketgan. Bugun bu qari chol 2000-yillar boshidagi ritorikaga yopishib, kun tartibida qolishga urinmoqda.
Biroq bugungi haqiqat boshqacha. Bugun Afg‘onistonda yagona hokimiyat to’liqligicha Tolibonga tegishli. Uning legitimligi muhokama qilinishi mumkin, ammo mavjudligini inkor etib bo‘lmaydi. Mamlakat ular nazoratida, va na qo‘shnilar, na AQShning sobiq ittifoqchilari bugun korrupsiya va vahshiyliklarga aloqador bo‘lgan eski qo‘mondonlarni qo‘llab-quvvatlashga tayyor emas, shu jumladan Do‘stumni ham. Uning Dashti-Layli voqealarini eslatib, jamoatchilikni qo‘rqitishga urinishlari ayniqsa fojeaviy tarix fonida bepisand va xavfli ko‘rinadi — qolaversa, bu jinoyat uchun u hanuz javob bermagan.
Odamlar urushlardan, yolg‘on va manipulyatsiyalardan charchagan. Ularni bugun xavfsizlik, ish va farzandlari uchun tinch kelajak ko‘proq qiziqtiradi. Shu sababdan mahalliy etnik ozchiliklarning Do’stumni qo’llab-quvvatlash ehtimoli o’ta past - deyarli imkonsiz.
Do‘stum uchun haqiqatni tan olish vaqti keldi: marshal davri tugagan. Tarix oldinga qarab harakat qilmoqda, va o‘tmishdagi siyosiy ruhlarni qayta tiriltirishga urinishlar uning yangi Afg‘oniston haqiqatlaridan qanchalik uzoqligini yana bir bor ko‘rsatmoqda.
@erontahlili
👍11❤7🔥3👎1
Rossiyadagi bosim kuchaymoqda: rasmiy Toshkent qanday harakat qilishi kerak?
S.Pinxasova, mustaqil ekspert
Markaziy Osiyolik, jumladan O‘zbekistonlik mehnat muhojirlari bilan bog‘liq vaziyat Rossiyada tobora xavotirli tus olmoqda. So‘nggi haftalarda Rossiya huquq-tartibot idoralari yanada qattiqqo‘l harakat qila boshladi — ommaviy reydlar, qo‘lga olishlar ko‘paydi, migrantlar ishtirokidagi biznes egalariga bosim kuchaymoqda. Bularning barchasi ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda, ayniqsa, Pravoslav cherkovi va “Tsargrad” telekanaliga yaqin bo‘lgan ultrakonservativ doiralar tomonidan ksenofobik chiqishlar bilan birga olib borilmoqda.
Ekspertlar aytishicha, Rossiya kuch tuzilmalari Trampning “qattiq migratsion siyosati”dan ruhlanib harakat qilmoqda: ular muammoni faqat kuch orqali hal qilish mumkin, degan fikrdalar. Biroq, Rossiya Ichki ishlar vazirligidagi ichki tartibsizlik (tuzilmadagi islohotlar va kadrlar almashinuvi) tufayli bu masala shaxsiy tashabbuslar asosida hal qilinmoqda. Kim balandroq gapirsa, o‘sha haq. Natijada oddiy migrantlar jabrlanayotgan tartibsizlik yuzaga kelmoqda.
O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi allaqachon reaksiya bildirdi — Moskvaga rasmiy norozilik notasi yuborilib, ksenofobik chiqishlarga barham berish va Rossiyadagi O‘zbekiston fuqarolarining xavfsizligini ta’minlash talab qilindi. Rossiya tomoni mojaroning oldini olish uchun maxsus xizmatlar o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish zarurligini bildirdi. Ammo hozirda migratsion masalalarda kuch tizimlari amalda asosiy rolni o‘ynayotgani sababli, bu muammo yaqin orada hal bo‘lishiga ishonish juda qiyin.
Vaziyat xavfli tus olishi oqibatida davlatlararo munosabatlar ham yomonlashishi mumkin. Bunday tendensiya allaqachon kuzatilmoqda: Ozarbayjonda ham Rossiyaga qarshi tanqidlar kuchaymoqda va mahalliy rasmiylar o‘z fuqarolariga nisbatan har qanday tazyiqqa keskin javob berilishini bildirmoqda. Rossiyaning o‘zida ham elitalar orasida ziddiyat bor — kimdir yumshoq yondashuv tarafdori (TIV, biznes elitalar), boshqalar (kuch ishlatar tuzlimalar) kuch ishlatishni yoqlab chiqmoqda.
Bu sharoitda O‘zbekiston nima qilishi kerak? Eng avvalo — faqat diplomatik notalar bilan cheklanmaslik zarur.
Bundan tashqari:
a) Rossiya TIV bilan emas, balki Moskva hokimyati, Federal Kengash va holatga real ta’sir ko‘rsata oladigan boshqa tuzilmalar bilan faol ishlash;
b) Rossiyadagi O‘zbekiston fuqarolarining huquqlarini monitoring qilish bo‘yicha doimiy guruh tuzish va har oylik hisobotlar e’lon qilib borish;
d) Migrantlarga huquqiy yordam ko‘rsatuvchi diasporalar va tashkilotlar tarmog‘ini kengaytirish;
e) Rossiyaga yangi migratsion hamkorlik formati taklif qilish — bu formatda diplomatlar bilan bir qatorda inson huquqlari himoyachilari va kuch tuzilmalari ham ishtirok etishi lozim;
f) Mehnat migrantlarini muhofaza qilish va mintaqaviy yondashuvni ishlab chiqish bo’yicha Markaziy Osiyo davlatlari sammitini o‘tkazish kerak.
Migratsiya endi faqat iqtisodiy emas, balki xavfsizlik va xalqaro nufuz masalasidir. O‘zbekiston qat’iyat bilan harakat qilib, fuqarolarini himoya qilishi va tizimli yechimlar taklif etishi lozim.
Strategic Focus: Central Asia
S.Pinxasova, mustaqil ekspert
Markaziy Osiyolik, jumladan O‘zbekistonlik mehnat muhojirlari bilan bog‘liq vaziyat Rossiyada tobora xavotirli tus olmoqda. So‘nggi haftalarda Rossiya huquq-tartibot idoralari yanada qattiqqo‘l harakat qila boshladi — ommaviy reydlar, qo‘lga olishlar ko‘paydi, migrantlar ishtirokidagi biznes egalariga bosim kuchaymoqda. Bularning barchasi ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda, ayniqsa, Pravoslav cherkovi va “Tsargrad” telekanaliga yaqin bo‘lgan ultrakonservativ doiralar tomonidan ksenofobik chiqishlar bilan birga olib borilmoqda.
Ekspertlar aytishicha, Rossiya kuch tuzilmalari Trampning “qattiq migratsion siyosati”dan ruhlanib harakat qilmoqda: ular muammoni faqat kuch orqali hal qilish mumkin, degan fikrdalar. Biroq, Rossiya Ichki ishlar vazirligidagi ichki tartibsizlik (tuzilmadagi islohotlar va kadrlar almashinuvi) tufayli bu masala shaxsiy tashabbuslar asosida hal qilinmoqda. Kim balandroq gapirsa, o‘sha haq. Natijada oddiy migrantlar jabrlanayotgan tartibsizlik yuzaga kelmoqda.
O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi allaqachon reaksiya bildirdi — Moskvaga rasmiy norozilik notasi yuborilib, ksenofobik chiqishlarga barham berish va Rossiyadagi O‘zbekiston fuqarolarining xavfsizligini ta’minlash talab qilindi. Rossiya tomoni mojaroning oldini olish uchun maxsus xizmatlar o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish zarurligini bildirdi. Ammo hozirda migratsion masalalarda kuch tizimlari amalda asosiy rolni o‘ynayotgani sababli, bu muammo yaqin orada hal bo‘lishiga ishonish juda qiyin.
Vaziyat xavfli tus olishi oqibatida davlatlararo munosabatlar ham yomonlashishi mumkin. Bunday tendensiya allaqachon kuzatilmoqda: Ozarbayjonda ham Rossiyaga qarshi tanqidlar kuchaymoqda va mahalliy rasmiylar o‘z fuqarolariga nisbatan har qanday tazyiqqa keskin javob berilishini bildirmoqda. Rossiyaning o‘zida ham elitalar orasida ziddiyat bor — kimdir yumshoq yondashuv tarafdori (TIV, biznes elitalar), boshqalar (kuch ishlatar tuzlimalar) kuch ishlatishni yoqlab chiqmoqda.
Bu sharoitda O‘zbekiston nima qilishi kerak? Eng avvalo — faqat diplomatik notalar bilan cheklanmaslik zarur.
Bundan tashqari:
a) Rossiya TIV bilan emas, balki Moskva hokimyati, Federal Kengash va holatga real ta’sir ko‘rsata oladigan boshqa tuzilmalar bilan faol ishlash;
b) Rossiyadagi O‘zbekiston fuqarolarining huquqlarini monitoring qilish bo‘yicha doimiy guruh tuzish va har oylik hisobotlar e’lon qilib borish;
d) Migrantlarga huquqiy yordam ko‘rsatuvchi diasporalar va tashkilotlar tarmog‘ini kengaytirish;
e) Rossiyaga yangi migratsion hamkorlik formati taklif qilish — bu formatda diplomatlar bilan bir qatorda inson huquqlari himoyachilari va kuch tuzilmalari ham ishtirok etishi lozim;
f) Mehnat migrantlarini muhofaza qilish va mintaqaviy yondashuvni ishlab chiqish bo’yicha Markaziy Osiyo davlatlari sammitini o‘tkazish kerak.
Migratsiya endi faqat iqtisodiy emas, balki xavfsizlik va xalqaro nufuz masalasidir. O‘zbekiston qat’iyat bilan harakat qilib, fuqarolarini himoya qilishi va tizimli yechimlar taklif etishi lozim.
Strategic Focus: Central Asia
👍23❤10👏10🔥5🥱1
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Eron yadroviy dasturi bo‘yicha muzokaralar kerakli natija bermadi. Aksincha, AQSH va Isroil Eronga va uning yadroviy obyektlariga birgalikda zarba berishi mumkinligi faol muhokama qilinmoqda.
Agar bu ro‘y bersa, AQSH va Rossiya global qarama-qarshilikda butunlay turli tomonlarda qoladi — ya’ni, geosiyosiy jihatdan qarama-qarshi qutblarga ajraladi. Ular o‘rtasidagi muloqot muzlaydi.
Bugun dunyodagi asosiy o‘yinchilar (AQSH, Xitoy va Rossiya) global muvozanatni ta’minlashi mutlaqo imkonsiz.
Murosaning o‘rniga — keskinlik, umumiy yechimlar o‘rniga — kelajakdagi inqirozga tayyorgarlik ko’rilmoqda. Bugungi global siyosiy manzara aynan shunday.
@erontahlili
Agar bu ro‘y bersa, AQSH va Rossiya global qarama-qarshilikda butunlay turli tomonlarda qoladi — ya’ni, geosiyosiy jihatdan qarama-qarshi qutblarga ajraladi. Ular o‘rtasidagi muloqot muzlaydi.
Bugun dunyodagi asosiy o‘yinchilar (AQSH, Xitoy va Rossiya) global muvozanatni ta’minlashi mutlaqo imkonsiz.
Murosaning o‘rniga — keskinlik, umumiy yechimlar o‘rniga — kelajakdagi inqirozga tayyorgarlik ko’rilmoqda. Bugungi global siyosiy manzara aynan shunday.
@erontahlili
❤7👍6⚡1
Yaqin Sharqdagi harbiy-siyosiy vaziyatni kuzatish uchun @erontahlili kanaliga qo’shiling.
Bu yerda barcha tekshirilgan, aniq va tezkor ma’lumotlarni topasiz. Hech qanday senzura yo’q.
✔️ @erontahlili
Bu yerda barcha tekshirilgan, aniq va tezkor ma’lumotlarni topasiz. Hech qanday senzura yo’q.
Please open Telegram to view this post
VIEW IN TELEGRAM
👍6❤3🔥1
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Eronga qarshi axborot urushi
M.Imomov, mustaqil ekspert
Fors ko‘rfazi atrofida keskinlik kuchayayotgan va Eron hamda AQSH o‘rtasida ehtimoliy harbiy to‘qnashuv haqida turli signallar paydo bo‘layotgan bir vaqtda, Eron tomoni vaziyatga nisbatan ehtiyotkorlik bilan yondashmoqda va diqqatni siyosiy omillarga qaratmoqda. Al-Mayadeen telekanaliga bergan intervyusida Eron rasmiylariga yaqin manba bugungi kunda Vashington va Tehron o‘rtasida harbiy to‘qnashuvga tayyorgarlik ko‘rilayotgani haqida real belgilar yo‘qligini bildirdi.
Uning aytishicha, Isroil AQSHni Eronga qarshi bevosita harbiy qarama-qarshilikka tortishga harakat qilmoqda, ammo hozirgi sharoitda bu ssenariy amalga oshish ehtimoli past. Shuningdek, u Isroil tomonidan Eron yadroviy obyektlariga qilingan har qanday hujum Tehron tomonidan misli ko‘rilmagan javobga olib kelishini ta’kidladi.
Eron pozitsiyasiga ko‘ra, AQSH ushbu keskinlikni urush boshlanishining belgisi sifatida emas, balki muzokaralarda o‘ziga qulayroq shartlarni qo‘lga kiritish uchun bosim vositasi sifatida qo‘llamoqda. Bu — siyosiy va axborot xarakteridagi manevr bo‘lib, Eronni tiyilish va murosaga majburlashga qaratilgan.
Xulosa qilib aytganda, tashqi faollikka qaramay, hozircha urushga olib boruvchi aniq harakatlar kuzatilmayapti. Biroq mintaqa har qanday provokatsiya yoki xatoga o‘ta sezgir bo‘lib qolmoqda — bu omillar istalgan paytda keskin eskalatsiyaga turtki bo‘lishi mumkin.
@erontahlili
M.Imomov, mustaqil ekspert
Fors ko‘rfazi atrofida keskinlik kuchayayotgan va Eron hamda AQSH o‘rtasida ehtimoliy harbiy to‘qnashuv haqida turli signallar paydo bo‘layotgan bir vaqtda, Eron tomoni vaziyatga nisbatan ehtiyotkorlik bilan yondashmoqda va diqqatni siyosiy omillarga qaratmoqda. Al-Mayadeen telekanaliga bergan intervyusida Eron rasmiylariga yaqin manba bugungi kunda Vashington va Tehron o‘rtasida harbiy to‘qnashuvga tayyorgarlik ko‘rilayotgani haqida real belgilar yo‘qligini bildirdi.
Uning aytishicha, Isroil AQSHni Eronga qarshi bevosita harbiy qarama-qarshilikka tortishga harakat qilmoqda, ammo hozirgi sharoitda bu ssenariy amalga oshish ehtimoli past. Shuningdek, u Isroil tomonidan Eron yadroviy obyektlariga qilingan har qanday hujum Tehron tomonidan misli ko‘rilmagan javobga olib kelishini ta’kidladi.
Eron pozitsiyasiga ko‘ra, AQSH ushbu keskinlikni urush boshlanishining belgisi sifatida emas, balki muzokaralarda o‘ziga qulayroq shartlarni qo‘lga kiritish uchun bosim vositasi sifatida qo‘llamoqda. Bu — siyosiy va axborot xarakteridagi manevr bo‘lib, Eronni tiyilish va murosaga majburlashga qaratilgan.
Xulosa qilib aytganda, tashqi faollikka qaramay, hozircha urushga olib boruvchi aniq harakatlar kuzatilmayapti. Biroq mintaqa har qanday provokatsiya yoki xatoga o‘ta sezgir bo‘lib qolmoqda — bu omillar istalgan paytda keskin eskalatsiyaga turtki bo‘lishi mumkin.
@erontahlili
👍8❤4🔥3⚡1
IV Toshkent Xalqaro Investitsiya Forumi dasturi doirasida:
- Afg‘oniston bilan Imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitim hamda 2025–2026 yillarga mo‘ljallangan savdo-iqtisodiy va sanoat sohalarida hamkorlik dasturi imzolandi.
- Ozarbayjonning Agalarov Development kompaniyasi bilan Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida Sea Breeze Uzbekistan to‘rt fasllik kurortini qurish bo‘yicha kelishuv imzolandi. Loyiha umumiy qiymati 5 milliard dollar bo‘lib, 577 gektar, jumladan, birinchi bosqichda 100 gektar maydonda qurilish ishlari olib borilishi ko‘zda tutilgan.
Strategic Focus: Central Asia
- Afg‘oniston bilan Imtiyozli savdo to‘g‘risidagi bitim hamda 2025–2026 yillarga mo‘ljallangan savdo-iqtisodiy va sanoat sohalarida hamkorlik dasturi imzolandi.
- Ozarbayjonning Agalarov Development kompaniyasi bilan Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida Sea Breeze Uzbekistan to‘rt fasllik kurortini qurish bo‘yicha kelishuv imzolandi. Loyiha umumiy qiymati 5 milliard dollar bo‘lib, 577 gektar, jumladan, birinchi bosqichda 100 gektar maydonda qurilish ishlari olib borilishi ko‘zda tutilgan.
Strategic Focus: Central Asia
👍11🔥7⚡3❤1