Moskvadagi manbalarga ko‘ra, Kreml Rossiyadagi ozarbayjon diasporasiga nisbatan yangi bosim to‘lqiniga tayyorlanmoqda. Bahona — FXXning (FSB) go‘yoki “ozarbayjon jinoyat guruhlari Ukraina va Britaniya maxsus xizmatlari bilan aloqada” degan shubhali gumonlari. Rasmiylar aynan ozarbayjon kanallari orqali Rossiyaga portlovchi moddalar olib kirilgan bo‘lishi mumkin, degan bayonot bilan yangi ayblov kampaniyasini boshlab yubormoqchi.

Aslida esa bu — xavfsizlikdagi haqiqiy muvaffaqiyatsizliklar va Kremlning tajovuzkor tashqi siyosatidan xalqning e’tiborini chalg‘itish uchun “ichki dushman” izlashdan boshqa narsa emas.

Boku tomonidan bo‘layotgan keskin munosabat mutlaqo o‘rinli. Qayd etilishicha, Rossiya harbiylari yaqinda Ukrainadagi Ozarbayjon biznesi bilan bog‘liq infratuzilmalarga, xususan yoqilg‘i terminallariga zarba bergan.

Kreml avvalgidek “dushman obrazini” sobiq ittifoqdoshlar orasidan yaratish taktikasini takrorlamoqda. Endi navbatda Ozarbayjonda — mustaqil, suveren va mintaqada tobora ta’sirchan bo‘layotgan davlat, u Kremlning imperiyaparast o‘yinlarida vosita bo‘lishni istamayapti.

Bu sharoitda Boku o‘z prinsipial pozitsiyasini namoyon qilmoqda: mavqeini saqlab, Moskvaning bosimi va manipulyatsiyalariga bo‘ysunmayapti.
Qo‘rqitish va shantaj orqali shart qo‘yish davri ortda qoldi.

Strategic Focus: Central Asia

Eronning tashqi siyosati: tajovuzmi yoki mudofaa?

Muhammad Shamsuddinov, siyosiy ekspert (Tojikiston)

Internetda ba’zilar Eronning tashqi siyosati va ritorikasini u uzoq yillardan beri yahudiylar davlatini yo’q qilish bilan tahdid qilgani bois tajovuzkor deb baholab, Isroilning unga nisbatan harakatlarini adolatli va qonuniy deb hisoblayotganini o‘qib turibman. Ularning fikricha, Isroil tomonidan uyushtirilgan hujumlar xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan preventiv zarbalardir. Hech shubhasiz, bu ikki davlat tashqi siyosatining tub mohiyatini tushunmaslikdan dalolat beradi.

Bugungi kunda Eron mudofaa xarakteridagi tashqi siyosat olib bormoqda. Uning harbiy doktrinalari Islom Respublikasi (ya’ni hukumat)ning omon qolishi va xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan. Bu borada masalaga aniqlik kiritish uchun tarixga murojaat qilish zarur. 1979-yilgi Eron inqilobidan so‘ng yangi hukumat “islomiy inqilobni eksport qilish” siyosatini tanlagan edi. Tehronda o‘sha vaqtda ularning inqilobi mintaqadagi xalqlarni ilhomlantirishi mumkin, deb hisoblashgan. Ta’kidlash joiz, bu hokimiyat tepasiga inqilob yo‘li bilan kelgan kuchlarga xos bo‘lgan xususiyat: o‘z tajribasini boshqa mamlakatlarga ham yoyish istagi. Masalan, Fransiya inqilobidan keyin yakobinchilar Yevropa xalqlarini o‘z hukmdorlariga qarshi bosh ko‘tarishga da’vat etgan va inqilobiy tajribani butun qit’aga yoyishga urinib ko‘rishgan. Napoleon davrida esa butun Yevropa bonapartistlarning oyoqlari ostida edi.

Oktabr inqilobidan so‘ng Trotskiy “зажечь мировой пожар”, ya’ni inqilobni butun dunyoga yoyish g‘oyasini ilgari surgan edi. Bu fikr butun bir siyosiy oqim va harakatga aylangan, millionlab odamlarning ongini egallagan va hatto bugungi kunda global siyosatda muhim lavozimlarni egallayotgan shaxslar ongida saqlanib qolgan.

Xuddi shunday fikrlash uslubi eronlik inqilobchilarda ham mavjud edi. G‘alaba eyforiyasi ostida ular o‘zlarining kuchiga ishona boshlashdi va bu kuchni global darajada yoyish mumkin deb hisoblashdi. Ammo 1980–1988 yillardagi Eron-Iroq urushi boshlanganida, butun dunyo — AQSh, SSSR va hattoki o‘sha paytda Iroq bilan keskin munosabatda bo‘lgan Isroil ham — Tehrondagi yangi hokimiyatga qarshi Bag‘dod tarafini oldi. Bu keng ko‘lamli ko‘mak Erondagi yangi islomiy hukumatning inqilobiy jo‘shqinligini jilovlashga qaratilgan edi. Aynan shu paytda Eron rahbariyati butun dunyo ularga qarshi birlashganini, ularni yo‘q qilishga intilayotganini anglab yetdi.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Eron-Iroq urushi va Xomeyni vafotidan so‘ng Eron ichkarisida tashqi siyosat kelajagi bo‘yicha keskin bahslar boshlandi. Asosiy qarama-qarshilik — “islomiy inqilobni eksport qilish” siyosatini davom ettirish yoki “Eronning o‘zida islomiy hokimiyatni saqlab qolish” yo‘nalishlari bo’yicha kuzatildi. Ana shunday vaziyatda Tehron “Umm al-Qura” (“Shaharlarning onasi”) deb ataluvchi doktrinani qabul qildi. Bu g‘oya aslida yangilik emas edi — XX asr boshidagi islom islohotchilari (arablar) ta’limotlarida mavjud edi.

Mazkur doktrina Makka shahrini islom dunyosining siyosiy poytaxti, shaharlarning onasi sifatida e’tirof etgan. Eron versiyasida esa, inqilobdan so‘ng chin islom faqat Eronda g‘alaba qozongan deb hisoblanib, shunga ko‘ra, islom yetakchiligi roli unga o‘tishi lozim degan da’vo ilgari surilgan. Biroq, bu doktrinaning asosiy g‘oyasi bu emas edi. Asosiy maqsad — Erondagi islomiy inqilobni, ya’ni islomiy hukumatni himoya qilish edi.

Mazkur yondashuv Eron Islom Respublikasining tashqi siyosati asosiga aylanadi va unga mudofaa xarakteri beradi. Tehronning harbiy-siyosiy harakatlari to‘liq ravishda islomiy hukumatni saqlab qolishga yo‘naltiriladi. Bu maqsadda Eronga tayanadigan muntazam va nomuntazam guruhlar tarmog‘i yaratiladi — ular keyinchalik “Qarshilik o‘qi” (Axis of Resistance) nomini oladi. AQSH va Isroil esa Eronning islomiy hukumatiga tahdid solayotgan ekzistensial dushmanlar sifatida ko‘riladi. “Qarshilik o‘qi” birinchi navbatda ushbu davlatlarning mintaqadagi pozitsiyalariga qarshi yo‘naltiriladi va ulardan Eron hukumatiga tahdid tug‘ilgudek bo‘lsa, hujumga o‘tadi.

Shunday qilib, Eron tashqi siyosatining markaziy elementi — mudofaa bo’lib qolmoqda, ya’ni islomiy hukumatni himoya qilish.

Strategic Focus: Central Asia

Oʻzbekiston va Ozarbayjon: yagona vektor

M.Imomov, mustaqil ekspert

2025-yil iyul oyida Oʻzbekiston Prezidentining Ozarbayjonga davlat tashrifi ikki davlat oʻrtasidagi strategik muloqot va har tomonlama sheriklikka sodiqlikning yana bir yorqin dalilidir. Bu tashrif oʻzbek-ozarbayjon munosabatlarining kuchli siyosiy asosga, oʻzaro ishonchga va uzoq muddatli manfaatlarga tayanganini ko‘rsatdi.

So‘nggi yillarda ikki tomonlama aloqalar keskin faollashdi. Faqat 2017-yildan beri 200 ga yaqin yuqori darajadagi tashriflar amalga oshirilgani bu hamkorlikning beqiyos sur’atda rivojlanayotganini tasdiqlaydi. Bu raqamlar ortida iqtisodiy integratsiya, energetika, transport, madaniy-gumanitar almashinuv va axborot xavfsizligigacha bo‘lgan keng qamrovli yo‘nalishlarda olib borilayotgan tizimli ishlar turibdi.

Axborot siyosati bu strategik yo‘nalishlar qatorida alohida oʻrin tutmoqda. 2024-yilda Toshkentda oʻtkazilgan birinchi Oʻzbekiston-Ozarbayjon mediaforumi hamda Shusha global mediaforumida mamlakatimiz vakillarining ishtirok etishi ikki davlatning nafaqat geosiyosiy masalalarda, balki axborot maydonida ham mushtarak pozitsiyaga ega ekanini yaqqol koʻrsatdi. Hech shubhasiz, bu tashabbuslar raqamli asrda dushmanlik narrativlariga qarshi birgalikda javob berish yoʻlidagi muhim qadamlardir.

Oʻzbek-ozarbayjon munosabatlarining kuchi ularning shaklida emas, balki mazmunidadir. Bu ittifoqchilik tashqi siyosatdagi deklarativ bayonotlar bilan cheklanmay, real loyihalar va platformalar orqali umumiy maʼnaviy va axborot makonni mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Bugungi Toshkent-Boku ittifoqi — bu zamonaviy mintaqaviy diplomatiyaning faol, harakatdagi modeli. Moslashuvchan, ochiq va natijaga yo‘naltirilgan ushbu siyosiy muloqot Yevrosiyo makonida barqarorlik va taraqqiyotning yangi tayanch nuqtasiga aylanmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Bokuda O’zbekistonning yangi elchixona binosi ochildi.

Strategic Focus: Central Asia

3-iyul kuni Iqtisodiy hamkorlik tashkiloti sammiti doirasida Xonkendi shahrida O’zbekiston Prezidenti Afg’oniston Bosh vazirining iqtisodiy masalalar bo’yicha o’rinbosarini qabul qildi.

Strategic Focus: Central Asia