Xakimov Jaxongir, Bekzod Pardayev, Abror Axmedovlar tomonidan tayyorlangan “Buyuk shaxmat taxtasi: Turkiy dunyo piyodalikdan qutula oladimi?” nomli maqola bilan tanishib chiqishingizni va izoh qoldirishingizni so’raymiz.

Strategic Focus: Central Asia

AQShning Eron hududiga harbiy zarba berish haqidagi qarori allaqachon qabul qilingan.

Hujum dushanba yoki seshanba kuni amalga oshirilishi mumkin. Bu haqda Bild nashri sobiq Markaziy razvedka boshqarmasi (CIA) agenti Jon Kiriakuga tayanib xabar berdi. Kiriaku esa, o‘z navbatida, Oq uydagi manbasiga tayanganini aytgan.

Kiriakuning so‘zlariga ko‘ra, AQSh hukumati Eronga nisbatan harbiy operatsiya o‘tkazish masalasida ikki fraksiyaga bo‘lingan. Operatsiyani qo‘llab-quvvatlayotganlar orasida davlat kotibi Marko Rubio, Pentagon rahbari Pit Hegset hamda Shtab boshliqlari birlashgan qo‘mitasi bor.

Eronga zarba berilishiga esa vitse-prezident Jey Di Vens va razvedka rahbari Tulsi Gabbard qarshi chiqmoqda.

Strategic Focus: Atlantic

AQShning Fransiyadagi elchisi Charlz Kushner (Trampning qiziga uylangan Jared Kushnerning otasi) Fransiya Tashqi ishlar vaziri chaqiruvi bilan Fransiya TIViga kelmadi.

Vazir Jan-Noel Barro bunga javoban elchiga nisbatan sanksiyalar joriy etishni talab qildi. Fransiya hukumati a’zolariga AQSh elchisi bilan uchrashish taqiqlanadi.

Strategic Focus: Atlantic

Ekspertlar fikricha, Buyuk Britaniyada bo‘lib o‘tgan muzokaralarning asosiy mavzularidan biri Rossiya - Ukraina urushi va uning mintaqaviy xavfsizlikka uzoq muddatli ta’siri bo‘ldi. Tashqi tomondan tadbir protokol va ramziy marosimlar - Qirollik gvardiyasi ishtiroki, Britaniya davlat an’analari va institutsional barqarorligi namoyishi bilan kechdi. Biroq mazmun jihatidan uchrashuv ancha strategik xarakterga ega edi.

O‘zbekiston TIV rahbari Baxtiyor Saidov Buyuk Britaniya Mudofaa vazirligining davlat vaziri lord Vernon Koker bilan uchrashuv o‘tkazganini ma’lum qildi. Aynan mudofaa yo‘nalishidagi muloqot muzokaralarning markaziy elementlaridan biri bo‘lgani e’tiborga loyiq.

Katta ehtimol bilan, inglizlar to‘rt yil davom etgan urush yakunida Rossiya hal qiluvchi strategik ustunlikka erisha olmaganini qayd etgan. Moskva yangi xavfsizlik arxitekturasini majburan shakllantira olmadi va muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Londonning pozitsiyasi qat’iy - Kremlni tiyib turish uzoq muddatli strategiya bo‘lib qoladi.

Shu kontekstda sahna ortidagi muzokaralar davomida Britaniya tomoni mudofaa va harbiy-texnik sohada hamkorlikni (kadrlar tayyorlash, kiberxavfsizlik, razvedka almashinuvi, gibrid tahdidlarga qarshi kurash va zamonaviy texnologiyalar bo‘yicha aloqalarni kuchaytirish) diversifikatsiya qilishni taklif qilgan bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.

Bu harbiy blok tuzish yoki keskin geosiyosiy burilish degani emas. Gap yagona tayanchga bog‘lanib qolmaslik haqida ketmoqda. London mintaqaga qo‘shimcha xavfsizlik variantlarini taklif etmoqda.

Axborot maydoni ham alohida muhokama qilingan bo‘lishi mumkin. Uzoq davom etayotgan urush sharoitida narrativlar strategik ahamiyat kasb etmoqda. G‘arb mintaqa davlatlaridan tashqi axborot bosimiga nisbatan barqarorroq pozitsiya va Moskva siyosatiga nisbatan muvozanatli, ammo mustaqil yondashuv kutmoqda.

Shunday qilib, Qirollikdagi uchrashuv oddiy diplomatik protokol yoki ramziy marosim bilangina cheklanib qolmadi. U Markaziy Osiyoni shakllanayotgan yangi xavfsizlik arxitekturasiga bosqichma-bosqich integratsiya qilish jarayonining muhim bo‘g‘ini sifatida namoyon bo‘ldi. Ukrainadagi urush endi vaqtinchalik inqiroz emas - u global siyosatning uzoq muddatli va tizimli omiliga aylangan. Xalqaro kuchlar muvozanati, xavfsizlik yondashuvlari va geosiyosiy ittifoqlar aynan shu fon’da qayta ko‘rib chiqilmoqda. Tabiiyki, bu jarayon Markaziy Osiyo davlatlarining kelajakdagi strategik tanlovlariga, tashqi siyosiy ustuvorliklariga va xavfsizlik modeliga bevosita ta’sir ko‘rsatmay qolmaydi.

Strategic Focus: Central Asia

Jeneva: muzokaralar soyasidagi keskin ssenariy

Jenevada AQSH va Eron o‘rtasida vositachilar orqali o‘tayotgan navbatdagi muzokaralar tashqi tomondan diplomatik jarayon sifatida ko‘rinsa-da, amalda vaziyat ancha murakkab va keskin. Ummon vositachiligida o‘tayotgan uchinchi raund muloqotlar ishonch inqirozi, o‘zaro sanksiyalar va geosiyosiy bosim fonida kechmoqda.

Rasmiy bayonotlarda “deeskalatsiya” va “muloqotni davom ettirish” iboralari yangramoqda. Biroq real siyosiy sharoit shuni ko‘rsatadiki, tomonlar o‘rtasida fundamental ishonch yetishmaydi. AQSH ichki siyosiy muhitida Eron masalasi keskin polarizatsiyalashgan mavzu bo‘lib qolmoqda. Kongress, mintaqaviy ittifoqchilar (Isroil) va xavfsizlik doiralari Tehronga nisbatan qattiq pozitsiyani saqlab qolish tarafdori.

Shu sababli tinch kelishuv ehtimoli past baholanmoqda. Hatto ayrim tahlillarga ko‘ra, Vashington siyosiy va strategik risklarni hisobga olgan holda ham kuch ishlatish ssenariysini istisno qilmaydi. Ya’ni, bu qaror AQSHning o‘ziga iqtisodiy yoki geosiyosiy zarar keltirishi mumkin bo‘lsa-da, Eron yadroviy salohiyatining kengayishi Vashington uchun yanada katta tahdid sifatida ko‘rilmoqda.

Yaqin Sharqdagi ittifoqchilik majburiyatlari, Isroil omili va mintaqaviy kuchlar muvozanati masalasi ham AQSH qarorlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Natijada diplomatik jarayon davom etayotgan bo‘lsa-da, parallel ravishda harbiy bosim va ehtimoliy zarba ssenariysi kun tartibidan tushgani yo‘q.

Agar muzokaralar muvaffaqiyatsiz yakunlansa, bu nafaqat Yaqin Sharqda, balki Kaspiy va Markaziy Osiyo mintaqasida ham beqarorlik xavfini oshiradi. Transport yo‘laklari, energetik aloqalar va xavfsizlik muvozanati jiddiy sinovdan o‘tadi.

Jeneva bugun murosa maydoni sifatida ko‘rinmoqda. Ammo voqelik shuni ko‘rsatadiki, bu jarayon murosa sari emas, balki kuch sinashuvining yangi bosqichiga ham olib borishi mumkin. Diplomatiya davom etmoqda, lekin harbiy ssenariy ehtimoli hanuz yuqori bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

"Толибон" ҳарбийлари Покистонга қарши қасос ҳужумлари бошланганини эълон қилмоқда.

👉@suhrob_buranov👈

Kobuldan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, afg‘on qurolli kuchlari Pokiston armiyasiga qarshi “keng ko‘lamli javob operatsiyasi”ni boshlagan. Harbiy harakatlar “Dyurand chizig‘i” deb ataluvchi Afg‘oniston - Pokiston chegarasi bo‘ylab olib borilmoqda.

To‘qnashuvlar chegara hududlaridagi kamida olti viloyatda avj olgan. Afg‘oniston Mudofaa vazirligi vakillari zarbalar va quruqlikdagi amaliyotlar Xost, Paktiya, Nuriston hamda boshqa sharqiy hududlarda boshlanganini tasdiqladi. Tolibonning “Xolid ibn Valid” nomli 201-korpusi vakiliga ko‘ra, harakatlar “javob choralari” sifatida olib borilmoqda. Unga ko‘ra, bir nechta Pokiston chegara postlari ayni vaqtda nazoratga olingan.

Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, Nangarhor va Kunar viloyatlarida Pokiston armiyasining 15 dan ortiq chegara blok-postlari egallangan. Operatsiyalarda Pokiston Toliboni jangarilari ham faol ishtirok etayotgani aytilmoqda - ular amalda afg‘on kuchlari tarkibida diversiya guruhlari sifatida harakat qilmoqda.

Amirlik rasmiy vakili Z.Mujohid zarbalar Pokistonning harbiy obyektlari va markazlariga yo‘naltirilganini bildirib, bu harakatlarni “Pokiston harbiy doiralarining jinoyatlari va doimiy provokatsiyalariga javob” deya izohlagan.

Hozircha janglar intensivligi oshib borayotgani qayd etilmoqda. Agar janglar kengayishda davom etsa, bu nafaqat Kobul va Islomobod o‘rtasidagi keskinlikni chuqurlashtiradi, balki transchegaraviy qurolli guruhlar faollashuvi, radikal tarmoqlarning konsolidatsiyasi va qo‘shni davlatlarga beqarorlik eksport qilinishi xavfini ham oshiradi. Ayniqsa, “Dyurand chizig‘i” atrofidagi nazoratning zaiflashuvi mintaqada terrorchilik va kontrabanda yo‘llarining kengayishiga olib kelishi mumkin. Shu bois, yuzaga kelayotgan vaziyat Janubiy va Markaziy Osiyo xavfsizlik muvozanati uchun strategik tahdid sifatida baholanmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

“Tolibon” hokimiyatda qolmoqda va ichki legitimligini saqlab turibdi. Qarshilik zaif, mintaqadagi birorta davlat Afg‘onistonda hokimiyat almashuvini ma’qul ssenariy deb hisoblamaydi — hech kim toliblarni ag‘darish uchun zarur bo‘ladigan yuqori xarajatlarni o‘z zimmasiga olishga tayyor emas… Barcha omillar yaqin istiqbolda hukumat katta ehtimol bilan hokimiyatni saqlab qolishini ko‘rsatmoqda. Ko‘plab tahlilchilar iqtisodiy inqiroz, harakat ichidagi parchalanish yoki qurolli muxolifat provokatsiyalari sabab rejim qulaydi, deb bashorat qilgan edi. Ammo to‘rt yil o‘tib, bu kutilmalar o‘zini oqlamadi. Aksincha, toliblar hududiy nazoratni kuchaytirdi, muxolifatni neytrallashtirdi va qo‘shni davlatlar bilan pragmatik aloqalar o‘rnatdi.

“Tolibon” harakatining barqarorligi o‘zaro bog‘liq bir qator omillar bilan izohlanadi.

Birinchidan, yirik davlatlar va mintaqaviy o‘yinchilar tobora ko‘proq Afg‘onistondagi siyosiy islohotlardan ko‘ra barqarorlikni ustuvor deb bilmoqda. Ular uchun mojarolarning qayta boshlanishi toliblarning hokimiyatda qolishidan ko‘ra kattaroq tahdid sifatida ko‘rilmoqda.

Ikkinchidan, “Tolibon”ning mafkuraviy asoslari tashqi bosim va shartli tan olish mexanizmlarining samaradorligini cheklaydi. Bundan tashqari, afg‘on jamiyatining tuzilishi, tarixan keskin islohotlarga qarshiligi hamda mamlakatni samarali boshqara oladigan ishonchli muqobil siyosiy kuchning yo‘qligi hokimiyatning konsolidatsiyasiga xizmat qilmoqda.

Mavjud sharoitda “Tolibon”ning hokimiyatda qolishi mamlakat uchun eng kam travmatik ssenariy sifatida namoyon bo‘lmoqda.

L.Shashok, siyosiy ekspert

Strategic Focus: Central Asia