Oʻzbekistonliklarning Erondan qaytarilishi bo‘yicha Strategic Focus eskpertlari munosabati

A.Fayzullozoda: Vatandoshlarimizning qaytarilishi - ijobiy natija, biroq bu diplomatik vakolatxonalar uchun vaqtinchalik aksiyaga aylanib qolmasligi kerak. Prezident Sh.Mirziyoyev ilgari surayotgan INSON QADRI tamoyili davlat tizimining uzluksiz ishlaydigan mexanizmi bo‘lishi shart.

M.Imomov: Uzoq yillar davomida xorijdagi fuqarolarimiz muammolari diplomatik korpus uchun “og‘ir yuk” sifatida ko‘rilardi. Eron va Turkmaniston bilan kechgan ushbu tranzit jarayoni shuni ko‘rsatdiki, bugungi O‘zbekiston tashqi siyosati quruq deklaratsiyalardan real protektsionizmga, ya’ni fuqarosini amalda himoya qilish bosqichiga o‘tdi. Bu maqtov emas, balki davlatning o‘z konstitutsion majburiyatini nihoyat bajarishni boshlaganidir. Prezident Mirziyoyevning inson qadri haqidagi talabi amaldorlar uchun tavsiya emas, balki qat’iy ijro mexanizmiga aylangani ushbu voqea orqali yaqqol namoyon bo‘ldi.

K.Ametov: Inqirozli vaziyatda 41 nafar fuqaroning tezkorlik bilan o‘tkazilishi mintaqadagi siyosiy ishonchning amaliy sinovi bo‘ldi. Agar aloqalar faqat protokol va bayonotlardan iborat bo‘lganida, fuqarolar haftalab byurokratik to‘siqlarda qolib ketgan bo‘lardi. Ammo bu vaziyatda Tashqi ishlar vazirligi tezkor va muvofiqlashtirilgan tarzda ishlagani sababli masala qisqa muddatda hal qilindi. Vazirlik bu safar oddiy apparat emas, balki operativ shtab sifatida faoliyat yurita oldi.

S.Pinxasova: Prezident Shavkat Mirziyoyev siyosatining eng muhim o‘zgarishlaridan biri shundaki, davlat endi fuqaroni ayblash emas, uni himoya qilish tamoyiliga o‘tmoqda. Fuqarolarning Eron va Turkmaniston chegaralaridan olib chiqilishi tizim uchun jiddiy sinov edi. Diplomatik xodimlarning bevosita dala sharoitida ishlagani alohida e’tiborga loyiq.

Strategic Focus: Central Asia

Sanksiyalar fonida Rossiya neft eksporti rekord darajaga chiqdi: Moskva energetik bosimga moslashmoqda

Bloomberg ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiyaning dengiz orqali neft eksporti 2022 yil fevralidan buyon eng yuqori ko‘rsatkichga yetdi. Bu esa G‘arb sanksiyalari, logistika cheklovlari va energetik infratuzilmaga uyushtirilgan hujumlarga qaramay, Moskva global neft bozoridagi pozitsiyasini saqlab qolayotganini ko‘rsatmoqda.

So‘nggi 4 hafta ichida Rossiyaning o‘rtacha neft eksporti kuniga 3,66 million barrelni tashkil etdi. Oxirgi haftada esa bu ko‘rsatkich qariyb 3,78 million barrelga yetgan. Natijada eksportdan olinayotgan haftalik daromad ham urush boshlanganidan buyon rekord darajaga chiqib, 2,42 milliard dollarni tashkil qilgan.

Eksport geografiyasi tahlili shuni ko‘rsatadiki, Rossiya energiya oqimlarini tobora ko‘proq Osiyo bozorlariga yo‘naltirmoqda. Hozirda kuniga qariyb 3,4 million barrel neft Osiyo davlatlariga yetkazib berilmoqda. Eng yirik xaridorlar orasida Hindiston va Xitoy yetakchilik qilmoqda. Hindistonga kuniga taxminan 820 ming barrel, Xitoyga esa 840 ming barrel neft eksport qilinmoqda.

Shu bilan birga, “manzili noma’lum” bo‘lgan tankerlar sonining ortayotgani ham kuzatilmoqda. Hozirda qariyb 1,7 million barrel neft yakuniy manzili ko‘rsatilmagan holda dengizda harakatlanmoqda. Ekspertlar buni sanksiyalarni chetlab o‘tish va eksport marshrutlarini yashirish mexanizmlarining kuchayishi bilan izohlamoqda.

Rossiya eksportining tiklanishiga bir nechta omillar sabab bo‘lmoqda. Birinchidan, avvalgi hujumlardan zarar ko‘rgan eksport infratuzilmasi bosqichma-bosqich qayta tiklanmoqda. Ikkinchidan, Yaqin Sharqdagi geosiyosiy keskinlik fonida jahon bozorida neft narxlarining o‘sishi Moskva foydasiga ishlamoqda. Uchinchidan esa, Osiyodagi neftni qayta ishlash zavodlari tomonidan Rossiya xomashyosiga talab ortmoqda.

Neft markalari bo‘yicha narxlar ham yuqori darajada qolmoqda. Jumladan, Rossiyaning Urals markali nefti bir barrel uchun qariyb 96 dollar, ESPO markasi esa 92 dollar atrofida baholanmoqda. Hindistonga yetkazib berilayotgan neftning logistika xarajatlari bilan birgalikdagi narxi esa ayrim holatlarda 126 dollargacha yetmoqda.

Mazkur tendensiya shuni ko‘rsatmoqdaki, G‘arbning iqtisodiy bosim strategiyasi Rossiya energetika sektorini to‘liq izolyatsiya qila olmadi. Aksincha, Moskva eksport geografiyasini o‘zgartirish, yangi logistika yo‘laklarini shakllantirish va Osiyo bozorlariga chuqurroq integratsiyalash orqali mavjud bosimlarga moslashishga harakat qilmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

So‘nggi voqealar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, Rossiya Janubiy Kavkazdagi avvalgi ta’sirini bosqichma-bosqich yo‘qotmoqda, mintaqa davlatlari esa tobora mustaqil va ko‘p vektorli tashqi siyosat yuritishga o‘tmoqda. Bugungi sharoitda Moskva endi yagona xavfsizlik yoki siyosiy markaz sifatida qabul qilinmayapti. Aksincha, Ozarbayjon va Armaniston yangi xalqaro hamkorlik tizimlariga faol integratsiyalashmoqda.

Mintaqada ayni paytda ikki konturli geosiyosiy model shakllanmoqda. Birinchi yo‘nalish Ozarbayjon va Turkiya strategik hamkorligi asosida rivojlanayotgan bo‘lsa, ikkinchi yo‘nalish Armanistonning Yevropa Ittifoqi, Fransiya va Buyuk Britaniya bilan yaqinlashuvi fonida kuchaymoqda. Turli qarama-qarshiliklarga qaramay, har ikki tomonning umumiy maqsadi bir xil - Rossiyaga qaramlikni kamaytirish va tashqi siyosiy manevr imkoniyatlarini kengaytirish.

Eng muhim jihatlardan biri shundaki, ilgari mintaqaning asosiy muammosi hisoblangan tarixiy qarama-qarshiliklar asta-sekin ikkinchi darajaga tushmoqda. Avvallari Rossiya aynan ushbu ziddiyatlardan foydalanib, vositachi va asosiy ta’sir markazi sifatida qolishga muvaffaq bo‘lardi. Hozir esa Ozarbayjon ham, Armaniston ham ko‘proq pragmatik manfaatlar - iqtisodiy rivojlanish, transport loyihalari, xavfsizlik va xalqaro integratsiya masalalariga e’tibor qaratmoqda.

Ozarbayjon uchun mavjud vaziyat katta strategik imkoniyatlarni ochmoqda. Boku Turkiya va Markaziy Osiyo davlatlari bilan hamkorlikni chuqurlashtirib, mintaqaviy transport va energetik markazga aylanishni tezlashtirmoqda. O‘rta koridor loyihasi, logistika tarmoqlari va Turkiy davlatlar tashkiloti doirasidagi integratsiya Rossiya yo‘nalishlariga alternativ tizimlarni shakllantirmoqda.

Armanistonda ham jiddiy tashqi siyosiy transformatsiya kuzatilmoqda. Rossiyaning xavfsizlik kafolatlari bo‘yicha samaradorligiga nisbatan savollar kuchaygani sari, Yerevan Yevropa bilan yaqinlashuvni tezlashtirmoqda. Arman jamiyatida tashqi siyosatni diversifikatsiya qilish va Moskva ta’siridan chiqish bo‘yicha kayfiyat tobora kuchayib bormoqda.

Muhim jihati shundaki, bu jarayonlar vaqtinchalik emas, balki tizimli xarakter kasb etmoqda. Rossiyaning siyosiy, harbiy va gumanitar ta’sir instrumentlari avvalgidek ishlamayapti. Turkiya va Yevropa esa mintaqaga investitsiyalar, infratuzilma, texnologiya va yangi iqtisodiy imkoniyatlar taklif qilmoqda. Bu esa Janubiy Kavkaz davlatlari uchun yanada jozibador alternativa bo‘lib bormoqda.

Janubiy Kavkazdagi bugungi tendensiyalar asta-sekin Markaziy Osiyoga ham ko‘chishi mumkin. Turkiy integratsiyaning kuchayishi, alternativ transport yo‘laklariga qiziqish ortishi va mintaqa davlatlarining mustaqil siyosat yuritishga intilishi Rossiyaning mintaqadagi an’anaviy ta’sirini qisqartirmoqda.

Shunday qilib, Janubiy Kavkaz bugun yangi bosqichga kirib bormoqda. Ozarbayjon va Armaniston barcha qarama-qarshiliklarga qaramay, ko‘p qutbli va pragmatik mintaqaviy tizimning yangi elementlariga aylanmoqda. Rossiya esa asta-sekin o‘zining avvalgi dominant mavqeini yo‘qotib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, bugungi jarayonlar yaqin yillarda Markaziy Osiyoda ham kuzatilishi ehtimoli yuqori.

Strategic Focus: Central Asia

Ba’zi hisob-kitoblarga ko‘ra, Rossiya Ukraina uchun olib borilayotgan kurashga taxminan 1,2 trillion dollar sarflagan. Agar 2014-yildan buyon to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy xarajatlar, muzlatilgan zaxiralar va sanksiyalardan ko‘rilgan umumiy zararlar hisobga olinsa, raqam mana shunday ko‘rinish oladi. Bu ko‘rsatkich bahsli - uning bir qismi taxminiy, bir qismi esa maxfiylashtirilgan bo‘lsa-da, u kamida jarayon ko‘lamini tushunishga yordam beradi.

Trillion dollar nima degani? 2025-yilda Ukrainaning YaIM (Yalpi ichki mahsuloti) 210 milliard dollarni tashkil etdi. Ya’ni, Rossiya Ukraina iqtisodiyotining qariyb 6 yillik hajmiga teng mablag‘ sarflagan. Ukrainaning davlat byudjeti taxminan 87 milliard dollar; 1,2 trillion dollar esa - deyarli 14 ta Ukraina byudjeti deganidir.

Agar ushbu mablag‘ni Ukrainaning 1991-yildagi chegaralari bo‘yicha butun maydoniga bo‘lsak, har bir gektar uchun 20 000 dollar to‘g‘ri keladi. Urushdan oldin Ukrainada qishloq xo‘jaligi yerlarining narxi gektariga taxminan 1000 - 2500 dollarni tashkil etar edi. Hozirda Rossiya nazoratiga o‘tgan sharqiy hududlarda esa yer ancha arzon bo‘lgan. Agar urush xarajatlarini faqat mana shu egallangan sharqiy yerlar maydoniga bo‘lsak, har bir gektar narxi yuz ming dollardan oshib ketadi. Bu hali shaharlar va korxonalarni tiklash uchun sarflanadigan kelajakdagi xarajatlarni hisobga olmaganda. Jahon banki 2026-yil fevral oyida Ukrainani o‘n yil davomida to‘liq tiklash xarajatlarini 588 milliard dollarga baholadi.

Mening hisob-kitoblarim Rossiya yer "sotib oldi" degan ma’noni anglatmaydi - u Ukrainani dushman davlat sifatida tugatish uchun urush olib bordi. Ammo bu raqamlar sof mulkiy nuqtai nazardan ushbu urush iqtisodiy jihatdan qanchalik mantiqsiz ekanligini ko‘rsatadi: egallangan hududlarning bozor qiymatidan o‘nlab marta ko‘p mablag‘ sarflandi. Shuningdek, bu Rossiya o‘z mablag‘larini qanchalik "samarali" tasarruf etayotganidan dalolat beradi. Ukrainani sarflangan pullarning kichik bir qismiga butunlay sotib olish mumkin edi - hatto mablag‘larning katta qismi hali Moskvada turganidayoq o‘g‘irlangan taqdirda ham. Urushish esa - mutlaqo foydasiz.

Igor Dimitriyev, sharqshunos tahlilchi

Strategic Focus: Central Asia

Moskvadan kelayotgan ma’lumotlarga ko‘ra, Kreml Ukrainadagi urushni sezilarli strategik natijalarsiz yakunlash ehtimoliga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Asosiy e’tibor esa axborot frontiga qaratilgan - ya’ni rossiyaliklarga bo‘lajak kelishuvni qanday qilib “g‘alaba” sifatida taqdim etish masalasi ishlab chiqilmoqda.

Ma’lum bo‘lishicha, Rossiya siyosiy blokida urushni davom ettirish ssenariysi tobora xavfliroq deb baholanmoqda. Xususan, urushning keyingi bosqichi umumiy safarbarlik, iqtisodiyotni to‘liq harbiy relsga o‘tkazish, soliqlarning oshishi, biznes faolligining pasayishi va resurslarning keskin kamayishini talab qilishi mumkinligi muhokama qilinmoqda.

Bundan tashqari, Kremlni nafaqat frontdagi vaziyat, balki iqtisodiy bosim ham jiddiy tashvishga solayotgani aytilmoqda. Dron hujumlarining Rossiya hududlariga tobora chuqurroq kirib borayotgani, demografik inqiroz va sanksiyalar fonida uzoq muddatli urush modeli barqaror emasligi tobora aniqroq ko‘rinmoqda.

Eng muhim jihat esa boshqa yerda: agar avval propaganda “Kiyevni egallash”, “denatsifikatsiya” yoki geosiyosiy burilish haqida gapirgan bo‘lsa, endi asosiy tezis “vaqtida to‘xtashni bilish” atrofida shakllanmoqda. Bu esa Kreml ichida ham maksimalist maqsadlardan asta-sekin voz kechish kayfiyati paydo bo‘layotganini ko‘rsatadi.

Aslida bu urushning eng paradoksal nuqtasi ham shunda: to‘rt yildan ortiq davom etgan janglar, ulkan iqtisodiy yo‘qotishlar va xalqaro izolyatsiyadan so‘ng Moskva jamiyatga harbiy triumfni emas, balki “nazorat ostidagi yakun”ni g‘alaba sifatida tushuntirishga urinmoqda.

Demak, yaqin oylar ichida Rossiya axborot makonida yangi ritorika kuchayishi mumkin: “asosiy maqsadlar bajarildi”, “Rossiya NATO bilan to‘qnashuvga bardosh berdi”, “davlat saqlab qolindi” kabi tezislar aynan ichki auditoriyani urushdan keyingi psixologik moslashuvga tayyorlash uchun ishlatilishi ehtimoldan xoli emas.

Strategic Focus: Atlantic

🇺🇿Ҳар йили мамлакатимизда 9-май – "Хотира ва қадрлаш куни" умумхалқ байрами сифатида нишонланиши юртимизда тинчликни асраш, мустақилликни мустаҳкамлаш, Ватан озодлиги йўлида қурбон бўлганлар хотирасини ёд этиш, бугун орамизда соғ-омон яшаётган уруш ва меҳнат фахрийларига ғамхўрлик кўрсатишнинг ёрқин амалий ифодасидир.

Маълумот учун: Ўзбекистон Республикаси Президенти, Қуролли Кучлар Олий Бош Қўмондони Шавкат Мирзиёев Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари ва ногиронларининг ҳар бирига 30 миллион сўм миқдорида бир марталик пул мукофотини тўлаш таклифни қўллаб-қувватлаб,тегишли ҳужжатларни имзолади.

Strategic Focus: LIVE

Prezident Shavkat Mirziyoyevning bu yilgi Moskva tashrifi va G‘alaba paradida ishtirok etishi ijtimoiy tarmoqlarda keng muhokamalarga sabab bo‘ldi. Ayrimlar buni Rossiyaning bugungi geosiyosiy siyosati fonida tanqid qilayotgan bo‘lsa, boshqalar ushbu qarorni davlat manfaatlariga asoslangan pragmatik diplomatiya namunasi sifatida baholamoqda. Aslida, hissiyotlardan xoli va chuqur geosiyosiy tahlil shuni ko‘rsatadiki, bugungi murakkab xalqaro vaziyatda O‘zbekiston rahbariyatining asosiy maqsadi - mintaqaviy muvozanatni saqlash, milliy manfaatlarni himoya qilish va yirik davlatlar o‘rtasidagi raqobatda mustaqil siyosiy kursni davom ettirishdir.

Bugungi kunda Rossiya Markaziy Osiyoda, ayniqsa iqtisodiy, migratsion va xavfsizlik masalalarida muhim o‘yinchi bo‘lib qolmoqda. Shu sababli Toshkent uchun Moskva bilan yuqori darajadagi muloqotni saqlab qolish strategik zarurat hisoblanadi. Ayniqsa, Afg‘oniston omili, mintaqaviy xavfsizlik tahdidlari va global iqtisodiy beqarorlik sharoitida O‘zbekistonning Rossiya bilan konstruktiv aloqalarni davom ettirishi tabiiy holatdir. Bu yerda gap biror mafkuraviy yaqinlik haqida emas, balki sovuq siyosiy hisob-kitob va pragmatik davlat boshqaruvi haqida ketmoqda.

Shu bilan birga, Prezident Shavkat Mirziyoyev olib borayotgan siyosatning eng muhim jihati shundaki, tashqi pragmatizm ichki milliy siyosatdan ajralmagan holda amalga oshirilmoqda. Ya’ni Toshkent bir tomondan Rossiya bilan muvozanatli munosabatlarni saqlayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan mamlakat ichida milliy o‘zlikni anglash, tarixiy xotirani tiklash va mustaqil tarixiy tafakkurni shakllantirish siyosatini izchil davom ettirmoqda.

Buning eng yorqin misollaridan biri - so‘nggi yillarda sovet davrida “bosmachi”, “xalq dushmani” yoki “aksilinqilobchi” sifatida tamg‘alangan shaxslarni oqlash bo‘yicha olib borilayotgan keng ko‘lamli ishlar hisoblanadi. Ayniqsa, Moskva tashrifi arafasida milliy ozodlik harakati vakillarini reabilitatsiya qilishga oid tarixiy hujjatlarning qabul qilinishi juda muhim siyosiy va ramziy signal bo‘ldi. Bu orqali Toshkent shuni namoyon qilmoqdaki, O‘zbekiston o‘z tarixini endilikda sovet mafkurasi orqali emas, balki milliy manfaatlar va mustaqil davlat nuqtayi nazaridan baholamoqda.

Bu jarayonni ayrim tashqi kuzatuvchilar “Rossiyadan uzoqlashish” sifatida talqin qilishga urinmoqda. Biroq amalda vaziyat ancha murakkab va nozikdir. Shavkat Mirziyoyev siyosati keskin qarama-qarshilik yoki populistik bayonotlarga emas, balki ehtiyotkor muvozanat va strategik realizmga asoslanadi. Prezident bir vaqtning o‘zida ham Rossiya bilan pragmatik hamkorlikni davom ettirmoqda, ham O‘zbekistonning tarixiy va mafkuraviy mustaqilligini kuchaytirmoqda.

Shuningdek, Toshkent uchun 9-may mavzusi ham o‘ziga xos ma’noga ega. O‘zbekiston ushbu sanani imperiya yoki geosiyosiy loyiha sifatida emas, balki urush yillarida front va front ortida ulkan qurbonlik bergan millionlab o‘zbek xalqining tarixiy xotirasi sifatida qabul qiladi. Shu ma’noda Prezidentning tadbirda ishtiroki ham aynan O‘zbekiston xalqining Ikkinchi jahon urushidagi hissasini xalqaro maydonda yana bir bor eslatish va e’tirof ettirishga qaratilgan.

Umuman olganda, bugungi O‘zbekiston tashqi siyosati hissiyotlarga emas, balki uzoq muddatli strategik manfaatlarga asoslanmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev murakkab geosiyosiy sharoitda yirik davlatlar bilan muvozanatni saqlagan holda, mamlakat ichida milliy tiklanish, tarixiy adolat va mustaqil mafkurani shakllantirish siyosatini izchil davom ettirmoqda. Aynan mana shu yondashuv bugungi o‘zgaruvchan dunyoda O‘zbekistonning suvereniteti va milliy manfaatlarini himoya qilishning eng maqbul modeli sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Ekspert nigohi (3-son)

Bugun ekspertlar orasida eng ko‘p muhokama qilinayotgan mavzulardan biri - AQSh haqiqatan ham Eronga qarshi quruqlikdan bostirib kirishi mumkinmi va buning ortida neft hamda gaz resurslarini nazorat qilish maqsadi turibdimi, degan savol bo‘lmoqda. Bu mavzu bo‘yicha savollarimizga Strategic Focus eksperti A.Fayzullozoda javob beradi.

Savol: AQShning Eronga quruqlikdan bostirib kirish ehtimoli qanchalik yuqori?

Javob: Hozirgi vaziyatga qaraganda, bu ehtimol juda past. Chunki Vashingtondagi ayrim siyosiy doiralarning istaklari bilan real harbiy imkoniyatlar o‘rtasida katta farq bor. Eron oddiy davlat emas - bu katta hududga, tog‘li geografiyaga va 85 milliondan ortiq aholiga ega mamlakat. Bunday davlatga bostirib kirish uchun ulkan harbiy resurs kerak bo‘ladi.

Savol: Demak, asosiy muammo harbiy logistika masalasidami?

Javob: Ha, eng katta to‘siqlardan biri aynan logistika va xarajat masalasi. Pentagon hisob-kitoblariga ko‘ra, Eron bilan keng ko‘lamli urushning birinchi bosqichi o‘ziyoq 200 milliard dollardan oshishi mumkin. Bundan tashqari, AQShga kamida 500–800 ming askarlik katta harbiy guruh kerak bo‘ladi. Hozir esa mintaqada bunday imkoniyat yo‘q.

Savol: AQShning neft omiliga qiziqishi haqiqatan ham mavjudmi?

Javob: Albatta, energetik manfaat mavjud. Hatto 2026-yil fevral oyida Ummondagi muzokaralarda AQShning Eron energetika sektoridagi iqtisodiy ishtirokini tiklash masalasi ham muhokama qilingani haqida mish-mishlar tarqaldi. Lekin bu yerda gap tanklar bilan neft quduqlarini egallash haqida emas. Vashington ko‘proq kelajakda Eron energetika bozorini G‘arb kompaniyalari uchun ochadigan siyosiy muhit yaratishga urinmoqda.

Savol: Unda nega AQSh hozircha ehtiyotkor harakat qilyapti?

Javob: Chunki Eronning assimetrik javob imkoniyatlari juda katta. Tehron Hormuz bo‘g‘ozini yopishi, AQSh bazalariga dronlar bilan hujum qilishi yoki butun mintaqani beqarorlashtirishi mumkin. Bu esa nafaqat Yaqin Sharq, balki global iqtisodiyot uchun ham jiddiy xavf tug‘diradi.

Savol: “Epic Fury” operatsiyasi haqida ham ko‘p gapirilmoqda. Asosiy xulosangiz?

Javob: Bu operatsiya AQSh resurslari ham cheksiz emasligini ko‘rsatdi. Mart–aprel oylaridagi operatsiyalar davomida yuzlab yuqori aniqlikdagi raketalar ishlatildi. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, taxminan 850 ta “Tomahawk” raketasi sarflangan. Bu esa Pentagon zaxiralariga jiddiy ta’sir qildi va AQShni boshqa yo‘nalishlardagi ayrim harbiy kontingentlarini qisqartirishga majbur qildi.

Savol: Demak, AQShning asosiy strategiyasi o‘zgarganmi?

Javob: Aslida ha. Hozir Vashington to‘g‘ridan-to‘g‘ri bosib olishdan ko‘ra, iqtisodiy bosim, sanksiyalar, ichki noroziliklarni qo‘llab-quvvatlash va nuqtaviy harbiy zarbalar orqali Eronni zaiflashtirish strategiyasiga ko‘proq urg‘u bermoqda. Ya’ni asosiy maqsad - Tehronni uzoq muddatli bosim orqali yon berishga majbur qilish.

Savol: Yaqin istiqbolda mintaqada qanday ssenariy ehtimoli yuqori?

Javob: Hozirgi tendensiyalar shuni ko‘rsatmoqdaki, katta quruqlik urushidan ko‘ra “holdan toydirish urushi” davom etishi ehtimoli yuqoriroq. Ya’ni asosiy kurash front chizig‘ida emas, iqtisodiy bosim, texnologik qarama-qarshilik, proksi-kuchlar va siyosiy transformatsiyalar orqali davom etadi.

Strategic Focus: Central Asia

O’zbek xalqi Ikkinchi jahon urushida:

➖ 6 mln 800 ming kishidan iborat respublika aholisining 1 mln 950 ming nafari urushda ishtirok etgan;

➖ Yarim milliondan ziyod hamyurtimiz jang maydonlarida halok boʻlib, 158 mingdan koʻprogʻi bedarak yoʻqolgan, 60 ming nafardan ortiq vatandoshimiz esa nogiron boʻlib qaytgan;

➖ Urush davrida 214 ming nafar oʻzbekistonlik askar va ofitserlar jangovar orden va medallar bilan taqdirlangan boʻlsa, ularning 301 nafari eng oliy nishon – Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan, 70 nafar yurtdoshimiz esa uchala darajadagi “Slava” ordeni bilan mukofotlangan;

➖ Xalqimiz urush hududlaridan koʻchirib keltirilgan 1 mln 500 mingdan ortiq insonga, jumladan, ota-onasi va oilasidan judo boʻlgan 250 ming nafar bolaga boshpana bergan.

P.S: Urushlar yana avj olayotgan, insoniyat hali yuz yil ham bo’lmasdan bu eng dahshatli yillarni unutayozgan hozirgi davrda o’tmishni xotirlash va undagi xatolarni takrorlamaslik juda muhim. Dunyoda tinchlik bo’lsin, hech bir avlod urush azoblarini tortmasin, ilohim!


👉 @jahongirolimov_rasmiy 👈

Yaqin Sharqdagi keskinlik fonida Eron tashqi ishlar vaziri A.Aroqchining Pekinga tashrifi keng muhokamalarga sabab boʻlmoqda. Hozirgi vaziyatda Eron uchun Xitoy xalqaro maydondagi asosiy siyosiy tayanchlardan biriga aylanmoqda. Ayniqsa G‘arb bosimi, sanksiyalar va harbiy xavflar kuchaygan bir paytda Tehron Pekin orqali o‘zining xalqaro izolyatsiyada emasligini ko‘rsatishga urinmoqda.

Pekin esa bu jarayonda o‘zini “tinchlik tarafdori” sifatida namoyish qilmoqda. Xitoy tashqi ishlar vaziri Van I sulh, muzokara va barqarorlik haqida gapirayotgan bo‘lsa-da, amalda Pekinning real vositachilik tashabbuslari deyarli ko‘rinmayapti. Bu esa Xitoyning klassik geosiyosiy uslubini ko‘rsatadi: Pekin imkon qadar neytral ritorikani saqlagan holda, o‘zining iqtisodiy va strategik manfaatlarini himoya qilishga urinadi. Chunki Xitoy uchun asosiy masala - Yaqin Sharqda urushning kengayib ketmasligi va global energiya bozori izdan chiqmasligidir.

Ayniqsa Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat Pekin uchun nihoyatda muhim. Dunyo neft tranzitining katta qismi aynan shu hudud orqali o‘tadi va har qanday eskalatsiya Xitoy iqtisodiyotiga bevosita zarba beradi. Shu sababli Pekin Erondan dengiz savdo yo‘llari xavfsizligini ta’minlashni talab qilmoqda. Biroq Tehron Xitoyning bu chaqiriqlariga ochiq javob bermayotgani ham ikki tomon o‘rtasidagi munosabatlar mutlaq ittifoq emasligini ko‘rsatmoqda.

Bugungi vaziyatda Eronning asosiy maqsadi - Xitoy orqali siyosiy himoya va iqtisodiy nafas olish imkoniyatini saqlab qolishdir. Tehron, ayniqsa, BMT Xavfsizlik Kengashida Pekin vetosiga umid qilmoqda. Shu bilan birga, Eron Xitoyga AQSH bilan muzokaralarda Pekin manfaatlarini ham hisobga olishini signal qilmoqda. Bu esa Tehronning tobora ko‘proq Sharqqa qaram bo‘lib borayotganini anglatadi.

Biroq Xitoy ham Eron sabab AQSH bilan to‘qnashuvni chuqurlashtirishni istamaydi. Pekin uchun Saudiya Arabistoni va BAA kabi arab davlatlari bilan iqtisodiy aloqalar Eronnikidan ancha muhimroq. Bundan tashqari, Xitoyning asosiy strategik prioriteti hali ham Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va Tayvan masalasi bo‘lib qolmoqda. Shu sababli Yaqin Sharq Pekin uchun ikkilamchi geosiyosiy front hisoblanadi.

Shu bilan birga, Xitoy uchun AQSHning Yaqin Sharqda resurs va harbiy imkoniyatlarini band qilib qo‘yishi ma’lum darajada foydali ham. Chunki bu Vashingtonning Osiyodagi bosimini vaqtincha kamaytiradi. Ammo urushning nazoratsiz eskalatsiyasi Xitoy iqtisodiyoti va eksport tizimiga ham jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Shu sababli Pekin bugungi inqirozda juda ehtiyotkor va pragmatik siyosat yuritmoqda.

Aslida Aroqchining Pekinga safari ortida yana bir muhim omil bor - bu D.Trampning Xitoyga kutilayotgan tashrifi fonida pozitsiyalarni muvofiqlashtirishdir. Demak, bugungi diplomatik faollik faqat Eron-Isroil yoki Eron-AQSH qarama-qarshiligi bilan bog‘liq emas. Bu - global kuch markazlari o‘rtasida yangi savdolashuv va ta’sir zonalarini qayta taqsimlash jarayonining bir qismi hisoblanadi.

Strategic Focus: Central Asia

Bugungi geosiyosiy vaziyat shuni ko‘rsatmoqdaki, AQSH va Eron o‘rtasidagi ehtimoliy kelishuv Yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanatini tubdan o‘zgartirishi mumkin. G‘arb matbuotida paydo bo‘layotgan ma’lumotlarga ko‘ra, Vashington va Tehron urushni to‘xtatish hamda keskinlikni pasaytirish bo‘yicha vaqtinchalik kompromissga yaqinlashgan. Biroq bu kelishuv ayrim ekspertlar tomonidan “epik falokat” sifatida baholanmoqda. Sababi oddiy: AQSH Eronni to‘liq zaiflashtirish yoki uning yadro va raketa dasturini tugatish maqsadiga erisha olmayapti.

Muhim jihati shundaki, ehtimoliy memorandum Eronning asosiy strategik imkoniyatlarini saqlab qoladi. Tehron uranni boyitishni to‘liq to‘xtatishga, yuqori boyitilgan uran zaxiralarini topshirishga va raketa dasturidan voz kechishga tayyor emas. Demak, agar kelishuv imzolansa ham, Eron mintaqadagi harbiy-siyosiy ta’sirini saqlab qoladi. Bu esa Isroil va AQSHdagi “qat’iy bosim tarafdorlari” uchun jiddiy siyosiy mag‘lubiyat sifatida ko‘rilmoqda.

Aslida, Vashingtonning dastlabki strategiyasi Eronni maksimal bosim orqali tizimli zaiflashtirish edi. Ammo hozirgi jarayonlar boshqa manzarani ko‘rsatmoqda: AQSH asta-sekin “Eronni sindirish” strategiyasidan “Eronni jilovlash va muzokara orqali boshqarish” modeliga o‘tmoqda. Bu esa global miqyosda Amerika geosiyosiy qudratining cheklanishi haqidagi qarashlarni kuchaytiradi.

Mazkur jarayondagi eng muhim omillardan biri esa - Xitoyning roli. Pekin bugun nafaqat Eronning asosiy iqtisodiy hamkori, balki uning geosiyosiy himoyachisiga ham aylanmoqda. Xitoy Eron neftining asosiy xaridoriga aylangan va Hormuz bo‘g‘ozidagi barqarorlik Pekin uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Shu sababli Xitoy AQSH va Eron o‘rtasidagi muzokaralarda yashirin, ammo juda kuchli ta’sir o‘tkazmoqda.

Bundan tashqari, Pekin Erondagi hukumatning qulashidan manfaatdor emas. Chunki Tehronda g‘arbparast hukumat paydo bo‘lishi Xitoyning Yaqin Sharqdagi uzoq muddatli strategiyasiga zarba bo‘lishi mumkin. Shu nuqtai nazardan qaraganda, bugungi Eron masalasi endi faqat yadro dasturi yoki mintaqaviy xavfsizlik haqida emas - bu AQSH va Xitoy o‘rtasidagi global ta’sir kurashining yangi frontiga aylanmoqda.

Yana bir muhim jihat - Hormuz bo‘g‘ozi masalasi. Eron ushbu strategik dengiz yo‘lagida nazorat va ta’sir elementlarini saqlab qolishni talab qilmoqda. Agar Tehron bu borada siyosiy imtiyoz olsa, u holda Eron urushdan keyin ham global energetik logistika ustidan bosim instrumentini saqlab qoladi. Bu esa neft bozorlari va xalqaro savdo xavfsizligiga bevosita ta’sir qiladi.

Umuman olganda, bugungi muzokaralar shuni ko‘rsatadiki, Yaqin Sharqda yangi geosiyosiy arxitektura shakllanmoqda. Unda Eron to‘liq mag‘lub davlat emas, balki muzokara orqali o‘z pozitsiyasini saqlab qolayotgan regional markaz sifatida namoyon bo‘lmoqda. Eng katta strategik yutuq esa aynan Xitoy tomonida bo‘lishi mumkin. Chunki Pekin asta-sekin Yaqin Sharqda “muqobil vositachi va barqarorlashtiruvchi kuch” imijini shakllantirmoqda.

J.Bahodirov, mustaqil tadqiqotchi

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Strategic Focus platformasi barcha kuzatuvchi va tahlilchilar uchun ochiq!

Sizda dolzarb geosiyosiy, iqtisodiy yoki mintaqaviy mavzu bo‘yicha tahliliy fikr bormi? Unda o‘z tahliliy materialingizni bizga yuboring.

Eng qiziqarli va sifatli materiallar kanalimizda “Kuzatuvchi minbari” rukni ostida e’lon qilinadi.

📩 Materiallarni yuborish uchun: @sfca_admin