Tarixiy nigoh - Rossiya muvaffaqiyatsizligini ko‘rsatyaptimi?

Saidakbar Shamsiyev, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti talabasi

Urushlar tarixiga nazar solsak, qiziq bir faktga duch kelamiz. Tarixda uzoq muddatga cho‘zilgan ko‘pchilik urushlarda, aynan, urushni boshlagan taraf mag‘lub bo‘lgan, yoki muvaffaqiyatsizlikka uchragan. Urush nazariyotchilaridan biri, italiyalik harbiy general Giulio Douhet qurollar evolutsiyasi haqida fikr bildirar ekan, shunday gipotezani ilgari suradi: “harbiy qurollar rivojlanishi sababli, mudofaa salohiyati oshib bordi. Oqibatda hujumkor tomon maqsadga erishish uchun ko‘proq resurs va vaqt sarflashiga to‘g‘ri keldi. Natijada, himoyachi taraf o‘ziga ittifoqchi va qo‘shimcha yordam olish imkoniga ega bo‘ladi”. Haqiqatdan ham hujumkor taraf har doim himoyachini maxf etishi uchun ko‘proq kuch va resurs sarflaydi. Agar u tezda g‘alaba qilolmasa, ko‘p hollarda mag‘lubiyatga uchraydi.

Bunday holatlarga misollar juda ko‘p. Masalan, o‘rta asrlarda Fransiya va Angliya o‘rtasidagi 100 yillik urush. Angliya qiroli Edvard III Fransiya taxti uchun urush ochadi, yakunda esa, Angliya mag‘lubiyati bilan tugaydi. O‘ttiz yillik urush katoliklar yutqazishi bilan yakunlanadi. Napoleon armiyasi Britaniyaga qarshi qit’a qamalini qariyb 7 yil davom ettiradi. Oxir-oqibat Ittifoqchilar armiyasi Napoleon kuchlarini tor-mor etadi. Xuddi shunga o‘xshash ssenariylar: Birinchi va Ikkinchi jahon urushlarida ham kuzatildi. Zamonaviy davrda, AQShning Vyetnamda 7 yillik, Afg‘onistonga qarshi 20 yildan ortiqroq urushlari ham muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Oxir-oqibat, AQSh bu hududlarda ko‘zlangan maqsadiga erisha olamdi. Bu fikrni, xususan, Suriya, Iroq kabi davlatlarga nisbatan o‘tkazilgan harbiy operatsiyalarda ham qo‘llay olamiz. Bu urushlarni birlashtirib turuvchi yagona xususiyat - hujumkor taraf urushni qisqa muddatda tugata olmagani, yoki nizoning uzoq muddatga cho‘zilib ketishidir.

Shu nuqtayi nazardan kelib chiqib, bugungi Rossiya va Ukraina urushi Moskvaning mag‘lubiyati bilan tugash ehtimoli yuqori ekanligini keltirib chiqaradi. Agar tarix takrorlanishdan iborat bo‘lsa, bu nizoda Rossiya Ukrainaga qaraganda ko‘proq narsa yo‘qotadi va ko‘zlangan maqsadga erisha olmaydi. To‘g‘ri, bu urush qanday shaklda, ko‘rinishda tugallanishi noma’lum. Albatta, nizo va mavjud urushga bu kabi yondashuv va asos bilan baho berish - biroz konspirologik bo‘lishi mumkin. Lekin, ba’zida Tarixga chuqur nazar tashlash - kelajakdan xabar berishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

#C5+1 #АҚШ #Марказий_Осиё
Вашингтондаги С5+1 саммитида қайси мавзулар кўтарилади?

ЎзА миллий ахборот агентлигига муҳбирига интервью.

https://uza.uz/uz/posts/vashingtondagi-c5-1-sammitida-qaysi-mavzular-kotariladi_779336

Tolibon bir xatosini yana takrorlayapdi. Tarix ham takrorlanadi bu ketishda. Jamiyatni birlashtirish va rivojlantirish haqida o'ylashi kerak. Ayollarning o'qimishli bo'lib qolishidan qo'rqqan hukumat ko'pga bormaydi. O'zgarish kerak... Katta kuchlarga qaytishi uchun bahona tayyorlab berishyapdi o'zlari.

Transafg'on koridor masalasi yana o'n yilliklarga surildi shekilli endi. Shuncha qilingan harakatni bekorga chiqarishyapdi. Tolibon konseptual strategiyalarini ko'rib chiqmasa bo'lmaydi. Hukumat uchun yangi kadrlar tayyorlash yoki chetdagilarini olib kelib joyiga qo'ymasa, ko'plab hozirgi kadrlar salohiyatiga savollar ko'p. Hamma atrofdagilar yaxshi muloqot qilayotgani, ularning hamma ishlarini qo'llab-quvvatlash degani emas. Birinchi Pokiston bilan munosabatlarni yaxshilamasa Xitoy bilanam munosabatlari yomonlashadi. Shunga qarab ketyapdi lekin, afsus.

Agar Moskvadagi xuddi shunday saylovlarda Tojikiston yoki O‘zbekistonlik g’alaba qozonganda, rus jamiyatining munosabati qanday bo’lardi? Juda qiziq.

Strategic Focus: Central Asia

Vashingtondagi C5+1 sammiti: AQSh–Markaziy Osiyo munosabatlarida yangi bosqichi
 
Hamroqulov Jasurbek, Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti

So‘nggi yillarda C5+1 formati AQShning Markaziy Osiyo bilan aloqalarida asosiy vosita sifatida xizmat qilmoqda. Bu platformada besh Markaziy Osiyo davlati va AQSh tashqi ishlar vazirlari muntazam maslahatlashuvlar o‘tkazib, Vashingtonga mintaqa bilan faqat ikki tomonlama aloqalar orqali emas, balki birlashgan guruh sifatida muloqot qilish imkonini berdi. Ushbu kollektiv yondashuv tobora ahamiyat kasb etmoqda, chunki AQShning Markaziy Osiyodagi strategik manfaatlari kengroq geosiyosiy, iqtisodiy va mintaqaviy bog‘lanishlar ustuvorligiga o‘zgardi.
 
10 yillik ramziy yubileyiga to‘g‘ri keladigan tarixiy sammit 2025 yil 6-noyabrda Vashingtonda bo‘lib o‘tadi. Sammitda Markaziy Osiyo davlatlari prezidentlari ishtirok etib, infratuzilma, mintaqaviy integratsiya va muhim mineral resurslar kabi masalalarda chuqurroq hamkorlikni muhokama qiladilar. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ham sammitda qatnashish va AQSh Prezidenti Donald Tramp hamda AQSh hukumatining boshqa vakillari bilan uchrashuvlar o‘tkazish uchun Vashingtonga kelgan.
 
O‘zbekiston Prezident Shavkat Mirziyoyevning islohotga yo‘naltirilgan tashqi siyosati doirasida C5+1 formatida yetakchi rol o‘ynab, “faqat ishtirokchi” maqomidan “kun tartibini belgilovchi” davlatga aylangan. Bu esa AQSh bilan hamkorlikni muhim mineral resurslar, tabiiy gazni modernizatsiya qilish, savdo diversifikatsiyasi va ayollar iqtisodiy huquqlarini rivojlantirish sohalarda kengaytirishga olib keldi. AQSh va O‘zbekiston o‘zaro munosabatlarni yuqori darajaga ko‘tardi, jumladan, 2024-yil noyabrda imzolangan “O‘zbekiston - AQSh strategik sheriklik muloqoti bo‘yicha Qo‘shma bayonot” va O‘zbekistonning “Mineral xavfsizlik hamkorligi”ga qo‘shilishi. Ushbu kelishuvlar O‘zbekistonni turli sohalarda, jumladan muhim resurslar zanjirida strategik nuqta sifatida belgilab berdi.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Markaziy Osiyo mintaqasi turli muhim mineral resurslar, O‘rta yo‘lak (Middle Corridor) kabi tranzit yo‘laklari va infratuzilma salohiyatini taklif etadi. AQSh uchun sammit, xususan noyob yer minerallarini yetkazib berish zanjirlarini diversifikatsiya qilish va mintaqaga chuqurroq tijorat kirishini ta’minlash platformasi bo‘lib xizmat qiladi. Markaziy Osiyo davlatlari uchun esa bu sheriklikni diversifikatsiya qilish va AQSh bozoriga, texnologiyaga va investitsiyaga kirish imkoniyatini beradi. Shuningdek, sammit Yevroosiyo va Hind-Tinch okeani mintaqalarini bog‘lovchi ko‘prik sifatida xizmat qilishi va yangi imkoniyatlar eshigini ochishi mumkin.
 
Biroq, ushbu format orqali loyihalar va dasturlarni amalga oshirishda ikkala tomon uchun ham muammolar va xavf-xatarlar mavjud. AQSh uchun mintaqaviy raqobat masalasi hali ham ochiq qolmoqda: C5+1 ni qudratli davlatlar o‘yini sifatida ko‘rishi yoki Xitoy va Rossiya kabi boshqa aktorlar bilan geosiyosiy taranglikni oldini olish uchun pragmatik usullarni topishi kerakmi? Markaziy Osiyo davlatlari uchun esa bir sherikka haddan tashqari bog‘liq bo‘lib qolish xavfi kamroq, ammo eng muhim jihat shundaki, AQSh mintaqaning ko‘p vektorli tashqi siyosatini hurmat qilishi va C5+1 formatini faqat AQSh yetakchiligidagi konstruksiya sifatida emas, balki barcha davlatlar manfaatlariga mos keladigan platforma sifatida saqlashi kerak. Shuningdek, Markaziy Osiyo davlatlari o‘lcham, salohiyat va strategik yo‘nalish bo‘yicha farq qiladi, bu esa kollektiv hamkorlik va umumiy kun tartibini amalga oshirishni murakkablashtiradi.
 
Umuman olganda, C5+1 orqali O‘zbekiston va boshqa Markaziy Osiyo davlatlarining kuchaytirilgan ishtiroki mintaqaviy bog‘lanish maqsadlarini qo‘llab-quvvatlashi va global qiymat zanjirlariga barqaror kirish imkoniyatini yaratishi mumkin. Eng muhimi, bu AQSh va Markaziy Osiyo o‘rtasida yangi munosabatlar davrining ramziy belgisi hisoblanadi. 6-noyabrdagi sammitdan so‘ng format nafaqat maslahatlashuvlar, balki infratuzilma, savdo, xavfsizlik va boshqaruv sohalarida kengaytirilgan hamkorlikka ham aylanishi mumkin. Markaziy Osiyo yangi mintaqaviy aktor sifatida yuzaga kelayotganda, hamkorlikni muvozanatlash va geosiyosiy taranglikni oldini olish masalasi yanada muhim bo‘ladi.

Strategic Focus: Central Asia

Strategic Focus ekspertlarining Markaziy Osiyo - AQSh (“C5+1”) sammitiga munosabati

Vashingtonda o‘tkazilgan “C5+1” sammiti Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan AQSh o‘rtasidagi yangi bosqichni boshlab berdi. Uchrashuvda Prezident Donald Tramp Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va O‘zbekiston yetakchilari bilan muloqot qilib, iqtisodiy va energetik kelishuvlarga erishdi. Ammo sammitning asosiy e’tiborga molik jihati iqtisodiy raqamlar emas, balki Markaziy Osiyo liderlarining Tramp haqidagi iliq va ramziy so‘zlari bo‘ldi.

Strategic Focus ekspertlari o’tgan sammitni mintaqaning diplomatik muvozanat siyosati uchun burilish nuqtasi, hamda O‘zbekiston tashqi siyosatidagi yangi bosqich sifatida baholaydi. Quyida turli ekspertlarning fikrlari keltirilgan.

X.Vohidov: “C5+1” sammiti Markaziy Osiyo endi AQSh uchun ikkinchi darajali mintaqa emasligini ko‘rsatdi. Bu safar mintaqa yetakchilari tashqi siyosatning obyekti emas, mustaqil hamkorlar sifatida ko‘rindi. Prezident Mirziyoyevning Trampni “tinchlik prezidenti” deb atashi shunchaki diplomatik iltifot emas. Bu so‘zlar orqali rasmiy Toshkent o‘zining asosiy tashqi siyosiy tamoyilini - ishonch va muloqotga tayangan muvozanat siyosatini namoyon qildi. O‘zbekiston G‘arb yoki Sharq tarafini tanlamasdan, balki hamma bilan teng, ochiq va pragmatik munosabat o‘rnatish modelini ilgari surmoqda.

A.Bilolov: To‘qayev va Mirziyoyevning Tramp haqidagi iliq so‘zlari tasodif emas. Bu, aslida, Markaziy Osiyoda G‘arbga nisbatan yangi qarash shakllanayotganini bildiradi. Agar ilgari AQSh mintaqada liberal qadriyatlar va bosim bilan tanilgan bo‘lsa, bugun region rahbarlari pragmatik va suverenitetni hurmat qiluvchi G‘arbni qidiryapti. Shu ma’noda, Trampni maqtash - siyosiy xushomad emas, balki “biz siz bilan teng maqomda muloqot qilishni istaymiz” degan ishora.

L.Abdullayeva: AQSh bu safar Markaziy Osiyoga qaytishni harbiy yo‘l bilan emas, iqtisodiy va shaxsiy diplomatiya orqali amalga oshiryapti. Tramp o‘z uslubida hissiyot va e’tibor orqali ta’sir ko‘rsatmoqda. Sammitda u Markaziy Osiyo rahbarlariga “siz muhim ekansiz” degan signal yubordi. Bu hissiy darajada katta yutuq, ammo agar orqasidan real loyihalar bo‘lmasa, bu ishonch uzoqqa bormaydi.

S.Pinxasova: Yirik iqtisodiy kelishuvlar yaxshi yangilik, lekin asosiy xavf hali ham energetika sohasida. Rossiya bu jarayonni diqqat bilan kuzatyapti. Ehtimol, qish mavsumida Moskva ichki texnik muammolarni bahona qilib, mintaqaga gaz eksportini qisqartiradi. Shunda javobgarlik ichkarida energetika vazirligiga yuklatiladi, va ehtimol, qaysidir vazir lavozimidan ozod etilishi bilan vaziyat “yengillashtiriladi”. Aslida esa bu - balans siyosatining tabiiy narxi.

M.Imomov: “C5+1” asta-sekin oddiy uchrashuvdan ko‘ra, mintaqaviy raqobat maydoniga aylanib boryapti. Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston ham faol ishtirok etishga intilmoqda, ammo hozircha O‘zbekiston va Qozog’iston liderlar rolini egalladi. Bu holat Toshkent va Ostonaning mavqeini oshiradi, lekin mas’uliyatni ham ko‘paytiradi - endi mintaqadagi har qanday siyosiy yoki boshqa xatolikka bizning davlatlar ma’sul bo’lib ko’rinadi.

N.Hasanova: Rossiya uchun “C5+1” sammiti xavotirli signal. Gap Trampda emas - mintaqada Rossiyasiz faol platforma paydo bo‘layotganidadir. Kreml, ehtimol, bunga siyosiy yo‘l bilan emas, iqtisodiy bosim orqali javob beradi: energiya, transport yoki eksport sohasida to‘siqlar qo’yishi mumkin. O‘zbekiston uchun bu yangi sinov: Moskva bilan muloqotni saqlab, bir vaqtning o‘zida G‘arb bilan hamkorlikni davom ettirish - murakkab, ammo zarur yo‘l.

A.Qodirov: Vashington sammiti ikki ma’noga ega. AQSh uchun - e’tibor va qaytishni anglatsa, Markaziy Osiyo uchun - tan olinayotganlik ramzi. Mirziyoyev va To‘qayev so‘zlari orqali mintaqa o‘z ovoziga ega bo‘layotganini ko‘rsatdi.

Strategic Focus: Central Asia

Tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidovning yuqoridagi murojaati bizni juda quvontirdi. Unda biz mintaqa davlatlari endi xalqaro maydonda yakka emas, balki yagona Markaziy Osiyo oilasi sifatida harakat qilayotganini ko’rishimiz mumkin. Hech shubhasiz, O‘zbekiston bu jarayonda muhim birlashtiruvchi va tashabbuskor rol o‘ynamoqda.

Mintaqada yangi geosiyosiy reallik shakllangani - hamkorlik, o‘zaro ishonch va umumiy manfaatlarga tayangan Markaziy Osiyo barchamizning yutug’imizdir!

Strategic Focus: Central Asia

Qozog‘istonning AQShga rasmiy tashrifi chog‘ida Ibrohim kelishuvlariga qo‘shilishi mamlakat ichida ham, xalqaro maydonda ham faol muhokamalarga sabab bo’ldi. Aksariyat kuzatuvchilar bu qarorni mantiqan tushunarsiz deb baholamoqda, chunki Qozog‘iston va Isroil o‘rtasidagi munosabatlar allaqachon barqaror va konstruktiv yo‘nalishda rivojlanib kelmoqda. Mazkur kelishuv asosan arab dunyosi bilan Isroil o‘rtasidagi munosabatlarni normallashtirishga qaratilgan. Ya’ni, bu Qozog‘iston uchun dolzarb masala emas edi.

Shu bilan birga, bu qaror Markaziy Osiyo mintaqasida yangi diplomatik dinamikani yuzaga keltirishi mumkin. Ayrim tahlilchilarning fikricha, bunday tashabbuslar mintaqaning xalqaro imijini mustahkamlashi mumkin bo‘lsa, boshqalar bu holatni noaniqlik va xavf omillarini kuchaytiruvchi omil sifatida ko‘rmoqda - xususan, axborot maydonida turli guruhlar tomonidan siyosiy yoki mafkuraviy maqsadlarda talqin qilinishi ehtimoli mavjud.

Kelajakda boshqa davlatlarning ham bu jarayonga munosabati qanday bo‘lishi, ularning manfaatlari va ichki ijtimoiy muvozanatiga qanday ta’sir ko‘rsatishi - masalaning eng diqqatga sazovor jihatlaridan biri bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

VASHINGTON UCHUN KURASH: OSTONANING "IBROHIM GAMBITI"

Sanakulov Davronbek, mustaqil tadqiqotchi

2025-yil noyabr oyida Markaziy Osiyo geosiyosatida yuz bergan ikki markaziy voqea — O‘zbekistonning $34 milliardlik iqtisodiy yutug‘i va Qozog‘istonning kutilmaganda “Ibrohim kelishuvlari”ga qo‘shilishi - mintaqaviy raqobatning yangi, keskin bosqichga ko‘tarilganini ko‘rsatdi. Bu Ostona tomonidan qo‘shni davlatning iqtisodiy g‘alabasiga va o‘zining diplomatik mag‘lubiyatiga berilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri siyosiy javobdir.

Batafsil: https://telegra.ph/VASHINGTON-UCHUN-KURASH-OSTONANING-IBROHIM-GAMBITI-11-09

Davron Davri

Istanbul Bosh prokuraturasi tergovni yakunladi va sobiq Istanbul meri E.Imamogluni 2352 yilga ozodlikdan mahrum etishni talab qilmoqda.

Ta’kidlash joiz, uning avvalroq hibsga olinishi hukumatga qarshi yirik norozilik namoyishlariga olib kelgandi.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Moskva Markaziy Osiyo bilan muloqotni faollashtirmoqda: Toqayevning tashrifi va Mirziyoyevga qo‘ng‘iroq

11-noyabr kuni Moskvaning diplomatik faolligi oshgani yaqqol ko‘rindi. Xususan, Kreml bugun Vashingtonda o‘tgan “Markaziy Osiyo - AQSh” sammitidan so‘ng Rossiyaning mintaqa bilan aloqalarni mustahkamlashga bo‘lgan intilishini namoyon etdi.
Bugun Qozog‘iston Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev Vladimir Putinning taklifiga binoan davlat tashrifi bilan Moskvaga keldi. Tashrif to‘liq diplomatik protokol asosida o‘tdi - faxriy qorovul, orkestr va rasmiy uchrashuvlar. Muzokaralar davomida Qozog‘istonning mintaqadagi Rossiya uchun asosiy hamkor sifatidagi o‘rni yana bir bor ta’kidlandi.

Biroq Moskvaning diplomatik faolligi shu bilan tugamadi. Kechga yaqin V.Putin O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev bilan telefon orqali suhbat o‘tkazdi. Tomonlar strategik sheriklikni rivojlantirish, qo‘shma energetika loyihalari va savdo-iqtisodiy hamkorlik masalalarini muhokama qildilar. Katta ehtimol bilan, suhbat tashabbuskori aynan Rossiya bo‘lgan.

“Markaziy Osiyo - AQSh” sammitidan keyin Kreml, atigi 5 kun chidadi va nihoyat to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqotga chiqishga majbur bo‘ldi. Hech shubhasiz, V.Putin Vashingtondagi uchrashuv tafsilotlarini bilmoqchi va mintaqaviy kun tartibida o‘z “ishtirokini” namoyish etishga intilmoqda. Shu tarzda, bugungi tashrif va telefon suhbati Moskva Markaziy Osiyo bilan muloqotga juda muhtojligini yaqqol ko’rsatdi.

Umuman olganda, mintaqa davlatlari oxirgi yillarda o‘z tashqi siyosiy subyektligini mustahkam shakllantirdilar. Yagona pozitsiyaga ega bo‘lgan Markaziy Osiyo davlatlari tashqi o‘yinchilarga mintaqaning kun tartibini belgilash imkonini bermayapti.

Strategic Focus: Central Asia