Dushanbeda bo‘lib o‘tgan “Markaziy Osiyo – Rossiya” va MDH davlat rahbarlari sammitlari bo‘yicha SFCA ekspertlarining fikrlari
M.Imomov: Dushanbedagi sammitlar Moskvaning hanuzgacha o‘zini integratsiya markazi sifatida ko‘rsatishga urinayotganini, biroq haqiqiy kun tartibini allaqachon mintaqaning o‘zi belgilayotganini yaqqol namoyon etdi. Qozog‘iston, O‘zbekiston, Tojikiston va boshqa davlatlar tobora mustaqil harakat qilmoqda — ular o‘zaro gorizontal aloqalarni yo‘lga qo‘yib, Kremlga qaramasdan milliy manfaatlarini shakllantirmoqda. Rossiya g‘oyaviy va siyosiy markaz maqomini yo‘qotdi. Mintaqa yetakchilari Moskvaning yetakchilik da’vosini rad etib, undan faqat iqtisodiy yoki siyosiy foyda olishga intilmoqda.
S.Pinxasova: Putin delegatsiyasida Sergey Lavrovning yo‘qligi — tasodif emas, balki nozik siyosiy ishora. Ehtimol, Moskvada eski shovinistik-imperiyaviy ritorika endi Markaziy Osiyo mamlakatlariga ta’sir ko‘rsatmasligini, aksincha, salbiy oqibatlarga olib kelishini anglab yetishmoqda. Shu sababli Kreml so‘nggi paytlarda ohangini yumshatishga, keskin iboralardan qochishga urinmoqda. Biroq bu o‘zgarishlar tashqi ko‘rinishda xolos — Rossiya allaqachon zaiflashgan ta’sirini saqlab qolish uchun jon-jahdi bilan kurashmoqda.
P.Alimjonov: Rossiya o‘zini hanuz muhim geosiyosiy o‘yinchi sifatida ko‘rsatish uchun ishonchni tiklashga harakat qilmoqda. Shu nuqtai nazardan, Aliyev bilan “yarashuv” uchrashuvi alohida ahamiyatga ega. Ammo o‘zaro ishonchni bitta uchrashuv yoki sammit bilan qaytarish mumkin emas — ayniqsa Ukrainadagi urushdan so‘ng. Bugun mintaqa davlatlari uchun Kreml barqarorlikdan ko‘ra ko‘proq noaniqlik manbai bo‘lib qolgan. Shu bois Boku bilan yaqinlashuv strategik burilishdan emas, balki diplomatik omon qolish istagidan dalolat beradi.»
A.Fayzullozoda: Dushanbeda biz Putinning Markaziy Osiyoga bo‘lgan ehtiyoji qanchalik kuchli ekanini ko‘rdik. U bir necha bor mintaqa yetakchilarini Rossiya bilan savdo hajmini oshirishga, qo‘shma loyihalarda faolroq ishtirok etishga va aloqalarni uzmaslikka chaqirdi. Biroq mintaqa allaqachon o‘z tanlovini qilgan: Markaziy Osiyo strategik hamkorlarni imkon qadar diversifikatsiya qilish yo‘lidan bormoqda. Bugungi asosiy o‘yinchilar — Xitoy, Turkiya, Yevropa Ittifoqi va Fors ko‘rfazi mamlakatlari. Moskva esa hozir na jiddiy investitsiyalar, na texnologiyalar, na siyosiy kafolatlarni taklif qila oladi. Shu sababli “MO – RF” formati tobora ko‘proq ramziy ahamiyat kasb etmoqda.
K.Ametov: Dushanbedagi sammitlar Markaziy Osiyo siyosiy kun tartibida katta rezonans uyg‘otmadi.
O‘zbekistonlik ekspertlar va siyosiy sharhlovchilar orasida MDH hamda “Markaziy Osiyo – Rossiya” sammitlariga qiziqish ancha past bo‘ldi — bu uchrashuvlar, ularning fikricha, asosan protokol darajasida o‘tgan va yangi g‘oya yoki tashabbus bermagan. Aksincha, katta e’tibor Gabalada bo‘lib o‘tgan TDT sammitiga hamda BMT Bosh Assambleyasiga qaratilgandi. Bu ikki maydon yangi diplomatik dinamika va real tashabbuslar paydo bo‘layotgan makon sifatida qaralmoqda. Ko‘plab ekspertlar ta’kidlashicha, O‘zbekiston va butun mintaqa uchun global miqyosdagi ko‘p vektorli hamkorlik Rossiya boshchiligidagi integratsion loyihalarga nisbatan ancha muhim va istiqbolli yo‘nalishga aylanmoqda.
Umuman olganda, Dushanbedagi sammitlar yangi geosiyosiy haqiqatni ochib berdi: Markaziy Osiyo endi Rossiyaning “orqa hovlisi” emas. Mintaqa o‘z manfaatlar tizimini mustaqil va pragmatik tarzda qurmoqda. Moskva, bir paytlar kuch markazi bo‘lgan davlat, bugun muzokaralar stolida shunchaki ishtirokchilardan biri xolos. Putin “birlik” haqida gapirishi mumkin, biroq sahna ortida mintaqa rahbarlari allaqachon o’z tanlovini qilganlar: Rossiya bilan ehtiyotkorona va hisob-kitob bilan hamkorlik yo‘li tanlangan.
Strategic Focus: Central Asia
M.Imomov: Dushanbedagi sammitlar Moskvaning hanuzgacha o‘zini integratsiya markazi sifatida ko‘rsatishga urinayotganini, biroq haqiqiy kun tartibini allaqachon mintaqaning o‘zi belgilayotganini yaqqol namoyon etdi. Qozog‘iston, O‘zbekiston, Tojikiston va boshqa davlatlar tobora mustaqil harakat qilmoqda — ular o‘zaro gorizontal aloqalarni yo‘lga qo‘yib, Kremlga qaramasdan milliy manfaatlarini shakllantirmoqda. Rossiya g‘oyaviy va siyosiy markaz maqomini yo‘qotdi. Mintaqa yetakchilari Moskvaning yetakchilik da’vosini rad etib, undan faqat iqtisodiy yoki siyosiy foyda olishga intilmoqda.
S.Pinxasova: Putin delegatsiyasida Sergey Lavrovning yo‘qligi — tasodif emas, balki nozik siyosiy ishora. Ehtimol, Moskvada eski shovinistik-imperiyaviy ritorika endi Markaziy Osiyo mamlakatlariga ta’sir ko‘rsatmasligini, aksincha, salbiy oqibatlarga olib kelishini anglab yetishmoqda. Shu sababli Kreml so‘nggi paytlarda ohangini yumshatishga, keskin iboralardan qochishga urinmoqda. Biroq bu o‘zgarishlar tashqi ko‘rinishda xolos — Rossiya allaqachon zaiflashgan ta’sirini saqlab qolish uchun jon-jahdi bilan kurashmoqda.
P.Alimjonov: Rossiya o‘zini hanuz muhim geosiyosiy o‘yinchi sifatida ko‘rsatish uchun ishonchni tiklashga harakat qilmoqda. Shu nuqtai nazardan, Aliyev bilan “yarashuv” uchrashuvi alohida ahamiyatga ega. Ammo o‘zaro ishonchni bitta uchrashuv yoki sammit bilan qaytarish mumkin emas — ayniqsa Ukrainadagi urushdan so‘ng. Bugun mintaqa davlatlari uchun Kreml barqarorlikdan ko‘ra ko‘proq noaniqlik manbai bo‘lib qolgan. Shu bois Boku bilan yaqinlashuv strategik burilishdan emas, balki diplomatik omon qolish istagidan dalolat beradi.»
A.Fayzullozoda: Dushanbeda biz Putinning Markaziy Osiyoga bo‘lgan ehtiyoji qanchalik kuchli ekanini ko‘rdik. U bir necha bor mintaqa yetakchilarini Rossiya bilan savdo hajmini oshirishga, qo‘shma loyihalarda faolroq ishtirok etishga va aloqalarni uzmaslikka chaqirdi. Biroq mintaqa allaqachon o‘z tanlovini qilgan: Markaziy Osiyo strategik hamkorlarni imkon qadar diversifikatsiya qilish yo‘lidan bormoqda. Bugungi asosiy o‘yinchilar — Xitoy, Turkiya, Yevropa Ittifoqi va Fors ko‘rfazi mamlakatlari. Moskva esa hozir na jiddiy investitsiyalar, na texnologiyalar, na siyosiy kafolatlarni taklif qila oladi. Shu sababli “MO – RF” formati tobora ko‘proq ramziy ahamiyat kasb etmoqda.
K.Ametov: Dushanbedagi sammitlar Markaziy Osiyo siyosiy kun tartibida katta rezonans uyg‘otmadi.
O‘zbekistonlik ekspertlar va siyosiy sharhlovchilar orasida MDH hamda “Markaziy Osiyo – Rossiya” sammitlariga qiziqish ancha past bo‘ldi — bu uchrashuvlar, ularning fikricha, asosan protokol darajasida o‘tgan va yangi g‘oya yoki tashabbus bermagan. Aksincha, katta e’tibor Gabalada bo‘lib o‘tgan TDT sammitiga hamda BMT Bosh Assambleyasiga qaratilgandi. Bu ikki maydon yangi diplomatik dinamika va real tashabbuslar paydo bo‘layotgan makon sifatida qaralmoqda. Ko‘plab ekspertlar ta’kidlashicha, O‘zbekiston va butun mintaqa uchun global miqyosdagi ko‘p vektorli hamkorlik Rossiya boshchiligidagi integratsion loyihalarga nisbatan ancha muhim va istiqbolli yo‘nalishga aylanmoqda.
Umuman olganda, Dushanbedagi sammitlar yangi geosiyosiy haqiqatni ochib berdi: Markaziy Osiyo endi Rossiyaning “orqa hovlisi” emas. Mintaqa o‘z manfaatlar tizimini mustaqil va pragmatik tarzda qurmoqda. Moskva, bir paytlar kuch markazi bo‘lgan davlat, bugun muzokaralar stolida shunchaki ishtirokchilardan biri xolos. Putin “birlik” haqida gapirishi mumkin, biroq sahna ortida mintaqa rahbarlari allaqachon o’z tanlovini qilganlar: Rossiya bilan ehtiyotkorona va hisob-kitob bilan hamkorlik yo‘li tanlangan.
Strategic Focus: Central Asia
👍43❤12🔥4👎3
Nega Tolibon internet tarmog‘ini uzib qo‘ydi?
Baxriddinov Fayoziddin, Jahon Iqtisodiyoti va Diplomatiya Universiteti, Xalqaro Munosabatlar fakulteti 3-bosqich talabasi
So‘nggi yillarda Afg‘oniston eng og‘ir aloqa inqirozlaridan birini boshdan kechirdi. Bu uzilishning sababi faqat texnik nosozlikda emas, balki chuqurroq siyosiy omillar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. 29-sentabr oqshomidan 1-oktabrgacha mamlakat deyarli butunlay “onlayn hayot”dan uzildi: tolali-optik tarmoqlar uzildi, GSM va 4G xizmatlari to‘xtatildi, hattoki oddiy telefon aloqalari ham ishlamay qoldi. Natijada, deyarli 48 soat davomida afg‘onlar bir-biri bilan bog‘lana olmadi, savdo-sotiq to‘xtadi, insonparvarlik yordamlari yetkazilmay qoldi. Faollar esa bu holatni “to‘liq raqamli qorong‘ulik” deb ta’riflashdi.
Bunday miqyosdagi uzilish, albatta, birdaniga yuz bermadi. Sentyabr oyining o‘rtalaridan boshlab mamlakatning shimoliy viloyatlarida kun davomida tolali-optik internetga kirish cheklana boshlangan edi. Rasmiylar bu holatni “axloqsiz xatti-harakatlarning oldini olish” bilan izohlashgan. Oy oxiriga kelib esa, bu cheklovlar butun Afg‘oniston bo‘ylab to‘liq blokadaga aylandi - hatto poytaxt Kobulda ham aloqa tizimlari izdan chiqdi. Natijada xalqaro aviareyslar bekor qilindi, bank tizimi butunlay to‘xtab qoldi, insonparvarlik missiyalari vaqtincha to‘xtatildi, onlayn ta’limga tayanayotgan maktablar esa internetdan uzildi.
Hozirgacha Tolibon bu keng ko‘lamli blokadaga rasmiy izoh bergani yo’q. Aksincha, OAVda bir-biriga zid bayonotlar paydo bo‘ldi. Ayrim manbalarga ko‘ra, bu holat “eskirgan kabellar” hamda “texnik ta’mir” sabab yuz bergan. Afg‘onistondagi sekin internet va eskirgan infratuzilmani hisobga olganda, bunday izohni butunlay inkor etib bo‘lmaydi - ehtimol, texnik xizmat zarur bo‘lgandir. Ammo ushbu sabablar yetarlicha ishonarli emas. Agar bu faqat texnik muammo bo‘lsa, nega butun mamlakat ikki kun to‘liq internetsiz qoldi? Rasmiylarning sukuti va aniq dalillarning yo‘qligi buqaror ortida boshqa sabablar borligi to’g’risida bir qancha shubhalar uyg‘otadi.
Inson huquqlari tashkilotlari, jumladan, Amnesty International va Human Rights Watch - bu harakatni keskin tanqid qilib, uni “asosiy erkinliklarning asossiz cheklanishi” deb atadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti esa bu uzilishni afg‘on xalqining axborot olish va fikr bildirish huquqining buzilishi sifatida baholab, bu kabi amaliyotlar mamlakatdagi gumanitar inqirozni yanada chuqurlashtirishi mumkinligidan ogohlantirdi.
Strategic Focus: Central Asia
Baxriddinov Fayoziddin, Jahon Iqtisodiyoti va Diplomatiya Universiteti, Xalqaro Munosabatlar fakulteti 3-bosqich talabasi
So‘nggi yillarda Afg‘oniston eng og‘ir aloqa inqirozlaridan birini boshdan kechirdi. Bu uzilishning sababi faqat texnik nosozlikda emas, balki chuqurroq siyosiy omillar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. 29-sentabr oqshomidan 1-oktabrgacha mamlakat deyarli butunlay “onlayn hayot”dan uzildi: tolali-optik tarmoqlar uzildi, GSM va 4G xizmatlari to‘xtatildi, hattoki oddiy telefon aloqalari ham ishlamay qoldi. Natijada, deyarli 48 soat davomida afg‘onlar bir-biri bilan bog‘lana olmadi, savdo-sotiq to‘xtadi, insonparvarlik yordamlari yetkazilmay qoldi. Faollar esa bu holatni “to‘liq raqamli qorong‘ulik” deb ta’riflashdi.
Bunday miqyosdagi uzilish, albatta, birdaniga yuz bermadi. Sentyabr oyining o‘rtalaridan boshlab mamlakatning shimoliy viloyatlarida kun davomida tolali-optik internetga kirish cheklana boshlangan edi. Rasmiylar bu holatni “axloqsiz xatti-harakatlarning oldini olish” bilan izohlashgan. Oy oxiriga kelib esa, bu cheklovlar butun Afg‘oniston bo‘ylab to‘liq blokadaga aylandi - hatto poytaxt Kobulda ham aloqa tizimlari izdan chiqdi. Natijada xalqaro aviareyslar bekor qilindi, bank tizimi butunlay to‘xtab qoldi, insonparvarlik missiyalari vaqtincha to‘xtatildi, onlayn ta’limga tayanayotgan maktablar esa internetdan uzildi.
Hozirgacha Tolibon bu keng ko‘lamli blokadaga rasmiy izoh bergani yo’q. Aksincha, OAVda bir-biriga zid bayonotlar paydo bo‘ldi. Ayrim manbalarga ko‘ra, bu holat “eskirgan kabellar” hamda “texnik ta’mir” sabab yuz bergan. Afg‘onistondagi sekin internet va eskirgan infratuzilmani hisobga olganda, bunday izohni butunlay inkor etib bo‘lmaydi - ehtimol, texnik xizmat zarur bo‘lgandir. Ammo ushbu sabablar yetarlicha ishonarli emas. Agar bu faqat texnik muammo bo‘lsa, nega butun mamlakat ikki kun to‘liq internetsiz qoldi? Rasmiylarning sukuti va aniq dalillarning yo‘qligi buqaror ortida boshqa sabablar borligi to’g’risida bir qancha shubhalar uyg‘otadi.
Inson huquqlari tashkilotlari, jumladan, Amnesty International va Human Rights Watch - bu harakatni keskin tanqid qilib, uni “asosiy erkinliklarning asossiz cheklanishi” deb atadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti esa bu uzilishni afg‘on xalqining axborot olish va fikr bildirish huquqining buzilishi sifatida baholab, bu kabi amaliyotlar mamlakatdagi gumanitar inqirozni yanada chuqurlashtirishi mumkinligidan ogohlantirdi.
Strategic Focus: Central Asia
1❤28👍11💩8👎3🔥3🤬1
Davomi
Bundan tashqari, ushbu uzilish ehtimol siyosiy jihatdan puxta o‘ylangan qadam bo‘lishi ham mumkin. Chunki blokada vaqti Bagram harbiy bazasi atrofida muhokamalar kuchaygan, AQShning Afg‘onistonga qaytishi haqidagi mish-mishlar tarqagan davrga to‘g‘ri keldi. Shunday ekan, Tolibon xalqaro kuzatuvni cheklash, mish-mishlarning oldini olish va axborot oqimini to‘liq nazorat ostiga olishni maqsad qilgan bo‘lishi ham mumkin. Boshqa avtoritar rejimlar tajribasidan ma’lumki, internetni o‘chirib qo‘yish - bu noaniqlikni boshqarish va norozilikni jilovlash vositasi sifatida tez-tez qo‘llaniladi. Shuningdek, ushbu qaror ortida siyosatdan tashqari mafkuraviy sabablar ham bor bo‘lishi ehtimoldan xoli emas. Tolibon uchun internet murakkab paradoksni ifodalaydi: bir tomondan, u mamlakatni global iqtisodiyotga bog‘laydi, boshqaruvni yengillashtiradi hamda fuqarolarga muloqot imkonini beradi. Ammo boshqa tomondan, u aholiga muqobil qarashlar, tanqidiy fikrlar va Tolibon mafkurasiga zid qadriyatlarni yetkazadi. Shu ma’noda, internet ular uchun ham zarurat, ham tahdiddir. Axborotni to‘liq nazorat qilishni istagan hukumat uchun internet - mafkuraviy zaiflik manbaiga aylanishi mumkin. Bu yo‘l bilan ular axborot oqimini nazorat ostida ushlab, jamiyatni faqat o‘zlarining “afg‘on axloqiy qadriyatlari” talqiniga mos holda shakllantirishga intilmoqda.
Biroq bu siyosatning oqibatlari nihoyatda og‘ir bo‘ldi. Insonparvarlik tashkilotlari yordam yetkazishda, ayniqsa yaqinda sodir bo‘lgan zilzilalardan keyingi favqulodda choralar ko‘rishda katta kechikishlar yuz berganini bildirishdi. Raqamli tranzaksiyalar va xorijdan keladigan pul o‘tkazmalarga tayanadigan bank tizimi butunlay to‘xtadi. Kobul xalqaro aeroportidagi parvozlar aloqa yo‘qligi sabab bekor qilindi. OAV internet orqali yangilik tarqata olmadi. Eng ko‘p zarar esa ayollar va qizlarga tegdi - ular allaqachon o‘rta maktab va universitetlardan chetlashtirilgan bo‘lib, ta’lim olish uchun faqat internetga tayanishardi. Bu uzilish ularning so‘nggi imkoniyatini ham tortib oldi. Amnesty International ta’kidlaganidek, bunday chora-tadbirlar hech qanday holatda oqlanmaydi, ayniqsa aholining yarmi hayotiy ehtiyojlar uchun internet va insonparvarlik yordamlari bilan bog‘liq bo‘lgan bir paytda.
1-oktabr kuni oxirlariga kelib, Kobul va ayrim viloyatlarda internet aloqasi qisman tiklana boshlagan bo‘lsa-da, tarmoq hanuz beqaror va ayrim provayderlargagina cheklangan holda ishlamoqda. Bu esa Afg‘onistonning raqamli infratuzilmasi naqadar zaifligini va hukumatning axborot oqimini qattiq nazorat qilayotganini ko‘rsatadi. Bunday uzilishlar oddiy texnik muammo emas - ular boshqaruv tizimidagi zaiflik va institutsional barqarorlikning yo‘qligini ochib beradi. Sanksiyalar va chuqurlashib borayotgan gumanitar inqiroz sharoitida iqtisodiyotini tiklashga urinayotgan mamlakat uchun internetni cheklash xalqning ishonchini susaytiradi, investorlarni cho‘chitadi va xalqaro hamkorlikni yanada murakkablashtiradi.
Strategic Focus: Central Asia
Bundan tashqari, ushbu uzilish ehtimol siyosiy jihatdan puxta o‘ylangan qadam bo‘lishi ham mumkin. Chunki blokada vaqti Bagram harbiy bazasi atrofida muhokamalar kuchaygan, AQShning Afg‘onistonga qaytishi haqidagi mish-mishlar tarqagan davrga to‘g‘ri keldi. Shunday ekan, Tolibon xalqaro kuzatuvni cheklash, mish-mishlarning oldini olish va axborot oqimini to‘liq nazorat ostiga olishni maqsad qilgan bo‘lishi ham mumkin. Boshqa avtoritar rejimlar tajribasidan ma’lumki, internetni o‘chirib qo‘yish - bu noaniqlikni boshqarish va norozilikni jilovlash vositasi sifatida tez-tez qo‘llaniladi. Shuningdek, ushbu qaror ortida siyosatdan tashqari mafkuraviy sabablar ham bor bo‘lishi ehtimoldan xoli emas. Tolibon uchun internet murakkab paradoksni ifodalaydi: bir tomondan, u mamlakatni global iqtisodiyotga bog‘laydi, boshqaruvni yengillashtiradi hamda fuqarolarga muloqot imkonini beradi. Ammo boshqa tomondan, u aholiga muqobil qarashlar, tanqidiy fikrlar va Tolibon mafkurasiga zid qadriyatlarni yetkazadi. Shu ma’noda, internet ular uchun ham zarurat, ham tahdiddir. Axborotni to‘liq nazorat qilishni istagan hukumat uchun internet - mafkuraviy zaiflik manbaiga aylanishi mumkin. Bu yo‘l bilan ular axborot oqimini nazorat ostida ushlab, jamiyatni faqat o‘zlarining “afg‘on axloqiy qadriyatlari” talqiniga mos holda shakllantirishga intilmoqda.
Biroq bu siyosatning oqibatlari nihoyatda og‘ir bo‘ldi. Insonparvarlik tashkilotlari yordam yetkazishda, ayniqsa yaqinda sodir bo‘lgan zilzilalardan keyingi favqulodda choralar ko‘rishda katta kechikishlar yuz berganini bildirishdi. Raqamli tranzaksiyalar va xorijdan keladigan pul o‘tkazmalarga tayanadigan bank tizimi butunlay to‘xtadi. Kobul xalqaro aeroportidagi parvozlar aloqa yo‘qligi sabab bekor qilindi. OAV internet orqali yangilik tarqata olmadi. Eng ko‘p zarar esa ayollar va qizlarga tegdi - ular allaqachon o‘rta maktab va universitetlardan chetlashtirilgan bo‘lib, ta’lim olish uchun faqat internetga tayanishardi. Bu uzilish ularning so‘nggi imkoniyatini ham tortib oldi. Amnesty International ta’kidlaganidek, bunday chora-tadbirlar hech qanday holatda oqlanmaydi, ayniqsa aholining yarmi hayotiy ehtiyojlar uchun internet va insonparvarlik yordamlari bilan bog‘liq bo‘lgan bir paytda.
1-oktabr kuni oxirlariga kelib, Kobul va ayrim viloyatlarda internet aloqasi qisman tiklana boshlagan bo‘lsa-da, tarmoq hanuz beqaror va ayrim provayderlargagina cheklangan holda ishlamoqda. Bu esa Afg‘onistonning raqamli infratuzilmasi naqadar zaifligini va hukumatning axborot oqimini qattiq nazorat qilayotganini ko‘rsatadi. Bunday uzilishlar oddiy texnik muammo emas - ular boshqaruv tizimidagi zaiflik va institutsional barqarorlikning yo‘qligini ochib beradi. Sanksiyalar va chuqurlashib borayotgan gumanitar inqiroz sharoitida iqtisodiyotini tiklashga urinayotgan mamlakat uchun internetni cheklash xalqning ishonchini susaytiradi, investorlarni cho‘chitadi va xalqaro hamkorlikni yanada murakkablashtiradi.
Strategic Focus: Central Asia
❤22👍10🔥5👎2💅2
❤14🔥6👍3
Forwarded from Saida Mirziyoyeva
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
London | 14.10.2025
—
Лондон | 14.10.2025
—
Лондон | 14.10.2025
👍13🥱12❤11🔥5🎉1
O‘zbekiston o‘zining tinchlik va xavfsizlik bo‘yicha strategik narrativini shakllantirmoqda
2025-yil oktabr o‘rtalari O‘zbekistonning xalqaro subyektivligi rivojida muhim bosqich bo‘ldi. Toshkent global muloqot, mintaqaviy hamkorlik va ijtimoiy barqarorlikni yagona tinchlik va xavfsizlik tizimiga birlashtiruvchi yaxlit strategik narrativni shakllantirmoqda.
1. Global daraja: O‘zbekistonning 15 oktabr kuni Rimda o’tkazilgan “Aqaba jarayoni 2025” yig‘ilishida ishtirok etishi mamlakatning global xavfsizlik muloqotidagi faol ishtirokchiga aylanganini yana bir bor tasdiqladi (aytish kerakki, bu tadbirda mintaqadan faqat O’zbekiston va Qozog’iston TIV rahbarlari ishtirok etishdi). Ko‘plab davlatlar xalqaro forumlarni ittifoqlarini mustahkamlash maydoni sifatida ko‘rgan bir paytda, Toshkent ularni tamoyilga asoslangan dunyoqarashni ilgari surish uchun ishlatmoqda. Bizning prinsip - barqaror tinchlikka a) o‘zaro ishonch, b) inklyuzivlik va d) barcha davlatlarning teng ishtirokisiz erishish mumkin emas.
Rimda O‘zbekistonning pozitsiyasi rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasida ko‘priklar qurish g‘oyasi bilan ajralib turdi. Shu orqali Toshkent o‘zini shunchaki tizimga moslashuvchi emas, balki ko‘p qutbli dunyoning me’yoriy asoslarini shakllantiruvchi middle-power safida ko‘rsatdi.
2. Mintaqaviy daraja: Agar Rim O‘zbekistonning konseptual pozitsiyasini ramziy ifodalagan bo‘lsa, Markaziy Osiyoning diplomatik poytaxti Samarqand bu pozitsiyaning institutsional namoyon bo‘lishiga yordam berdi. O‘zbekiston Davlat xavfsizlik xizmati raisligida MDHga a’zo davlatlar Xavfsizlik organlari va maxsus xizmatlari rahbarlari Kengashining 57-majlisi bo‘lib o‘tdi. Uchrashuvda MDH mamlakatlari maxsus xizmatlari rahbarlari ishtirok etdi. Samarqand shu tariqa mintaqaviy xavfsizlik tafakkuri laboratoriyasiga aylandi. Prezident Shavkat Mirziyoyev o‘z murojaatida yaqin o‘n yillikning asosiy tahdidlarini sanab o‘tdi: 1)terrorizm, 2)transmilliy jinoyatchilik, 3)kiberxavflar va 4)sun’iy intellektdan destruktiv foydalanish.
3. Mahalliy daraja: Shu bilan birga SMTI, Progressiv islohotlar markazi va bir qator xalqaro tashkilotlar hamkorligida vodiyda birinchi Farg‘ona tinchlik forumi, o‘tkazildi. Forumda 20 mamlakatdan 300 dan ortiq ekspert, diplomat va mutaxassislar qatnashdilar.
Tadbir O‘zbekistonning turli auditoriyalarni yagona kun tartibi atrofida birlashtirish qobiliyatini ko‘rsatdi. Munozaralar ishonchni mustahkamlash, yaxshi qo‘shnichilik va Farg‘ona vodiysi barqaror rivojlanishiga bag‘ishlandi.
Yuqoridagi uchta tadbir O‘zbekiston strategik tafakkurining tizimli evolyutsiyasini ifodalaydi: Rim - global darajada qadriyatlar va ustuvor yo‘nalishlarni belgiladi; Samarqand - xavfsizlik idoralari o‘rtasidagi hamkorlik mexanizmlarini mustahkamladi; Farg‘ona - bu g‘oyalarni ijtimoiy va gumanitar darajada mustahkamladi.
Diplomatiya, maxsus xizmatlar hamkorligi va fuqarolik jamiyati ishtirokini birlashtirgan bu ko‘p darajali arxitektura O‘zbekistonning kengroq maqsadini aks ettiradi: ishtirokchilikdan tashabbuskorlikka, reaksiya bildirishdan kun tartibini shakllantirishga o‘tish.
O‘zbekiston endi global kuchlar o‘rtasida yo‘nalish izlovchi emas; u xavfsizlikning o‘z intellektual va institutsional ekotizimini yaratmoqda. Bu tizimda muloqot qarama-qarshilikni almashtirmoqda, ishonch esa xalqaro aloqalardagi asosiy valyutaga aylanmoqda.
O‘zbekiston o‘z strategik qarashini amaliy tadbiq etar ekan, endi nafaqat mintaqaviy barqarorlik kafili, balki mintaqaviy barqarorlikning siyosiy arxitektori sifatida maydonga chiqmoqda. Rasmiy Toshkent muvozanat, tashabbus va g‘oyalar orqali Markaziy Osiyoning yangi tartibini shakllantirishga qodir aktor sifatidagi mavqeini mustahkamlamoqda.
Strategic Focus: Central Asia
2025-yil oktabr o‘rtalari O‘zbekistonning xalqaro subyektivligi rivojida muhim bosqich bo‘ldi. Toshkent global muloqot, mintaqaviy hamkorlik va ijtimoiy barqarorlikni yagona tinchlik va xavfsizlik tizimiga birlashtiruvchi yaxlit strategik narrativni shakllantirmoqda.
1. Global daraja: O‘zbekistonning 15 oktabr kuni Rimda o’tkazilgan “Aqaba jarayoni 2025” yig‘ilishida ishtirok etishi mamlakatning global xavfsizlik muloqotidagi faol ishtirokchiga aylanganini yana bir bor tasdiqladi (aytish kerakki, bu tadbirda mintaqadan faqat O’zbekiston va Qozog’iston TIV rahbarlari ishtirok etishdi). Ko‘plab davlatlar xalqaro forumlarni ittifoqlarini mustahkamlash maydoni sifatida ko‘rgan bir paytda, Toshkent ularni tamoyilga asoslangan dunyoqarashni ilgari surish uchun ishlatmoqda. Bizning prinsip - barqaror tinchlikka a) o‘zaro ishonch, b) inklyuzivlik va d) barcha davlatlarning teng ishtirokisiz erishish mumkin emas.
Rimda O‘zbekistonning pozitsiyasi rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasida ko‘priklar qurish g‘oyasi bilan ajralib turdi. Shu orqali Toshkent o‘zini shunchaki tizimga moslashuvchi emas, balki ko‘p qutbli dunyoning me’yoriy asoslarini shakllantiruvchi middle-power safida ko‘rsatdi.
2. Mintaqaviy daraja: Agar Rim O‘zbekistonning konseptual pozitsiyasini ramziy ifodalagan bo‘lsa, Markaziy Osiyoning diplomatik poytaxti Samarqand bu pozitsiyaning institutsional namoyon bo‘lishiga yordam berdi. O‘zbekiston Davlat xavfsizlik xizmati raisligida MDHga a’zo davlatlar Xavfsizlik organlari va maxsus xizmatlari rahbarlari Kengashining 57-majlisi bo‘lib o‘tdi. Uchrashuvda MDH mamlakatlari maxsus xizmatlari rahbarlari ishtirok etdi. Samarqand shu tariqa mintaqaviy xavfsizlik tafakkuri laboratoriyasiga aylandi. Prezident Shavkat Mirziyoyev o‘z murojaatida yaqin o‘n yillikning asosiy tahdidlarini sanab o‘tdi: 1)terrorizm, 2)transmilliy jinoyatchilik, 3)kiberxavflar va 4)sun’iy intellektdan destruktiv foydalanish.
3. Mahalliy daraja: Shu bilan birga SMTI, Progressiv islohotlar markazi va bir qator xalqaro tashkilotlar hamkorligida vodiyda birinchi Farg‘ona tinchlik forumi, o‘tkazildi. Forumda 20 mamlakatdan 300 dan ortiq ekspert, diplomat va mutaxassislar qatnashdilar.
Tadbir O‘zbekistonning turli auditoriyalarni yagona kun tartibi atrofida birlashtirish qobiliyatini ko‘rsatdi. Munozaralar ishonchni mustahkamlash, yaxshi qo‘shnichilik va Farg‘ona vodiysi barqaror rivojlanishiga bag‘ishlandi.
Yuqoridagi uchta tadbir O‘zbekiston strategik tafakkurining tizimli evolyutsiyasini ifodalaydi: Rim - global darajada qadriyatlar va ustuvor yo‘nalishlarni belgiladi; Samarqand - xavfsizlik idoralari o‘rtasidagi hamkorlik mexanizmlarini mustahkamladi; Farg‘ona - bu g‘oyalarni ijtimoiy va gumanitar darajada mustahkamladi.
Diplomatiya, maxsus xizmatlar hamkorligi va fuqarolik jamiyati ishtirokini birlashtirgan bu ko‘p darajali arxitektura O‘zbekistonning kengroq maqsadini aks ettiradi: ishtirokchilikdan tashabbuskorlikka, reaksiya bildirishdan kun tartibini shakllantirishga o‘tish.
O‘zbekiston endi global kuchlar o‘rtasida yo‘nalish izlovchi emas; u xavfsizlikning o‘z intellektual va institutsional ekotizimini yaratmoqda. Bu tizimda muloqot qarama-qarshilikni almashtirmoqda, ishonch esa xalqaro aloqalardagi asosiy valyutaga aylanmoqda.
O‘zbekiston o‘z strategik qarashini amaliy tadbiq etar ekan, endi nafaqat mintaqaviy barqarorlik kafili, balki mintaqaviy barqarorlikning siyosiy arxitektori sifatida maydonga chiqmoqda. Rasmiy Toshkent muvozanat, tashabbus va g‘oyalar orqali Markaziy Osiyoning yangi tartibini shakllantirishga qodir aktor sifatidagi mavqeini mustahkamlamoqda.
Strategic Focus: Central Asia
👍14❤10🔥5
O‘zbekiston va Qozog‘iston ekspertlari o‘rtasidagi hamkorlik Markaziy Osiyo mintaqaviy tafakkurini yangi bosqichga chiqarmoqda. Afg‘oniston va transchegaraviy suv resurslari bo‘yicha tayyorlanayotgan qo‘shma tahliliy hisobotlar ikki davlat pozitsiyalarini yaqinlashtirib, yagona strategik qarashni shakllantirmoqda.
Sanksiyalar va geosiyosiy bosimlarga qaramay, Ostona va Toshkent Afg‘onistonni tahdid emas, balki Markaziy va Janubiy Osiyoni bog‘lovchi ko‘prik sifatida ko‘radi. Suv diplomatiyasi va xavfsizlik sohasidagi pragmatik hamkorlik mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlovchi amaliy yechimlarni namoyish etmoqda.
Ekspertlar muloqoti mintaqaviy birdamlikning amaliy ifodasidir. Bu umumiy muammolarni yagona strategiyaga aylantirish yo‘lidagi muhim qadamdir.
Quyida JIDU huzuridagi Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IAIS) va Qozog’iston Prezidenti huzuridagi Qozog’iston strategik tadqiqotlar instituti (KazISS) ekspertlari tomonidan tayyorlangan hisobot bilan tanishib chiqishni tavsiya qilamiz.
Strategic Focus: Central Asia
Sanksiyalar va geosiyosiy bosimlarga qaramay, Ostona va Toshkent Afg‘onistonni tahdid emas, balki Markaziy va Janubiy Osiyoni bog‘lovchi ko‘prik sifatida ko‘radi. Suv diplomatiyasi va xavfsizlik sohasidagi pragmatik hamkorlik mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlovchi amaliy yechimlarni namoyish etmoqda.
Ekspertlar muloqoti mintaqaviy birdamlikning amaliy ifodasidir. Bu umumiy muammolarni yagona strategiyaga aylantirish yo‘lidagi muhim qadamdir.
Quyida JIDU huzuridagi Istiqbolli xalqaro tadqiqotlar instituti (IAIS) va Qozog’iston Prezidenti huzuridagi Qozog’iston strategik tadqiqotlar instituti (KazISS) ekspertlari tomonidan tayyorlangan hisobot bilan tanishib chiqishni tavsiya qilamiz.
Strategic Focus: Central Asia
👍9❤7🔥6🆒2
Forwarded from Suhrob Bo‘ronov | Rasmiy kanal
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Кобул ва Теҳронда ўзбек тили байрами ўтказилди.
Афғонистонлик ўзбек фаолларига ҳар қанча миннатдорлик билдирса арзийди.
👉@suhrob_buranov
Афғонистонлик ўзбек фаолларига ҳар қанча миннатдорлик билдирса арзийди.
👉@suhrob_buranov
2❤57🔥19👍10
Rasul Kospanovning “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va Qozog‘iston manfaatlari: hamkorlik va raqobat o‘rtasida maqolasi ekspertlar hamjamiyatida keng muhokamaga sabab bo‘ldi.
Unda 2023-yil sentabr oyida qabul qilingan “O‘zbekiston – 2030” strategik rivojlanish dasturi va uning Qozog‘iston iqtisodiy manfaatlariga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Tahlilchi O‘zbekiston strategiyasining asosiy yo‘nalishlarini — industrializatsiya, raqamlashtirish, infratuzilma va eksport salohiyatini rivojlantirishni, shuningdek, ikki davlat o‘rtasidagi raqobat va hamkorlik nuqtalarini tahlil qilgan.
Asosiy e’tibor strategiyaning iqtisodiy o‘lchamiga qaratilgan bo‘lib, unda 2030-yilgacha O‘zbekiston YAIMini ikki barobarga oshirish, 250 milliard dollardan ortiq investitsiyalarni jalb etish, sanoat, raqamli texnologiyalar va transportni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Mutaxassis fikricha, ushbu vazifalarning amalga oshirilishi Toshkentning Markaziy Osiyodagi pozitsiyasini tubdan mustahkamlaydi va uni iqtisodiy markazga aylantiradi.
R.Kospanov ehtimoliy raqobatning bir necha sohalarini ajratib ko‘rsatgan:
1) tranzit koridorlari va logistika — bu sohada O‘zbekiston va Qozog‘iston mintaqaviy xab maqomi uchun raqobat qilmoqda, biroq harakatlarni muvofiqlashtirish orqali ikki tomon ham yutishi mumkin;
2) agrar eksport — ixtisoslashuv turlicha bo‘lsa-da, Xitoy va YOII bozorlarida raqobat ehtimoli mavjud;
3) energetika — agar O‘zbekiston “yashil” energiya va AES loyihalarini muvaffaqiyatli amalga oshirsa, u sof eksportchi mamlakatga aylanishi mumkin, shu bilan birga Qozog‘iston bilan o‘zaro to‘ldiruvchanlikni saqlab qoladi;
4) investitsiyalar — ikki davlat ham xorijiy investorlarni jalb qilishga intilmoqda va shu tarzda o‘zaro foydaga asoslangan “raqobatbardosh hamkorlik” modelini shakllantirmoqdalar.
Ekspert xulosasiga ko‘ra, “O‘zbekiston–2030” strategiyasining muvaffaqiyatli amalga oshirilishi butun Markaziy Osiyo uchun burilish nuqtasiga aylanadi. Tahlilchi fikricha, Qozog‘iston janubiy qo‘shnisining kuchayishidan cho‘chimasligi, balki pragmatizm va strategik moslashuvchanlikni namoyon etib, qo‘shma tashabbuslar, fondlar va loyihalarda faol ishtirok etishi lozim.
R.Kospanov ta’kidlashicha, oqilona yondashuv sharoitida O‘zbekiston va Qozog‘iston raqobati ijobiy tus olishi, umumiy iqtisodiy o‘sish va mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qilishi mumkin. Unga ko‘ra, Markaziy Osiyo bunday “sog‘lom raqobat”dan yutadi: potensial ziddiyatlar sinergiya va integratsiya nuqtalariga aylanishi kutilmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
Unda 2023-yil sentabr oyida qabul qilingan “O‘zbekiston – 2030” strategik rivojlanish dasturi va uning Qozog‘iston iqtisodiy manfaatlariga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Tahlilchi O‘zbekiston strategiyasining asosiy yo‘nalishlarini — industrializatsiya, raqamlashtirish, infratuzilma va eksport salohiyatini rivojlantirishni, shuningdek, ikki davlat o‘rtasidagi raqobat va hamkorlik nuqtalarini tahlil qilgan.
Asosiy e’tibor strategiyaning iqtisodiy o‘lchamiga qaratilgan bo‘lib, unda 2030-yilgacha O‘zbekiston YAIMini ikki barobarga oshirish, 250 milliard dollardan ortiq investitsiyalarni jalb etish, sanoat, raqamli texnologiyalar va transportni rivojlantirish ko‘zda tutilgan. Mutaxassis fikricha, ushbu vazifalarning amalga oshirilishi Toshkentning Markaziy Osiyodagi pozitsiyasini tubdan mustahkamlaydi va uni iqtisodiy markazga aylantiradi.
R.Kospanov ehtimoliy raqobatning bir necha sohalarini ajratib ko‘rsatgan:
1) tranzit koridorlari va logistika — bu sohada O‘zbekiston va Qozog‘iston mintaqaviy xab maqomi uchun raqobat qilmoqda, biroq harakatlarni muvofiqlashtirish orqali ikki tomon ham yutishi mumkin;
2) agrar eksport — ixtisoslashuv turlicha bo‘lsa-da, Xitoy va YOII bozorlarida raqobat ehtimoli mavjud;
3) energetika — agar O‘zbekiston “yashil” energiya va AES loyihalarini muvaffaqiyatli amalga oshirsa, u sof eksportchi mamlakatga aylanishi mumkin, shu bilan birga Qozog‘iston bilan o‘zaro to‘ldiruvchanlikni saqlab qoladi;
4) investitsiyalar — ikki davlat ham xorijiy investorlarni jalb qilishga intilmoqda va shu tarzda o‘zaro foydaga asoslangan “raqobatbardosh hamkorlik” modelini shakllantirmoqdalar.
Ekspert xulosasiga ko‘ra, “O‘zbekiston–2030” strategiyasining muvaffaqiyatli amalga oshirilishi butun Markaziy Osiyo uchun burilish nuqtasiga aylanadi. Tahlilchi fikricha, Qozog‘iston janubiy qo‘shnisining kuchayishidan cho‘chimasligi, balki pragmatizm va strategik moslashuvchanlikni namoyon etib, qo‘shma tashabbuslar, fondlar va loyihalarda faol ishtirok etishi lozim.
R.Kospanov ta’kidlashicha, oqilona yondashuv sharoitida O‘zbekiston va Qozog‘iston raqobati ijobiy tus olishi, umumiy iqtisodiy o‘sish va mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qilishi mumkin. Unga ko‘ra, Markaziy Osiyo bunday “sog‘lom raqobat”dan yutadi: potensial ziddiyatlar sinergiya va integratsiya nuqtalariga aylanishi kutilmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
👍21❤11🔥7👏1
G‘arb OAVlarida Putin “Tomagavk” raketalaridan cho‘chib, Tramp taklif qilayotgan sulhga tayyor degan fikr tarqatilmoqda. Ammo bu tahlil yuzaki: Rossiya hali o‘zining bir necha kuchli ustunliklarini ishga solmagan.
Batafsil: https://t.me/stratfocusatlantic/1584
Batafsil: https://t.me/stratfocusatlantic/1584
🤡9👎5👍4
Ichki inqiroz va shotdaunga qaramay, AQSh Markaziy Osiyoga strategik qiziqish bildirmoqda. Kongress a’zolari Sidni Kamlager-Dov va Bill Xayzenga tomonidan prezident Donald Trampga yo‘llangan maktub buni yaqqol tasdiqlaydi.
Kongress a’zolari davlat rahbarini shu yil oxirigacha C5+1 sammitini shaxsan o‘tkazishga chaqirmoqdalar. Sammit Vashingtonda, C5+1 diplomatik platformasining 10 yilligiga bag‘ishlab o‘tkazilishi taklif etilgan.
Maktubdagi asosiy tezislar
1. Markaziy Osiyo strategik muhim mintaqa sifatida talqin qilinmoqda — uning barqarorligi AQSh manfaatlariga, xususan, energetika, xavfsizlik va Xitoy hamda Rossiyaga qarshi muvozanat masalalariga bevosita ta’sir qiladi.
2. Kongress C5+1 formatini yetakchilar darajasiga ko‘tarish va uni uzoq muddatli Amerika ta’sirining vositasiga aylantirish tarafdori.
3. AQSh mintaqada nodir minerallar ustidan nazorat orqali o‘z mavqeini mustahkamlashga intilmoqda — litiy, antimon, volfram, nodir yer elementlari. Bu yo‘nalish mamlakatning texnologik xavfsizligi bilan bevosita bog‘liq.
4. Alohida e’tibor terrorchilikka qarshi hamkorlikni kuchaytirish masalasiga qaratilgan. Bu, xususan, IShID - Xuroson faoliyati fonida, Vashingtonning Markaziy Osiyoda barqarorlik kafili sifatida o‘z rolini qayta tiklash niyatidan dalolat beradi.
5. AQShning “yumshoq kuch” strategiyasini kengaytirish taklif etilgan. Ta’lim dasturlarini rivojlantirish, “Tinchlik korpusi” faoliyatini kengaytirish va Amerika OAVlarini qo‘llab-quvvatlash orqali mintaqadagi axborot-gumanitar ta’sirni mustahkamlash maqsad qilingan.
Xulosa qilib aytganda, mazkur maktub shunchaki diplomatik tashabbus emas, balki Vashingtonning Markaziy Osiyoda yangi strategik bosqichni boshlashga tayyorligi haqidagi siyosiy signal. Hatto federal hukumatning moliyaviy falajligi sharoitida ham AQSh resurslar, e’tibor va siyosiy kapitalni ushbu mintaqaga yo‘naltirishga tayyorligini ko‘rsatmoqda: bu yerda Moskva va Pekin bilan raqobat tobora kuchaymoqda. Vashington Markaziy Osiyoga XXI asrning xavfsizlik, iqtisodiy hamkorlik va resurs siyosati me’mori sifatida qaytishga intilmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
Kongress a’zolari davlat rahbarini shu yil oxirigacha C5+1 sammitini shaxsan o‘tkazishga chaqirmoqdalar. Sammit Vashingtonda, C5+1 diplomatik platformasining 10 yilligiga bag‘ishlab o‘tkazilishi taklif etilgan.
Maktubdagi asosiy tezislar
1. Markaziy Osiyo strategik muhim mintaqa sifatida talqin qilinmoqda — uning barqarorligi AQSh manfaatlariga, xususan, energetika, xavfsizlik va Xitoy hamda Rossiyaga qarshi muvozanat masalalariga bevosita ta’sir qiladi.
2. Kongress C5+1 formatini yetakchilar darajasiga ko‘tarish va uni uzoq muddatli Amerika ta’sirining vositasiga aylantirish tarafdori.
3. AQSh mintaqada nodir minerallar ustidan nazorat orqali o‘z mavqeini mustahkamlashga intilmoqda — litiy, antimon, volfram, nodir yer elementlari. Bu yo‘nalish mamlakatning texnologik xavfsizligi bilan bevosita bog‘liq.
4. Alohida e’tibor terrorchilikka qarshi hamkorlikni kuchaytirish masalasiga qaratilgan. Bu, xususan, IShID - Xuroson faoliyati fonida, Vashingtonning Markaziy Osiyoda barqarorlik kafili sifatida o‘z rolini qayta tiklash niyatidan dalolat beradi.
5. AQShning “yumshoq kuch” strategiyasini kengaytirish taklif etilgan. Ta’lim dasturlarini rivojlantirish, “Tinchlik korpusi” faoliyatini kengaytirish va Amerika OAVlarini qo‘llab-quvvatlash orqali mintaqadagi axborot-gumanitar ta’sirni mustahkamlash maqsad qilingan.
Xulosa qilib aytganda, mazkur maktub shunchaki diplomatik tashabbus emas, balki Vashingtonning Markaziy Osiyoda yangi strategik bosqichni boshlashga tayyorligi haqidagi siyosiy signal. Hatto federal hukumatning moliyaviy falajligi sharoitida ham AQSh resurslar, e’tibor va siyosiy kapitalni ushbu mintaqaga yo‘naltirishga tayyorligini ko‘rsatmoqda: bu yerda Moskva va Pekin bilan raqobat tobora kuchaymoqda. Vashington Markaziy Osiyoga XXI asrning xavfsizlik, iqtisodiy hamkorlik va resurs siyosati me’mori sifatida qaytishga intilmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
❤13👍10🔥5😐1
Forwarded from Strategic Focus: Central Asia
Bizga tashqi dushmanning keragi yo’q, “dushmanlar” ichimizda
Davronbek Sanakulov,
mustaqil tadqiqotchi
Bugungi yoritiladigan mavzu, na mamlakatimiz iqtisodiyotiga va na sizning oilaviy budjetingizga foyda keltiradi. Mavzu hattoki, zamonaviy “trend” lar qatorida ham o’z o’rniga ega emas. Yashin tezligida rivojlanayotgan jamiyatda, “odamlar” tezligida rivoj topayotgan muhim ijtimoiy hodisa – Davlat Tili haqidadir.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga ko’ra Davlat tili – bu o’zbek tilidir. Umuman olganda, o’zbek tiliga Davlat tili maqomi eski rejimda, 1989-yilning 21-oktabr sanasida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining Raisi M.Ibrohimov va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining Sekretari L.Bekqulbekovalar imzolagan 3561-11 sonli qonunga ko’ra berilgan.
O’zbekiston Respublikasi o’z Mustaqilligini e’lon qilgandan so’ng, 1995-yil 21-dekabr sanasida 167-1-sonli qaror bilan o’zgartirish kiritdi va Davlat tilini izchil joriy etish jarayonini takomillashtirish va lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga o’tish bo’yicha qaror qabul qildi . Aynan shu o’zgartirishdan so’ng boshqa qo’shimcha ham qo’shilgani yo’q, mazmun va mohiyati bo’yicha cheklovlar ham kiritilmadi. Davlat tili to’grisidagi qonunning kuchga kirish muddatlari sifatida, dastlab 3 yil, yangilangan taxrirdagi qonunga 8 yil belgilab qo’yildi. Bu davr ichida O’zbek tili Davlat tili maqomini mustahkamlab, barcha sohalarda (yuridik, moliyaviy, iqtisodiy , ijtimoiy-kommunikatsion) ish yurituvni Davlat tili normalari asosida shakllantirishi belgilab qo’yildi.
Roppa-rosa 29 yildan keyin 2024-yilda “Yangi O’zbekiston” deb nomlanayotgan ijtimoiy-demokratik uyg’onish fonida men bir savolni barchamizga bermoqchiman. Nima uchun biz “Bir tilda gapiramiz-u ikki xilda yozamiz?”
O’zbek xalqining asosiy ma’naviy merosi hisoblangan ona tilimiz (eski o’zbek tili ) 6 asrlik tarixga ega. Zamonaviy og’zaki tilimiz 154 yildan beri (1870-yil, “Turkiston viloyati gazetasi” chop etila boshlangandan) deyarli o’z shaklini o’zgartirgani yo’q.
Talaffuzda “Ona Vatan” – “Ona Vatan” sifatida qolmoqda . Lekin o’zbeklardan “Ona Vatan” so’zini maktubda bitib, uni kimgadir yo’llashi uchun , dastavval arab, keyin kirill, so’ngra lotin va yana bir marotaba kirill alifbosini chuqur o’rganilishi talab etilgan. 1870-1929 yillar mobaynida ikki ajdodimiz bir-biri bilan xat almashishi, adabiyotlarini chop etishi, xavf-xatarlardan ogohlanlantirishi uchun o’z bitiklarini arab alifbosida amalga oshirgan.
1929-1940 yillarda esa birdaniga lotin alfavitini “joriy” qilishadi. 1940-yildan 1993-yilgacha O’zbek tilimiz kirill harflari tizimida ishlatiladi. 1993-yildagina Lotin tili o’zbek so’zlari shakl-u shamoyilini saqlagan holda, to’liq va kamchiliklarsiz ifodalashi olg’a surilib lotin tili joriy qilina boshlaydi.
Bu tahliliy maqolada filologik xususiyatlar, orfologik xato va kamchiliklar haqida fikr bildirishdan yiroqmiz. Bizni qiziqtiradigan masala boshqa va u juda ham katta ahamiyat kasb etadi. O’zimiz o’zbekligimiz uchun o’zaro muloqot qilishimizni osonlashtirish maqsadida joriy qilingan o’zbek tilimizda, kirill alfavitida xabarlashamiz, xat bitamiz.
Davlat tili o’zbek tili bo’lgan davlat tashkilotiga kirill yozuvida murojat yuborsak, Davlat tili o’zbek tili bo’lgan davlat tashkiloti kirill yozuvida javob qaytaradi . Bu jarayonni ko’z oldingizga keltirishingiz murakkab bo’lmadi. Ishonchim komilki, o’zingiz yo bugun, yo kecha , yoki o’tgan hafta bu holatga guvoh bo’ldingiz va hech qanday e’tiboringizni qaratmadingiz.
Siz bu jarayonni qanday atasangiz atayvering, biz bu holatga propagandistik ruhiyatdan chiqib keta olmagan “Gumanitar mag’lubiyat” deb nom beramiz.
💬Davomi uchun fikr va munosabatingizni qoldiring.
#XavfsizlikMuammolari #Tahlil @StrategicFocusCA
Davronbek Sanakulov,
mustaqil tadqiqotchi
Bugungi yoritiladigan mavzu, na mamlakatimiz iqtisodiyotiga va na sizning oilaviy budjetingizga foyda keltiradi. Mavzu hattoki, zamonaviy “trend” lar qatorida ham o’z o’rniga ega emas. Yashin tezligida rivojlanayotgan jamiyatda, “odamlar” tezligida rivoj topayotgan muhim ijtimoiy hodisa – Davlat Tili haqidadir.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga ko’ra Davlat tili – bu o’zbek tilidir. Umuman olganda, o’zbek tiliga Davlat tili maqomi eski rejimda, 1989-yilning 21-oktabr sanasida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining Raisi M.Ibrohimov va O‘zbekiston Respublikasi Oliy Soveti Prezidiumining Sekretari L.Bekqulbekovalar imzolagan 3561-11 sonli qonunga ko’ra berilgan.
O’zbekiston Respublikasi o’z Mustaqilligini e’lon qilgandan so’ng, 1995-yil 21-dekabr sanasida 167-1-sonli qaror bilan o’zgartirish kiritdi va Davlat tilini izchil joriy etish jarayonini takomillashtirish va lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga o’tish bo’yicha qaror qabul qildi . Aynan shu o’zgartirishdan so’ng boshqa qo’shimcha ham qo’shilgani yo’q, mazmun va mohiyati bo’yicha cheklovlar ham kiritilmadi. Davlat tili to’grisidagi qonunning kuchga kirish muddatlari sifatida, dastlab 3 yil, yangilangan taxrirdagi qonunga 8 yil belgilab qo’yildi. Bu davr ichida O’zbek tili Davlat tili maqomini mustahkamlab, barcha sohalarda (yuridik, moliyaviy, iqtisodiy , ijtimoiy-kommunikatsion) ish yurituvni Davlat tili normalari asosida shakllantirishi belgilab qo’yildi.
Roppa-rosa 29 yildan keyin 2024-yilda “Yangi O’zbekiston” deb nomlanayotgan ijtimoiy-demokratik uyg’onish fonida men bir savolni barchamizga bermoqchiman. Nima uchun biz “Bir tilda gapiramiz-u ikki xilda yozamiz?”
O’zbek xalqining asosiy ma’naviy merosi hisoblangan ona tilimiz (eski o’zbek tili ) 6 asrlik tarixga ega. Zamonaviy og’zaki tilimiz 154 yildan beri (1870-yil, “Turkiston viloyati gazetasi” chop etila boshlangandan) deyarli o’z shaklini o’zgartirgani yo’q.
Talaffuzda “Ona Vatan” – “Ona Vatan” sifatida qolmoqda . Lekin o’zbeklardan “Ona Vatan” so’zini maktubda bitib, uni kimgadir yo’llashi uchun , dastavval arab, keyin kirill, so’ngra lotin va yana bir marotaba kirill alifbosini chuqur o’rganilishi talab etilgan. 1870-1929 yillar mobaynida ikki ajdodimiz bir-biri bilan xat almashishi, adabiyotlarini chop etishi, xavf-xatarlardan ogohlanlantirishi uchun o’z bitiklarini arab alifbosida amalga oshirgan.
1929-1940 yillarda esa birdaniga lotin alfavitini “joriy” qilishadi. 1940-yildan 1993-yilgacha O’zbek tilimiz kirill harflari tizimida ishlatiladi. 1993-yildagina Lotin tili o’zbek so’zlari shakl-u shamoyilini saqlagan holda, to’liq va kamchiliklarsiz ifodalashi olg’a surilib lotin tili joriy qilina boshlaydi.
Bu tahliliy maqolada filologik xususiyatlar, orfologik xato va kamchiliklar haqida fikr bildirishdan yiroqmiz. Bizni qiziqtiradigan masala boshqa va u juda ham katta ahamiyat kasb etadi. O’zimiz o’zbekligimiz uchun o’zaro muloqot qilishimizni osonlashtirish maqsadida joriy qilingan o’zbek tilimizda, kirill alfavitida xabarlashamiz, xat bitamiz.
Davlat tili o’zbek tili bo’lgan davlat tashkilotiga kirill yozuvida murojat yuborsak, Davlat tili o’zbek tili bo’lgan davlat tashkiloti kirill yozuvida javob qaytaradi . Bu jarayonni ko’z oldingizga keltirishingiz murakkab bo’lmadi. Ishonchim komilki, o’zingiz yo bugun, yo kecha , yoki o’tgan hafta bu holatga guvoh bo’ldingiz va hech qanday e’tiboringizni qaratmadingiz.
Siz bu jarayonni qanday atasangiz atayvering, biz bu holatga propagandistik ruhiyatdan chiqib keta olmagan “Gumanitar mag’lubiyat” deb nom beramiz.
💬Davomi uchun fikr va munosabatingizni qoldiring.
#XavfsizlikMuammolari #Tahlil @StrategicFocusCA
👍17❤11🔥4
Forwarded from Strategic Focus: Central Asia
Bizga tashqi dushmanning keragi yo’q, “dushmanlar” ichimizda - 2 qism
Biz etnik jihatdan turkiyligimizni, lingvistik jihatdan esa “chig’atoy turk” tilini ona tilimizning otasi sifatida tan oldik.
Tog’ri arab alifbosida yozdik. O’rta asrlardan qariyb 19-asr oxirlarigacha biz asosiy savdo, madaniy, diniy, iqtisodiy va diplomatik munosabatlarda islom-arab dunyosi bilan chambarchas bog’liq edik.
1929-yil Barcha Turkiy xalq yetakchilari Ozarbayjonning Boku shahrida yig’ilib, turkiy lingvistikada lotin harflaridan keng qamrovda foydalanish bo’yicha qaror qabul qilganda, xalqimiz bir bo’lib lotin alifbosiga o’tdi.
11 yil to 1940-yilgacha O’zbek tilimiz zamonga hamnafas lotin harflaridan foydalandi. 1940-yilga kelib Stalin boshchiligidagi sobiq ittifoq mamlakatimizda til inqilobini o’tkazdi va biz hech qachon yozmagan, ko’rmagan va bilmagan kirill harflarida Vatan haqida sh’erlar yozdik.
Bir yil ichida adabiyotlar nashr etildi va to’liq kirill harflari joriy etildi. Davlat tashkilotlari faoliyati qa’tiyan kirill harflarida qayta shakllantirildi.
Joylarda kirill imlosini o’rgatuvchi to’garaklar tashkil etildi, o’rganishni istamagan kadrlar yangisiga almashtirildi.
Mustaqillikka erishganimizga 33 yil, lotin tiliga asoslangan o’zbek tili to’g’risidagi qonun qabul qilinganiga 29 yil, “Davlat tili to’grisidagi” qonun o’z kuchiga kirganiga 21 yil bo’lib ulgurgan bo’lsada, millionlab fuqarolarimiz kundalik hayotida haligacha kirill alifbosiga tayangan holda yozishmalarga kirishmoqda. Xususan, davlat sektorida band bo’lgan 2 mln 540 mingga yaqin ziyoli va ongli kadrlar barcha yirik tashkilotlarda Davlat tili siyosatini muvofiqlashtiruvchi (Davlat tilida ish yuritish bo’yicha maslahatchilar) bo’lsada, shu kecha-yu kunduzda andishalarsiz kirill harflarini ishlatishmoqda.
Hattoki, axborot texnologiyalari soxasida eng yuksak bilimlarga ega, biroq klaviaturada kirill harflari bilan ishlash tajribasiga ega bo’lmagan kadrlarga “noyetuk” nigohda qaralmoqda .
Telegram kanallari , ko’ngilochar portallar, OAV (qonunda noshrlikda boshqa tillar ishlatishga ruxsat etilgan) lar qanday auditoriyaga ishlashidan qat’iy nazar asosiy ish tili sifatida kirill yozuvlarini afzal ko’rmoqda.
Milliy tarqoqlikni, ochlikni , yuzlab kasalliklarni, o’nlab dushmanlar taziqlarini yengib o’tgan xalqimiz nima sababdan katta qiyinchiliklarni keltirib chiqarmaydigan ligvistik baryer (to’siq)ni yengib o’ta olmayapti. Balkim o’qish jarayoningizda, ichingizdagi ovozingiz , axir kattalar kirilcha ta’lim olgan bo’lsa, ular bilgan harflarida yozishadida, yoki avval kirillcha paydo bo’lgan keyin lotincha va shu ko’rinishdagi bahonalar tipidagi oqlovchi fikrlarni aytayotgan bo’lsa, ming afsuslar bo’lsinki, siz hali ham o’zgalar propaganda maydonida harakatlanmoqdasiz.
Keling ilmiy-amaliy tahlillardan dunyoviy va kundalik misollarga o’tsak. Siz tuman-shahar hokimligida ishlaysiz, Hokimlikning 60 ga yaqin apparat xodimlari va 250 dan ziyod mahallabay ishlash tizimi vakillari bor. Tuman hokimi o’rta yoshda, deylik 1975-yil tavallud topgan. Uning 4 ta o’rinbosari bor, barchasi deyarli tengdosh , eng yoshi kichigi - Investitsiyalar, sanoat va tashqi savdo masalalari bo’yicha o’rinbosar 1990-yil. Rahbariyatdan tashqari 30 ga yaqin sobiq ittifoq davrida tug’ilgan rahbar xodimlar bor. 275 nafar xodim mustaqillik farzandlari.
Nima deb o’ylaysiz, Davlatning ijro organi hisoblangan ushbu tashkilotda, tarmoq grafiklari, ish tabellari, bayyonnomalar, ichki buyruq va ish rejalari qanday yozuvda amalga oshiriladi? Javob – Kirill. Nima uchun deysizmi? Hisobotlar operativ va tushunishga oson bo’lshi uchun. 5 kishi va ularning hisobotini qabul qilib oladigan 55 kishi tushunishi, mutoala qilishi oson bo’lishi uchun.
Sobiq ittifoq davrida ko’pi bilan 15 yil yashagan ziyoliy, fahm-farosatli va odil kadr, Mustaqil O’zbekistonda 33 yildan buyon “umrguzaronlik” qilayotgan bo’lsada, kirill yozuvini lotin harflaridan qalbiga yaqin ko’rmoqda.
💬Fikr va munosabatingizni izohlarda qoldirishingizni, faol bo’lishingizni so’raymiz.
#XavfsizlikMuammolari #Tahlil @StratFocusCA
Biz etnik jihatdan turkiyligimizni, lingvistik jihatdan esa “chig’atoy turk” tilini ona tilimizning otasi sifatida tan oldik.
Tog’ri arab alifbosida yozdik. O’rta asrlardan qariyb 19-asr oxirlarigacha biz asosiy savdo, madaniy, diniy, iqtisodiy va diplomatik munosabatlarda islom-arab dunyosi bilan chambarchas bog’liq edik.
1929-yil Barcha Turkiy xalq yetakchilari Ozarbayjonning Boku shahrida yig’ilib, turkiy lingvistikada lotin harflaridan keng qamrovda foydalanish bo’yicha qaror qabul qilganda, xalqimiz bir bo’lib lotin alifbosiga o’tdi.
11 yil to 1940-yilgacha O’zbek tilimiz zamonga hamnafas lotin harflaridan foydalandi. 1940-yilga kelib Stalin boshchiligidagi sobiq ittifoq mamlakatimizda til inqilobini o’tkazdi va biz hech qachon yozmagan, ko’rmagan va bilmagan kirill harflarida Vatan haqida sh’erlar yozdik.
Bir yil ichida adabiyotlar nashr etildi va to’liq kirill harflari joriy etildi. Davlat tashkilotlari faoliyati qa’tiyan kirill harflarida qayta shakllantirildi.
Joylarda kirill imlosini o’rgatuvchi to’garaklar tashkil etildi, o’rganishni istamagan kadrlar yangisiga almashtirildi.
Mustaqillikka erishganimizga 33 yil, lotin tiliga asoslangan o’zbek tili to’g’risidagi qonun qabul qilinganiga 29 yil, “Davlat tili to’grisidagi” qonun o’z kuchiga kirganiga 21 yil bo’lib ulgurgan bo’lsada, millionlab fuqarolarimiz kundalik hayotida haligacha kirill alifbosiga tayangan holda yozishmalarga kirishmoqda. Xususan, davlat sektorida band bo’lgan 2 mln 540 mingga yaqin ziyoli va ongli kadrlar barcha yirik tashkilotlarda Davlat tili siyosatini muvofiqlashtiruvchi (Davlat tilida ish yuritish bo’yicha maslahatchilar) bo’lsada, shu kecha-yu kunduzda andishalarsiz kirill harflarini ishlatishmoqda.
Hattoki, axborot texnologiyalari soxasida eng yuksak bilimlarga ega, biroq klaviaturada kirill harflari bilan ishlash tajribasiga ega bo’lmagan kadrlarga “noyetuk” nigohda qaralmoqda .
Telegram kanallari , ko’ngilochar portallar, OAV (qonunda noshrlikda boshqa tillar ishlatishga ruxsat etilgan) lar qanday auditoriyaga ishlashidan qat’iy nazar asosiy ish tili sifatida kirill yozuvlarini afzal ko’rmoqda.
Milliy tarqoqlikni, ochlikni , yuzlab kasalliklarni, o’nlab dushmanlar taziqlarini yengib o’tgan xalqimiz nima sababdan katta qiyinchiliklarni keltirib chiqarmaydigan ligvistik baryer (to’siq)ni yengib o’ta olmayapti. Balkim o’qish jarayoningizda, ichingizdagi ovozingiz , axir kattalar kirilcha ta’lim olgan bo’lsa, ular bilgan harflarida yozishadida, yoki avval kirillcha paydo bo’lgan keyin lotincha va shu ko’rinishdagi bahonalar tipidagi oqlovchi fikrlarni aytayotgan bo’lsa, ming afsuslar bo’lsinki, siz hali ham o’zgalar propaganda maydonida harakatlanmoqdasiz.
Keling ilmiy-amaliy tahlillardan dunyoviy va kundalik misollarga o’tsak. Siz tuman-shahar hokimligida ishlaysiz, Hokimlikning 60 ga yaqin apparat xodimlari va 250 dan ziyod mahallabay ishlash tizimi vakillari bor. Tuman hokimi o’rta yoshda, deylik 1975-yil tavallud topgan. Uning 4 ta o’rinbosari bor, barchasi deyarli tengdosh , eng yoshi kichigi - Investitsiyalar, sanoat va tashqi savdo masalalari bo’yicha o’rinbosar 1990-yil. Rahbariyatdan tashqari 30 ga yaqin sobiq ittifoq davrida tug’ilgan rahbar xodimlar bor. 275 nafar xodim mustaqillik farzandlari.
Nima deb o’ylaysiz, Davlatning ijro organi hisoblangan ushbu tashkilotda, tarmoq grafiklari, ish tabellari, bayyonnomalar, ichki buyruq va ish rejalari qanday yozuvda amalga oshiriladi? Javob – Kirill. Nima uchun deysizmi? Hisobotlar operativ va tushunishga oson bo’lshi uchun. 5 kishi va ularning hisobotini qabul qilib oladigan 55 kishi tushunishi, mutoala qilishi oson bo’lishi uchun.
Sobiq ittifoq davrida ko’pi bilan 15 yil yashagan ziyoliy, fahm-farosatli va odil kadr, Mustaqil O’zbekistonda 33 yildan buyon “umrguzaronlik” qilayotgan bo’lsada, kirill yozuvini lotin harflaridan qalbiga yaqin ko’rmoqda.
💬Fikr va munosabatingizni izohlarda qoldirishingizni, faol bo’lishingizni so’raymiz.
#XavfsizlikMuammolari #Tahlil @StratFocusCA
👍10❤8🔥2
Forwarded from Strategic Focus: Central Asia
Bizga tashqi dushmanning keragi yo’q, “dushmanlar” ichimizda - 3 qism
O’zbekiston tarixi fanidan OTMda dars berayotgan domlaga talaba telegramdan lotin tilida xabar yuborsa, dotsent kirill yozuvida javob qaytarmoqda. Taksiga “Qayerdasiz?” desang “пешеходда”, Konsulga “aka passport bo’lib qoldimi?” desang “Албатта” deb javob qaytarmoqda.
Bu harakatlarning barchasi nimani anglatadi bilasizmi? Bu insonlarning dili va tili bir emasligini ko’rsatadi. Rus tilida gapirish yoki kirill yozuvida yozishni “ma’daniyatlilik” belgisi deb hisoblaydigan jamiyatimiz a’zolari “Stalin” ni kutishmoqda, “katta og’a” so’rab qolsa “отчёт” berishi kerakligini unutishmagan.
Jamiyatimizning ayrim a’zolari kirill yozuvida yozishni tog’ri deb bilishini, uning gumanitar huquqi, shaxsiy qarori sifatida qabul etib, demokratik davlats ifatida ularning bu harakatlariga ortiqcha ko’z yuma olmaymiz.
Demokratiya va insonparvarlik timsoli hisoblangan Fransiyada 1994 yilda qabul qilingan Tubon qonunida davlat tashkilotlari tomonidan ish yuritish istisnosiz fransuz tilida olib borilishi, atamalarning fransuzcha muqobili turganda, boshqa tildagisini ishlatish taqiqlanishi qat’iy belgilab qo‘yilgan. Shuningdek, ommaviy axborot vositalari, kinosaroylarda filmlar namoyishi va reklamalarda fransuz tili qoidalariga to‘liq rioya qilishi belgilangan.
“Polyak tili to‘g‘risidagi” qonunga ko‘ra, mehnat munosabatlarida taraflardan biri Polsha hududida doimiy yashovchi shaxs bo‘lgan hollarda ish yuritish polyak tilida olib boriladi. Ya’ni, mamlakatda faoliyat yuritadigan xorijiy korxonalarda bittagina Polsha fuqarosi yoki Polshada doimiy yashovchi shaxs ishlasa, bu korxonada davlat tili to‘g‘risidagi qonun talablariga rioya qilinishi kerak.
Gruziya hukumati tomonidan 2015 yil 22 iyulda qabul qilingan “Davlat tili to‘g‘risida”gi Qonunda ommaviy xizmatchilar (ya’ni, davlat xizmatchilari, deputatlar, jamoat va boshqa tashkilotlar rahbarlari singari) davlat tilini bilishi shartligi ko‘rsatib o‘tilgan.
Qonunchilik tashabbusi bilan Gruziya Parlamentiga kiritilayotgan qonun loyihalari va takliflar gruzin tilida taqdim etiladi. Barcha fuqarolar davlat idoralari, mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari va boshqa tashkilotlari bilan davlat tilida munosabat olib borishlari shart. Ya’ni, fuqarolarning murojaat va yozishmalari davlat tilida bo‘lishi talab qilinadi.(Ravshan Nurmatov, Sardorbek Avezov)
Qadrdon o’zbegim, mehnatkash va halol, yorug’ kelajakka ishongan, iymonli, sabrli, matonatli yurtdoshim, biz boshimiz tik , qaddimiz baland bo’lib , 6 asrdan beri birgamiz , birdammiz. Qardosh xalqlarimiz ichida biz eng tezkor taraqqiyot topdik, eng keng tarqadik, eng keng ko’paydik. Biz 50 ga kirganda ham oilasini tark etmaydigan el farzandimiz, ketganlarni ham yorug’ yuzda qabul qilib oladigan er farzandlarmiz. Bizning kimligimiz aniq, “palagimiz” toza. Dinimiz to’g’ri, tilimiz aniq. Bu Lotin tiliga asoslangan zamonaviy o’zbek tilidir.
Ishoning, tilimizni to’gri tanlash, o’zligimizni anglashga yordam beradi. O’zimiz va so’zimiz bir bo’lganda, hech qanday “dushman” yerlari qancha, erlari qancha bo’lmasin, na chap bera oladi, na tahdid qila oladi.
#XavfsizlikMuammolari #Tahlil @StratFocusCA
O’zbekiston tarixi fanidan OTMda dars berayotgan domlaga talaba telegramdan lotin tilida xabar yuborsa, dotsent kirill yozuvida javob qaytarmoqda. Taksiga “Qayerdasiz?” desang “пешеходда”, Konsulga “aka passport bo’lib qoldimi?” desang “Албатта” deb javob qaytarmoqda.
Bu harakatlarning barchasi nimani anglatadi bilasizmi? Bu insonlarning dili va tili bir emasligini ko’rsatadi. Rus tilida gapirish yoki kirill yozuvida yozishni “ma’daniyatlilik” belgisi deb hisoblaydigan jamiyatimiz a’zolari “Stalin” ni kutishmoqda, “katta og’a” so’rab qolsa “отчёт” berishi kerakligini unutishmagan.
Jamiyatimizning ayrim a’zolari kirill yozuvida yozishni tog’ri deb bilishini, uning gumanitar huquqi, shaxsiy qarori sifatida qabul etib, demokratik davlats ifatida ularning bu harakatlariga ortiqcha ko’z yuma olmaymiz.
Demokratiya va insonparvarlik timsoli hisoblangan Fransiyada 1994 yilda qabul qilingan Tubon qonunida davlat tashkilotlari tomonidan ish yuritish istisnosiz fransuz tilida olib borilishi, atamalarning fransuzcha muqobili turganda, boshqa tildagisini ishlatish taqiqlanishi qat’iy belgilab qo‘yilgan. Shuningdek, ommaviy axborot vositalari, kinosaroylarda filmlar namoyishi va reklamalarda fransuz tili qoidalariga to‘liq rioya qilishi belgilangan.
“Polyak tili to‘g‘risidagi” qonunga ko‘ra, mehnat munosabatlarida taraflardan biri Polsha hududida doimiy yashovchi shaxs bo‘lgan hollarda ish yuritish polyak tilida olib boriladi. Ya’ni, mamlakatda faoliyat yuritadigan xorijiy korxonalarda bittagina Polsha fuqarosi yoki Polshada doimiy yashovchi shaxs ishlasa, bu korxonada davlat tili to‘g‘risidagi qonun talablariga rioya qilinishi kerak.
Gruziya hukumati tomonidan 2015 yil 22 iyulda qabul qilingan “Davlat tili to‘g‘risida”gi Qonunda ommaviy xizmatchilar (ya’ni, davlat xizmatchilari, deputatlar, jamoat va boshqa tashkilotlar rahbarlari singari) davlat tilini bilishi shartligi ko‘rsatib o‘tilgan.
Qonunchilik tashabbusi bilan Gruziya Parlamentiga kiritilayotgan qonun loyihalari va takliflar gruzin tilida taqdim etiladi. Barcha fuqarolar davlat idoralari, mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari va boshqa tashkilotlari bilan davlat tilida munosabat olib borishlari shart. Ya’ni, fuqarolarning murojaat va yozishmalari davlat tilida bo‘lishi talab qilinadi.(Ravshan Nurmatov, Sardorbek Avezov)
Qadrdon o’zbegim, mehnatkash va halol, yorug’ kelajakka ishongan, iymonli, sabrli, matonatli yurtdoshim, biz boshimiz tik , qaddimiz baland bo’lib , 6 asrdan beri birgamiz , birdammiz. Qardosh xalqlarimiz ichida biz eng tezkor taraqqiyot topdik, eng keng tarqadik, eng keng ko’paydik. Biz 50 ga kirganda ham oilasini tark etmaydigan el farzandimiz, ketganlarni ham yorug’ yuzda qabul qilib oladigan er farzandlarmiz. Bizning kimligimiz aniq, “palagimiz” toza. Dinimiz to’g’ri, tilimiz aniq. Bu Lotin tiliga asoslangan zamonaviy o’zbek tilidir.
Ishoning, tilimizni to’gri tanlash, o’zligimizni anglashga yordam beradi. O’zimiz va so’zimiz bir bo’lganda, hech qanday “dushman” yerlari qancha, erlari qancha bo’lmasin, na chap bera oladi, na tahdid qila oladi.
#XavfsizlikMuammolari #Tahlil @StratFocusCA
👍29❤7🔥5👎2👏1
Turkmaniston va Afg‘oniston: pragmatizm, betaraflik va TAPI loyihasi
20 oktabr kuni Turkmaniston Xalq Maslahati raisi G.Berdimuhamedov Afg‘onistonning Hirot viloyatiga tashrif buyurib, u yerda Afg‘oniston bosh vazirining iqtisodiy masalalar bo‘yicha o‘rinbosari Abdul G‘ani Barodar bilan uchrashdi hamda TAPI (Turkmaniston–Afg‘oniston–Pokiston–Hindiston) gaz quvuri qurilishi jarayonini o‘rganib chiqdi.
A.Barodarga ko’ra, Afg‘oniston hududidagi qurilish ishlari muvaffaqiyatli davom etmoqda.
G.Berdimuhamedov TAPI loyihasi Turkmaniston uchun muhim strategik loyiha ekanini ta’kidlab, uni jadallik bilan amalga oshirish maqsadida mavjud barcha imkoniyatlar safarbar etilishini ma’lum qildi.
Ekspertlar aytishicha, TAPI Markaziy va Janubiy Osiyoni bog‘lovchi geoiqtisodiy yo‘lak bo’lib, mintaqaviy energetik xavfsizlikni mustahkamlash va uzoq muddatli barqarorlik uchun asos yaratish vositasidir.
Hech shubhasiz, Turkmaniston Afg‘on jarayonida mas’ul va konstruktiv rol o‘ynashda davom etmoqda. Ashxobod Tolibon hukumati bilan pragmatik munosabatlarni saqlab, mintaqada tinchlikni ta’minlash va transchegaraviy loyihalarni amalga oshirish muhimligni tushunadi.
Biroq, Afg‘oniston hukumati tan olinishi masalasida Turkmaniston o‘zining betaraflik maqomidan kelib chiqib, BMT va xalqaro hamjamiyat qarorlariga tayanadi.
Shu tariqa, Turkmaniston iqtisodiy manfaatlar, diplomatik ehtiyotkorlik va mintaqaviy xavfsizlikka mas’ul yondashuv uyg‘unlashgan “betaraf pragmatizm” modelini namoyon etmoqda.
O’zbeksitonning Afg’onistondagi energetik tashabbuslari
Strategic Focus: Central Asia
20 oktabr kuni Turkmaniston Xalq Maslahati raisi G.Berdimuhamedov Afg‘onistonning Hirot viloyatiga tashrif buyurib, u yerda Afg‘oniston bosh vazirining iqtisodiy masalalar bo‘yicha o‘rinbosari Abdul G‘ani Barodar bilan uchrashdi hamda TAPI (Turkmaniston–Afg‘oniston–Pokiston–Hindiston) gaz quvuri qurilishi jarayonini o‘rganib chiqdi.
A.Barodarga ko’ra, Afg‘oniston hududidagi qurilish ishlari muvaffaqiyatli davom etmoqda.
G.Berdimuhamedov TAPI loyihasi Turkmaniston uchun muhim strategik loyiha ekanini ta’kidlab, uni jadallik bilan amalga oshirish maqsadida mavjud barcha imkoniyatlar safarbar etilishini ma’lum qildi.
“Turkmangaz” kompaniyasining ma’lumotiga ko‘ra, hozirga qadar 14 km gaz quvuri yotqizilgan, yana 70 km masofada muhandislik ishlari yakunlangan.
Ekspertlar aytishicha, TAPI Markaziy va Janubiy Osiyoni bog‘lovchi geoiqtisodiy yo‘lak bo’lib, mintaqaviy energetik xavfsizlikni mustahkamlash va uzoq muddatli barqarorlik uchun asos yaratish vositasidir.
Hech shubhasiz, Turkmaniston Afg‘on jarayonida mas’ul va konstruktiv rol o‘ynashda davom etmoqda. Ashxobod Tolibon hukumati bilan pragmatik munosabatlarni saqlab, mintaqada tinchlikni ta’minlash va transchegaraviy loyihalarni amalga oshirish muhimligni tushunadi.
Biroq, Afg‘oniston hukumati tan olinishi masalasida Turkmaniston o‘zining betaraflik maqomidan kelib chiqib, BMT va xalqaro hamjamiyat qarorlariga tayanadi.
Shu tariqa, Turkmaniston iqtisodiy manfaatlar, diplomatik ehtiyotkorlik va mintaqaviy xavfsizlikka mas’ul yondashuv uyg‘unlashgan “betaraf pragmatizm” modelini namoyon etmoqda.
O’zbeksitonning Afg’onistondagi energetik tashabbuslari
Strategic Focus: Central Asia
👍13❤11🔥3💯1