Rossiyada hokimiyat inqirozi: rasmiy raqamlar ortidagi haqiqat va ehtimoliy iste’folar

Butunrossiya jamoatchilik fikrini o‘rganish markazi tomonidan e’lon qilingan so‘nggi raqamlar Rossiya siyosiy elitasi va jamiyati ichidagi chuqur siljishlar signalidir. Ketma-ket yetti haftalik pasayish ortida nimalar yashiringan?

Davlatga qarashli tashkilotlar odatda hokimiyat uchun "qulay" manzarani chizishga harakat qiladi. Shunday bo‘lsa-da, mart oyidagi 70,1% dan 65,6% gacha tushishni rasman tan olinishi - vaziyatni yashirishning imkoni qolmaganidan dalolat.

Avtoritar tizimlarda respondentlar ko‘pincha o‘z fikrini bildirishdan cho‘chiydi. Mutaxassislar real manzarani ko‘rish uchun rasmiy raqamlardan 20-30% olib tashlashni tavsiya etishadi. Tuzatish kiritilsa, amaldagi reyting 35% – 45% atrofida bo‘lishi mumkin. Bu jamiyatning yarmidan ko‘pi charchaganini anglatadi.

Reytinglarning barqaror tushishiga bir necha omillar zamin yaratmoqda: 1) iqtisodiy charchoq: narxlarning o‘sishi va sanksiyalar bosimi aholi hamyonida sezila boshladi; 2) urush foni: uzoq davom etayotgan harbiy harakatlarning noaniq istiqbollari dastlabki "vatanparvarlik to‘lqini"ni so‘ndirmoqda; 3) ijtimoiy apatiya: hatto eng sodiq qatlamlar orasida ham kelajakka bo‘lgan ishonch pasayib, shubhalar kuchaymoqda.

Manbalarga ko‘ra, reytinglar pasayishi fonida Kreml diqqatni chalg‘itish yoki tizimni "qayta yuklash" uchun keskin o‘zgarishlarga tayyorlanmoqda. Ekspert doiralarida ikkita asosiy variant muhokama qilinmoqda:

Birinchi, Bosh vazir Mixail Mishustin iqtisodiy muammolar uchun "qurbon" qilinishi ehtimoli bor. Uning o‘rniga Mudofaa vaziri Andrey Belousovning kelishi kutilmoqda. Belousov - qat’iy davlat nazorati tarafdori bo‘lib, uning tayinlanishi mamlakatni yanada kuchliroq safarbarlik rejimiga o‘tkazishni anglatadi.

Ikkinchi, so‘nggi paytlardagi Dmitriy Medvedevning o‘ta radikal va keskin ritorikasi tasodif emas. Ba’zi tahlilchilar buni prezidentlik kursiga qaytishga tayyorgarlik sifatida baholashmoqda. Medvedev o‘z chiqishlari bilan eng radikal elektoratni jipslashtirish vazifasini bajarmoqda.

Kreml jamoatchilikka "yangi kuch" (aslida, eski gvardiya) va "islohotlar" kelayotganini ko‘rsatishi shart. Mishustin iqtisodiy pasayish uchun mas’ul etib ko‘rsatilsa, Belousov tartib timsoli, Medvedev esa qat’iyatli lider sifatida taqdim etilishi mumkin.

Xulosa qilib aytganda, agar yaqin oylarda hukumatda kutilmagan iste’folar yuz bersa, bu rasmiy 65,6% reytingning ortida haqiqiy "xavotir bo‘roni" turganini isbotlaydi.

Sizningcha, ushbu kadrlar almashinuvi Rossiyaning hozirgi siyosiy yo‘nalishini o‘zgartira oladimi yoki bu shunchaki "ko‘zbo‘yamachilik"mi?

Strategic Focus: Central Asia

Eronning strategik bardoshi: Vashingtonning muvaffaqiyatsiz operatsiyasi

K.Ametov, siyosiy ekspert

Bugungi kunda Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat yangi bosqichga ko‘tarildi: Tramp ma’muriyati tomonidan e’lon qilingan "muddatsiz otashkesim" amalda Tehronning uzoq yillik strategik chidamliligi va o‘z milliy manfaatlarini himoya qilishdagi qat’iyati g‘alaba qozonganini ko‘rsatmoqda. AQShning dastlabki harbiy bosimlari va zarbalari kutilgan natijani bermadi; aksincha, Eron xalqaro maydonda o‘z shartlarini diktovka qila oladigan kuchli subyekt sifatida namoyon bo‘ldi. Tehronning Islomoboddagi muzokaralarga shoshilmasligi va o‘z pozitsiyasida sobit turishi - bu mamlakatning mustaqil tashqi siyosat yuritish borasidagi siyosiy irodasi naqadar yuksakligidan dalolatdir.

Eron nafaqat harbiy, balki texnologik va iqtisodiy jihatdan ham o‘ziga xos muvozanatni saqlab qolmoqda. Garchi Vashington iqtisodiy blokada va sanksiyalar orqali bosim o‘tkazishga urinayotgan bo‘lsa-da, Eron yillar davomida bunday sharoitda rivojlanish ko‘nikmasini hosil qildi. Bugungi kunda 400 kilogrammdan ortiq boyitilgan uran zaxirasiga egalik qilish - bu Eronning ilmiy salohiyati va strategik qudratining ramzidir. Shu bilan birga, Hoʻrmuz bo‘g‘ozi kabi global savdo tugunlari ustidan nazorat o‘rnatilishi, Tehronning jahon iqtisodiyoti xavfsizligini ta’minlashda naqadar muhim o‘ringa ega ekanini butun dunyoga eslatib qo‘ydi.

Xulosa qiladigan bo‘lsak, Oq uyning hozirgi tushkun va ikkilangan holati Eronning mintaqaviy g‘alabasi sifatida baholanishi mumkin. Tramp ma’muriyati uchun yagona chiqish yo‘li - Eronning mintaqadagi yetakchiligini tan olgan holda muloqot qilishdir. Eron esa Xitoy kabi yirik hamkorlar bilan aloqalarni mustahkamlab, G‘arbning bir tomonlama tazyiqlariga munosib javob bera oladigan, o‘z suverenitetini har qanday vaziyatda himoya qiluvchi kuchli davlat ekanini isbotladi.

Strategic Focus: Central Asia

Yaqin Sharqdagi strategik boshi berk ko‘cha: Islomobod muzokaralarining muvaffaqiyatsizligi va uning oqibatlari

AQSh va Eron o‘rtasida Islomobodda rejalashtirilgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqotning boshlanmasdan turib to‘xtashi, mintaqadagi inqiroz diplomatik yechim bosqichidan uzoqlashib, uzoq muddatli charchatish urushi pallasiga kirganini ko‘rsatmoqda. Vashingtonning o‘z elchilarini qaytarib olishi va Tehronning “qizil chiziqlar” bo‘yicha qat’iy pozitsiyasi tomonlar o‘rtasidagi ishonch darajasi nolga teng ekanligidan dalolat beradi. Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arog‘chining Pokiston va Ummon bo‘ylab safarlari Tehronning yakkalanib qolishdan qochib, mintaqaviy qo‘shnilari orqali diplomatik manevr qilishga urinayotganini ko‘rsatsa-da, AQShning iqtisodiy blokadasi Eron iqtisodiyoti uchun jiddiy sinov bo‘lib qolmoqda.

Vaziyatning eng og‘ir nuqtasi bo‘lib turgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi blokada nafaqat Eron, balki butun jahon energetika bozori uchun strategik xavfga aylandi. Brent rusumidagi neft narxining 50 foizga oshishi Eronning bo‘g‘oz ustidan nazorat o‘rnatgani va global ta’minot zanjirini uzib qo‘yish qobiliyatiga ega ekanligini tasdiqladi. Biroq, bu holat Eronning o‘zini ham qiyin ahvolga solib qo‘ymoqda: portlarning AQSh tomonidan to‘silishi va kichik kemalarga nisbatan “yo‘q qilish” buyrug‘ining berilishi Eronning dengizdagi harakat imkoniyatlarini cheklab, uni yanada tajovuzkorroq javob qaytarishga majbur qilishi mumkin. Germaniya kabi Yevropa davlatlarining minalarni tozalash kemalarini yuborish rejalari esa inqirozning xalqarolashib borayotganini anglatadi.

Shu bilan birga, Isroil va Hizbulloh o‘rtasidagi sulhning mo‘rtligi mintaqaviy barqarorlikka qo‘shimcha zarba bo‘ldi. Donald Tramp tomonidan e’lon qilingan otashkesim muddatining uzaytirilishi amalda ish bermayotgani, Livan janubidagi harbiy to‘qnashuvlarning qayta boshlanishi Eronning proksi-kuchlar orqali bosim o‘tkazish taktikasini davom ettirayotganini ko‘rsatadi. Bu holatda Eronning Tehrondan fuqarolik reyslarini qayta tiklashi bir tomondan ichki barqarorlikni namoyish etishga urinish bo‘lsa, ikkinchi tomondan urush sharoitida iqtisodiy nafas olish yo‘llarini izlash deb baholanishi lozim.

Xulosa qilib aytganda, hozirgi vaziyatda na AQSh, na Eron to‘liq g‘alaba qozona olmaydi. Eron o‘zining energetik dastasidan foydalanib, jahon iqtisodiyotiga sezilarli zarar yetkaza olishini isbotlagan bo‘lsa-da, uzoq muddatli blokada va harbiy bosim sharoitida uning resurslari cheklangan. AQSh esa diplomatiya va kuch ishlatish o‘rtasida muvozanatni topa olmayotgani sababli muzokaralar jarayonini boshi berk ko‘chaga yetaklab keldi. Yaqin haftalarda Eronning Rossiya bilan maslahatlashuvlari va Trampning "yaxshiroq taklif" kutayotgani haqidagi bayonotlari vaziyatning qaysi tomonga og‘ishini belgilab beradi.

Strategic Focus: Central Asia

Mendan ko‘pincha: “Prezidentimiz shuncha kuch va g‘ayratni qayerdan oladilar?” – deb so‘rashadi.
Men doim: “Xalqimizdan”, – deb javob beraman.

—

Меня часто спрашивают: «Откуда наш Президент берёт столько сил и энергии?»
Я всегда отвечаю: «От нашего народа».

#иқтибос

“Толибон”ни стратегик лойиҳа сифатида яратилиши (XX асрнинг 70 йиллари) жараёнларида (АҚШ сояси остида) Покистон бош ролни бажармаган ёки унда маълум бир иштирокчи сифатида қатнашган бўлиши мумкин, аммо 1990 йилларнинг бошлари ва ўрталаридан эътиборан “Толибон” ҳаракатини Кобул сиёсий саҳнасига чиқишида Покистоннинг алоҳида роли мавжуд эканлиги инкор этиб бўлмас ҳақиқатдир. Афғонистонлик ёзувчи Аҳмад Ваҳид Мужда “Толибон” бошқарувига бағишланган китобида Беназир Бҳуттоннинг ўзи тан олган бир маълумотни келтириб ўтади: “Толибон” инглизлар, Америка ва ISIнинг қўшма лойиҳасидир.

“Толибон” ҳаракатининг XX асрнинг 90 йиллари ўрталарида Афғонистондаги ҳар бир ҳудудни босиб олишдаги муваффақиятлари, шунингдек, баъзи бир афғон раҳбарларини сотиб олиш ёки қаршилик кўрсатганларни “йўқ қилиш” услублари ортида Покистон махсус хизматларининг таъсири сезилиб турганини эътибордан четда қолдириб бўлмайди. Масалан, маълумотларга қараганда Нангарҳор губернатори Ҳожи Абдул Қодир Жалолобод шаҳрини “Толибон” қўлига топшириш учун Покистон ва Саудия Арабистонидан 10 млн доллар нақд пул кўринишида пора олган. Афғонистоннинг собиқ президенти Муҳаммад Нажибуллонинг “Толибон” томонидан ўлдирилиши воқеасида ҳам Покистоннинг билвосита “ҳиссаси” мавжуд. Масалан, разведкачи, дипломат олим В.Пластун ва шарқшунос-афғоншунос В.Андрианов Муҳаммад Нажибуллонинг сўнгги кунлари ҳақида шундай ҳикоя қилади: Ўша пайтда “толиблар”нинг қуролланган гуруҳи БМТ миссияси биносига бостириб кирар экан, у ерни бир вақтнинг ўзида вайрон қилгач, унинг афғон фуқароларидан ташкил топган ходимларини калтаклаб, ҳибсга олди. Нажибулло ва унинг укаси Аҳмадзай ҳам қўлга олиниб, 1992 йилдан эътиборан Афғонистон махсус хизматлари қўл остида бўлган, кейинчалик Покистон разведкасининг махфий квартираларидан бирига (ундан олдин эса СССРга тегишли бўлган) олиб кетилди. Шу орада афғон сиёсати бўйича халқаро доираларда танилиб улгурган генерал Аслам Бек Кобулда пайдо бўлди. У билан бирга келган Покистон разведкаси масъул зобитларининг қўлида махсус ҳужжат бўлиб, унда Нажибулло бошқаруви даври билан кўрсатилган ёзув матнлари акс этган эди. Матнга кўра, Афғонистон президенти ва ҳукумати “Дюранд чизиғи”ни Афғонистон ва Покистон ўртасидаги расмий ва доимий чегара сифатида тан олиши кўзда тутилган эди. Аммо, Нажибулло бу ҳужжатни имзолашдан бош тортиб, қўриқчилардан қочиб кетишга уринган вақтда укаси билан бирга бутун афғонларни ҳайратга соладиган ваҳшийларча услубда “Толибон” томонидан ўлдирилади.

Бундан ташқари, ҳеч қанча вақт ўтмасдан, аниқроғи 1997 йил 25 май санасида Покистон томонидан “Толибон” ҳукуматининг расман тан олиниши Покистон расмий доираларининг “Толибон” ортида турмагани хусусидаги инкорини инкор этишга асос бўла олади.

Умуман, Исломобод режаларининг дастлабки босқичига кўра, “Толибон” ҳаракати Афғонистондаги бир қатор “муаммолар”ни ҳал эта олувчи ва Покистон манфаатларини илгари сурувчи асосий куч сифатида намоён бўлиши зарур эди. Кейинги босқичда эса минтақа ва жаҳон ҳамжамиятини ана шундай ёндашув тўғри эканлигига ишонтириш вазифаси Покистон раҳбариятининг асосий мақсадларидан бири ҳисобланарди. Аммо, бу режаларнинг ҳеч бири Покистон миллий манфаатларига хизмат қилмаслиги вақтлар ўтиб ўз тасдиғини топди.

Мурожаат учун: +998912995649

👉 @suhrob_buranov 👈

O‘zbekiston Respublikasining Birinchi xonimi, "Zamin" xalqaro jamoat fondi Vasiylik kengashi raisi Ziroat Mahmudovna Mirziyoyevaning ijtimoiy tarmoqlarda rasmiy sahifalari va Telegram kanali ochildi.

Endi bu yerda Birinchi xonim faoliyati, safarlari, uchrashuvlari, muhim loyihalari va tashabbuslari haqidagi dolzarb yangiliklarni kuzatib borish mumkin.

Voqealardan xabardor bo‘lish uchun O‘zbekiston Birinchi xonimining rasmiy sahifalariga obuna bo‘ling:

Telegram: t.me/Ziroat_Mirziyoyeva_First_lady
Instagram: instagram.com/ziroat_mirziyoyeva_
Facebook: facebook.com/share/1AznLKkuSx
—
У Первой леди Республики Узбекистан, председателя Попечительского совета Международного общественного фонда «Zamin» Зироат Махмудовны Мирзиёевой появились официальные страницы в социальных сетях и канал в Telegram.

Теперь здесь можно следить за актуальными новостями о деятельности Первой леди, ее поездках, встречах, ключевых проектах и инициативах.

Чтобы быть в курсе событий, подписывайтесь на официальные страницы Первой леди Узбекистана:

Telegram: t.me/Ziroat_Mirziyoyeva_First_lady
Instagram: instagram.com/ziroat_mirziyoyeva_
Facebook: facebook.com/share/1AznLKkuSx

Facebook|Instagram|X

Россия Марказий Осиёни "унутолмайди". 2-қисм

ШҲТга аъзо мамлакатлар мудофаа вазирлари йиғилишида иштирок этган Россия мудофаа вазирининг нутқидан:

“Минтақадан ташқаридаги давлатларнинг Марказий Осиёда ҳарбий иштирокини таъминлаш ва логистика масалаларини ҳал қилишга бўлган уринишларини диққат билан кузатиб бормоқдамиз. Буни номақбул деб ҳисоблаймиз”.

Полковник Чарлз Стоддарт ва капитан Артур Коноллининг 1842 йилда Бухорода фожиали ҳалок бўлиши тарихи кўплаб афсоналар билан ўралган бўлиб, улар кўпинча асл асл ҳақиқатни сояда қолдиради. Энг кенг тарқалган янглиш қарашлардан бири шуки, Стоддарт гўё амир саройи олдида отдан тушмагани учунгина қатл этилган. Бироқ тарихий фактлар вазият анча мураккаб бўлганидан далолат беради.

Дарҳақиқат, Стоддарт 1838 йил 17 декабрда Бухорога келганида қатъий тартиб-қоидани бузиб, фақат ҳукмдорга рухсат этилган Арк ҳудудига отда кириб боради. Аммо бу можаронинг бошланиши эди, холос. Стоддарт қабул олдидан қуролини топширишдан бош тортиб, кутилган совғаларни тақдим қилмай ва энг муҳими, анъанавий таъзимни ҳарбийча шарафлаш (чест бериш) билан алмаштириб, вазиятни янада чигаллаштирди. Қатл ҳукми биргина қоидабузарликнинг эмас, балки узоқ давом этган қарама-қаршилик, жосусликда гумон қилиниш ва инглизларнинг Афғонистондаги мағлубиятидан сўнг ўзгарган геосиёсий вазиятнинг маҳсули эди

Мақолани тўлиқ ўқиш: https://shosh.uz/britaniya-elchilari-buhoroda-oldirilganmi/

@gayratkhodjasaydaliev

So‘nggi haftalarda Oq uy tomonidan Eronga nisbatan keskin o‘zgargan ritorika xalqaro ekspert hamjamiyatida jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo‘lmoqda. Donald Trampning g‘alabali ohangdagi bayonotlari, xususan, “rejim almashinuvi amalda yuz berdi” degan tezisi, bir qarashda Vashingtonning strategik muvaffaqiyatini anglatgandek tuyuladi. Biroq chuqurroq tahlil shuni ko‘rsatmoqdaki, real vaziyat ancha murakkab va hatto xavotirli dinamikani namoyon etmoqda.

Avvalo, Tramp ma’muriyati o‘zining siyosiy ritorikasi qurboniga aylangan ko‘rinadi. Rasmiy bayonotlarda yangi rahbariyat, jumladan Mojtaba Xomanaiy “oqil va muzokaraga tayyor” sifatida talqin qilinmoqda. Ammo razvedka ma’lumotlari bu tasvirni inkor etadi: hokimiyat markazida Islom qo‘riqchilari korpusining yanada radikal qanoti mustahkam o‘rnashgan. Bu guruh nafaqat ideologik jihatdan keskinroq, balki ichki motivatsiyasi ham kuchli – qasos kayfiyati (oilasi, elita uchun) bilan harakat qilmoqda. Shu sharoitda keng qamrovli siyosiy kelishuvlar ehtimoli deyarli yo‘qqa chiqmoqda.

Ikkinchi muhim tendensiya – Vashington strategiyasining transformatsiyasi. Dastlab Tramp tomonidan ilgari surilgan “katta kelishuv” konsepsiyasi amalda qayta ko‘rib chiqildi. Uning o‘rnini “kichik qadamlar strategiyasi” egallamoqda. Bu yondashuvni qo‘llab-quvvatlayotgan siyosatchilar (JD Vens va P.Xegset) sanksiyalarni keng miqyosda bekor qilish Eron ichki tizimini mustahkamlashi mumkinligini anglab yetgan. Shu sababli AQSH ehtimoliy muzokaralarni tor funksional masalalar bilan cheklashni rejalashtirmoqda.

Uchinchi jihat – iqtisodiy bosim strategiyasining markaziy o‘ringa chiqishi. Vashingtonda shakllangan konsensusga ko‘ra, Eronning ichki iqtisodiy inqirozi va ijtimoiy noroziliklari tashqi siyosat instrumentiga aylantirilmoqda. Sanksiyalarni saqlab qolish orqali AQSH ikki tomonlama maqsadni ko‘zlamoqda: bir tomondan, Eron hokimiyatining moliyaviy resurslarini cheklash, ikkinchi tomondan esa ichki bosimni kuchaytirish. Bu yondashuvga ko‘ra, har qanday tashqi moliyaviy oqim xavfsizlik apparati manfaatlariga xizmat qilishi ehtimoli yuqori.

Natijada, AQSHning hozirgi siyosati “kutish va kuzatish” modeliga yaqinlashmoqda. Vashington yangi Eron elitalarining pragmatizmiga ishonch bildirmayapti va strategik sabrni afzal ko‘rmoqda. Shu bilan birga, harbiy vositalar va sanksiyalar orqali bosimni saqlab qolish rejalashtirilgan.

Strategic Focus: Central Asia

Bloomberg sharhlovchisi Mark Championning yozishicha, AQSh va Eron o‘rtasidagi hozirgi qarama-qarshilik tobora xavfli bosqichga kirib bormoqda va urushning qayta boshlanish ehtimoli kutilganidan ancha yuqori bo‘lib qolmoqda. Bu jarayonni tushunishda oddiy harbiy yoki diplomatik hisob-kitoblardan ko‘ra, siyosiy xatolar va haddan tashqari ishonch - ya’ni strategik “hubris” (kibr) muhim rol o‘ynamoqda. Har ikki tomon ham o‘z imkoniyatlarini ortiqcha baholab, raqibining qarshi javob salohiyatini yetarlicha hisobga olmayapti.

Eronning yangi oliy rahbari Mojtaba Homenei tomonidan bildirilgan qat’iy pozitsiya - yadroviy va raketa dasturlari bo‘yicha hech qanday yon berish bo‘lmasligi, Hormuz bo‘g‘ozida erkin harakat tiklanmasligi va AQShning mintaqadagi mavjudligi qabul qilinmasligi - mojaroni yanada keskinlashtirmoqda. Bunday bayonotlar odatda kuchli pozitsiyaga ega tomonlar tomonidan beriladi, biroq amalda Eronning imkoniyatlari ham cheklangan.

AQSh tomoni ham shunga o‘xshash xatolarga yo‘l qo‘ymoqda. Donald Tramp ma’muriyati Eronni tezda taslim bo‘lishga majbur qilish mumkin deb hisoblagan bo‘lsa-da, amaliy harakatlar bu yondashuvning murakkabligini ko‘rsatdi. Masalan, AQSh harbiy-dengiz kuchlari tomonidan ayrim kemalarni kuzatib o‘tish orqali blokadani buzishga urinish Eronning raketa va dron hujumlari bilan javob qaytarishiga olib keldi. Bu esa har qanday operatsiya katta xavf va xarajat bilan amalga oshirilishini ko‘rsatdi.

Natijada mojaro an’anaviy harbiy to‘qnashuvdan ko‘ra, iqtisodiy va siyosiy bardoshlilik sinoviga aylanmoqda. Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat global energiya bozoriga bosim o‘tkazmoqda, Eron esa energiya narxlarini oshirish orqali o‘zining muhim bosim vositasini saqlab qolmoqda. Shu bilan birga, AQSh ham iqtisodiy bosim va harbiy ustunlik orqali Eronni cheklashga urinmoqda.

Ichki siyosiy omillar ham muhim rol o‘ynamoqda. Eron ichida turli siyosiy guruhlar o‘rtasida kelishmovchiliklar mavjud bo‘lib, ayrim yetakchilar muzokaralar orqali mojaroni hal qilish yo‘lini izlamoqda. Biroq qat’iy pozitsiya ustun kelayotgani sabab murosa imkoniyati cheklanmoqda. AQShda ham siyosiy bosim va tezkor natija kutish strategik qarorlarni murakkablashtirmoqda.

Asosiy muammo shundaki, har ikki tomon ham qarama-qarshilikni “yutish mumkin bo‘lgan o‘yin” sifatida ko‘rmoqda. Holbuki, real vaziyatda to‘liq g‘alaba ehtimoli past, xarajatlar esa juda yuqori. Shu sababli keskinlikni kamaytirish uchun zarur bo‘lgan siyosiy murosalar qabul qilinmayapti, chunki ular siyosiy jihatdan “mag‘lubiyat” sifatida talqin qilinishi mumkin.

Oʻzbekistonliklarning Erondan qaytarilishi bo‘yicha Strategic Focus eskpertlari munosabati

A.Fayzullozoda: Vatandoshlarimizning qaytarilishi - ijobiy natija, biroq bu diplomatik vakolatxonalar uchun vaqtinchalik aksiyaga aylanib qolmasligi kerak. Prezident Sh.Mirziyoyev ilgari surayotgan INSON QADRI tamoyili davlat tizimining uzluksiz ishlaydigan mexanizmi bo‘lishi shart.

M.Imomov: Uzoq yillar davomida xorijdagi fuqarolarimiz muammolari diplomatik korpus uchun “og‘ir yuk” sifatida ko‘rilardi. Eron va Turkmaniston bilan kechgan ushbu tranzit jarayoni shuni ko‘rsatdiki, bugungi O‘zbekiston tashqi siyosati quruq deklaratsiyalardan real protektsionizmga, ya’ni fuqarosini amalda himoya qilish bosqichiga o‘tdi. Bu maqtov emas, balki davlatning o‘z konstitutsion majburiyatini nihoyat bajarishni boshlaganidir. Prezident Mirziyoyevning inson qadri haqidagi talabi amaldorlar uchun tavsiya emas, balki qat’iy ijro mexanizmiga aylangani ushbu voqea orqali yaqqol namoyon bo‘ldi.

K.Ametov: Inqirozli vaziyatda 41 nafar fuqaroning tezkorlik bilan o‘tkazilishi mintaqadagi siyosiy ishonchning amaliy sinovi bo‘ldi. Agar aloqalar faqat protokol va bayonotlardan iborat bo‘lganida, fuqarolar haftalab byurokratik to‘siqlarda qolib ketgan bo‘lardi. Ammo bu vaziyatda Tashqi ishlar vazirligi tezkor va muvofiqlashtirilgan tarzda ishlagani sababli masala qisqa muddatda hal qilindi. Vazirlik bu safar oddiy apparat emas, balki operativ shtab sifatida faoliyat yurita oldi.

S.Pinxasova: Prezident Shavkat Mirziyoyev siyosatining eng muhim o‘zgarishlaridan biri shundaki, davlat endi fuqaroni ayblash emas, uni himoya qilish tamoyiliga o‘tmoqda. Fuqarolarning Eron va Turkmaniston chegaralaridan olib chiqilishi tizim uchun jiddiy sinov edi. Diplomatik xodimlarning bevosita dala sharoitida ishlagani alohida e’tiborga loyiq.

Strategic Focus: Central Asia

Sanksiyalar fonida Rossiya neft eksporti rekord darajaga chiqdi: Moskva energetik bosimga moslashmoqda

Bloomberg ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiyaning dengiz orqali neft eksporti 2022 yil fevralidan buyon eng yuqori ko‘rsatkichga yetdi. Bu esa G‘arb sanksiyalari, logistika cheklovlari va energetik infratuzilmaga uyushtirilgan hujumlarga qaramay, Moskva global neft bozoridagi pozitsiyasini saqlab qolayotganini ko‘rsatmoqda.

So‘nggi 4 hafta ichida Rossiyaning o‘rtacha neft eksporti kuniga 3,66 million barrelni tashkil etdi. Oxirgi haftada esa bu ko‘rsatkich qariyb 3,78 million barrelga yetgan. Natijada eksportdan olinayotgan haftalik daromad ham urush boshlanganidan buyon rekord darajaga chiqib, 2,42 milliard dollarni tashkil qilgan.

Eksport geografiyasi tahlili shuni ko‘rsatadiki, Rossiya energiya oqimlarini tobora ko‘proq Osiyo bozorlariga yo‘naltirmoqda. Hozirda kuniga qariyb 3,4 million barrel neft Osiyo davlatlariga yetkazib berilmoqda. Eng yirik xaridorlar orasida Hindiston va Xitoy yetakchilik qilmoqda. Hindistonga kuniga taxminan 820 ming barrel, Xitoyga esa 840 ming barrel neft eksport qilinmoqda.

Shu bilan birga, “manzili noma’lum” bo‘lgan tankerlar sonining ortayotgani ham kuzatilmoqda. Hozirda qariyb 1,7 million barrel neft yakuniy manzili ko‘rsatilmagan holda dengizda harakatlanmoqda. Ekspertlar buni sanksiyalarni chetlab o‘tish va eksport marshrutlarini yashirish mexanizmlarining kuchayishi bilan izohlamoqda.

Rossiya eksportining tiklanishiga bir nechta omillar sabab bo‘lmoqda. Birinchidan, avvalgi hujumlardan zarar ko‘rgan eksport infratuzilmasi bosqichma-bosqich qayta tiklanmoqda. Ikkinchidan, Yaqin Sharqdagi geosiyosiy keskinlik fonida jahon bozorida neft narxlarining o‘sishi Moskva foydasiga ishlamoqda. Uchinchidan esa, Osiyodagi neftni qayta ishlash zavodlari tomonidan Rossiya xomashyosiga talab ortmoqda.

Neft markalari bo‘yicha narxlar ham yuqori darajada qolmoqda. Jumladan, Rossiyaning Urals markali nefti bir barrel uchun qariyb 96 dollar, ESPO markasi esa 92 dollar atrofida baholanmoqda. Hindistonga yetkazib berilayotgan neftning logistika xarajatlari bilan birgalikdagi narxi esa ayrim holatlarda 126 dollargacha yetmoqda.

Mazkur tendensiya shuni ko‘rsatmoqdaki, G‘arbning iqtisodiy bosim strategiyasi Rossiya energetika sektorini to‘liq izolyatsiya qila olmadi. Aksincha, Moskva eksport geografiyasini o‘zgartirish, yangi logistika yo‘laklarini shakllantirish va Osiyo bozorlariga chuqurroq integratsiyalash orqali mavjud bosimlarga moslashishga harakat qilmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

So‘nggi voqealar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, Rossiya Janubiy Kavkazdagi avvalgi ta’sirini bosqichma-bosqich yo‘qotmoqda, mintaqa davlatlari esa tobora mustaqil va ko‘p vektorli tashqi siyosat yuritishga o‘tmoqda. Bugungi sharoitda Moskva endi yagona xavfsizlik yoki siyosiy markaz sifatida qabul qilinmayapti. Aksincha, Ozarbayjon va Armaniston yangi xalqaro hamkorlik tizimlariga faol integratsiyalashmoqda.

Mintaqada ayni paytda ikki konturli geosiyosiy model shakllanmoqda. Birinchi yo‘nalish Ozarbayjon va Turkiya strategik hamkorligi asosida rivojlanayotgan bo‘lsa, ikkinchi yo‘nalish Armanistonning Yevropa Ittifoqi, Fransiya va Buyuk Britaniya bilan yaqinlashuvi fonida kuchaymoqda. Turli qarama-qarshiliklarga qaramay, har ikki tomonning umumiy maqsadi bir xil - Rossiyaga qaramlikni kamaytirish va tashqi siyosiy manevr imkoniyatlarini kengaytirish.

Eng muhim jihatlardan biri shundaki, ilgari mintaqaning asosiy muammosi hisoblangan tarixiy qarama-qarshiliklar asta-sekin ikkinchi darajaga tushmoqda. Avvallari Rossiya aynan ushbu ziddiyatlardan foydalanib, vositachi va asosiy ta’sir markazi sifatida qolishga muvaffaq bo‘lardi. Hozir esa Ozarbayjon ham, Armaniston ham ko‘proq pragmatik manfaatlar - iqtisodiy rivojlanish, transport loyihalari, xavfsizlik va xalqaro integratsiya masalalariga e’tibor qaratmoqda.

Ozarbayjon uchun mavjud vaziyat katta strategik imkoniyatlarni ochmoqda. Boku Turkiya va Markaziy Osiyo davlatlari bilan hamkorlikni chuqurlashtirib, mintaqaviy transport va energetik markazga aylanishni tezlashtirmoqda. O‘rta koridor loyihasi, logistika tarmoqlari va Turkiy davlatlar tashkiloti doirasidagi integratsiya Rossiya yo‘nalishlariga alternativ tizimlarni shakllantirmoqda.

Armanistonda ham jiddiy tashqi siyosiy transformatsiya kuzatilmoqda. Rossiyaning xavfsizlik kafolatlari bo‘yicha samaradorligiga nisbatan savollar kuchaygani sari, Yerevan Yevropa bilan yaqinlashuvni tezlashtirmoqda. Arman jamiyatida tashqi siyosatni diversifikatsiya qilish va Moskva ta’siridan chiqish bo‘yicha kayfiyat tobora kuchayib bormoqda.

Muhim jihati shundaki, bu jarayonlar vaqtinchalik emas, balki tizimli xarakter kasb etmoqda. Rossiyaning siyosiy, harbiy va gumanitar ta’sir instrumentlari avvalgidek ishlamayapti. Turkiya va Yevropa esa mintaqaga investitsiyalar, infratuzilma, texnologiya va yangi iqtisodiy imkoniyatlar taklif qilmoqda. Bu esa Janubiy Kavkaz davlatlari uchun yanada jozibador alternativa bo‘lib bormoqda.

Janubiy Kavkazdagi bugungi tendensiyalar asta-sekin Markaziy Osiyoga ham ko‘chishi mumkin. Turkiy integratsiyaning kuchayishi, alternativ transport yo‘laklariga qiziqish ortishi va mintaqa davlatlarining mustaqil siyosat yuritishga intilishi Rossiyaning mintaqadagi an’anaviy ta’sirini qisqartirmoqda.

Shunday qilib, Janubiy Kavkaz bugun yangi bosqichga kirib bormoqda. Ozarbayjon va Armaniston barcha qarama-qarshiliklarga qaramay, ko‘p qutbli va pragmatik mintaqaviy tizimning yangi elementlariga aylanmoqda. Rossiya esa asta-sekin o‘zining avvalgi dominant mavqeini yo‘qotib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, bugungi jarayonlar yaqin yillarda Markaziy Osiyoda ham kuzatilishi ehtimoli yuqori.

Strategic Focus: Central Asia

Ba’zi hisob-kitoblarga ko‘ra, Rossiya Ukraina uchun olib borilayotgan kurashga taxminan 1,2 trillion dollar sarflagan. Agar 2014-yildan buyon to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy xarajatlar, muzlatilgan zaxiralar va sanksiyalardan ko‘rilgan umumiy zararlar hisobga olinsa, raqam mana shunday ko‘rinish oladi. Bu ko‘rsatkich bahsli - uning bir qismi taxminiy, bir qismi esa maxfiylashtirilgan bo‘lsa-da, u kamida jarayon ko‘lamini tushunishga yordam beradi.

Trillion dollar nima degani? 2025-yilda Ukrainaning YaIM (Yalpi ichki mahsuloti) 210 milliard dollarni tashkil etdi. Ya’ni, Rossiya Ukraina iqtisodiyotining qariyb 6 yillik hajmiga teng mablag‘ sarflagan. Ukrainaning davlat byudjeti taxminan 87 milliard dollar; 1,2 trillion dollar esa - deyarli 14 ta Ukraina byudjeti deganidir.

Agar ushbu mablag‘ni Ukrainaning 1991-yildagi chegaralari bo‘yicha butun maydoniga bo‘lsak, har bir gektar uchun 20 000 dollar to‘g‘ri keladi. Urushdan oldin Ukrainada qishloq xo‘jaligi yerlarining narxi gektariga taxminan 1000 - 2500 dollarni tashkil etar edi. Hozirda Rossiya nazoratiga o‘tgan sharqiy hududlarda esa yer ancha arzon bo‘lgan. Agar urush xarajatlarini faqat mana shu egallangan sharqiy yerlar maydoniga bo‘lsak, har bir gektar narxi yuz ming dollardan oshib ketadi. Bu hali shaharlar va korxonalarni tiklash uchun sarflanadigan kelajakdagi xarajatlarni hisobga olmaganda. Jahon banki 2026-yil fevral oyida Ukrainani o‘n yil davomida to‘liq tiklash xarajatlarini 588 milliard dollarga baholadi.

Mening hisob-kitoblarim Rossiya yer "sotib oldi" degan ma’noni anglatmaydi - u Ukrainani dushman davlat sifatida tugatish uchun urush olib bordi. Ammo bu raqamlar sof mulkiy nuqtai nazardan ushbu urush iqtisodiy jihatdan qanchalik mantiqsiz ekanligini ko‘rsatadi: egallangan hududlarning bozor qiymatidan o‘nlab marta ko‘p mablag‘ sarflandi. Shuningdek, bu Rossiya o‘z mablag‘larini qanchalik "samarali" tasarruf etayotganidan dalolat beradi. Ukrainani sarflangan pullarning kichik bir qismiga butunlay sotib olish mumkin edi - hatto mablag‘larning katta qismi hali Moskvada turganidayoq o‘g‘irlangan taqdirda ham. Urushish esa - mutlaqo foydasiz.

Igor Dimitriyev, sharqshunos tahlilchi

Strategic Focus: Central Asia