AQShning Venesuelaga qarshi agressiyasiga nisbatan Strategic Focus ekspertlarining munosabati - 2

S.Zokirova: D.Tramp boshchiligidagi AQShning Venesuelada davlat rahbarini kuch bilan qo‘lga olishi - suverenitet tamoyili va BMT Nizomiga ochiq zid harakatdir. Bu na “demokratiya”, na “inson huquqlari” bilan izohlanadi. Agar bunday amaliyot normal holga aylansa, ertaga har qanday davlat “yoqmagan rahbar” bahonasida nishonga olinishi mumkin.

D.Olimjonov: N.Maduro yillar davomida Rossiya va Xitoyga suyanib keldi. Ammo hal qiluvchi lahzada bu “ittifoqchilar” yordam bermadi. Bu holat yana bir bor shuni ko‘rsatdiki: global siyosatda do‘stlar yo‘q - faqat manfaatlar bor. Manfaat tugagan joyda “ittifoq” ham tugaydi.

M.Umarov: Venesuelada joylashtirilgan xorijiy havo mudofaa tizimlarining amalda ishlamasligi - tashqi kafolatlarga ortiqcha suyanish strategik xato ekanini ko‘rsatdi.

M.Imomov: AQShning bu qadami xalqaro munosabatlarda “kuch ishlatsa bo‘ladi” degan xavfli signal berdi. Diplomatiya, muzokara va vositachilik ikkinchi darajaga tushmoqda. Bu esa o‘rta va kichik davlatlar uchun xatarlar davri boshlanayotganidan darak.

A.Fayzullozoda: Bugungi notinch dunyoda O‘zbekiston uchun eng to‘g‘ri yo‘l - hissiyotga emas, hisob-kitobga tayangan siyosatdir: suverenitet masalasida printsipial bo‘lish, hech bir kuch markaziga haddan tashqari bog‘lanmaslik va eng muhimi, tayanchni tashqaridan emas, ichkaridan izlash. Chunki real xavfsizlik ittifoqlardan emas, balki mustahkam institutlar, barqaror iqtisodiyot va jamiyat ishonchidan boshlanadi.

G.Abdullayeva: Gap Venesuela haqida emas, Maduro haqida ham emas - gap shundaki, AQSh xalqaro siyosatda davlatlarni emas, qulay yoki noqulay shaxslarni tanlab jazolash amaliyotini mustahkamlamoqda. Shunday qilib, xalqaro institutlarning mavqei pasaymoqda.

B.Aliyev: Venesuela hodisasi bir narsani ochiq ko‘rsatdi: dunyo qoidalar - xalqaro huquq bilan emas, kuch bilan boshqariladigan bosqichga kirib bormoqda. Qolaversa, bu operatsiya jazolash emas, balki ogohlantirish edi: tizimdan chiqishga uringan har qanday davlat rahbari oxir-oqibat majburan “intizomga keltiriladi”.

J.Karimov: AQSh o‘zini doimo global xavfsizlik kafolatchisi sifatida ko‘rsatadi, ammo amalda u beqarorlik, qo‘rquv va ishonchsizlikni eksport qilmoqda. Venesuela - bu navbatdagi misol, xolos.

X.Gafurov: Bugun Venesuela - ertaga boshqalar. Shu sababli eng to‘g‘ri strategiya markazga intilish emas, balki chetda turib kuch yig‘ishdir. O‘zbekiston uchun asosiy tayanch - ichki mustahkamlik.

Strategic Focus: Central Asia

Karakasdagi voqealardan so‘ng “endi navbat Erongami?” degan savol axborot maydonida tez tarqalmoqda. Yetakchi nashrlar Eron rejimining qulash ehtimoli haqida yozmoqda, ijtimoiy tarmoqlar va Telegram kanallarida esa Erondagi norozilik namoyishlari faol tarqatilmoqda. Biroq vaziyatga sovuqqon va realistik qaralsa, Venesueladagi ssenariyning Tehronda takrorlanishi ehtimoli juda past. Buning sabablari yuzaki emas, balki tizimli va chuqur.

Birinchidan, Eron davlatchiligining tayanchi siyosiy partiyalar yoki zaif institutlar emas, balki kuch ishlatar tuzilmalaridir. Davlat apparati bevosita harbiy va maxsus xizmatlar bilan uyg‘unlashgan. Mamlakat ichki va tashqi frontlarda tajriba orttirgan Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi tomonidan nazorat qilinadi. Bu tuzilma o‘zini faqat hokimiyat egasi emas, balki davlat va mafkuraning himoyachisi deb biladi. Shu bois ular na liberal kuchlarga, na tashqi bosimga, na hatto monarxiya tarafdorlariga ham mamlakatni topshirishga tayyor emas. Bu yerda gap siyosiy murosa haqida emas, balki mavjud tizimni oxirigacha himoya qilishga tayyorlik haqida ketmoqda.

Ikkinchidan, Erondagi ichki bo‘linish tashqi kuchlar tasavvur qilganidek “rejim – xalq” qarama-qarshiligi emas. Jamiyat asosan dunyoviy, g‘arbparast yoshlar va diniy qatlamga ajralgan. Muhim jihati shundaki, diniy qatlam hanuz demografik va ijtimoiy jihatdan ustunlikni saqlab turibdi. Bu qatlam fanatik ozchilik emas, balki turkiy aholi, kurdlar va shialarning katta qismidan iborat. Ular uchun islom oddiy shior emas, balki hayot tarzi, ijtimoiy tartib va boshqaruv modeli hisoblanadi. Shu sabab jamiyatdagi norozilik tizimni inkor etishdan ko‘ra, elitalarning buzilganligi va adolatsizligiga qarshi yo‘naltirilgan.

G‘arb, ayniqsa Yevropa doiralari, Eronda liberal inqilob bo‘lishini istaydi. Ammo Eron Sharqiy Yevropa yoki Janubiy Kavkaz mamlakatlari emas. Bu yerdagi norozilik “mini-yubka va tungi klublar” uchun emas. Yoshlarning katta qismi ham g‘arbcha liberal davlat emas, balki korrupsiyadan xoli, sof va adolatli islomiy davlat qurishni xohlaydi. Demak, muammo erkinlik tushunchasida emas, balki amaldagi elitalarning islomiy respublika g‘oyasini amalda buzib qo‘yganidadir.

Bu nuqtada D.Tramp omilini ham to‘g‘ri baholash kerak. Tramp uchun Eron rejimining qulashidan ko‘ra, Eronning tashqi dushman sifatida saqlanib qolishi qulayroq. Rejim ag‘darilsa, mamlakatdagi liberal kuchlar muqarrar ravishda Fransiya va Yevropa Ittifoqi orbitasiga tushadi. Bu esa energetika bozorida dollarning ustunligiga zarba bo‘lishi mumkin. Shu sabab Eronni qulatish g‘oyasi ko‘proq Isroil manfaatlariga mos keladi, Tramp strategiyasiga emas.

Karakasda hokimiyat kelishuv asosida chekinishga majbur bo‘ldi. Ammo Tehronda bunday ssenariy ishlamaydi. Eron jamiyati va elitalari urush, bosim va uzoq qarshilikka ruhan tayyor. Bu yerda g‘oya bor, maqsad bor va mafkuraviy motivatsiya kuchli.

Xulosa shuki, yaqin istiqbolda Eronda “tezkor operatsiya” emas, balki uzoq muddatli narrativlar kurashi davom etadi. Sanksiyalar kuchayadi, tashqi bosim ortadi, yangi muxolif figurlar paydo bo‘lishi mumkin. Ammo Karakas modeli bu yerda takrorlanmaydi. Eron boshqa pog‘onada turibdi. Bu yerda asosiy front harbiy emas, balki mafkuraviy va sivilizatsiyaviydir.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Venesuela poytaxti Karakasda, Prezident saroyi joylashgan Miraflores hududida qurolli to‘qnashuvlar yuz bermoqda.

Strategic Focus: Atlantic

MAXFIY DAFTAR

Bu kanalda sahna ortidagi jarayonlar tahlil qilinadi. OAV ko‘rsatmaydigan tafsilotlar, rasmiy bayonotlar ortidagi haqiqiy motivlar, yopiq kelishuvlar, yashirin manfaatlar va jim turgan aktorlar - barchasi MAXFIY DAFTAR sahifalarida.

Agar sizga shov-shuv emas, sabablar qiziq bo‘lsa - MAXFIY DAFTARga qo‘shiling.

Erondagi namoyishlar: iqtisodiy inqiroz va xavfsizlik diskursi to‘qnashuvi

M.Imomov, Strategic Focus eksperti

I. Ekspertlar hamjamiyati Erondagi noroziliklarning ikkinchi haftaga cho‘zilishini jiddiy muhokama qilmoqda. Rasmiy bayonotlarda “muloqot” va “iqtisodiy barqarorlik” urg‘usi berilayotgan bir paytda, amalda xavfsizlik diskursining keskinlashuvi kuzatilmoqda. Geosiyosiy vaziyat murakkab: iqtisod sanksiyalar bosimi ostida, mintaqada taranglik saqlanib turibdi va tashqi aralashuv ehtimoli haqidagi signallar bir vaqtda kuchaymoqda.

II. Bu kontekstda ekspertlar bir nechta muhim strukturaviy omillarga e’tibor qaratmoqda.

Birinchidan, noroziliklarning boshlanishi aniq iqtisodiy trigger bilan bog‘liq. Dekabr oyida rasmiy inflyatsiya 52,6%ga yetdi, rialning keskin qadrsizlanishi esa noroziliklarni Tehron bozoridan boshlab butun mamlakat bo‘ylab yoydi. Bu shuni anglatadiki, ijtimoiy bosimning asosiy manbai makroiqtisodiy beqarorlik bo‘lib qolmoqda, rasmiy narrativ esa tobora siyosiy va xavfsizlik o‘lchamiga siljimoqda.

Ikkinchidan, noroziliklarning geografiyasi tez kengaymoqda. Bugungi kunda namoyishlar Eronning 31 viloyatidan 27 tasini qamrab oldi, 100 dan ortiq shahar va kichik aholi punktlarida qayd etildi. Xususan, talablar faqat narxlar bilan cheklanmay, siyosiy legitimlikka oid shiorlar bilan boyidi, ya’ni iqtisodiy norozilik tezda tizimli tanqidga aylanmoqda.

Uchinchidan, axborot va xavfsizlik nazorati kuchaymoqda. Internet foydalanuvchilari mobil va uy aloqalarida uzilishlar haqida xabar bermoqda, global internet infratuzilmasi monitoringi esa mamlakat bo‘yicha trafik o‘rtacha 35%ga kamayganini ko‘rsatmoqda. Shu tarzda, norozilikni raqamli makonda cheklash kuch ishlatishdan kam bo‘lmagan instrumentga aylanmoqda.

To‘rtinchidan, kuch ishlatish kuchaygani sayin, jamiyat uchun yo‘qotishlar ham ortib bormoqda. Huquq himoyachilariga ko‘ra, halok bo‘lganlar soni 35 nafardan oshgan, 1 200 dan ortiq kishi hibsga olingan. Shu bilan birga, parlament budjetni qayta ko‘rib chiqmoqda: ish haqlarini 20% emas, 43%gacha oshirish, QQSni 12%dan 10%ga tushirish va asosiy mahsulotlar uchun 8,8 mlrd dollarlik subsidiyalangan valyuta ajratish muhokama qilinmoqda. Bu choralarning o‘zi vaziyatni yumshatishga urinish sifatida ko‘rilmoqda.

III. Hozirgi jarayonlar yaqin muddatda vaziyat nazorat ostida, ammo tarang holda davom etishini ko‘rsatmoqda.

Qisqa muddatda hokimiyat bir vaqtning o‘zida ikki yo‘nalishda harakat qiladi: bir tomondan norozilar bilan muloqot va ijtimoiy choralar va’da qilinadi, ikkinchi tomondan vaziyat xavfsizlik masalasi sifatida talqin etiladi. Natijada, xavfsizlik tizimining roli kuchayadi, iqtisodiy o‘zgarishlarni tezlashtirish esa ikkinchi planga suriladi.

O‘rta muddatda esa tashqi bosim mavzusi faolroq ishlatiladi. AQSh va Isroilga qaratilgan bayonotlar jamiyatni ichkaridan birlashtirishga xizmat qiladi, ammo iqtisodiy muammolar o‘z-o‘zidan yo‘qolmaydi. Shu sabab, hukumatning islohotlar borasidagi harakat maydoni tobora torayib borishi mumkin.

IV. Asosiy xavf shundaki, noroziliklar faqat tashqi aralashuv bilan izohlanmoqda. Bu yondashuv ichki ijtimoiy va iqtisodiy muammolarni chetga surmoqda, natijada noto‘g‘ri qarorlar qabul qilinyapti. Kuchga haddan tashqari tayanish esa norozilikni to‘xtatmayapti, aksincha uni boshqa shakllarda davom etishiga olib kelmoqda.

V. Eron tajribasi shuni ko‘rsatadiki, iqtisodiy muammolarni faqat xavfsizlik choralariga tayanib boshqarish vaqtincha natija beradi, lekin muammoni bartaraf etmaydi. Savol shuki: hokimiyat muloqotni aniq iqtisodiy qarorlar bilan mustahkamlay oladimi yoki tashqi dushman obraziga suyanishda davom etadimi?

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Eron xaritasi o‘zgaradimi? Boshqariladigan parchalanish ssenariysi

S.Pinxasova, Strategic Focus eksperti

I. So‘ngi paytlarda tahlilchilar Eronda kuzatilayotgan jarayonlarni tobora ko‘proq “Liviya ssenariysi” bilan qiyoslamoqda. Eron rasmiylari vaziyat nazorat ostida ekanini ta’kidlashda davom etmoqda, biroq joylardagi manzara bundan murakkabroq. Ijtimoiy noroziliklar kuchayib borar ekan, xavfsizlik choralarining keskinlashuvi va tashqi omillar bir vaqtda ta’sir ko‘rsatmoqda.

II. Tahlilchilar voqealar rivojidagi muhim signallarni qayd etmoqda.

Birinchidan, ommaviy noroziliklar allaqachon ishga tushgan va ular markazdan chekka, etnik jihatdan sezgir hududlarga siljimoqda. Shimolda ozarbayjonlar yashaydigan mintaqalar, janubi-sharqda Belujiston va janubi-g‘arbda Xuziston hududlari jarayonning asosiy risk zonalariga aylanmoqda. Shunday qilib, norozilik faqat ijtimoiy emas, balki hududiy parchalanish omiliga ham ega.

Ikkinchidan, xavfsizlik ssenariysi bosqichma-bosqich kuchayishi kutilmoqda. Ommaviy repressiyalar ehtimoli oshib bormoqda, bu esa norozilikni bostirishdan ko‘ra, uni yanada radikallashtirishi mumkin. Amalda esa kuch ishlatish siyosiy muloqot o‘rnini bosa boshlaydi. Oxirgi ma’lumotlarga ko‘ra, 27 ta viloyatda tarqalgan ommaviy chiqishlarda 1200 dan ortiq kishi hibsg olingan.

Uchinchidan, harbiy-siyosiy eskalatsiya tashqi konturda shakllanmoqda. Isroil va AQSh aviatsiyasi tomonidan Eronning harbiy infratuzilmasiga zarbalar berilishi ehtimoli muhokama maydoniga chiqdi. Bu bosqichda havo hududini yopish va boshqaruv tizimlariga zarba berish rejimi parchalash jarayonini tezlashtiruvchi omil bo‘lishi mumkin.

To‘rtinchidan, ehtimoliy yakuniy manzara - hududiy fragmentatsiya. Shimolda Ozarbayjon hududi, janubi-g‘arbda neftga boy Arab mintaqasi, janubi-sharqda Belujiston va markazda Tehron atrofidagi hudud alohida siyosiy konfiguratsiyaga o‘tishi mumkin. Shu bilan birga, diniy-fundamentalist kuchlar Xurosonda (poytaxti Mashhad) konsolidatsiyalanishi ehtimoli saqlanib qolmoqda.

III. Mavjud dinamika shuni ko‘rsatadiki, Eron bo‘yicha asosiy strategik mantiq - “boshqariladigan parchalash” ssenariysiga yaqinlashmoqda. Qisqa muddatda tashqi bosim va ichki norozilik bir-birini kuchaytiradi, markaziy hokimiyatning manevr maydoni esa torayadi.

O‘rta va uzoq muddatda kim yutadi, kim yutqazadi degan savol ochiq qolmoqda. Turkiya va Ozarbayjon shimoliy yo‘nalishda ta’sirini kengaytirishi mumkin, AQSh Xuziston hududida yangi siyosiy loyiha qurishga (masalan, yangi arab davlati) urinadi. Shu bilan birga, Rossiya va Xitoy fundamentalist markazlar orqali mintaqaga kirish imkoniyatini saqlab qoladi.

IV. Asosiy xatar - Eron parchalanishining mintaqaviy zanjirli reaksiyaga aylanishi. Dominant narrativ “rejimni zaiflashtirish”ga qaratilgan bo‘lsa-da, amalda Turkiyaning kuchayishi, Janubiy Kavkaz va Markaziy Osiyoda beqarorlik xavfi yashirilmoqda. Noto‘g‘ri hisoblangan aralashuv yangi, nazoratdan chiqadigan xavfsizlik makonini yaratishi mumkin.

V. Eron bo‘yicha “Liviya ssenariysi” nazariy model emas, balki tobora real konturlarga ega jarayonga aylanmoqda. Bu jarayon rejimni emas, butun mintaqaviy muvozanatni o‘zgartirishi mumkin.

Strategic Focus: Central Asia

Qirgʻiziston Prezidenti haqidagi hujjatli filmda Sadir Japarov Markaziy Osiyodagi muhim diplomatik jarayonlarga toʻxtalib oʻtdi. Unda u Shavkat Mirziyoyevning Tojikiston va Qirgʻiziston oʻrtasidagi chegaraviy mojaroni hal etishda katta va muhim rol oʻynaganini ta’kidladi.

S.Japarovning aytishicha, aynan Sh.Mirziyoyev mojaro chuqurlashib ketmasligi uchun tojik va qirgʻiz rahbarlarini faol tarzda yuzma-yuz uchrashuvga chorlagan. Mirziyoyev bu kelishmovchilik butun mintaqani orqaga tortayotganini ochiq aytganini Japarov eslatib oʻtdi.

Filmda, shuningdek, Qirgʻiziston tashqi ishlar vaziri Jeenbek Kulubayev ham muhim faktlarni ochiqladi. Uning soʻzlariga koʻra, Prezident Mirziyoyev agar mojaro bartaraf etilmasa, mintaqaga xorijiy investitsiyalar kelmasligi, sayyohlar oqimi toʻxtashi va iqtisodiy rivojlanish izdan chiqishini qat’iy ogohlantirgan. Aks holda, Markaziy Osiyo hanuz “qoloq mintaqa” sifatida qabul qilinishini qayd etgan.

S.Japarov, shuningdek, nega aynan oʻzi birinchi boʻlib muloqotga chiqqanini ham tushuntirdi. U oʻzini siyosiy sahnaga endigina kelgan yetakchi ekanini, Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon esa qariyb 30 yildan beri mamlakatni boshqarib kelayotgan tajribali rahbar ekanini aytib, unga nisbatan hurmat saqlangan holda harakat qilganini aytgan.

Strategic Focus: Central Asia

Tramp signali va “Katta G‘arb”ning demontaji

A.Fayzullozoda, Strategic Focus eksperti

I. Ekspertlar hamjamiyati so‘nggi haftalarda AQSh tashqi siyosatidagi keskin ritorikaga jiddiy e’tibor qaratmoqda. Umumiy qaralganda, ittifoqchilik saqlanayotgandek tasavvur bo‘lsa-da, real jarayonlar mutlaqo boshqa manzarani ochib bermoqda. Xususan, D.Tramp tomonidan Grenlandiya va Kanada borasida yangragan signallar geosiyosiy fonning tubdan o‘zgarayotganini anglatadi.

II. Vashington endi ittifoqchilar bilan munosabatni deklarativ tamoyillar orqali emas, qudrat va foyda mantiqi asosida qayta belgilamoqda.

Birinchidan, Grenlandiya masalasi harbiy tahdid emas, balki siyosiy va iqtisodiy instrumentlar orqali ta’sir o‘tkazish modelidir. Rasmiy jihatdan Daniya hududi bo‘lsa-da, amalda AQShning harbiy va strategik infratuzilmasi bu hududga chuqur singib ketgan. Bu shuni anglatadiki, hududiy ta’sirni kengaytirish uchun kuch ishlatish shart emas.

Ikkinchidan, Grenlandiyaning demografik ko‘lami jarayonning qanchalik “texnik” ekanini ko‘rsatadi. 50 mingdan kam aholi, xususan inuitlar uchun moliyaviy imtiyozlar, kengroq avtonomiya va to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘lovlar yetarli instrument bo‘lishi mumkin. Amalda esa bu yondashuv Yevropaga qaratilgan namoyishkorona signal vazifasini bajaradi.

Uchinchidan, Kanada bo‘yicha ritorika butunlay boshqa mantiqqa ega. Uni sotib olish ham, kuch bilan bo‘ysundirish ham real emas. Zero, Kanada harbiy tajribaga ega, institutsional jihatdan mustahkam va Britaniya hamdo‘stligiga chuqur integratsiyalashgan. Shu sabab bu yerda gap real bosqin haqida emas, balki elitalarga yo‘llangan siyosiy ogohlantirish haqida bormoqda.

To‘rtinchidan, ushbu ikki holatning umumiy manzili — Yevropa. Grenlandiya va Kanada atrofidagi ritorika Yevropaga shuni ko‘rsatmoqda: ittifoqchilik maqomi endi avtomatik daxlsizlik kafolati emas. Xususan, Yevropaning strategik avtonomiya, mustaqil mudofaa va Ukrainani moliyalashtirishga intilishi Vashington tomonidan nazoratdan chiqish urinishidek qabul qilinmoqda.

III. AQSh ittifoqchilarni saqlab qolish bosqichidan ularni qayta formatlash bosqichiga o‘tdi.

Yaqin istiqbolda ushbu yondashuv harbiy kuch orqali emas, balki boshqaruv, moliya va siyosiy bosim mexanizmlari orqali davom etadi. Bu yerda ishlayotgan strategik mantiq oddiy: ittifoqchilar teng o‘yinchi sifatida emas, balki bo‘ysunuvchi makon sifatida ko‘rilmoqda.

Natijada, Yevropa bilan munosabatlarda ochiq qarama-qarshilik emas, balki bosqichma-bosqich cheklash strategiyasi kuchayadi. Rossiya savdolashish mumkin bo‘lgan kuch sifatida qabul qilinadi, Yevropa esa mustaqil markazga aylanish urinishlari uchun tizimli bosimga duch keladi.

IV. O‘rta muddatda bu yondashuv G‘arb ichidagi institutsional ishonchni yemiradi. Ittifoqlar shartli tus oladi, strategik rejalashtirish esa uzoq muddatli emas, vaziyatga moslashgan shaklga o‘tadi. Zero, xavfsizlik kafolatlari siyosiy irodaga bog‘lanib qoladi. Natijada, Yevropa xavfsizlik arxitekturasi fragmentatsiyalanadi va umumiy barqarorlik zaiflashadi.

V. Shu tarzda, Grenlandiya va Kanada atrofidagi ritorika hududiy masala emas, balki global ierarxiyani qayta belgilash urinishidir. Savol shuki: Yevropa bu signalni vaqtida anglab, mustaqil va tizimli strategik javob bera oladimi?

Strategic Focus: Central Asia

Futbol bo‘yicha jahon chempionati bu yil o‘tkazilmaydiganga o‘xshayapti.

Donald og‘a, hech bo‘lmasa muzqaymoq yeyishga borib kelaylik 🙂

Strategic Focus: Central Asia