AQSh global ta’sir ko‘rsatish vositalarini tizimli ravishda qayta shakllantirmoqda: avval media makoni transformatsiya qilindi, endi esa diniy institutlar ustidan nazorat o‘rnatilmoqda. Buning yaqqol dalillaridan biri — tarixda ilk bor amerikalik Robert Frensis Prevoning (Lev XIV) Rim papasi etib saylanishidir. Mutaxassislar ilgari Tramp ma’muriyati konservativ qadriyatlarga tayanishini taxmin qilgandilar va bugungi kunda bu strategiyaning amalda qanday amalga oshirilayotganiga guvohmiz. Quyida ushbu jarayon bosqichlarini ko‘rib chiqamiz va uning ehtimoliy oqibatlarini, jumladan, Islom va musulmon mamlakatlar AQShning yangi “dushmani”ga aylanish ehtimolini tahlil qilamiz.

Birinchi bosqich — media transformatsiyasi. Yuqorida ekspertlar AQShda media makoni tubdan qayta qurilayotganiga e’tibor qaratishgan. “Amerika Ovozi” va “Ozodlik” radiosining yopilishi G‘arbiy targ‘ibotning yakuni emas, balki uning yangi shakldagi tiklanishi bo‘ldi. Ilgari liberal kun tartibida ustuvor bo‘lgan mavzular — LGBT, feminizm va inson huquqlari — endi “millatchi-konservativ” ritorika bilan almashtirildi. Yangi ritorika global qarama-qarshilik uchun zarur bo‘lgan yangi narrativni shakllantirishga xizmat qilmoqda. Media endilikda madaniy urush emas, balki sivilizatsiyalar to‘qnashuvi manzarasini yaratishga intilmoqda. Ya’ni, Oq uy tashqi siyosatida yanada qattiqroq va mafkuraviy asoslangan pozitsiyalarni shakllantirish uchun zamin hozirlanmoqda. Natijada, yangidan formatlangan media navbatdagi bosqich — diniy institutlardan ta’sir vositasi sifatida foydalanish uchun asos bo‘lib xizmat qildi.

Ikkinchi bosqich — cherkovni egallash. 2025-yil 8-may kuni 69 yoshli Robert Frensis Prevo Lev XIV ismi bilan Rim papasi etib saylandi. Biz AQShning diniy institutlar ustidan nazoratni kuchaytirayotganini guvohi bo’lyapmiz. Lev XIV — Avliyo Pyotr taxtiga chiqqan tarixdagi birinchi amerikalik hisoblanadi. Uning papa Fransisk 21-aprel kuni vafot etganidan so‘ng saylanishi va AQShning konklavdagi faol ishtiroki Vatikanning Amerika siyosatidagi strategik o‘rnini yaqqol namoyon etmoqda.

Din oddiy ma’naviy hodisa emas — global ta’sir vositasidir. Yirik xristian tuzilmalari bu global mafkuraviy kurashda qudratli ittifoqchilardir. Tramp ma’muriyati ularni konservativ qadriyatlarni ilgari surishda faol qo‘llamoqda va AQShni “an’anaviy qadriyatlarni himoya qiluvchi davlat” sifatida ko‘rsatmoqda.

Bundan tashqari, siyosatning diniylashuvi jarayoni kuzatilmoqda. Matbuot kotiblarining brifingdan oldin duo qilishi, ijtimoiy tarmoqlarda Bibliyadan iqtiboslar keltirilishi va “Amerikaning ruhiy qayta tug‘ilishi” haqidagi ritorika — bularning barchasi liberal davr ortidan “siyosiy ekzortsizm” effektini yaratmoqda. Lev XIV o‘zining konservativ qarashlari bilan ushbu narrativni yanada kuchaytirmoqda va AQShning “buyukligiga qaytishi” timsoliga aylanishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Transformatsiyalangan media va nazorat ostidagi diniy institutlar sinergetik ta’sir ko‘rsatib, AQSh siyosatining yangi bosqichiga yo‘l ochmoqda. Mutaxassislar bu kontekstda quyidagilarni taxmin qilmoqda:

Islom — yangi “dushman” sifatida tasvirlanishi mumkin. Bu ochiq antiislom kampaniyasi ko‘rinishida bo‘lmaydi, aksincha, “radikalizmga yoki terrorizmga qarshi kurash”, “xristian qadriyatlarini himoya qilish” sifatida ilgari surilishi mumkin. Eron, Turkiya yoki Pokiston kabi mamlakatlar G‘arb dunyosi uchun tahdid sifatida ko‘rsatiladi.

Media orqali bosim kuchayadi. Yangi media platformalar musulmon mamlakatlarni beqarorlik manbai sifatida tasvirlaydi. Dezinformatsiya kampaniyalari Islomni “G‘arb an’analari bilan mos kelmaydigan” tarzda ko‘rsatib, siyosiy bosim o‘tkazishga asos yaratadi.

Iqtisodiy va harbiy choralar. AQSh “barqarorlik” niqobi ostida musulmon mamlakatlarga nisbatan sanksiyalarni kuchaytirishi, proksi mojarolarni qo‘llab-quvvatlashi yoki bevosita harbiy aralashuvlarni boshlashi mumkin. Bu esa Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoda tanglik darajasini oshiradi.

Ichki siyosiy effekt. Diniy ramzlar bilan boyitilgan konservativ ritorika Trampning AQShdagi xristian jamiyatlari, ayniqsa yevangelistlar va katoliklar orasidagi mavqeini mustahkamlaydi. Bu tashqi siyosatdagi qattiqqo‘llikni oqlash imkonini beradi.

Global oqibatlar. Islomning yangi “dushman” sifatida belgilanishi radikalizmning kuchayishiga, diplomatik inqirozlarga va xalqaro aloqalarning uzilishiga olib kelishi mumkin. Musulmon mamlakatlari bu bosimga qarshi IHT yoki neft kabi iqtisodiy qurollar orqali kontrkoalitsiyalar tuzishga urinishi ehtimoldan xoli emas.

Dunyoning “Xristian G‘arb” va “Islomiy Sharq” shaklida qutblanishi global bo‘linishni chuqurlashtiradi, xalqaro institutlarning zaiflashishiga va mojarolar xavfining ortishiga olib keladi. Vatikanning roli hal qiluvchi bo‘lishi mumkin: Lev XIV AQSh manfaatlarini ilgari suradimi yoki Vatikan mustaqilligini saqlab qolishga harakat qiladimi — bu uning pozitsiyasiga bog‘liq bo‘ladi. Shu bilan birga, Saudiy Arabistoni yoki Indoneziya kabi musulmon mamlakatlar o‘zaro hamkorlikni kuchaytirishi va AQSh bosimiga qarshi yangi ittifoqlar tuzishi mumkin.

Umuman olganda, AQSh hozirda konservativ yangilanish strategiyasini amalga oshirmoqda: avval ideologik dushmanni yaratish maqsadida mediani transformatsiya qildi, endi esa diniy institutlarni nazorat ostiga oldi — bu Lev XIVning saylanishi orqali yaqqol ko‘rinmoqda. Ushbu bosqichlar siyosiy kun tartibining keskin qutblashuvga o‘tayotganini tasdiqlaydi. Islom va musulmon davlatlar AQShning yangi “geosiyosiy raqibi” sifatida belgilanishi mumkin. Media bosimi, diniy ritorika va geosiyosiy manevrlar global beqarorlikni kuchaytirishi mumkin. Bu jarayon qayergacha borishini aniqlash uchun Vatikanning harakatlari va musulmon dunyosining reaksiyasini diqqat bilan kuzatish kerak.

Strategic Focus: Central Asia

Fransiyaning maxfiy rejasi

E.Makronning Pekinga safari Fransiyaning global tartibning asosiy me’morlari qatorida o‘z o‘rnini qaytarib olishga qat’iy bel bog‘laganini namoyish etdi. V.Putin va D.Tramp savdo-siyosiy ittifoqlarini shakllantirayotgan bir paytda, Fransiya yetakchisi o‘zining strategik yurishini amalga oshirdi - Si Szinpin bilan uchrashish uchun Xitoyga uchib bordi. Qizig’i, Pekinda uni zaiflashgan Yevropa vakili sifatida emas, balki teng hamkor sifatida kutib olishdi.

Muzokaralar ikki tomonlama kun tartibidan ancha kengroq bo‘ldi. Makron Fransiya va Xitoy o‘rtasida farqlar bor, ammo “umumiy manfaat” yo‘lida ularni yengib o‘tish kerakligini ochiq aytdi. Avvalo - Ukraina tinchligi uchun. Parij Pekin Moskva bilan muzokaralarda ta’siridan foydalanib, uni o‘t ochishni to‘xtatish tomon undashi mumkinligiga umid qilmoqda. Yevropa Ittifoqi Xitoyni Rossiya mudofaa sanoatini bilvosita qo‘llayotganlikda ayblayotgan bir paytda, Makron Si bilan “strategik mas’uliyat” tilida gaplashishga urinmoqda.

Biroq Xitoy rahbari yanada murakkab javob qaytarib, “barqaror strategik sheriklik” va “har qanday aralashuvni istisno qilish” zarurligini ta’kidladi. Yashirin ishora shuki: Xitoy kun tartibida Tayvan masalasi turibdi va Pekin Parijdan “yagona Xitoy” siyosati bo‘yicha qat’iy pozitsiyani tasdiqlashni kutmoqda.

Shunga qaramay, asosiy e’tibor tomonlar muhokama qilgan to‘rtta hamkorlik yo‘nalishiga qaratildi:

1. Strategik avtonomiya asosidagi siyosiy o‘zaro tushunish. Parij va Pekin global tartib me’morchiligi borasida qarashlarini uyg‘unlashtirmoqda: na Fransiya, na Xitoy AQSh va Rossiyaning ikki qutbli ustunligiga yon bermoqchi emas. Ular ko‘p qutblilik va mustaqillikka tayanmoqda - yangi siyosiy muvozanatning asosi ham shu.

2. Aviatsiya, kosmos, atom va raqamli texnologiyalar. Tashrif davomida Makronga Airbus, BNP Paribas va Alstom rahbarlari hamrohlik qildi. Muzokaralar yakunida investitsiyadan tortib energetikagacha bo‘lgan 12 ta kelishuv imzolandi. Yuqori texnologiyalarni birlashtirish fransuz-xitoy hamkorligining yadrosiga aylandi va AQSh–Xitoy texno-duopoliyasi muqarrar degan fikrlarga javob bo‘ldi. Parij Fransiya hanuz kuchli o‘yinchi ekanligini ko’rsatmoqda.

3. Pandalar - global tartibning yumshoq kuchi. Hatto ramziy hamkorlik - katta pandalarni muhofaza qilish bo‘yicha qo‘shma dasturlar - G‘arb uzoq vaqt davomida yumshoq kuch vositasi sifatida ishlatgan ekologik narrativga mos tushadi. Endi esa bu ishni Xitoy va Fransiya birgalikda amalga oshirmoqda. Si Makronni bugun 5 dekabr kuni Sichuanga shaxsan kuzatib borishining o‘zi diplomatik yaqinlik ramzi.

4. BMT asosidagi global boshqaruvni saqlab qolish. Pekin va Parij ochiqchasiga ko‘p qutbli tartibni qo‘llab-quvvatlayaptilar. Ya’ni, ular hal qiluvchi qarorlar Vashington yoki Moskvaning shaxsiy kelishuvlariga emas, xalqaro institutlarga tayanishi kerakligiga urg’u berishmoqda. Xitoy va Fransiya xalqaro qoidalar o‘zgarmay qolishini istaydi, chunki AQSh va Rossiya o‘zlari uchun alohida tartib o‘rnatib olsa, bu Yevropa manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin.

Xulosa qilib aytganda, Yevropa Ittifoqi va Xitoy o‘rtasidagi savdo nomutanosibliklari kuchayib borayotgan, AQSh tariflari esa keskin oshirilayotgan bir paytda, Makron yangi muvozanat taklif qilmoqda. U Xitoyni G7 bilan birgalikda global iqtisodning “adolatliroq qoidalarini” yaratishga chaqirmoqda. Amalda bu Yevropaning global rolini tiklashga urinishdir.

Natijada faqat imzolangan bitimlar emas, balki tashrifning o‘zi ham muhim voqeaga aylandi. Makron - teng hamkor, Fransiya esa - global o‘yinning to‘liq ishtirokchisi ekanini ko‘rsatdi. Pekin esa Fransiya bilan bir darajada gaplashishga tayyorligini namoyish etdi.

Strategic Focus: Atlantic

⚽️ FIFA Jahon chempionati qur‘asi oldidan savatlarni e’lon qildi

Unga ko’ra, 48 ta terma jamoa 4 ta savatga joylashtirildi. Milliy terma jamoamiz 3-savatchadan o’rin oldi.

Qoidaga ko’ra, bir savatchadagi jamoalar bitta guruhdan o’rin olmaydi va guruh bosqichida o’zaro to’qnashmaydi. Shuningdek, bir qit’aning ikkita jamoasi ham bitta guruhga joylashmaydi (Yevropa bundan mustasno).

Qur’a tashlash marosimi 5-dekabr kuni bo’lib o’tadi.


👉 @xushnudbek 👈

Amerika Markaziy Osiyoni unutdimi?

AQShning 2025-yilgi Milliy xavfsizlik strategiyasida Markaziy Osiyoning tilga olinmagani mintaqani inkor etish bilan emas, balki hujjatning yangi yondashuvi bilan bog‘liq. Strategiya mualliflari ustuvorliklarni toraytirib, Vashingtonning hayotiy manfaatlariga bevosita daxli bo‘lmagan barcha yo‘nalishlarni chetga surgan. AQSh bugun faqat asosiy tahdidlar, bozorlar, ittifoqchilar yoki bevosita xavf tug‘dirayotgan hududlarga urg’u bermoqda. Shu yangi arxitekturada Markaziy Osiyo birinchi darajali mintaqalar qatoriga kirmadi, chunki u 1) Amerika hududi xavfsizligiga bevosita ta’sir qilmaydi, 2) global dengiz yo‘llarini nazorat qilmaydi va 3) jahon iqtisodiy muvozanatlariga hal qiluvchi ta’sir ko‘rsatmaydi.

Biroq mintaqani hujjatda qayd etmaslik - umuman qiziqish yo‘qligi degani emas. Aksincha, Markaziy Osiyo strategiyaga bilvosita, ya’ni Xitoy va Rossiya orqali kiritilgan - bu ikki davlat hujjatda markaziy o‘rin tutadi. Mintaqa Xitoyning iqtisodiy ekspansiyasi va Rossiyaning geosiyosiy faolligi oqibatlari eng kuchli seziladigan hudud sifatida ko‘riladi. Shunga qaramay, AQSh “katta o‘yinchilar” haqida gapirishni, ular orasidagi makonlarni esa bevosita qayd etmaslikni afzal ko‘rmoqda. Bu - pragmatik qaror: Vashington mintaqada Moskva va Pekinga nisbatan cheklangan ta’sir imkoniyatiga ega ekanini tushunadi. Markaziy Osiyoni ustuvor hudud deb e’lon qilish esa raqobatni kuchaytirib, aksincha, Rossiya va Xitoyning javob choralarini tezlashtirishi mumkin.

Strategiya AQSh tashqi siyosatining yangi falsafasini ham namoyish etdi. Vashington endi butun jahon tartibini o‘z zimmasida ko‘tarishni maqsad qilmayapti, u ichki iqtisod, sanoatlashtirish, chegaralar nazorati va milliy qudratni tiklashga e’tibor qaratmoqda (America - First prinsipi). Bunday modelda Markaziy Osiyo “o‘rtacha ahamiyatli mintaqa”ga aylangan - ya’ni zudlik bilan aralashuvni talab qiladigan darajada inqirozli emas, va AQSh bilan unchalik chuqur bog‘lanmagan. Shuning uchun Yevropa, Hind-Tinch okeani, Yaqin Sharq va G‘arbiy yarimshar kabi hududlargina hujjatda alohida o’rin olgan.

Bundan tashqari, Markaziy Osiyo davlatlarining o‘zi ham ko‘pvektorli siyosat yuritadi va AQSh bilan to‘liq ittifoq darajasiga chiqishni istamaydi. Amerika esa bu muvozanatni buzishga urinmaydi - chunki aynan shu holat unga mintaqa bilan tinch, bosimsiz va moslashuvchan tarzda Rossiya va Xitoyning keskin reaksiyasini qo‘zg‘amasdan ishlash imkonini beradi: C5+1 formati, iqtisodiy tashabbuslar, ta’lim dasturlari va xavfsizlik bo‘yicha hamkorlik.

Xulosa qilib aytganda, Markaziy Osiyoning strategiyada bevosita tilga olinmasligi uning ahamiyatsizligidan emas - balki AQShning ko‘rinmas, ehtiyotkor, haddan oshmagan ishtirok modelini tanlaganidan dalolat beradi. Bu yondashuv Vashingtonga geosiyosiy xavflarni kamaytirgan holda mintaqada o‘z ta’sirini saqlab turish, zarur paytda esa kengaytirish uchun diplomatik manevr imkonini beradi. Biz buni “sukutdagi qiziqish” sifatida ta’riflashimiz mumkin - ochiq e’lon qilinmagan, biroq amalda mavjud strategik e’tibor.

Strategic Focus: Central Asia

🇺🇿🇹🇲🇹🇯🇰🇿🇰🇬🇯🇵 Шу йилнинг 19-20 декабрь кунлари Токиода Марказий Осиё мамлакатлари ва Япония лидерларининг саммити бўлиб ўтиши режалаштирилмоқда.

Унда минтақа мамлакатлари раҳбарлари иштирок этиши кутилмоқда.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE

"Buyuk shaxmat taxtasi" kitobining mazmuni 10 daqiqa kanalida.

Video havolasi: https://youtu.be/D_pUQ3h3iW0"

Konstitutsiya kuni munosabati bilan O‘zbekiston xalqiga bayram tabrigi
—
Праздничное поздравление народу Узбекистана по случаю Дня Конституции

Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X

Rossiya Hindiston migrantlariga eshik ochdi - Markaziy Osiyo uchun yangi voqelik boshlandi

Rossiya mehnat bozorida hind ishchilarining soni keskin oshayotgani ortida oddiy iqtisodiy ehtiyoj emas, balki siyosiy hisob-kitob ham sezilmoqda. Kreml Hindiston bilan rasmiy darajada ishchi kvotalarini ochayotgani, arzon mehnat kuchini faol jalb qilayotgani va Markaziy Osiyo davlatlaridan kelayotgan ishchilarga nisbatan siyosiy xavfsizlik nuqtayi nazaridan ehtiyotkorlikni kuchaytirgani kuzatilmoqda. Bu esa Markaziy Osiyo uchun muhim signal: Rossiya endi mintaqa migrantlariga tayanib yashaydigan eski modeldan uzoqlashib, mehnat oqimini diversifikatsiya qilib, bozorni o‘zi xohlagan yo‘nalishga burmoqda. Bunday siyosiy burilish Kremlga Markaziy Osiyoga nisbatan yangi “bosim mexanizmi”ni qo‘lga kiritish imkonini beradi, chunki Rossiya endi mintaqa ishchilariga qaram emasligini ko‘rsatishga urinmoqda.

Ma’lumot uchun: Rossiya Mehnat vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, joriy yilda Rossiyada chet el ishchilari jalb etilishi bo‘yicha umumiy kvota qariyb 235 ming nafarni tashkil etdi. Shundan hindistonlik fuqarolarga to‘g‘ri keladigan qismi umumiy miqdorning uchdan biridan ko‘prog‘i - taxminan 72 ming nafarni tashkil qiladi.

Markaziy Osiyoliklar uchun esa vaziyat osonlashmaydi. Raqobat kuchaydi, oyliklar pasayishi mumkin, rasmiylashtirish talablari qattiqlashadi, norasmiy ishlarda esa xavf yanada ortadi. Hindiston bilan kelayotgan ishchilar ko‘pincha rasmiy shartnoma orqali kiritilayotgani fonida Markaziy Osiyo migrantlarining huquqiy himoyasi ancha zaiflashadi. Kreml ichkarida xavfsizlik masalasini siyosiy tamoyilga aylantirayotgani tufayli Markaziy Osiyo fuqarolari “xavfli guruh” sifatida ko‘rilish ehtimoli ham kuchaygan.

Bunday sharoitda Markaziy Osiyo migrantlari uchun eng to‘g‘ri yo‘l - hunar va malakani oshirish, rasmiy shartnomalar bilan ishlash, huquqiy savodxonlikni kuchaytirish va imkon bo‘lsa, mehnat yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilishdir. Rossiyaga to‘liq tayanib yashash endi xavfli modelga aylanmoqda. Turkiya, BAA, Saudiya Arabistoni, Janubiy Koreya, Yevropa davlatlari kabi mehnat bozorlarining ochilayotgani esa alternativ imkoniyat sifatida ko‘rinmoqda.

Bu jarayon Markaziy Osiyo hukumatlari uchun ham jiddiy ogohlantirish bo‘ldi. Mintaqa iqtisodiyoti migrantlarning pul o‘tkazmalariga haddan tashqari tayanib qolgan. Rossiya esa hozir o‘z siyosatini o‘zgartirmoqda va ertaga bu manba sezilarli darajada qisqarishi mumkin. Demak, Markaziy Osiyoning iqtisodiy va bandlik siyosatini qayta ko‘rib chiqish va aholini ichki bozorga yo‘naltirish muqarrar.

Strategic Focus: Central Asia

Germaniya - Xitoy diplomatik o’yini

8–9 dekabr kunlari Germaniya tashqi ishlar vazirining Xitoyga qilgan safari yana bir bor Yevropa bilan Pekin o‘rtasidagi murakkab geosiyosiy dinamikani ochib berdi. Rasmiy bayonotlarda “ishonch”, “barqarorlik” va “uzoq muddatli hamkorlik” kabi iliq iboralar yangragan bo‘lsa-da, real vaziyat bundan ancha murakkabroq. Bugungi global tartibot sharoitida Germaniya ham, Xitoy ham bir-biridan ajralishni istamaydi - lekin bir-biriga to‘liq ishonishga ham jur’at etolmayapti. Natijada munosabatlar ehtiyotkorlik va manfaatlar muvozanati ustiga qurilayotgan o‘ziga xos geosiyosiy raqsga o‘xshab qoldi.

Germaniyaning Pekinga qo’ygan asosiy talablari - ta’minot zanjirlari shaffofligi, noyob metallar va strategik resurslar eksportida barqarorlik, mikrochiplar bo‘yicha kafolatlar - aslida Yevropaning ichki qo‘rquvlarini yashirib turadi. Yevropa sanoati chuqur global integratsiyalashib ketgan, Xitoy esa ko‘plab strategik xomashyo bozorlarida amalda monopol o‘yinchi. Berlinning diplomatik bayonotlarini xalq tiliga quyidagicha tarjima qilish mumkin: “Biz hali Xitoydan ajray olmaymiz, shuning uchun hech bo‘lmasa qaramligimiz xavfsiz bo‘lsin.”Bu haqiqat Yevropa elitasi uchun yoqimsiz bo‘lsa-da, siyosiy voqelik aynan shunday. Ta’minot zanjirlari bo‘yicha har bir muzokara ortida Germaniyaning iqtisodiy xavfsizlikka oid real tashvishlari yashirinib turibdi.

Ukraina masalasi bo‘yicha Berlinning Xitoydan kutayotgan “barqaror va adolatli tinchlik” haqidagi umidlari esa yanada murakkab. Xitoyning Rossiya ustidagi ta’siri bor - ammo bu ta’sir Xitoyning o‘z manfaatlariga zid yo‘nalishda ishlatilishi ehtimoli juda past. Pekin Rossiyani geosiyosiy balans vositasi sifatida ko‘radi: u AQShga qarshi strategik tayanch, G‘arbning resurslarini band qiluvchi omil va energiya bozorida foydali sherik. Shunday sharoitda Xitoyning urushni tezlashtirib tugatishdan manfaatdor bo‘lishi shubhali. Shu sababli Germaniyaning Pekindan tinchlik uchun faol rol kutishi - aslida geosiyosiy romantizm va u haqiqatga mos kelmaydi.

Germaniyaning “bir Xitoy” siyosatini qayta tasdiqlashi ham rasmiy bayonotlar orasida mayda bir nuqta bo‘lib ko‘rinsa-da, geosiyosiy fonda bu juda katta ahamiyatga ega. Bu Berlinning Pekinga yo‘llagan aniq signali: “Biz Tayvan masalasida AQSh qadar keskin pozitsiya tutmaymiz.” Bu esa Yevropaning Xitoy bilan munosabatlarni saqlab qolishga tayyorligini ko‘rsatadi. Pekin esa bunday ishoralarning qadriga boradi - va kerak bo‘lganda bu yumshoqlikdan foydalanadi.

Van I ning “o‘zaro ishonch” va “uzoq muddatli strategik hamkorlik” haqidagi ritorikasi Xitoy diplomatiyasining klassik uslubidir. Ammo ritorika ortida Pekinning juda aniq strategiyasi bor: Germaniya Xitoy uchun Yevropaga kirish eshigi, siyosiy nuqtai nazardan yumshoq platforma va iqtisodiy jihatdan ulkan bozor. Xitoy Berlin bilan yaqin hamkorlikni nafaqat iqtisodiy sabablar tufayli, balki Yevropa siyosatini o‘ziga qulay yo‘nalishda shakllantirish uchun ham muhim deb biladi.

Umuman olganda, Germaniya - Xitoy uchrashuvi iliq o‘tgandek ko‘rinsa-da, uning fonida geosiyosiy sovuqlik seziladi. Germaniya Xitoyga yaqinlashmoqchi, lekin xavfsizlik tizmalarini o‘zgartirmoqchi emas. Xitoy esa hamkorlikni mustahkamlashni istaydi, ammo bu munosabatlar ustidan strategik nazoratni ham qo‘ldan bermoqchi emas. Bugungi muloqot - hamkorlikdan ko‘ra ehtiyotkorlik, optimizmdan ko‘ra pragmatizm bilan belgilangan murakkab diplomatik o‘yin.

Yevropa uchun savol ochiq qolmoqda: Germaniya Xitoy bilan uzoq muddatli muvozanatni saqlay oladimi yoki Yevropa yana bir bor geoiqtisodiy qaramlik orbitasiga kirib qoladimi? Bu savolga hozircha aniq javob yo‘q.

Strategic Focus: Central Asia

AQSh pozitsiyasi o‘zgardi: Isroil endi yolg‘iz qoldimi?

Yaqinda e’lon qilingan AQShning yangi Milliy xavfsizlik strategiyasi Yaqin Sharq bo‘yicha Amerika yondashuvining tubdan o‘zgarganini ko‘rsatdi va bu o‘zgarishlar ekspertlar o‘rtasida keng muhokamalarga sabab bo‘ldi. Mutaxassislar ta’kidlashicha, strategiyada ilgari ustun bo‘lgan ideologik yondashuv o‘rnini endi pragmatizm, diplomatik kelishuvlar va mojarolarni kengaytirmaslik tamoyili egallamoqda. Bu fon mintaqadagi eng keskin savollardan biri - Isroil bilan Eron o‘rtasida katta urush bo‘lish ehtimoli borasida yangi bahs-munozaralarga yo‘l ochdi. Ekspertlar fikricha, Isroil - Eron to‘qnashuvi hozircha real ko‘rinmayapti, chunki AQShning yangi pozitsiyasi bunga yo‘l qo‘ymaydi.

Eng avvalo, Tramp ma’muriyati ochiq aytyapti: AQSh Eronga qarshi yangi urush boshlash niyatida emas. Yangi xavfsizlik strategiyasidan ma’lumki, Amerika mintaqaviy siyosatini endi ideologik bosim emas, balki pragmatik manfaatlar belgilaydi. Pragmatizmning birinchi tamoyili esa - Eron bilan imkon qadar kelishish. Trampning pozitsiyasi shundayki, agar Tehron muzokara qilishga tayyor bo‘lsa, urush qilishning hech qanday mantiqi yo‘q. Eron esa odatda aynan shunday yondashuvga ochiqligini namoyish qilib keladi. Shu sababdan ekspertlar ehtimoliy Isroil - Eron urushi masalasida Vashingtonning keskin pozitsiyasini muhim omil sifatida ko‘rishmoqda.

Shu bilan birga, mutaxassislar muhokama qilayotgan muhim mavzulardan biri - Isroil AQSh kafolatlarisiz Eronga hujum qila oladimi? Ko‘pchilik ekspertlar bunga ehtiyotkorlik bilan “yo‘q” deb javob bermoqda. Buning asosiy sababi - Eronning Suriyadan chiqib ketgani. Bu chekinish aslida Tehron rejimi uchun strategik almashinuv bo‘ldi: ular Asadni qo‘llab-quvvatlashdan voz kechishi evaziga mullalar hokimiyatini ichkarida saqlab qolishga erishdi. Agar Eron Asadni oxirigacha himoya qilganida, AQSh - Isroil birlashgan kuchlari Suriyadagi eronparast harbiy guruhlarni yo‘q qilishni boshlagan bo‘lardi, va bu jarayon oxir-oqibat Erondagi rejimining o‘zini ham qulashiga olib kelishi mumkin edi. Demak, Eron Suriyadan chiqib ketish orqali AQSh bilan ma’lum darajada yopiq kelishuvga erishgan bo‘lishi ehtimoldan yiroq emas.

Bunday sharoitda Isroilning AQShsiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri Eron hududiga keng ko‘lamli hujum boshlashi haqiqatdan uzoq. Isroil, albatta, provokatsion harakatlar orqali bosimni oshirishi mumkin, biroq urushni boshlash uchun zarur bo‘lgan siyosiy va harbiy sharoit mavjud emas. Mintaqada Hizbulloh, Ansarulloh kabi guruhlarning nisbatan tinch turayotgani ham Isroil uchun keskin eskalatsiyani foydasiz qiladi. Ular hozir jim turishibdi, demak, Isroil ham ko‘p frontli mojaro xavfini o‘z zimmasiga olishni istamaydi. Ekspertlar buni “bema’ni urushning keraksizligi” bilan izohlashmoqda.

Yana bir muhim omil shundaki, Trampning mintaqaviy yondashuvi hozir Saudiya Arabistoni va Turkiya pozitsiyalariga yaqinlashgan. Bu ikki davlat Eron bilan to‘liq urush bo‘lishini istamaydi, aksincha, mintaqada barqarorlikni saqlashni ma’qul ko‘radi. Tramp ularning yondashuviga yaqin bo‘lgani uchun, Vashingtondagi siyosiy kayfiyat Isroilni keskin hujumdan yanada uzoqlashtiradi. Ya’ni, Tramp Isroilni avtomatik qo‘llab-quvvatlamaydi, bu esa Netanyaxu hukumatini yaxshigina tiyib turmoqda.

Xulosa qilib aytganda, Isroil - Eron urushi hozircha ehtimoldan yiroq, chunki AQShning yangi pragmatik siyosati bu mojaroni rag‘batlantirmaydi. Eronning Suriyadan chiqishi, mintaqadagi qurollangan guruhlarning nisbatan tinch faoliyati, Saudiya va Turkiya pozitsiyasining kuchayishi, shuningdek Vashingtonning muvozanatni saqlashga intilishi - bularning barchasi mintaqada katta urush emas, balki muzokaralar davrining davom etishiga ishora qilmoqda.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Venesuela inqilob arafasida: AQSHning rejalari va maqsadi

Karib dengizidagi AQSH harbiy faolligi rasmiy ravishda narkotrafikka qarshi kurash deb izohlanayotgan bo‘lsa-da, voqealar zanjiri bu operatsiyalar ancha kengroq strategik maqsadlarni ko‘zlashini ko‘rsatadi. Vashingtonning “Cartel of the Suns”ni terror tashkiloti deb e’lon qilishi, Prezident Trampning Venesuelaga yer usti bosqini ehtimolini istisno qilmagan bayonotlari va sanksiyalar orqali bosimni kuchaytirishi - bularning barchasi bir strategik chiziqqa ulanadi: Madro rejimini tizimli ravishda zaiflashtirish va oxir-oqibat ag‘darish. Venesuela janubiy Karibning strategik nuqtasida joylashgan va katta neft hamda noyob minerallar zahiralariga ega. Shu sababli AQSH uchun bu mamlakat oddiy mintaqaviy masala emas; uning resurslari va pozitsiyasi Vashingtonning global manfaatlari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq.

Avvalgi siyosiy bosim va oppozitsiyaga ko‘mak 2015–2019 yillarda kutilgan natijani bermadi: Maduro atrofidagi elita tizimi mustahkam qoldi, davlat institutlari nazorat ostida qolmoqda. Shuning uchun AQSH strategiyasini o‘zgartirdi - endi u iqtisodiy zarba va ichki elita orasida bo‘linishlarni ko‘zlaydi. Narkotrafikka qarshi operatsiyalar va dengizdagi zarbalar, neft, oltin va qora bozor kanallarini cheklash orqali hukumatning moliyaviy tayanchlarini zaiflashtirishga xizmat qiladi. Mantiq shu: agar tashqaridan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aralashib bo‘lmasa, rejimni ichkaridan yemirish mumkin - ya’ni elita ichida nizo va norozi guruhlar paydo qilib, ichki ziddiyat orqali hokimiyatni parchalash.

Maduroni ag‘darish uchun uch yo‘l bor: muzokara, to‘liq harbiy aralashuv yoki yashirin ko‘mak orqali ichki harbiy-siyosiy to’ntarishni qo’llab-quvvatlash. Muzokaralar yo’li 2023-yil Barbados kelishuvi misolida amalda muvaffaqiyatsiz ekani ko‘rsatildi; keng ko‘lamli harbiy bosqin esa ichki va xalqaro qarshilik, hamda infrastrukturaga katta xavf tug‘diradi. Shu sababli eng real va maqbul ssenariy - yopiq operatsiyalar va ichki harbiy-siyosiy bo‘linmalarga tayanish: yashirin razvedka faoliyati, sabotajlar, muxolifat va armiya ichidagi norozi guruhlarni moliyalashtirish hamda ularni strategik qo‘llab-quvvatlash orqali rejimni o‘zgartirish. Bu yondashuv AQSH uchun siyosiy xarajatlarni kamaytiradi, infratuzilmani saqlab qolishga yordam beradi va mintaqaviy noroziliklarni boshqarishni osonlashtiradi.

So‘nggi voqealar - petroximiyaga oid shubhali portlashlar, harbiy va muxolifat a’zolariga qaratilgan hibslar, hamda Vashingtonning ochiq ogohlantirishlari - aynan shu ichki jarayonlar boshlanganiga ishora qiladi. AQSH kichik, ramziy, lekin siyosiy ta’siri katta zarbalarni ham amalga oshirishi mumkin; bunday harakatlar rejimga “o‘yin qoidalari o‘zgardi” degan signal beradi va ichki qarama-qarshiliklarni kuchaytiradi. Xulosa shuki, Maduroninng barqarorligi asta-sekin yemirilmoqda: Vashington ortga chekinish imkonini o‘zi uchun yopib qo‘ygan, shu bois Venesueladagi siyosiy o‘zgarish endi faqat vaqt masalasigina bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Atlantic

Tehron Markaziy Osiyoga yuzlandi

Eron prezidenti Mas’ud Pezeshkianning 10–11 dekabr kunlari Qozog‘iston va Turkmanistonga rejalashtirilgan tashrifi Tehronning mintaqa bilan aloqalarni kengaytirishga qaratilgan sezilarli diplomatik qadami sifatida baholanmoqda. Astanada savdo hajmini oshirish, “Shimol–Janub” koridorini rivojlantirish va Qozog‘iston–Turkmaniston–Eron temir yo‘lini modernizatsiya qilish bo‘yicha muzokaralar o‘tkazilishi kutilmoqda. Ushbu yo‘l Fors ko‘rfazi portlariga chiqishni tezlashtirib, Markaziy Osiyo davlatlari uchun yangi global savdo imkoniyatlarini ochishi mumkin.

Eron mintaqada muhim o‘rin tutadi, so‘nggi harbiy-siyosiy keskinliklar esa Tehronni qo‘shni davlatlar bilan aloqalarni yanada chuqurlashtirishga undamoqda. Markaziy Osiyo mamlakatlari Tehron uchun bevosita xavf tug‘dirmasa-da, Qozog‘istonning “Avraam bitimlari”ga yaqinlashuvi Eron siyosiy doiralarida alohida e’tibor uyg‘otgan. Shu bois bu masalaning Astanadagi yopiq muzokaralarda tilga olinishi ehtimoldan xoli emas.

Tehron uchun Markaziy Osiyo nafaqat siyosiy, balki iqtisodiy jihatdan ham katta salohiyatga ega hudud sanaladi. Pezeshkianning Turkmanistonga tashrifi tranzit, energetika va xavfsizlik bo‘yicha yanada amaliy muloqotlarni o‘z ichiga oladi. Eron orqali Hind okeaniga chiqish imkoniyatining kengayishi Turkmaniston va boshqa mintaqa davlatlari uchun muhim strategik ustunlik yaratib, transport yo‘laklarining diversifikatsiyasiga xizmat qilishi mumkin.

Jarayonlar hali boshlanish arafasida, biroq hozirning o‘zidayoq ko‘rinib turibdiki, Tehron Markaziy Osiyo bilan hamkorlikni sezilarli darajada faollashtirmoqda. Bu esa Qozog‘iston va Turkmaniston bilan yaqinlashuv fonida O‘zbekiston va Qirg‘iziston bilan ham yangi iqtisodiy va diplomatik imkoniyatlarning paydo bo‘lishiga zamin yaratmoqda.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Budapeshtda o‘tkazilgan Danube Institute’ning yangi Turkic–Western Engagement Initiative (TWEI) sammitida bir fikr yaqqol eshitildi: G‘arb kamyob minerallar bo‘yicha Xitoyga qaramlikni kamaytirmoqchi bo‘lsa, Markaziy Osiyoni inkor eta olmaydi. Yevropa ham, AQSh ham energiya o‘tishi, elektromobil sanoati va raqamli infratuzilma uchun zarur bo‘lgan resurslarga tobora ko‘proq ehtiyoj sezayotgan bir paytda, Rossiya va Eron nazoratidan tashqaridagi yagona real yo‘lak – Transkaspiy yo‘nalishi, ya’ni “Middle Corridor” bo‘lib qolmoqda.

Sammitda ta’kidlanganidek, so‘nggi besh yil ichida bu yo‘nalish bo‘ylab yuk oqimi olti baravar oshgan. Bu tasodif emas: Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi eng muhim strategik koridor aynan shu hududdan o‘tmoqda. Transport infratuzilmasini kengaytirish, port va temir yo‘llarni modernizatsiya qilish, yangi raqamli boshqaruv tizimlari joriy etilishi Markaziy Osiyoni global ta’minot zanjirining ajralmas bo‘g‘iniga aylantirmoqda. Qiziq tomoni, bu jarayonga Yaponiya ham faol qo‘shilmoqda uning ayniqsa O‘zbekiston bilan sanoat hamkorligi tez kengaymoqda.

Ekspertlarning qayd etishicha, masala faqat “rare earths” (yuqori texnologiyalar uchun zarur 17 kimyoviy komponent) haqida emas. Elektr transporti, “yashil energetika”, yarimo‘tkazgichlar, AI markazlari, mudofaa sanoati — barchasi keng qamrovli xomashyo tarmog‘iga tayanadi. Yevropa esa metall, alyuminiy va harbiy quvvat uchun zarur bo‘lgan maxsus po‘lat turlarida keskin defitsitga ega.

Markaziy Osiyo oldida katta imkoniyat paydo bo‘lmoqda: faqat qazib chiqaruvchi emas, “midstream” (yarim tayyor sanoat mahsulotiga aylantirish) qayta ishlovchi markazga aylanish. Masalan, O‘zbekiston aynan shuni maqsad qilmoqda - metallni o‘z hududida qayta ishlab, yuqori qiymatli mahsulot sifatida eksport qilish. Bu mintaqa davlatlariga xomashyo eksporti bilan cheklanib qolmasdan, butun sanoat zanjirida ishtirok etish imkonini beradi.

Biroq raqobat kuchli. Xitoy allaqachon mintaqaga kapital, texnologiya va inson resurslarini faol olib kirayotgan bo‘lsa, G‘arb hali to‘liq mexanizm shakllantira olmagan. Uzluksiz, xavf bo‘lishishni ko‘zda tutadigan hamkorlik bo‘lmasa, mintaqa davlatlari Pekinga yaqinlashishda davom etadi.

Ekspertlar fikricha, G‘arbning muvaffaqiyati Markaziy Osiyoning o‘z sanoatini rivojlantirish istagini inobatga olishiga bog‘liq — faqat xomashyo emas, qo‘shilgan qiymatli ishlab chiqarishni ham qo‘llab-quvvatlashi zarur.

Sammit yakunidagi eng muhim xulosa shunday bo‘ldi: strategik xomashyo resurslari bo‘yicha global zanjir qayta shakllanmoqda, va bu jarayonda Markaziy Osiyoni chetlab o‘tish imkonsiz. G‘arbdan kutilyotgan narsa esa aniq: quruq gaplardan amaliyotga o‘tish, resurslarni joyida o‘rganish va uzoq muddatli hamkorlikka kirishish.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Strategic Focus: Central Asia - Markaziy Osiyodagi (va boshqa mintaqalar) asosiy voqealar tahlili.

Strategic Focus: Middle East & North Africa - Yaqin Sharq va Mag’ribdagi zamonaviy xalqaro munosabatlar.

Strategic Focus: Atlantic - AQSh va Yevropa kun tartibidagi asosiy mavzular hamda trendlar.

Xorijiy OAV - chet tillardagi yetakchi nashrlar kanali.

Strategic Focus: Central Asia - LIVE - jahondagi eng oxirgi va sara xabarlar.

Kanallarimizga qo’shiling va do’stlaringiz bilan ulashing!

Yaponiya vs Xitoy: kim AQShni o‘z tomoniga tortadi?

Osiyoda Yaponiya va Xitoy o‘rtasida kuchayib borayotgan keskinlikni ko‘pchilik ikki davlatning navbatdagi diplomatik tortishuvi sifatida talqin qilishi mumkin. Ammo asl voqea bundan ancha chuqurroq: mojaroda gap Tokio yoki Pekinning bir-biriga nisbatan da’vosida emas, masala AQSh kimni tanlashida. Har ikki davlatning asosiy strategiyasi aynan Vashingtonni o‘z pozitsiyasiga tortib olishga qaratilgan.

Yaponiya bosh vaziri S.Takaichining Tayvan bo‘yicha keskin bayonotidan so‘ng vaziyat yanada sovuqlashib, mintaqadagi geosiyosiy harorat keskin ko‘tarildi. U birinchi bor ochiq tarzda shuni ta’kidladi: agar Xitoy Tayvanga nisbatan kuch qo‘llasa yoki uni blokadaga olsa, bu Yaponiyaning “xavfsizligiga tahdid” sifatida baholanadi. Bunday bayonot esa Yaponiya qonunchiligida harbiy aralashuvga eshik ochadigan eng yuqori darajadagi signal hisoblanadi.

O’z navbatida, Pekin bu bayonotni Tokio tomonidan Tayvan masalasiga ochiq aralashuv sifatida talqin qildi va javob choralarini keskin ravishda kuchaytirdi: avvalo madaniy almashinuvlarni muzlatdi, so‘ng iqtisodiy cheklovlar joriy etdi, harbiy kemalar va qiruvchi samolyotlarni Yaponiyaga yaqin akvatorial hududlarga yo‘naltirdi. Bundan tashqari, Ikkinchi jahon urushidagi yapon agressiyasini eslatgan holda diplomatik bosimni yanada oshirdi.

Bu keskinlik mintaqani shunchaki ikki tomonlama mojaroga emas, balki AQShni o‘rtaga tortuvchi xavfli strategik o‘yin maydoniga aylantirdi. Xitoy Yaponiya bilan urushmayapti - u AQShning pozitsiyasini o‘zgartirmoqchi. Si va Tramp o’rtasidagi shoshilinch telefon suhbati bejizga emas edi. Si AQShga “tarixiy mas’uliyat”, “postwar order” degan ritorikani eslatarkan, aslida shuni aytmoqchi bo‘ldi: “Yaponiya juda tez harbiylashmoqda. Uni tiy.” Bu Xitoyning yashirin murojaati bo‘lib, Vashingtondan Tokio harbiy normalizatsiyasini sekinlashtirishni kutmoqda.

Xitoy iqtisodiy jihatdan qiyin davrda AQSh kapitaliga ehtiyoj sezmoqda, shu sabab munosabatlarni yumshatishga intilyapti. Ammo shu bilan birga Xitoy Yaponiyaga nisbatan bosimni oshirmoqda, AQShga esa provokatsiya qilmayapti - bu ikkiyoqlama strategiya: AQSh bilan yarashish, Yaponiyani esa diplomatik izolyatsiya qilish. Pekin yaxshi biladiki, AQSh yordamisiz Yaponiya bunday keskin pozitsiyani uzoq ushlab tura olmaydi.

Yaponiya esa mutlaqo boshqacha o‘yin o‘ynamoqda. Tokioning asl xavotiri Xitoydan emas - uni eng ko‘p o‘ylantirayotgan narsa, AQSh tomonidan yolg‘iz qoldirilish ehtimolidir. Takaichining keskin ritorikasi aynan shu qo‘rquvdan paydo bo’lgan: Yaponiyaning asosiy maqsadi - AQShni o‘z pozitsiyasiga mahkam bog‘lab olish va Vashingtonning Xitoy bilan kelishib olish ehtimolini yo‘qqa chiqarish. Shu sabab Yaponiya Tayvan mojarosiga tayyorgarlikni oshirmoqda: raketalardan tortib amfibiya qo‘shinlariga qadar. Tokio bitta narsani aniq biladi: agar AQSh bir kun kelib diplomatik muvozanat izlab, vaqtinchalik chekinsa, Yaponiya yolg‘iz qoladi.

AQSh esa ikki tomonning qarama-qarshi bosimi orasida qolmoqda. Vashington Yaponiyani tashlab ketmaydi, ammo Xitoy bilan ham keskinlashishni istamaydi. AQSh uchun bugungi kunda uchta muhim maqsad mavjud: 1. Xitoy bilan iqtisodiy barqarorlikni tiklash; 2. Yaponiyani mintaqaviy muvozanat ustuni sifatida mustahkamlash; 3. Tayvan bo‘yicha yirik mojaro xavfini bartaraf etish.

Ammo muammo shundaki - bu uch maqsad bir-biriga zid. AQSh Xitoyni tinchlantirmoqchi bo‘lsa, Yaponiyani ranjitadi. Yaponiyani qo‘llab-quvvatlasa, Xitoy bilan barqarorlik buziladi. Natijada Vashington geosiyosiy tanglikning markazida qolmoqda.

Bu murakkab vaziyat Yaponiyaning harbiy normalizatsiyasini tezlashtirdi, Xitoyni diplomatik hujumga o‘tkazdi, AQShni esa shu ikki o‘rtada xavfli muvozanatni saqlashga majbur qilmoqda. Har uch tomonda ham noto‘g‘ri signal yoki xato strategik qaror katta mojaroni qo‘zg‘ashi mumkin. Tayvan bo‘yicha keskinlik hozirgacha bo‘lgan eng kritik darajaga yetdi.

Strategic Focus: Central Asia