Putin va uning vakillarini Alyaskaga chaqirilishini bundan bir necha yil oldin Tolibonni Samarqand va Buxoroga taklif etilgan holatga o‘xshatdim.

Tolibon 1998 yil Buxoro va Samarqandda hayit nishonlaymiz deb chiqqan, ya’ni shu shaharlar­ga da’vosi borligini aytib, O‘zbekiston davlatchiligi­ga jiddiy tahdid solgan edi. Oradan yillar o‘tib, O‘zbekistonning yangi hokimiyati Tolibon vakillarini o‘zlari bir vaqtlar erishishga orzu qilgan joylarga ataylab taklif qildi, va go‘yo ularga diplomatik jest ko‘rsatganday bo‘lib, aslida, mana shu joylar bizga tegishli va hech qachon boshqacha bo‘lmaydi, buni ikki qulog‘ingga ham quyib ol, degan posyl berishgandi. O‘shanda toliblar hayit namozini o‘qib bo‘lib, jimgina uylariga ravona bo‘lishgan.

Rossiya ham, rasmiy va norasmiy tarzda, o‘z targ‘ibot mashinasi orqali o‘zining “tarixiy yerlarini qaytarish” rejasi haqida bong urib turadi. Bugun Rossiya delegatsiyasi tarixiy vataniga chaqirtilayotgani bir tomondan chiroyli va do‘stona harakatga o‘xshagani bilan, Tramp, asli olganda, AQSh Rossiyadan bir paytlar uning hududini tortib ololganini eslatib qo‘ymoqchi va bu bilan raqibidan ancha qudratli va ustun ekanini namoyish etmoqchi bo‘lyapti. “Tarixiy yerlaringni qaytarib olmoqchi bo‘lsang, kuching yetsa, ishni eng avvalo Alyaskadan boshla”, deyilayotgandek. Kerak bo‘pqolsa, yana biror bir yerlaringni tortib ololamiz, deb ham aytishayotgandir balki.

****

Tramp kechagi uchrashuvdan so‘ng, ikki davlat o‘rtasida iliqlik namoyon bo‘layotganini va endi ko‘p narsa Ukrainaga bog‘liq ekanini gapirib chiqdi. Biroq, g‘arb nufuzli nashrlari uchrashuvda hech qanday muhim kelishuvlar imzolamagani haqida yozayapti. Hech narsa o‘zgarmaganga o‘xshayapti.

Temurmalik Tojiddinzoda

Strategic Focus: Central Asia

AQSh - Rossiya sammitining yakunlari bo’yicha SFCA ekspertlarining fikri:

A.Qodirov: Alyaskadagi sammit shuni ko‘rsatdiki, qattiq ritorikaga qaramay, tomonlarda eskalatsiyani oldini olish va o‘yinning minimal qoidalarini shakllantirishga qiziqish saqlanib qolmoqda. Bunday murakkab sharoitda yuzma-yuz uchrashuvning o‘zi ham mas’uliyatli muloqotga tayyorgarlik signali sifatida baholanishi mumkin.

K.Ametov: Aslida sammit chuqur ziddiyatlarni ochib berdi: na xavfsizlik, na iqtisodiyot bo‘yicha hatto oddiy kelishuvlarga erishilmadi. Hech shubhasiz, Putin har doimgidek o‘zini “tengsiz strateg” qilib ko‘rsatishga uringan, ammo gapdan boshqa narsani taklif qila olmadi. Tramp esa teatr sahnasidagi aktyor kabi shov-shuvli iboralar bilan o‘ziga e’tibor qaratishga intildi xolos. Uchrashuv tinchlik emas, ko‘proq qarama-qarshilik muhitini mustahkamladi. Markaziy Osiyo uchun bu – jahon siyosatida yuqori darajadagi turbulentlikning saqlanishini anglatadi.

M.Imomov: Alyaska yangi yondashuvlarni sinovdan o‘tkazish maydoniga aylandi. Tomonlar o’z chegaralarini tekshirib, chiqib bo‘lmaydigan chiziqlarni belgilab oldilar. Bir tomondan – bu turg‘unlik, lekin boshqa tomondan – kelajakdagi bosqichma-bosqich kelishuvlar uchun asos bo‘lishi mumkin bo‘lgan yo’l xaritasi shakllandi. Fikrimcha, suhbat chog’ida Putin “qizil chiziqlar”dan gap ochib, o‘zining zaifliklarini yashirishga harakat qildi, Tramp esa sahnani shaxsiy PR uchun ishlatdi.

S.Pinxasova: Sammitning asosiy natijasi shundaki, jahon arxitekturasi aniq ko’p qutblilik tomon harakatlanmoqda. AQSh o‘z yetakchiligini mustahkamlashga urindi, ammo hamkorlar mustaqil pozitsiyalarini himoya qilishga tayyor ekanliklarini ko‘rsatdi.

A.Fayzullozoda: Shov-shuvli qarorlarning yo‘qligiga qaramay, amaliy effekt muhim: tomonlar ishchi aloqalarni saqlashga kelishib oldi. Global noaniqlik sharoitida bu tasodifiy hodisalar xavfini kamaytiradi. Sammit davomida Putin “qattiqqo‘l” bo’lib ko‘ringisi keldi, Tramp esa “kelishuv ustasi” bo‘lishni da’vo qildi, ammo ikkalasining ham gaplari natijasiz qoldi. Shunga qaramay, bunday pragmatizm ko‘pincha deklarativ bayonotlardan ko‘ra manfaatliroq bo‘lishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Moskvadan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, Kreml ichida Ukraina bo‘yicha muzokaralar masalasida jiddiy kelishmovchiliklar yuzaga chiqmoqda. Gap shundaki, Tramp orqali muzokaralarni qo‘llab-quvvatlovchilar va ularga qat’iy qarshi turganlar o‘rtasida keskin tortishuv boshlangan. Manbalarning ta’kidlashicha, Oreshkin hamda Putin atrofidagi bir qator maslahatchilar Zelenskiy va Yevropa Ittifoqi yetakchilari bilan bevosita muloqot yo‘lini targ‘ib qilmoqdalar.

Biroq bu g‘oya Prezidentga eng yaqin doiradagi ayrim shaxslarga yoqmagan. Xususan, Lavrov bunday sxemani xavfli deb hisoblaydi: Tramp ochiqchasiga tinchlik o‘rnatish tashabbusini o‘z nomiga yozishni istaydi va vaziyatni ommaviy nazoratidan chiqarmaslikka intiladi. Bir vaqtning o‘zida bir nechta yo‘nalishda ishlash esa Moskva – Vashington aloqalarining mustahkamlanishiga putur yetkazishi mumkin, deya ta’kidlagan vazirning yaqinlari.

Shu bilan birga, kuch ishlatar tizim vakillari – Patrushev va Narishkin boshchiligidagi blok – AQSh muzokaralarni ataylab cho‘zib, Kiyevga vaqt yutib olish imkonini berayotganini ta’kidlamoqda. Aksincha, iqtisodiy blok AQShning rolini kuchaytirish tarafdori: ularning hisoblashicha, Trampning bevosita ishtiroki Rossiyaga tezroq sanksiyalarning bir qismini yumshatish va savdo imkoniyatlarini kengaytirishga yo‘l ochishi mumkin.

So‘nggi qarorni, odatdagidek, Putin qabul qiladi. Manbalarning aytishicha, Prezident hozircha umumiy jarayondan deyarli to‘liq qoniqmoqda. Shunga qaramay, Moskvaning bir yoqlama strategiyasi hali shakllanmagan.

Strategic Focus: Central Asia

Toshkent – Islomobod ittifoqi: Yevroosiyoda uchinchi qutb shakllanyaptimi?

M.Imomov, mustaqil ekspert

19-avgust kuni Toshkentda Prezident Shavkat Mirziyoyev Pokiston Islom Respublikasi Shtablar boshliqlari birlashgan qo‘mitasi raisi, general Sahir Shamshod Mirzo boshchiligidagi delegatsiyani qabul qildi. Rasman savdo, transport va harbiy hamkorlik masalalari muhokama qilindi, aslida esa bu uchrashuvga Anadoludan Hindukushgacha bo’lgan hududlarda Islom olamining yangi geosiyosiy koalitsiyasi, oʻziga xos “Islom o’qi”ning shakllanishi yoʻlidagi qadam sifatida qarash mumkin.

Iqtisodiy natijalar e’tiborga molik: tashqi savdo aylanmasi 23% ga oshdi, yuk tashish hajmi 50% ga o’sdi, Karachi va Lahorda savdo uylari ochildi, aviaqatnovlar soni ko’paydi. Bu raqamlar Toshkent va Islomobodning allaqachon soʻzlardan amaliy ishga oʻtayotganini koʻrsatmoqda. Natijada Markaziy Osiyo – Janubiy Osiyo quruqlik va dengiz koridori shakllanmoqda. Uning ramzi - Transafgʻon temir yoʻli Afgʻonistonni beqarorlik hududidan strategik tranzit koʻprigiga aylantirib, Yevroosiyo aloqalarining yangi konfiguratsiyasini mustahkamlab bermoqda.

Biroq bu loyihani kengroq manzaradan ajratib koʻrib boʻlmaydi. Soʻnggi yillarda Turkiya va Ozarbayjon Islom oʻqining gʻarbiy qanotini mustahkamladi: Anqara harbiy va texnologik jihatdan yordam bermoqda, Boku esa energiya markazi va Sharq–Gʻarb tranzitidagi bogʻlovchi boʻgʻin sifatida chiqmoqda. Endi esa Oʻzbekiston – Pokiston tandemi sharqiy vektorni belgilamoqda. Natijada turkiy va islomiy omillar qoʻshilib ketgan yagona geosiyosiy maydon shakllanib, u yangi formatdagi kuch markaziga aylanmoqda.

Harbiy-siyosiy jihatlar ham aynan shu yoʻnalishni kuchaytirmoqda. Harbiy-texnik hamkorlikni chuqurlashtirishga kelishilganligi yangi koalitsiya xavfsizligining davlatlararo tizimi shakllanayotganini koʻrsatadi. Turkiya harbiy va texnologik tayanch, Ozarbayjon tranzit va resurslar markazi, Pokiston yadroviy qalqon va okeanga chiqish imkoniyati, Oʻzbekiston esa barcha boʻgʻinlarni yagona arxitekturaga bogʻlovchi quruqlik yadrosi sifatida maydonga chiqmoqda.

Shu tarzda Toshkent, Anqara, Boku va Islomobod asta-sekin Yevroosiyo islom olamini raqobat obyektidan mustaqil subyektga aylantirmoqdalar. Aslida, yangi bosqichning mohiyati ham shunda: Islomiy blok qit’a strategik muvozanatini oʻzgartira oladigan haqiqiy alternativ kuch markaziga aylanmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Rossiya ta’lim sohasida yon bosmoqda

Moskvadagi manbalarga ko‘ra, Rossiya Federatsiyasi Maorif vaziri S.Kravtsov V.Putinga Rossiya maktablarida migrant farzandlari uchun alohida sinflar tashkil etishni taklif qildi. Mazkur konsepsiya tezlashtirilgan til va adaptatsiya kurslarini, shuningdek, Markaziy Osiyo tillarini biladigan o‘qituvchilarni jalb etishni nazarda tutadi. Rasmiy jihatdan gap Rossiya ta’lim tizimini qo‘llab-quvvatlash haqida ketmoqda, ammo aslida bu Markaziy Osiyo omilining rus ta’lim tizimida tan olinishini anglatadi.

Bu tashabbus bevosita O‘zbekiston PA rahbari Saida Mirziyoyeva va Tojikiston Parlamentining yuqori palatasi raisi Rustam Emomalining Moskvaga qilgan so‘nggi tashriflari bilan bog‘lanmoqda. Ularning Rossiya Prezident Administratsiyasi rahbariyati bilan uchrashuvlari Markaziy Osiyo davlatlari Kreml bilan munosabatlarda asosiy ritmni belgilayotganini yaqqol ko‘rsatdi. Rossiya endi mintaqadagi hamkorlarining pozitsiyalarini inobatga olishga majbur bo‘lib, aynan shu pozitsiyalar mavjud kun tartibini bevosita shakllantirmoqda.

Manbalar aytishicha, bu g‘oya Kremlda jiddiy ko‘rib chiqilmoqda: u nafaqat maktablardagi ziddiyatlarni yumshatish vositasi sifatida, balki o‘zgargan muvozanatning aks-sadosi sifatida ko‘rilmoqda. Moskva tobora ko‘proq reaktiv tarzda harakat qilmoqda va murosalar izlamoqda. Agar tashabbus ijobiy hal qilinsa, bu shubhasiz mintaqa diplomatiyasining (katta ehtimol bilan muvofiqlashtirilgan holda olib borilgan siyosiy sa’y-harakatlarning) yutug‘i sifatida tarixga kiradi.

Xulosa qilib aytganda, agar avvallari Kreml qoidalarni o‘zi belgilashga intilgan bo‘lsa, bugun u mintaqa manfaatlarini institutsional darajada inobatga olishga majbur. Migrant farzandlari uchun alohida sinflar g‘oyasi Kreml uchun faqat ichki muammo yechimi emas, balki o‘zgargan kuch muvozanatining ramzi hamdir.

Strategic Focus: Central Asia

Foreign Affairs jurnalining oxirgi soni Xorijiy OAV kanalida chiqdi!

Strategic Focus: Central Asia

Turkmaniston va AQShning o’zaro manfaatlari

Brianne Todd, AQSh Milliy xavfsizlik kengashi Markaziy Osiyo sektori sobiq rahbari, professor

Turkmaniston tashqi ishlar vaziri R.Meredovning Vashingtonda davlat kotibi M.Rubio bilan uchrashuvi oxirgi oylarda Ashxobod va Oq uy ma’muriyati o‘rtasidagi muloqotlarning mantiqiy davomi bo‘ldi. Uchrashuvlarning tez-tez bo‘lib turishi Turkmanistonning nafaqat muloqotni qo‘llab-quvvatlash, balki uni amaliy natijalar bilan mustahkamlash istagini ko‘rsatmoqda — avvalo iqtisodiyot va energetika sohasida. AQSh uchun bu maslahatlashuvlar Markaziy Osiyo bilan aloqalarni kuchaytirish va Turkmanistonning yanada faol iqtisodiy hamkorlikka tayyorligini sinab ko‘rish strategiyasiga mos keladi.

Ekspertlar aytishicha, Turkmaniston ikki yo‘nalishdagi infratuzilma loyihasi o‘rtasida muvozanatni saqlashga intilmoqda — janubiy yo‘nalish (TAPI gaz quvuri) va g‘arbiy yo‘nalish (Transkaspiy yo‘nalishi orqali Ozarbayjonga chiqish).

TAPI Ashxobod tomonidan Janubiy Osiyoga “eshik” sifatida ko‘rilmoqda. Ammo Afg‘onistondagi xavfsizlik muammolari, Tolibonning mavqei bo‘yicha noaniqlik hamda doimiy moliyaviy yetishmovchilik ushbu loyihani uzoq muddatda amalga oshmasligidan darak beradi.

Transkaspiy varianti esa Yevropaga Janubiy gaz koridori orqali chiqish imkonini beradi. Bu ko‘proq AQSh va YI manfaatlariga javob beradi, chunki ular energiya yetkazib berishni diversifikatsiya qilishni xohlamoqda. Biroq loyiha Yevropa “yashil kun tartibi” hamda ulkan miqdorda investitsiyalar zarurligi bilan to‘qnash kelmoqda.

Shunday qilib, Turkmaniston oldida tanlov turibdi: geosiyosiy jihatdan xavfli TAPI loyihasini davom ettirish yoki Vashington va Brussel nuqtayi nazaridan yanada foydaliroq bo‘lgan Transkaspiy yo‘nalishiga o‘tish.

Aytish kerakki, har ikki yo‘nalish ham siyosat doirasidan tashqaridagi omillar bilan murakkablashmoqda: Kaspiy dengizidagi suv sathining pasayishi Transkaspiy quvurining texnik amalga oshirilishiga tahdid solmoqda; TAPI hududida esa suv resurslaridan foydalanish bosimi va iqlim xavflari (Afg‘onistondagi qurg‘oqchilik, Pokistondagi suv toshqinlari) mintaqaning barqarorligiga putur yetkazmoqda. Shu tarzda, ekologik chaqiriqlar har ikki tashabbus uchun qo‘shimcha strategik to‘siqqa aylanmoqda.

Vashington uchun ustuvor yo‘nalish aniq — bu Transkaspiy loyihasi. U Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasidagi aloqani mustahkamlaydi va Yevropaga gaz yetkazib berishda muqobil kanal yaratadi. Ayniqsa, Ozarbayjon va Armaniston o‘rtasidagi tinchlik kelishuvidan keyin mintaqada infratuzilma barqarorligi uchun noyob imkoniyat yuzaga kelgan.
Ammo Ashxobod siyosiy va moliyaviy jihatdan TAPI bilan bog‘langan. Shu bois Meredovning tashrifini AQShdan aniqlik olishga urinish sifatida baholash mumkin: ma’muriyat diplomatik bayonotlardan chiqib, haqiqiy qadamlar — amerika biznesini jalb qilish, investorlar uchun kafolatlar yaratish va mintaqada uzoq muddatli iqtisodiy strategiyani shakllantirishga tayyormi?

Xulosa qilib aytganda, Meredovning Vashingtonga tashrifi “quvurlar chorrahasi”dagi signal. Turkmaniston qaysi yo‘nalishga AQSh rozilik berishini bilishni istamoqda, AQSh esa Ashxobodning strategik uyg‘unlashuvga qay darajada tayyorligini o‘lchamoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Pragmatik uchlik: O‘zbekiston, Turkmaniston, Ozarbayjon

22-avgust kuni Avazada O‘zbekiston, Turkmaniston va Ozarbayjon rahbarlari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan tarixiy uchrashuv yangi pragmatik ittifoqlar kamarining shakllanayotganini tasdiqladi, bu jarayonda Toshkent asosiy koordinator sifatida maydonga chiqmoqda. Agar ilgari gap bir-biriga ramziy qadamlar tashlash haqida bo‘lgan bo‘lsa, bugun biz uchburchakning institutsionallashuvini kuzatmoqdamiz: qo‘shma “yo‘l xaritasi” va vazirliklarning muntazam uchrashuvlari bo‘yicha kelishuv barqaror tizimni vujudga keltirmoqda.

Ushbu konfiguratsiyaning asosiy farqi shundaki, u soxta mafkura yoki majburiy ittifoqlarga emas, balki aniq manfaatlarga asoslanadi. Asosiy e’tibor transport va tranzit yo‘nalishlarini rivojlantirish, Kaspiy portlarini modernizatsiya qilish, tariflarni pasaytirish, yangi logistika loyihalarini ishga tushirish hamda energetika hamkorligini kengaytirishga qaratiladi.

Uchrashuv yakunlari bo’yicha quyidagi asosiy tendensiyalarni kuzatishimiz mumkin:

Birinchidan, Moskva, Brussel yoki Pekinga bevosita bog‘liq bo‘lmagan holda faoliyat yurita oladigan mustaqil Kaspiy-Markaziy Osiyo klasteri paydo bo‘lmoqda.

Ikkinchidan, turkman gazi, o‘zbek transport tugunlari va ozarbayjon portlari yagona zanjirga birlashib, an’anaviy kanallardan tashqari yangi yetkazib berish yo‘nalishlarini yaratmoqda.

Uchinchidan, yangi neytrallik diplomatiyasi shakllanmoqda. Bu borada O‘zbekiston sun’iy ittifoqlarga kirmasdan, jarayonlarning ko‘rinmas muvofiqlashtiruvchisiga aylanib, yo‘nalishni belgilamoqda.

To’rtinchidan, Yevropa mazkur “pragmatistlar yo‘lagi”ni Rossiya va Eron hududlaridan o‘tuvchi beqaror marshrutlar o’rniga tanlashi mumkin.

Xulosa qilib aytganda, Avazada bo‘lib o‘tgan sammit ramziy harakatlardan amaliy ittifoqlar arxitekturasiga o‘tishni anglatdi. Bu na ittifoq, na blok va na siyosiy o‘qdir. Bu — barqarorlik va neytrallik makoni, bu yerda hamkorlik mafkuraga emas, balki transport aloqalari, o‘zaro ishonch va manfaatlar uyg‘unligiga tayanadi. Global beqarorlik sharoitida aynan shunday moslashuvchan formatlar yangi o‘yin qoidalarini belgilashni boshlamoqda.

Strategic Focus: Central Asia

22-avgust kuni Oʻzbekiston va Rossiya tashqi ishlar vazirlari oʻrtasida telefon suhbati boʻlib oʻtdi. Unda strategik hamkorlik, yetakchilar erishgan kelishuvlarni amalga oshirish hamda xalqaro maydonda pozitsiyalarni muvofiqlashtirish masalalari muhokama qilindi. Rasmiy press-reliz ortida aslida murakkab jarayon yashiringan: Moskva mintaqada yangi siyosatni shakllantirishga urinmoqda, biroq endilikda oʻyin qoidalarini Markaziy Osiyo davlatlari oʻzlari belgilamoqda.

Bugun aniq koʻrinib turibdiki, Rossiyaning anʼanaviy “resurs diplomatiyasi” oʻz samarasini yoʻqotdi: subsidiyalar va imtiyozlarni siyosiy sodiqlikka almashtirish endi natija bermayapti (buni Armaniston misolida ko’rdik). Mintaqa davlatlari haqiqiy foyda keltiradigan kontraktlarga e’tibor qaratmoqdalar: investitsiyalar, sanoatlashtirish, ish oʻrinlari va bozorlarga kirish imkoniyati.

Mintaqa duch kelayotgan asosiy chaqiriqlar aynan shu yechimlarni talab etmoqda. Tezkor demografik oʻsish, ish oʻrinlari tanqisligi va ijtimoiy-iqtisodiy inqiroz xavfi rivojlanishning aniq loyihalariga ehtiyojni vujudga keltirmoqda. “Ittifoqchilik” haqidagi ritorikaga hozir qiziqish qolmagan. Shu bilan birga, sanksiyalar Rossiyaning imkoniyatlarini keskin cheklamoqda, bu esa mintaqaning diversifikatsiya kursini kuchaytirmoqda: Xitoy, Turkiya, Fors koʻrfazi davlatlari va Gʻarb.

22-avgustdagi suhbat Rossiyaning “kun tartibida qolish” istagini koʻrsatdi. Ular kelishuvlarni tezlashtirish va gumanitar yoʻnalishni kuchaytirishni taklif qildilar. Ammo aniq investitsiyalar va ishlab chiqarishni mahalliylashtirishsiz bular ramziy bayonot boʻlib qoladi. Bundan tashqari, mintaqa endi “katta og’a” tiliga ham, iqtisodiy yordam evaziga siyosiy talablar qoʻyilishiga ham tobora kamroq rozi boʻlmoqda.

Oʻzbekiston va qoʻshnilari uchun optimal formula oddiy: “vaʼdalar oʻrniga loyihalar”. Har bir kelishuv aniq KPI’larga bogʻlanishi kerak (investitsiya hajmi, yaratilgan ish oʻrinlari, mahalliylashtirish ulushi). Faqat shunday yoʻl bilan formalizmni chetlab oʻtish va uzoq muddatli samaraga erishish mumkin.

Xulosa qilib aytganda, telefon suhbati Rossiyaning Markaziy Osiyoda yangi taʼsir vositalarini qidirayotganini eslatdi, biroq ammo endi oʻyin qoidalarini Markaziy Osiyo davlatlari belgilamoqda. Asl ustunlik esa kim aniq loyihalar va real natijalar taklif qila olishida namoyon boʻladi.

Strategic Focus: Central Asia

AQSh Markaziy Osiyo bilan jiddiy ishlashga bel bog‘lagan

Asli o‘zbekistonlik Serjio Gorning AQShning Hindistondagi Favqulodda va muxtor elchisi hamda bir vaqtning o‘zida Markaziy Osiyo bo‘yicha maxsus vakili sifatida tayinlanishi Amerikaning siyosatidagi sifat jihatidan burilishni anglatadi. Vashington endi Markaziy Osiyoni yirik davlatlar periferiyasi sifatida emas, balki Yevrosiyoda kuchlar muvozanatini belgilashda pozitsiyasini inkor qilib bo‘lmaydigan mustaqil hudud sifatida tan olmoqda.

Gorning ikki lavozimga tayinlanishi shuni ko‘rsatadiki, AQSh Janubiy va Markaziy Osiyoni bitta umumiy xavfsizlik tizimida birlashtirmoqchi.
Yangi elchining vazifalariga Markaziy Osiyo davlatlari bilan harbiy-texnik hamkorlikni kengaytirish, amerika texnologiyalarini yetkazib berish hamda Xitoyning “Bir kamar – bir yo‘l” loyihasiga qarshi choralarni muvofiqlashtirish kiradi. Shunday qilib, Markaziy Osiyo tobora Vashington, Pekin va Moskaning manfaatlari tutashadigan strategik tugun sifatida qaralmoqda.

Gornning kelib chiqishiga alohida e’tibor qaratilmoqda. 1999-yilda AQShga ko‘chib ketgan o‘zbekistonlik emigrant sifatida u Tramp administratsiyasi tomonidan mintaqaviy elita bilan bevosita muloqot o‘rnatishga qodir vositachi sifatida ko‘rilmoqda. Bu Amerika maqsadlarining jiddiyligini ko‘rsatadi: AQSh nafaqat harbiy va iqtisodiy ishtirokini mustahkamlash, balki ishonch va madaniy yaqinlikka tayangan holda Markaziy Osiyodagi siyosiy hamkorlik mexanizmlariga ham kirib borishni istamoqda.

Bu kontekstda Vashingtonning Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilk bor ilgari surilgan Markaziy va Janubiy Osiyoning o‘zaro bog‘liqligi konsepsiyasini amalda qo‘llab-quvvatlayotgani alohida e’tiborga sazovor. Xususan, Amerika strategiyasi allaqachon belgilangan mintaqaviy kun tartibiga moslashmoqda va bu jarayonda Toshkent integratsion yondashuvning asosiy me’morlaridan biri sifatida maydonga chiqmoqda.

AQSh diplomatiyasi kuchayib borayotgan bir paytda Hindiston an’anaviy ko‘p vektorli siyosatini namoyish etmoqda: Bosh vazir N.Modi ShHT sammitida ishtirok etish uchun Xitoyga tashrif buyurishga va Si Szinpin hamda V.Putin bilan uchrashuvlarga hozirlanmoqda. Markaziy Osiyo uchun bu yangi imkoniyatlar ochmoqda: mintaqa o‘z taraqqiyot va xavfsizlik strategiyasini shakllantirishda tashqi kuchlar raqobatini vositaga aylantirish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.

Xulosa qilib aytganda, Gorning tayinlanishi AQShning Markaziy Osiyo bilan jiddiy ishlashga bel bog‘laganini ko‘rsatadi. Biroq bu siyosatning muvaffaqiyati, avvalo, Markaziy Osiyo davlatlari tashqi tashabbuslarni milliy manfaatlariga mos yo‘naltira olishiga bog‘liq bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia

Avazada o’tkazilgan uch tomonlama sammit tashqi o‘yinchilar tomonidan turlicha qabul qilindi.

Ekspertlar qayd etishicha, G‘arb davlatlari o’tkazilgan sammitga Transkaspiy yo‘nalishini mustahkamlash va Markaziy Osiyoning Rossiya hamda Xitoyga qaramligini kamaytirish imkoniyati sifatida qaramoqdalar. Xususan, Yevropa Ittifoqi buni energiya yetkazib berishni diversifikatsiya qilish yo‘lida qadam sifatida ko‘radi. AQSh esa nisbatan ehtiyotkor pozitsiyani egallaydi. Vashington Rossiyaning mavqei zaiflashishini istaydi, ammo bu jarayon Xitoyning kuchayishiga olib kelmasligiga e’tibor qaratadi. Fikrimizcha, AQSh hozirgi jarayonni qo’llab-quvvatlaydi va unda faol ishtirok etishga harakat qiladi. Shunday qilib, G’arb Yevroosiyo makonidagi yangi koalitsiyasining rivojlanishidan manfaatdor.

O’z navbatida, Rossiya uchun Avazadagi sammit xavotirli signal bo‘lib ko‘rinadi. Moskva Ashxobod – Boku – Toshkent uchligini Rossiya yo‘nalishlarini chetlab o‘tuvchi muqobil koridorlarni shakllantirishga urinish sifatida qabul qiladi. Aynan shu sabab Kreml tashqi bosim va YOII hamda KXShTning zaiflashish xavfi kabi g’oyalarga asoslanib mintaqaviy loyihaga qarshi chiqishi mumkin. Shu bilan birga, Rossiyada boshqa ssenariy ham mavjud. Moskva jarayonga qo‘shilish va formatni kengaytirish masalasini ko’rib chiqishi ham mumkin. Bu holda ruslar yangi formatni Kaspiy platformasiga aylantirishni taklif qilishi mumkin. Shu tarzda, ruslar o’zining pasayib borayotgan ta’sirini saqlab qolish maqsadida turli choralarni amalga oshirgan holda yangi formatga a’zo bo’lishga intiladi.

Shu bilan birga, Turkiya bo’lib o’tgan sammitga turkiy integratsiyaning yangi tayanchi sifatida qaraydi. Anqara bu uchlikni “Turkiy dunyo” g‘oyasining amaliy ro‘yobi sifatida talqin qilishi mumkin, hatto uni rasmiy taklif etmagan bo‘lsalar ham. Turkiya transport va energetika loyihalarida qatnashish uchun faol siyosat olib borishi aniq.

Strategic Focus: Central Asia

26-avgust kuni Toshkentda ilk bor Markaziy Osiyo davlatlarining Afg‘oniston bo‘yicha maxsus vakillari uchrashuvi o‘tkazildi. Unda O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston vakillari Afg‘oniston masalalarini muntazam muhokama qilish uchun “muloqot guruhi”ni tuzishga kelishib oldilar. Yangi format shuni ko‘rsatmoqdaki, mintaqa davlatlari Kobulga nisbatan mustaqil va o‘ziga xos yondashuvni ishlab chiqishga intilmoqdalar. Muloqot guruhining tuzilishi Afg‘onistondan kelib chiqayotgan tahdidlarga: terrorizm, giyohvand moddalar savdosi va boshqalarga jamoaviy javob tizimini shakllantirishga amaliy urinish sifatida baholanmoqda. Shu bilan birga, kun tartibidagi ijobiy masalalar ham muhokama qilinmoqda: Afg‘oniston bilan iqtisodiy, savdo, transport va madaniy aloqalarni kengaytirish.

O‘zbekiston bu jarayonda o‘zining yetakchi rolini yana bir bor tasdiqladi. Uning Afg‘oniston bo‘yicha izchil siyosati yaqqol ko‘rinib turibdi: tashqi ishlar vaziri va maxsus xizmat rahbarlarining Kobulga muntazam tashriflaridan tortib, strategik infratuzilma loyihalarini ishlab chiqishgacha — “O‘zbekiston–Afg‘oniston–Pokiston” temiryo‘l koridori, suv resurslarini birgalikda boshqarish va gumanitar dasturlarni rivojlantirish. Muhimi, Toshkent hozirgi afg‘on ma’muriyatining asosiy vakillari (Bosh vazir, mudofaa, ichki ishlar va tashqi ishlar vazirlari) bilan doimiy aloqada. Shu tariqa xavfsizlik, iqtisodiyot va gumanitar hamkorlikni qamrab oluvchi ko‘p darajali aloqa arxitekturasi shakllanmoqda.

G‘arb izolyatsiya strategiyasini tanlagan bo‘lsa, O‘zbekiston qo‘shnilar bilan birgalikda ishtirok etish modelini yo‘lga qo‘ymoqda. So‘nggi yillarda Toshkent toliblar bilan yigirmadan ortiq rasmiy uchrashuvlar o‘tkazdi, ularni de-yure tan olmagan bo‘lsa-da, de-fakto barqaror hamkorlik formatini shakllantirmoqda. O‘zbekiston Markaziy Osiyoning janubiy yo‘nalishida o‘yin qoidalarini belgilovchi mintaqaviy kuchga aylandi desak bo’ladi.

Xulosa qilib aytganda, Afg‘oniston bo‘yicha “kontakt guruhining” shakllanishi O‘zbekistonning muloqot va ishonchga asoslangan siyosatining mantiqiy davomi. Toshkent “doimiy muloqot” diplomatiyasidan cho‘chimaydi, aksincha uni yumshoq yetakchilik vositasiga aylantirib, mintaqaviy siyosatdagi markaz sifatidagi rolini mustahkamlamoqda.

@erontahlili

27-avgust kuni Oʻzbekiston va Rossiya tashqi ishlar vazirlari yana telefon orqali muloqot oʻtkazishdi. Rasmiy bayonotlarda anʼanaviy tarzda savdo, investitsiya va gumanitar aloqalar tilga olindi, ammo atigi besh kun avval — 22-avgustda ham shunday suhbat boʻlib oʻtganini inobatga olsak, muzokaralar ortida yanada yirikroq siyosiy masala yashiringani ayon. Bu tez-tez aloqaga chiqishlar katta sammit oldidan pozitsiyalarni sinxronlashtirish zaruriyatidan darak beradi.

Moskva bu gal koʻproq “Markaziy Osiyo + Rossiya” formatini mustahkamlash (9 oktabr kuni Tojikistonda bo’ladi) yoki ShHT sammiti doirasida (31 avgust - 1 sentabr kunlari Xitoyda) alohida uchrashuv tashkillashtirish masalasini koʻtarayotgan boʻlishi mumkin. Katta ehtimol bilan, mazkur uchrashuvlardan boshqa yana bir katta tadbir o’tkazilishi mumkin. Rossiya alohida sammitlar orqali mintaqada ta’sirini qayta namoyish qilish, tashqi oʻyinchilar (Xitoy, Turkiya, Fors koʻrfazi davlatlari, YI) fonida oʻzini “asosiy muvofiqlashtiruvchi markaz” sifatida koʻrsatishga harakat qilmoqda. Shu bilan birga, Kreml xalqaro maydonda tobora torayib borayotgan imkoniyatlarini kompensatsiya qilish uchun ko‘p tomonlama uchrashuvlarda ramziy kuchni ko‘rsatishga intilmoqda.

Toshkent esa bunday takliflarga javoban asosiy urg‘uni pragmatik jihatlarga qaratmoqda: aniq investitsiya loyihalari, ishlab chiqarishni mahalliylashtirish va bandlik. Bugungi kundagi Markaziy Osiyosining real ehtiyoji balandparvoz bayonotlar emas, balki iqtisodiy natijalardir. Shu bois, Oʻzbekiston uchun bu kabi muloqotlar katta sammit arafasida tashabbusni qoʻldan bermaslik, oʻz shartlarini ilgari surish va oʻyin qoidalarini oʻzi belgilash imkoniyatidir.

Demak, 27-avgustdagi telefon suhbatini rejalashtirilayotgan yirik siyosiy uchrashuvlar fonida yashirin tortishuvlarning davomi sifatida talqin qilinishi mumkin. Asosiy savol esa katta sammitda kimning soʻzi ustun kelishida: Kremlmi yoki tobora mustaqil yoʻl tanlayotgan Markaziy Osiyomi?

Strategic Focus: Central Asia

Яшасин Ўзбекистон давлати! Яшасин Ўзбекистон халқи!
—
Да здравствует наш родной Узбекистан! Да здравствует народ Узбекистана!

Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X