Ekspert nigohi (2-son)

Bugun “Epshteyn koalitsiyasi”ning (AQSh va Isroil) Eronga qarshi urushi fonida global iqtisodiy va texnologik hamkorliklar qanday shakllanayotgani haqida xalqaro munosabatlar bo‘yicha ekspert S.Pinxasova bilan suhbatlashamiz.

Savol: Ekspert sifatida hozirgi Eron atrofidagi vaziyatni qanday baholaysiz?

Javob: Bugungi vaziyatni xolis baholaydigan bo‘lsak, Eron zarbaga bardosh berdi va strategik jihatdan ustunlikni qo‘lga kiritdi. Harbiy, siyosiy va psixologik bosimlarga qaramay, Tehron tizimi izdan chiqmadi, aksincha o‘z pozitsiyasini mustahkamladi. Hozirgi holatni boshqacha talqin qilib bo‘lmaydi - Eron agressorlarga nisbatan ustun keldi, tashabbusni qo‘lga oldi va mintaqaviy kuch muvozanatini o‘z foydasiga burdi.

Savol: D.Trampning asosiy maqsadlari nimadan iborat edi va u nimaga erishdi?

Javob: Hozircha aniq yakuniy natijalarni aytish qiyin - jarayon hali davom etmoqda. Ammo allaqachon bir nechta muhim tendensiyalar ko‘zga tashlanmoqda. Birinchidan, AQShning ayrim ittifoqchilari Tramp siyosatidan uzoqlasha boshladi, bu esa uning tashqi siyosiy strategiyasiga jiddiy zarba bo‘ldi. Ikkinchidan, Eron endilikda mintaqada o‘z qoidalarini ilgari surmoqda. Xususan, strategik jihatdan nihoyatda muhim bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ustidan nazorat tobora Eron foydasiga o‘tmoqda. Umuman olganda, Tramp boshlagan bosim siyosati kutilgan natijani bermadi, aksincha Eronning pozitsiyasini kuchaytirishga xizmat qildi.

Savol: Hozirgi vaziyatda qaysi omilga alohida e’tibor qaratish lozim?

Javob: Hech shubhasiz, eng muhim jihatlardan biri - bu texnologik hamkorlikning keskin faollashuvi. Bugungi kunda geosiyosiy qarama-qarshiliklar fonida aynan texnologiyalar almashinuvi va ishlab chiqarish zanjirlari asosiy raqobat maydoniga aylanmoqda. Eron ham bu jarayonda passiv emas, aksincha yangi hamkorlik formatlari orqali o‘z texnologik salohiyatini mustahkamlab bormoqda. Shu nuqtai nazardan, Eron atrofida shakllanayotgan texnologik hamkorlik tizimini alohida ko‘rib chiqish muhim hisoblanadi.

Savol: Xo’sh, Eron bilan kimlar hamkorlik qilmoqda va bu tizim qanday ishlaydi?

Javob: Hozirgi kunda Eron bir nechta yirik davlatlar bilan faol hamkorlik qilib, global aloqalar markazida turibdi. Asosiy sheriklar - Xitoy va Rossiya bo‘lib, ular bilan aloqalar oddiy savdo bilan cheklanmaydi. Masalan, Xitoy Eron neftini import qilib, texnologik komponentlar yetkazib berayotgan bo‘lsa, Rossiya bilan esa sanoat va mudofaa texnologiyalari bo‘yicha faol tajriba almashinuvi yo‘lga qo‘yilgan. Bu jarayon aslida murakkab ta’minot zanjirlari orqali ishlaydi: mahsulot va texnologiyalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri emas, balki bir nechta davlatlar orqali aylanib yetkaziladi. Shu sababli bunday tizim sanksiyalarga nisbatan ancha chidamli hisoblanadi.

Savol: Nega Xitoy va Rossiya Eronga ochiq harbiy yordam berishdan tiyilib, ko‘proq bilvosita yo‘lni tanlamoqda?

Javob: Chunki ular to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy ishtirokdan ko‘ra, aynan bilvosita va samaraliroq usullar orqali ta’sir ko‘rsatishni afzal ko‘rmoqda. 2022-yildan buyon Rossiya va Eron o‘rtasida dron texnologiyalari va ishlab chiqarish tajribasi almashuvi kuchaygan, Xitoy esa texnologiya va logistika orqali hamkorlikni kengaytirgan. Natijada ular urushga kirmasdan turib ham real ta’sir ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘lib qolmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Davomi

Savol: Shundan kelib chiqib, Eron aslida yolg‘iz emas, deyish mumkinmi?

Javob: Yo‘q, aksincha, Eron bugungi sharoitda barqaror tashqi tayanchlarga ega. Xususan, 2024-yilda Xitoy bilan strategik hamkorlik chuqurlashgach, texnologik va sanoat aloqalari sezilarli darajada kengaydi. Eng muhim jihati shundaki, bu aloqalar ko‘pincha G‘arb moliyaviy tizimidan tashqarida amalga oshiriladi, bu esa ularni sanksiyalarga nisbatan yanada bardoshli qiladi.

Savol: Sanksiyalar sharoitida Eron qanday qilib texnologik salohiyatini saqlab qolmoqda?

Javob: Eron moslashuvchan va ko‘p yo‘nalishli ta’minot tizimini shakllantirgan. Masalan, dronlar ishlab chiqarishda kerak bo‘ladigan elektronika va navigatsiya komponentlari ko‘pincha Xitoy orqali yetkaziladi. Shu bilan birga, Eronning o‘zida ham kuchli ilmiy baza mavjud va u sanksiyalar sharoitida ishlash tajribasiga ega. Yillar davomida bosim ostida yashab, mamlakat muqobil yo‘llarni topishni o‘rgangan. Natijada, to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish yopilgan taqdirda ham, Eron texnologik rivojlanishni davom ettira olyapti.

Savol: Eronning dron dasturi qanchalik rivojlangan?

Javob: Bu yo‘nalish Eronning eng kuchli tomonlaridan biriga aylangan. Rossiya bilan hamkorlik doirasida Eron 600 ta yig‘ilmagan dron va 1300 ta dron uchun qismlar yetkazib bergan, shuningdek, o‘z tajribasi va bilimlari bilan ham bo‘lishgan. Ba’zi ma’lumotlarga koʻra, bugun Rossiya Shahed dronlarining ishlab chiqarilishini 90 foizini mahalliylashtirgan. Bu holat Eron texnologiyalarining eksport qilinib, ishlab chiqarish geografiyasining kengayib borayotganini ko‘rsatadi.

Savol: Rossiya bilan hamkorlik qanday natija bermoqda?

Javob: Bu hamkorlik ikki tomonlama foyda keltirib, texnologik sinergiya yaratmoqda. Masalan, Rossiya Eron platformalariga asoslanib Garpiya-3 kabi yangi modifikatsiyalangan dronlarni ishlab chiqdi, Eron esa ishlab chiqarish va dizayn tajribasini kengaytirdi. Natijada bu tizim o‘zini-o‘zi kuchaytiruvchi ishlab chiqarish modeliga aylangan.

Savol: Xitoyning roli nimada?

Javob: Xitoy bu tizimda muhim texnologik va logistika markaz sifatida ishtirok etmoqda. 2021-yilda Eron Xitoyning BeiDou sun’iy yo‘ldosh navigatsiya tizimiga ulanish imkoniyatini oldi, bu esa uning texnologik mustaqilligini oshirdi. Bundan tashqari, 2025-yilda Xitoy kompaniyalari Eron dronlari uchun navigatsiya qurilmalarini yetkazib bergani aniqlangan.

Savol: Kimyoviy va sanoat materiallari bu jarayonda qanchalik muhim o‘rin tutadi?

Javob: Bu yo‘nalish strategik ahamiyatga ega. Raketa yoqilg‘isi va boshqa sanoat mahsulotlari uchun zarur bo‘lgan komponentlar ko‘pincha Xitoydan keladigan yuklar orqali yetkaziladi. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, hatto Xitoydan chiqayotgan kemalar orqali raketa yoqilg‘isi uchun zarur moddalar tashilgan. Bunga javoban AQSh Moliya vazirligi xitoylik va eronliklar shaxslarga qarshi sanksiyalar joriy qilganini eslasak bo‘ladi.

Savol: Bu jarayon global tizimga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda?

Javob: Bu - yangi geoiqtisodiy tartib shakllanayotganining yaqqol ifodasidir. Savdo jarayonlari tobora G‘arb moliyaviy tizimidan tashqariga chiqib, muqobil to‘lov mexanizmlari va ko‘p bosqichli ta’minot zanjirlari paydo bo‘lmoqda. Natijada esa bunday tizimlar sanksiyalarga nisbatan ancha mustahkam va chidamli tus olyapti.

Savol: Yakuniy xulosa qanday?

Javob: Bugungi vaziyat shuni ko‘rsatadiki, Eron nafaqat tashqi bosimga moslashmoqda, balki yangi sharoitda o‘z texnologik va iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirishga erishmoqda. Xitoy va Rossiya bilan hamkorlik, ishlab chiqarishning kengayishi va logistika tizimlarining diversifikatsiyasi orqali Eron global jarayonlarda faol va mustaqil o‘yinchi sifatida o‘z pozitsiyasini saqlab qolmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

1-aprel kuni O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri Baxtiyor Saidov Eron Islom Respublikasining mamlakatimizdagi Favqulodda va Muxtor Elchisi Muhammad Ali Iskandariy bilan uchrashdi. Ushbu uchrashuv fonida ekspert doiralarda O‘zbekistonning Eron masalasidagi pozitsiyasi tobora aniq va prinsipial tus olayotgani ta’kidlanmoqda.

Rasmiy bayonotlarda diplomatik ohang ustun bo‘lsa-da, mazmunan Toshkent mintaqadagi keskinlikka qarshi chiqib, Eron bilan muloqot va barqarorlik tarafdori ekanini ochiq namoyon qilmoqda. Xususan, tomonlar mintaqadagi vaziyatni muhokama qilib, har qanday eskalatsiya jiddiy gumanitar va xavfsizlik oqibatlariga olib kelishi mumkinligini alohida urg‘uladi.

Bu esa amalda harbiy ssenariylarga nisbatan qat’iy rad etish va siyosiy-diplomatik yechimlarni qo‘llab-quvvatlash degani. Shu orqali O‘zbekiston kuch ishlatishga asoslangan yondashuvlardan ko‘ra muzokara va muvozanat siyosatini ustuvor deb bilishini yana bir bor tasdiqladi.

Bundan tashqari, Eron elchisi bilan bevosita va ochiq muloqotning o‘ziyoq Toshkentning Tehron bilan konstruktiv aloqalarni saqlab qolishga intilayotganini ko‘rsatadi. Bu esa hozirgi murakkab geosiyosiy vaziyatda Eronni izolyatsiya qilish emas, balki uni mintaqaviy muloqotga jalb etish strategiyasi ustuvor ekanini anglatadi.

Eng muhim jihati - O‘zbekiston “faqat tinch yo‘l, faqat diplomatiya” degan qat’iy va izchil pozitsiyasini yana bir bor tasdiqladi. Amalda bu Eron atrofida kuchayib borayotgan bosim fonida muvozanatli va nisbatan qo‘llab-quvvatlovchi yondashuv sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Shu tariqa, O‘zbekiston mintaqada keskinlikni kamaytirishga qaratilgan, Eron bilan konstruktiv muloqotni qo‘llab-quvvatlovchi va diplomatiyani yagona yo‘l sifatida ilgari surayotgan muhim aktor sifatida chiqmoqda.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Bu safar Toshkentga borganimda shaharning eng zo‘r joylaridagi mijozlar ko‘p hollarda aftidan chet ellik rusiyzabonlar ekanligi ko‘z tashlandi. Mayli, kelishsin, yeyishsin, qarshilik yo‘q, lekin masalan, Toshkent Cityda o‘zbek ovqatlarini tortiq qiluvchi dabdabali restoranda ham menyu faqat rus tilida edi. Ya’ni, biznes bu biznes - hafa bo‘lish yo‘q, degandek, restoranlar pul asosan kimdan kelishini anglab yetib, mahsulotini faqat shu tilda tortiq qilayotgandek.

O‘zlarini “relokantlar” deb nomlagan rossiyalik migrant ishchilar mavzusi o‘zi juda qiziq fenomen. Toshkentliklarning aytishlaricha, ular poytaxtdagi narxlarning oshib ketishiga sababchi bo‘lishgan. Kamida 3-4 ming dollar oylik oladigan rossiyalik migrantlar qimmat oshxonalarda ovqatlanish va qimmat ijaraga turishga qodir, lekin mahalliy yo viloyatlik aholi u darajani faqat orzu qiladi va unga yetishish uchun kechasiyu kunduz ishlaydi. Narxlar esa oshirilaveradi.

Katta kompaniyada ishlaydigan bir do‘stimning aytishicha, kompaniyalar rus migrantlarini ishga olishi o‘ta oson, bunga masalan, Britaniyadagidek alohida boj to‘lanmaydi. Ba’zi kompaniyalarda boshqaruvchi personal 70% rossiyaliklar, deydi u. Bu esa, unga ko‘ra, o‘zbek kompaniyalarining DNKsi o‘zgarib ketishiga sabab bo‘lyapti. Migrant kelsa, O‘zbekiston taraqqiyotiga hissa qo‘shishni maqsad qilmaydi, imkon qadar foyda topishni istaydi. Ammo, “yurt ravnaqi” degan salgina mafkuraviy hissi bo‘lgan mahalliy mutaxassislar ishsiz yuradi. Aslida G‘arbda, masalan men turgan Londonda ham chet ellik mutaxassislar juda ko‘p, lekin Britaniya rivojlangan davlat, O‘zbekiston esa endi rivojlanayapti. Uning yetakchi kompaniyalarida salgina vatanparvarlik bo‘lishi va mahalliy kadrlar parvarishlanishi alaloqibat yurt ravnaqiga xizmat qiladi va mahalliy kadrlarning dunyodagi obro‘yini ham oshiradi. Yarmidan ko‘p boshqaruvchilarni yollagan kompaniya o‘z peshtoqiga “uzr, o‘zimizning xalq saviyasiz va bilimsiz” deya shior osib qo‘ysa ham bo‘ladi.

Yana bir qiziq misolni eshitdim - chet elda nufuzli kompaniyada ishlab kelgan va rus tilini bilmaydigan noyob o‘zbek xodim Toshkentda ishga kirgan va kompaniyada hamma ish rus tilida qilinishiga duch kelgan. Unga hamma so‘ng ingliz tilida gapiradigan bo‘lgan. Ya’ni, qip-qizil o‘zbek xodim rus tilini bilmagani uchun o‘z yurtida ingliz tilida ishlayapti.

Ibrat Safo, jurnalist

Strategic Focus: Central Asia

Vashingtondan kelgan ma’lumotlarga koʻra, D.Tramp administratsiyasi Razvedka rahbari Tulsi Gabbardning iste’fosini faol muhokama qilmoqda. Asosiy sabab - Eron bo‘yicha pozitsiyalar qarama-qarshiligida.

Xususan, T.Gabbard Eronga qarshi urushni boshlash tarafdori bo‘lmagan. Razvedka rahbari D.Trampning va B.Netanyaxuning asosiy da’volarini inkor etgan. Ya’ni, unda Eron AQShga tahdid ekanligi to‘g‘risida ma’lumotlar bo‘lmagan.

Avvalroq, Razvedka tuzilmasidagi boshqa rahbar Jo Kent o‘z xohishiga ko‘ra ishdan ketgandi.

Yuqoridagilardan kelib chiqsak, Tramp jamoasi Erondagi mag‘lubiyat uchun aybni razvedka va byurokratiyaga yuklamoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Birinchi aybdor

AQSh Urush vaziri P.Hegset armiya shtabi boshlig‘i general R.Jorjdan iste’foga chiqishni va darhol nafaqaga ketishni talab qildi.

Bu borada ikkita variant bor: 1) Eronga qarshi urushda magʻlubiyat uchun “aybdor” izlash; 2) R.Jorj Eron hududida quruqlikdagi operatsiya rejalarga qarshi chiqqan.

Strategic Focus: Central Asia

Oxirgi voqealar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, D.Tramp ma’muriyati Eron yo‘nalishida aniq va yaxlit strategiyaga ega emas. Xususan, AQSh bu yo‘nalishda ayrim harbiy muvaffaqiyatlarga erishgan bo‘lsa-da, ular siyosiy natijaga aylantirilmagan.

Ekspertlarga koʻra, D.Tramp Eron bo‘yicha strategik yondashuv yetishmasligidan aziyat chekmoqda. Yo‘q qilingan raketa shaxtalari, o‘ldirilgan diniy yetakchilar va harbiy qo‘mondonlar - bular shubhasiz taktik yutuqlar. Ammo urushning mohiyati harbiy zarbalar bilan emas, balki raqibni o‘z siyosiy shartlaringizni qabul qilishga majbur qilish bilan o‘lchanadi. Aynan shu nuqtada AQSh kutilgan natijaga erisha olmadi.

Bugungi holatda asosiy strategik maqsadlar ochiq qolmoqda: Hoʻrmuz boʻgʻozi hamon yopiq; yadroviy materiallar olib chiqilmadi; raketa salohiyati to‘liq yo‘q qilinmadi; eronparast guruhlar tarmog‘i saqlanib qolmoqda.

Real siyosiy natija yo‘q. Shu fonda Tramp ma’muriyati harbiy yutuqlarni umumiy kampaniya natijasi sifatida talqin qilishga urinmoqda.

E’tiborlisi, Marko Rubio tomonidan ilgari surilgan tezislar ham strategik aniqlikdan ko‘ra, maqsadlarning qayta talqin qilinayotganini anglatadi. Unga ko‘ra, asosiy vazifa - Eron flotini va aviatsiyasini yo‘q qilish. Biroq savol tug‘iladi: Eron qudrati aynan shu komponentlarga tayanganmi? Amalda yo‘q. Demak, mavjud natijalar yo‘qligida ikkilamchi yo‘nalishlar asosiy maqsad sifatida ko‘rsatilmoqda.

Mazkur vaziyat bir nechta muhim tendensiyalarni yuzaga chiqarmoqda.

Birinchidan, harbiy va siyosiy natijalar o‘rtasidagi tafovut yaqqol namoyon bo‘lmoqda. AQSh ayrim operativ muvaffaqiyatlarga erishgan bo‘lsa-da, ular strategik bosim instrumentiga aylantirilmadi. Ya’ni, Eronni siyosiy jihatdan majburlash amalga oshmadi.

Ikkinchidan, strategik maqsadlarning yo‘lda o‘zgarishi kuzatilmoqda. Dastlabki ustuvor yo‘nalishlar (yadro dasturi, mintaqaviy ta’sir va proksi tarmoqlar) ikkinchi planga surilib, flot va aviatsiya kabi nisbatan ikkilamchi elementlar oldinga chiqmoqda.

Uchinchidan, narrativ boshqaruvi kuchaymoqda. Natija yetishmagan sharoitda siyosiy kommunikatsiya orqali “muvaffaqiyat tasviri” yaratilmoqda. Ya’ni, real natija emas, balki uning talqini ustuvor ahamiyat kasb etmoqda.

To‘rtinchidan, Eronning tizimli barqarorligi saqlanib qolmoqda. Mamlakat asosiy harbiy infratuzilmasini yo‘qotmadi, mintaqaviy ta’sir mexanizmlarini saqlab qoldi, strategik yo‘laklar ustidan nazoratni boy bermadi. Bu esa AQSh bosimiga qaramay tizimning moslashuvchan va chidamli ekanini ko‘rsatadi.

Xulosa qilib aytganda, yuzaga kelayotgan vaziyat D.Tramp ma’muriyatining Eron bo‘yicha siyosati harbiy taktika darajasida faol, ammo strategik darajada noaniq va fragmentatsiyalashgan ekanini ko‘rsatmoqda. Natijada siyosiy maqsadlar aniq shakllanmagan, erishilgan natijalar esa qayta talqin qilinmoqda. Bu esa butun kampaniyaning strategik emas, balki situativ boshqarilayotgan jarayonga aylanib borayotganini anglatadi.

Strategic Focus: Atlantic

Moskva kechki oqshom. Michurinskiy Prospekt Lomonosov Universitetidan tahminan 800 metr naridagi Osteria Mario kafesi. Tadqiqotchi yurist Sofiya Xanayeva bilan eng esda qolarli suhbatdan parcha.

Men:
— Chunki xulosa mas’uliyat tugʻdiradi. Mas’uliyat esa qulay hayotni parchalab tashlaydi. Bu zamonaviy odamlarning eng muqaddas illuziyasi.

Sofiya (xuddi gapirishdan avval soʻz tanlab olayotgan odamlardek, biroz sukunatdan soʻng):
— Hayron qolaman, bir amallab oʻrta sinfda jon saqlab turgan oʻzbek ziyolisi, oʻzini madaniy elita darajasida tasavvur qiladi. Oʻzini jamiyat va xalqdan ajratib olgan holda goʻyo yuqoridan turib fikr yurita boshlaydi.

Men:
— Chunki jamiyatimizda ziyoli boʻlish, status oʻlaroq qabul qilinadi, masʼuliyat sifatida emas. Muammo ham shunda. Aslida, ziyoli inson — jamiyatdagi normativ aqidalardan ozod fikrlaydigan, institutsional dogmalarni fosh etuvchi, radikal savollarni oʻrtaga tashlashga jur’at eta oluvchi mustaqil subyekt bo‘lishi kerak. Lekin oʻzbek ziyolisi — aynan mana shu radikal pozitsiyani xavfli deb biladi, va uni qanday qilib boʻlmasin, chetlab o‘tishga harakat qiladi, chunki u o‘z ijtimoiy mavqeining mustahkamlanishini faqat hokimiyat tomonidan belgilab qoʻyilgan ierarxiyalarda tasavvur qiladi.

Sofiya (qat’iylik bilan):
— Ehtimol ular shunchaki omon qolish yoʻlini tanlayotgandir.

Men:
— Omon qolish bilan yashash oʻrtasidagi farqni his qilgan odam uchun bu tushuntirish juda zaif.

Sofiya:
— Siz haddan ziyod keskin xulosa chiqaryapsiz.

Men (biroz oʻylab olgandan soʻng):
— Chunki ijtimoiy tananing chirishi koʻz ilgʻamas darajada juda sekin kechadi, ammo asorati nihoyatda ogʻir keladi. Buni doimiy tanqid qilib turish lozim, yoʻqsa odat boʻlib qoladi. Odat esa alal-oqibat madaniyatga aylanadi.

Sofiya:
— Shunda ziyoli kim boʻlib chiqyapti, sizning nazaringizda?

Men:
— Ijtimoiy mas’uliyatni real his qila olgan odam.

Sofiya:
— Lekin bu hamma ham koʻtara oladigan yuk emas.

Men:
— Ziyoli boʻlish ham shunday. U qandaydir unvon yoki reytinglar bilan oʻlchanmaydi...

So‘nggi geosiyosiy jarayonlar Rossiya yetakchiligidagi tuzilmalar (MDH, KXShT va YOII) inqiroz bosqichiga kirganini ko‘rsatmoqda. Manbalarga ko‘ra, ushbu tashkilotlar a’zolari orasida tobora kuchayib borayotgan norozilik ularning amaliy samaradorligi yo‘qligi bilan bog‘liq: xavfsizlik kafolatlari ishlamayapti, iqtisodiy integratsiya esa kutilgan foydani bermayapti. Aksincha, ishtirokchi davlatlar uchun 1) sanksion bosimlar; 2) tashqi savdo cheklovlari va 3) Moskva pozitsiyasini hisobga olish zarurati real xarajatlarga aylanmoqda. Shu tarzda, bu tuzilmalar tobora ko‘proq geosiyosiy yuk sifatida qabul qilinmoqda.

Ekspertlar aytishicha, bir vaqtlar yagona siyosiy-iqtisodiy hudud sifatida tasavvur qilingan MDH bugun fragmentatsiyalashgan, turli tashqi markazlar bilan parallel aloqalar olib borayotgan davlatlar majmuasiga aylandi. Integratsiya g‘oyasi o‘rnini allaqachon suverenitet va milliy manfaatlarga asoslangan pragmatik yondashuv egalladi.

Markaziy Osiyo bu jarayonlarda alohida o‘rin tutmoqda. Mintaqa davlatlari, xususan Toshkent yetakchiligida shakllanayotgan yangi diplomatik model bir markazga qaramlikdan voz kechib, ko‘pvektorli tashqi siyosatni ilgari surmoqda. Mazkur yondashuv mafkuraviy ittifoqlardan ko‘ra aniq iqtisodiy manfaatlarga, moslashuvchan hamkorlikka va mintaqaviy konsolidatsiyaga tayanadi. Natijada Markaziy Osiyo davlatlari bir vaqtning o‘zida Rossiya bilan aloqalarni saqlagan holda, G‘arb, Xitoy, Turkiya va Yaqin Sharq bilan ham faol hamkorlikni kengaytirmoqda.

Jarayonning eng muhim jihati shundaki, bu o‘zgarishlar keskin va shov-shuvli chiqishlar orqali emas, balki “ichkaridan uzoqlashish” modeli orqali amalga oshmoqda. Davlatlar rasmiy a’zolikni saqlab qolgan holda, amalda mustaqil siyosat yuritmoqda va ittifoq mexanizmlarini tobora kamroq qo‘llamoqda. Bu tendensiya hatto siyosiy bayonotlarda ham aks etmoqda: masalan, N.Pashinyan tomonidan bildirilgan fikrlar mavjud integratsion loyihalar bilan boshqa geosiyosiy yo‘nalishlar o‘rtasidagi nomutanosiblikni ochiq tan olishga yaqinlashayotganini ko‘rsatadi.

Umuman olganda, bugungi holat “qog‘ozdagi ittifoqlar” fenomenining shakllanishidan dalolat bermoqda. Ya’ni, rasman strukturalar saqlanib qoladi, biroq real siyosiy va iqtisodiy qarorlar milliy manfaatlar asosida qabul qilinadi.

Shu fonda Markaziy Osiyo, ayniqsa Toshkent, passiv kuzatuvchi emas, balki yangi geosiyosiy muvozanatni shakllantirayotgan muhim markazlardan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Asosiy savol endi integratsiyaning qayer atrofida qurilishi emas, balki u qanday tamoyillarga asoslanishida: markazlashgan geosiyosiy bloklar asosidami yoki suveren manfaatlarga tayangan moslashuvchan mintaqaviy arxitektura shaklidami. Mavjud tendensiyalar esa aynan ikkinchi model tobora ustun kelayotganini ko‘rsatmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Tramp Allohdan yordam soʻrayapti …

Strategic Focus: Central Asia

Ekspertlar qayd etishicha, “Epshteyn koalitsiyasi” tomonidan ilgari surilayotgan Eron energetika infratuzilmasiga zarba berish g‘oyasi o‘ta xavfli illuziya. Ushbu yondashuv harbiy jihatdan samarasiz, ammo gumanitar jihatdan halokatli oqibatlarga olib kelishi aniq.

Birinchidan, Eron harbiy tizimi markazlashgan elektr tarmog‘iga bog‘liq emas. Armiyaning asosiy resurslari - dizel va aviatsiya yoqilg‘isi - uzoq muddatga yetadigan tarzda himoyalangan omborlarda saqlanadi. Raketalar, harbiy texnika va dengiz kuchlari elektr tarmog‘i kollapsidan to‘xtab qolmaydi. Ya’ni, elektr stansiyalarini bombardimon qilish birorta raketani ham to‘xtatmaydi.

Ikkinchidan, Eronning strategik obyektlari (raketa va yadroviy infratuzilma) allaqachon mustahkamlangan va avtonom energiya tizimlariga ega. Bu obyektlar tashqi zarbalarga moslashtirilgan. Shunday ekan, energetika infratuzilmasiga hujum qilish orqali harbiy salohiyatni falaj qilish siyosiy ritorika xolos.

Ammo bu yerda eng muhim savol: bu zarbalar kimga qarshi ishlaydi? Javob oddiy - tinch aholiga qarshi. Elektr energiyasi - bu kasalxonalar, suv nasoslari, kanalizatsiya va oziq-ovqat tizimlarining asosi. 90 milliondan ortiq aholiga ega davlatda elektr tizimini yo‘q qilish bu suvsiz qolgan shaharlar, ishlamaydigan shifoxonalar va nazoratdan chiqqan epidemiyalar degani.

Tarixda bunga misollar ko‘p. Fors ko‘rfazi urushi vaqtida Iroq energetika tizimiga zarba berish harbiy natija bermagan, lekin keyinchalik yuz minglab odamlarning hayotiga zomin bo‘lgan sog‘liqni saqlash inqirozini keltirib chiqargan. Bu - fakt.

Hech shubhasiz, B.Netanyaxu va D.Tramp yondashuvi - harbiy natija bermaydigan, ammo tinch aholini nishonga oladigan jinoiy strategiyadir. Bunday qarorlar kuch emas - strategik ojizlik belgisidir. Haqiqiy ustunlik armiyani yo‘q qilishda, aholiga zarba berishda emas.

Xulosa qilib aytsak, Epshteynning doʻstlari ataylab gumanitar halokatga intilmoqdalar. Ammo, bu yo‘l bilan na Eronni to‘xtatib bo‘ladi, na mintaqada barqarorlikka erishiladi - aksincha, keskinlik yanada chuqurlashadi.

Strategic Focus: Central Asia

O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligining bayonoti

Oʻzbekiston Pokiston rahbariyati vositachiligida Yaqin Sharqda oʻt ochishni toʻliq toʻxtatish va sulh oʻrnatilishi eʼlon qilinganini olqishlaydi.

Mazkur saʼy-harakatlarni keskinlikni yumshatish, siyosiy-diplomatik muloqot va oʻzaro maqbul yechimlarni topish uchun sharoit yaratish yoʻlidagi muhim qadam, deb hisoblaymiz.

Barcha tomonlarni vazmin boʻlishga, vaziyatni yana keskinlashuviga olib kelishi mumkin boʻlgan harakatlardan tiyilishga, shuningdek tinchlik va barqarorlikka erishish maqsadida konstruktiv hamkorlikni davom ettirishga chaqiramiz.

Oʻzbekiston mojarolarni faqat tinch yoʻl bilan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi tamoyillariga muvofiq qatʻiy ravishda hal etish zarurligi toʻgʻrisidagi oʻzgarmas pozitsiyasini tasdiqlaydi.

***

Statement by the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Uzbekistan

Uzbekistan welcomes the announcement of a full ceasefire and the establishment of a truce in the Middle East mediated by the leadership of Pakistan.

We consider this an important step towards the de-escalation of tensions and the creation of conditions for political and diplomatic dialogue, as well as for the search for mutually acceptable solutions.

We call on all parties to exercise restraint, refrain from actions that could lead to a renewed escalation of the situation, and continue constructive engagement in order to achieve sustainable peace and stability.

Uzbekistan reaffirms its unwavering position on the need to resolve conflicts exclusively through peaceful means in strict accordance with the principles of the Charter of the United Nations.

***

Заявление Министерства иностранных дел Республики Узбекистан

Узбекистан приветствует объявление о полном прекращении огня и установлении перемирия на Ближнем Востоке при посредничестве руководства Пакистана.

Рассматриваем это как важный шаг на пути деэскалации напряжённости и создания условий для политико-дипломатического диалога и поиска взаимоприемлемых решений.

Призываем все стороны проявлять сдержанность, воздерживаться от действий, способных вновь привести к обострению ситуации, а также продолжать конструктивное взаимодействие в целях достижения устойчивого мира и стабильности.

Подтверждаем неизменную позицию Узбекистана о необходимости урегулирования конфликтов исключительно мирными средствами в строгом соответствии с принципами Устава Организации Объединённых Наций.

Facebook | YouTube | Instagram | X

Prezidentimiz yangilangan Temuriylar tarixi davlat muzeyini borib ko‘rdi.
—
Президент нашей страны посетил обновленный Государственный музей истории Темуридов.

Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X