“Нетаньяху Эрон масаласида хатоларга йўл қўйди, аммо у АҚШ учун яхши ҳамкор”

АҚШ ва Эрон ўртасида ядровий дастурни музлатиш бўйича қалтис музокаралар кетаётган ҳамда Вашингтон Эрон урушидан чиқиш йўлларини излаётган бир пайтда, Оқ уй Исроил билан муносабатлардаги масофани расман намойиш эта бошлади. АҚШ Вице-президенти Жей Ди Вэнс “Sunday Morning” дастурига берган интервьюсида Исроил Бош вазири Биньямин Нетаньяху Эрон билан бўлган уруш ва минтақавий инқирозда “айрим стратегик хатоларга” йўл қўйганини очиқ тан олди. Вэнс Исроил АҚШнинг энг яқин иттифоқчиси бўлиб қолишини таъкидлаган бўлса-да, ушбу ҳамкорлик доирасида ҳам Вашингтон ва Тель-Авив манфаатлари ҳар доим ҳам тўлиқ мос келавермаслигини ва бундан буён Америка фақат ўз миллий манфаатларидан келиб чиқиб ҳаракат қилишини қатъий билдирди.

АҚШ вице-президенти Нетаньяху билан ишлаш жараёнида унинг ўз мамлакати манфаатларини ниҳоятда қатъият билан ҳимоя қилаётганига гувоҳ бўлганини, бу ҳолат эса баъзан икки давлатнинг бир хил фикрда эканини, баъзан эса мутлақо айро йўллардан кетаётганини англатишини тушунтириб ўтди. У Нетаньяхунинг йўл қўйган аниқ хатоларини жамоатчилик олдида муҳокама қилишни истамай, бундай нозик геосиёсий мавзуларни ёпиқ, хусусий суҳбатларда қолдирган маъқуллигини қайд этди. Шунга қарамай, Вэнс Исроил бош вазирини умумий маънода “яхши ҳамкор” деб атаб, Оқ уй у билан Олий даражадаги алоқаларни сақлаб қолишини, аммо икки давлат позицияси тўқнаш келган бошқа стратегик нуқталарда Қўшма Штатлар Исроилнинг ҳарбий кампаниясига кўр-кўрона шерик бўлмай, фақат ўз давлати манфаатларини биринчи ўринга қўйишини эслатиб қўйди.

@gayratkhodjasaydaliev

CENTCOM Markaziy va Janubiy Osiyo mamlakatlari ishtirokidagi eng yirik mashg'ulotni yakunladi

AQSh Markaziy qo'mondonligi (CENTCOM) Markaziy va Janubiy Osiyo mamlakatlari ishtirokidagi eng yirik o'quv tadbirining yakunlanganini e'lon qildi. Mashg‘ulotlarda 10 ta davlatdan 350 dan ortiq harbiy xizmatchilar, shuningdek, AQSh Milliy gvardiyasining 10 ta bo'linmasi ishtirok etdi. Ikki haftalik mashg'ulotlar harbiy sohada ishonchni mustahkamlashga qaratilgan edi. CENTCOM bunday tadbirlar hamkorlikni kengaytirish va ishtirokchi mamlakatlar qurolli kuchlarining o'zaro moslashuvini oshirishga hissa qo'shishini ta'kidladi.

👉@suhrob_buranov👈

Reuters manbalariga ko‘ra, Birlashgan Arab Amirliklari Eronning muzlatib qo‘yilgan 10-20 milliard dollarlik aktivlarini bosqichma-bosqich yechishga rozilik bergan bo‘lib, ushbu mablag‘larning qariyb 3 milliard dollari allaqachon Tehron tasarrufiga o‘tkazilgani aytilmoqda.

Rasmiy Abu-Dabi bu ma’lumotlarni inkor etayotgan bo‘lsa-da, vaziyatning geosiyosiy mantiqi mazkur ma’lumotlar jiddiy tahlil qilishni talab qiladi. Gap shundaki, Amirliklar Eron bilan yuzaga kelgan keskinlik davrida bir vaqtning o‘zida ham G‘arbning strategik hamkori, ham mintaqaviy vositachi sifatida harakat qilgan kam sonli davlatlardan biri bo‘ldi.

So‘nggi yillarda BAAning Yaqin Sharqdagi siyosati tobora pragmatik tus olmoqda. Bir tomondan, Abu-Dabi AQSh va uning ittifoqchilari bilan xavfsizlik sohasidagi hamkorlikni saqlab qolmoqda, ikkinchi tomondan esa Eron bilan iqtisodiy va diplomatik aloqalarni uzmaslikka intilmoqda. Shu sababli Eron aktivlari masalasi nafaqat moliyaviy, balki mintaqadagi yangi kuchlar muvozanatining elementi sifatida ham ko‘rilishi mumkin.

Agar mazkur xabarlar tasdiqlansa, bu BAAning Tehron bilan munosabatlarni barqarorlashtirish va mintaqadagi keskinlikni yumshatishga qaratilgan strategik hisob-kitobining bir qismi bo‘lishi mumkin. Biroq rasmiy rad etishlar ushbu jarayonning yuqori darajadagi siyosiy sezgirlikka ega ekanini va muzokaralarning katta qismi yopiq formatda olib borilayotganini ko‘rsatmoqda.

Yaqin Sharqda harbiy qarama-qarshiliklar fonida aynan moliyaviy instrumentlar va muzlatilgan aktivlar masalasi tobora muhim geosiyosiy vositaga aylanib bormoqda. Bu esa mintaqadagi kelishuvlar endilikda faqat jang maydonida emas, balki bank hisoblari va yopiq diplomatik kanallar orqali ham shakllanayotganini anglatadi.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Prognozlar tasdiqlandi: Pokiston Afg‘oniston ichkarisiga kirib bormoqda

Bir necha kun avval Pekindagi muzokaralar ortida muhim bir signal yashiringanini yozgan edik. O‘shanda Pokiston endi terrorchilik tahdidlariga faqat chegarada javob bermasligi, balki zarurat tug‘ilganda Afg‘onistonning istalgan hududidagi nishonlarga ham zarba berishga tayyorlanayotgani haqida xulosa qilgan edik.

Oradan ko‘p vaqt o‘tmadi. Pokiston aviatsiyasi 9-10 iyun kunlari Kunar, Xost va Paktika viloyatlaridagi nishonlarga zarba berdi. Rasmiy bayonotlarda gap TTP va IShID-Xuroson jangarilari haqida ketmoqda. Ammo bu voqealarning haqiqiy ahamiyati terrorchilarning yo‘q qilingan sonida emas.

Muhim jihat boshqa yerda. Islomobod amalda yangi qoidani joriy qilmoqda: agar tahdid Afg‘oniston hududidan chiqayotgan bo‘lsa, chegara endi to‘siq emas. Bu esa Pokiston xavfsizlik doktrinasida tub burilish hisoblanadi. Endi asosiy maqsad chegarani himoya qilish emas, balki tahdid manbaini qayerda bo‘lishidan qat’i nazar yo‘q qilishdir.

Voqealarning yana bir qiziq tomoni bor. Zarbalar Afg‘oniston mudofaa vaziri Mulla Yoqubning Moskvadan qaytganidan ko‘p o‘tmay amalga oshirildi. Rossiya bilan harbiy-texnik hamkorlik bo‘yicha erishilgan kelishuvlardan keyin Kobulda ayrim doiralar Pokiston yanada ehtiyotkor harakat qiladi degan tasavvur paydo bo‘lgan edi.

Ammo Islomobod boshqacha javob berdi. Diplomatik bayonotlar bilan emas. Harbiy samolyotlar bilan. Natijada 9 - 10 iyun voqealari nafaqat TTPga qarshi operatsiya, balki butun mintaqaga yuborilgan siyosiy signalga aylandi. Bu signalning mazmuni oddiy: Pokiston o‘z xavfsizligi masalasida hech kimning kafolatiga tayanmaydi va tahdidni qayerda ko‘rsa, o‘sha yerda bartaraf etishga tayyor.

Eng e’tiborlisi esa, bu voqealar aynan Shahboz Sharifning Pekinga tashrifidan keyin sodir bo‘lmoqda. Pokiston aviatsiyasining ushbu amaliyoti Pekindagi uchrashuvlar faqat iqtisodiyot haqida bo‘lmaganini ko‘rsatmoqda. Ko‘rinib turibdiki, Afg‘oniston hududidan kelayotgan xavfsizlik tahdidlari va ularga qarshi qat’iy choralar masalasi ham ikki tomon kun tartibining markaziy mavzularidan biri bo‘lgan.

Shunday qilib, bir necha kun oldin ehtimol sifatida ko‘rilgan ssenariy bugun amaliyotga aylanmoqda. Savol endi Pokiston yana zarba beradimi yoki yo‘qmi, degan masalada emas. Savol shundaki, Afg‘oniston hududida bunday operatsiyalar qanchalik tez-tez va qanchalik chuqur davom etadi?

Strategic Focus: Central Asia

Rossiya o‘zining “yaqin xorij”ini yo‘qotdi — The Wall Street Journal

Keysi Mishelning ta’kidlashicha, Ukraina qarshilik ko‘rsatayotgan bir paytda, Belarusdan tashqari deyarli barcha sobiq sovet respublikalari Moskvadan uzoqlashmoqda.

Rossiya o‘nlab yillar davomida sobiq sovet respublikalarining aksariyatini o‘zi “yaqin xorij” deb ataydigan hudud sifatida talqin qilib keldi. Sharqiy Yevropa, Kavkaz va Markaziy Osiyodagi ushbu davlatlar rasman mustaqil bo‘lsa-da, Moskva ularga nisbatan ma’lum darajada ta’sir o‘tkazish va ularning ichki ishlariga aralashish huquqini saqlab qolgan deb hisoblab kelgan.

Bu qarash Vladimir Putin hokimiyatga kelishidan ancha oldin, Sovet Ittifoqi parchalangan dastlabki yillardan boshlab shakllangan edi. Mintaqaviy gegemonlik Putinning Rossiyani yana buyuk davlat maqomiga qaytarish haqidagi strategiyasining muhim qismi bo‘lib kelgan.

Muallif fikricha, AQSHning qator prezidentlari ham amalda Rossiyaning mintaqadagi yetakchi roliga ko‘z yumgan. Jumladan, Bill Klinton Qozog‘iston va Ukrainani yadro qurollaridan voz kechib, ularni Rossiyaga topshirishga undagan bo‘lsa, Barak Obama Rossiyaning Gruziyaga qarshi harbiy harakatlari hamda 2014 yilda Ukrainaga qarshi dastlabki harakatlariga nisbatan cheklangan munosabat bildirgan.

Biroq Ukrainadagi urush boshlanganidan bir necha yil o‘tib, Putinning Rossiyani buyuk davlat sifatida tiklash haqidagi orzulari amalga oshmay qoldi. Muallifning ta’kidlashicha, Rossiya endi ilgari o‘z ta’sir doirasida deb hisoblangan hududlarda ham yetakchi mintaqaviy kuch maqomini saqlab qola olmayapti.

Buning eng yorqin misoli Ukraina hisoblanadi. Putinning hatto Donbassning qolgan qismini ham to‘liq egallashi mumkinligi haqidagi tasavvurlari tobora reallikdan uzoqlashmoqda va Rossiyaning mintaqaviy gegemonlik da’volari qanchalik zaiflashganini ko‘rsatmoqda.

Sobiq sovet hududidagi boshqa davlatlar ham o‘z yo‘lini tanlamoqda. Moldovada Rossiya bilan bog‘liq bo‘lgan Dnestrbo‘yi mintaqasi iqtisodiy inqirozni boshdan kechirmoqda va mamlakat bilan qayta integratsiyalashuv tarafdorlari soni ortmoqda.

Armaniston esa tobora G‘arbga yaqinlashmoqda. Mamlakat yaqinda Yevropa Ittifoqi bilan ilk ikki tomonlama sammitini o‘tkazdi. Hatto Putin Yerevanga “Ukraina ssenariysi” bilan tahdid qilganidan keyin ham Armaniston rahbariyati o‘z siyosatidan chekinmadi.

Markaziy Osiyo ham Rossiya ta’sir doirasidan asta-sekin uzoqlashmoqda. Bu nafaqat iqtisodiy aloqalarda, balki mintaqaning Xitoy bilan tobora chuqurlashayotgan hamkorligida ham namoyon bo‘lmoqda.

Qozog‘iston yaqinda o‘z tarixiy ildizlarini Rossiya yoki SSSR bilan emas, balki Oltin O‘rda davlati bilan bog‘lashini ta’kidladi. Bu yondashuvda Moskvaning ta’siri imperiyaviy hukmronlik sifatida talqin qilinmoqda.

May oyida rossiyalik tarixchilar Qirg‘iziston hech qachon Moskvaning “mustamlakasi” bo‘lmaganini ta’kidlaganida, qirg‘iz olimlari bu fikrga qat’iy qarshi chiqdi. Qirg‘iz-amerikalik tadqiqotchi Erika Maratning yozishicha, Ukrainadagi urushdan keyin Qirg‘izistonda Rossiyaga bo‘lgan munosabat sezilarli darajada o‘zgargan. Ayniqsa, yosh avlod vakillari sovetlashuv jarayonini Afrika va Osiyodagi Yevropa mustamlakachiligi bilan qiyoslanadigan kolonial tajriba sifatida baholamoqda.

Muallifning fikricha, sobiq mustamlakalarning avvalgi imperiyalardan uzoqlashishi tarixda ko‘p kuzatilgan hodisa. Ukrainadagi urush Rossiya uchun strategik muvaffaqiyatsizlikka aylanib borayotgan bir paytda, sobiq ittifoqdosh va qaram hududlarning Moskvadan uzoqlashishi tabiiy jarayon sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Rossiya hanuz Belarusda ma’lum darajada ta’sirini saqlab qolmoqda. Belarus Moskvaning “yaqin xorij”dagi yagona yaqqol ittifoqchisi bo‘lib qolmoqda. Muallif buni umumiy tendensiyadan istisno holat sifatida baholaydi.

Maqola yakunida Rossiyaning mintaqaviy ta’siri Ukrainadagi harbiy muvaffaqiyatlari susaygani sari kamayib borayotgani ta’kidlanadi. Muallif xulosasiga ko‘ra, Rossiya bugungi kunda nafaqat global, balki mintaqaviy yetakchi davlat maqomini ham tobora yo‘qotib bormoqda.

Isroil muxolifati yetakchilari Netanyahuni AQSh va Tehron oʻrtasidagi “muzokaralarning barbod boʻlishi”da hamda Isroilning harbiy muvaffaqiyatlarini rivojlantira olmaganlikda ayblamoqda.

“Davlat lageri” partiyasi rahbari Beni Gans va sobiq bosh vazir Exud Barak amaldagi hukumat rahbarini “diplomatik va strategik muvaffaqiyatsizlik”da aybladi. Isroil radiosiga bergan intervyusida Gans shunday dedi: “Eron va Livan hamon oʻzaro bogʻliqligicha qolayotgani - bu muvaffaqiyatsizlikdir. Amerikaliklar bilan munosabatlarda “boshqa ligaga” chiqqanini daʼvo qilgan Netanyahu bu ustida ishlashi kerak edi, biroq muvaffaqiyatga erisha olmadi”.

Hal qiluvchi pallada Netanyahu Amerikaning bosimiga taslim boʻldimi, degan savolga Gans: “Ha. Bu Netanyahuning xatosi”, deb javob berdi. U qoʻshimcha qildiki: “Boy berilgan strategik imkoniyat hissi saqlanib qolmoqda. Biz na Livanda, na Eronda va na ular oʻrtasidagi aloqalar kontekstida erishilgan harbiy muvaffaqiyatlarni strategik darajada amalga oshira oldik. Shakllanayotgan kelishuv oʻta muhim boʻlgan koʻplab prinsiplarni chetga surib qoʻymoqda va juda kam narsani kafolatlamoqda. Isroil kelgusi yillarda ushbu haqiqat bilan toʻqnash kelishga tayyorlanishi kerak boʻladi”.

Barak “Kan Reshet Bet” radiostansiyasi efirida Isroil uchun vaziyatni “oʻta ogʻir” deb taʼrifladi: “Bu juda yomon. Isroil Netanyahuning kibri va koʻrligi, shuningdek, uning Trampni manipulyatsiya qilishga urinishlari evaziga badal toʻlamoqda”.

Uning soʻzlariga koʻra, “Eron ushbu vaziyatdan kuchli chiqdi, Isroil esa zaiflashdi va bu Netanyahuning shaxsiy strategik masʼuliyatidir. U magʻlubiyatga uchradi”.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Bishkekdan kelayotgan ma’lumotlarga ko‘ra, Qirg‘iziston siyosiy sahnasining parda ortida juda qiziq va ayni paytda jiddiy jarayonlar kechmoqda. Prezident Sadir Japarov mamlakatdagi kuch ishlatar tuzilmalar tizimini tubdan qayta qurib, asosiy ta’sir va nazorat mexanizmlarini bevosita o‘z qo‘liga jamlamoqda.

Jogorku Keneshga kiritilgan yangi qonun loyihasi oddiy idoralararo vakolatlarni qayta taqsimlash emas. Aslida, bu 2026-yil fevral oyida Milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasi (MXDQ) raisligidan ketgan Kamchibek Tashiyev davrida shakllangan monopoliyani tugatishga qaratilgan strategik qadam sifatida baholanmoqda.

Tashiyev rahbarligi davrida MXDQ amalda davlat ichidagi “super-tuzilma”ga aylangan edi. Qo‘mita nafaqat milliy xavfsizlik va chegara masalalarini, balki korrupsiyaga qarshi kurash, iqtisodiy tergovlar hamda mamlakatdagi qurol-yarog‘ zaxiralarining (15% dan ortiq) muayyan qismini ham nazorat qilgan.

Tashiyevning lavozimdan ketishidan so‘ng tizimda keng ko‘lamli o‘zgarishlar boshlandi. MXDQning 17 nafar hududiy rahbari ishdan olinib, qo‘mita rahbariyatining qariyb 40 foizi yangilandi. Shuningdek, Maxsus aloqa boshqarmasi va Korrupsiyaga qarshi kurash xizmati qo‘mita tarkibidan chiqarildi.

Yangi qonun loyihasiga muvofiq, Davlat chegara xizmati Qurolli Kuchlar tarkibiga o‘tkaziladi va MXDQning uning faoliyatiga aralashuvi cheklanadi. Shu bilan birga, chegarachilarning qurol qo‘llash vakolatlari ham kengaytirilmoqda.

Eng katta e’tiborni tortayotgan o‘zgarishlardan biri Davlat qo‘riqlash xizmati (DQX) bilan bog‘liq. Endilikda ushbu tuzilma oddiy qo‘riqlash yoki tansoqchilar xizmati bo‘lib qolmay, mustaqil budjet, alohida shtat va kengaytirilgan vakolatlarga ega bo‘lgan yangi kuch markaziga aylantirilmoqda. Unga aksilrazvedka faoliyatini olib borish hamda ayrim hollarda jinoyat ishlari qo‘zg‘atish vakolati ham berilishi ko‘zda tutilgan.

Natijada, Japarov MXDQga asosan terrorizm, ekstremizm va klassik razvedka faoliyatiga oid vazifalarni qoldirayotgan bo‘lsa, DQXni esa davlat rahbarining xavfsizligini ta’minlash va ehtimoliy ichki siyosiy tahdidlarga qarshi turuvchi muqobil kuch markazi sifatida shakllantirmoqda.

Kengroq siyosiy nuqtayi nazardan qaralganda, ushbu islohotlar Qirg‘izistondagi norasmiy “ikki markazli hokimiyat” modeliga barham berish va hokimiyat vertikalini yanada mustahkamlashga qaratilgan harakat sifatida ko‘rilmoqda. Bu orqali mamlakat rahbariyati ichki elita guruhlari o‘rtasidagi ehtimoliy qarama-qarshiliklar xavfini kamaytirish va barcha kuch tuzilmalarini yagona boshqaruv markazi atrofida birlashtirishni maqsad qilgan.

Shunday qilib, bugungi o‘zgarishlar oddiy kadrlar almashinuvi yoki idoraviy islohot emas, balki Qirg‘iziston xavfsizlik tizimining butun arxitekturasini qayta shakllantirishga qaratilgan keng ko‘lamli institutsional transformatsiya sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Strategic Focus: Central Asia

Bugun natija ko‘ngildagidek bo‘lmadi. O‘zbekiston terma jamoasi Jahon chempionatidagi ilk uchrashuvda Kolumbiyaga 1:3 hisobida imkoniyatni boy berdi.

Ammo bir narsani unutmaslik kerak: biz bugun oddiy futbol o‘yinini emas, tarixiy voqeani kuzatdik. O‘zbekiston ilk bor futbol bo‘yicha Jahon chempionatida maydonga tushdi. Bu natijadan ham kattaroq voqea.

Ha, xatolar bo‘ldi. Ha, raqib tajribaliroq va sovuqqonroq harakat qildi. Ammo maydondagi futbolchilarimiz oxirigacha kurashdi, taslim bo‘lmadi va Jahon chempionati darajasida raqobatlasha olishini ko‘rsatdi.

Eng muhimi - bu turnir endi boshlandi. Oldinda yana ikki uchrashuv bor. Birinchi mag‘lubiyat hali hech narsani hal qilmaydi. Jahon chempionatlari tarixida ilk o‘yinda yutqazib, keyinchalik guruhdan chiqqan jamoalar ko‘p bo‘lgan.

Bugun tanqid qilish emas, qo‘llab-quvvatlash kuni. Yigitlar millionlab o‘zbekistonliklarning orzusini ro‘yobga chiqardi va mamlakat bayrog‘ini dunyoning eng katta futbol sahnasiga olib chiqdi.

Boshni baland tutamiz. Tajriba olamiz. Xulosa qilamiz. Va keyingi o‘yinlarga yanada kuchliroq qaytamiz.

Biz sizlar bilan faxrlanamiz, yigitlar. Hammasi hali oldinda.

Strategic Focus: Central Asia

Марказий Осиё ва Афғонистон муносабатларининг энг сўнгги таҳлилига бағишланган мақоламиз The Diplomat нашриётида !

Агар ушбу йўналишда билимларингизни update қилиб олишни истасангиз, мақоламизни қуйидаги ҳавола орқали ўқинг:

https://thediplomat.com/2026/06/central-asias-relations-with-taliban-ruled-afghanistan-continue-to-deepen/

P.s. One more time Bobur is a True Warrior!

Geopolitical Futures: Yaqin Sharq uchun kurash – kim mintaqaning yetakchi kuchiga aylanadi?

Ridvan Bari Urkosta fikricha, Yaqin Sharq yangi tarixiy bosqichga kirmoqda. AQSh mintaqadagi harbiy mavjudligini kamaytirishga harakat qilayotgan bir paytda, mintaqada uchta asosiy kuch markazi shakllanmoqda: Turkiya boshchiligidagi sunniy davlatlar bloki, Isroil va Eron. Kelgusi o‘n yillikda aynan shu kuchlar o‘rtasidagi raqobat Yaqin Sharq taqdirini belgilaydi.

Ta’kidlanishicha, Turkiya so‘nggi 15 yil ichida eng katta geosiyosiy yutuqqa erishgan davlatlardan biri bo‘ldi. 2021-yildagi Shusha deklaratsiyasidan so‘ng Anqara Janubiy Kavkaz, Markaziy Osiyo, Pokiston va hatto Afrika bilan aloqalarni kuchaytirib, keng geosiyosiy tarmoq yaratishga muvaffaq bo‘ldi. Turkiya atrofida shakllanayotgan norasmiy “Katta To‘rtlik” – Turkiya, Saudiya Arabistoni, Misr va Pokiston – kelajakdagi yangi musulmon geosiyosiy markazi sifatida ko‘rilmoqda. Pokistonning yadro quroliga egaligi esa ushbu blokning salohiyatini yanada oshiradi.

Ayni paytda Isroil ham mintaqadagi yetakchi kuch bo‘lishga intilmoqda. Tel-Aviv Turkiyaning Suriyadagi ta’siri ortayotganidan xavotirda. Shu sababli Isroil Gretsiya, Kipr, Fransiya, BAA va qisman Hindiston bilan hamkorlikni kengaytirib, o‘zining geosiyosiy ittifoqlar tizimini shakllantirmoqda. Bugungi kunda Isroil-Turkiya raqobati Livan va Suriyadan tashqari Afrika hamda Hind okeanigacha yoyilmoqda.

Eron esa urush va siyosiy zarbalarga qaramay, mintaqadagi ta’sirini saqlab qolishga urinmoqda. Biroq Tehron endi avvalgidek mafkuraviy emas, balki ancha pragmatik siyosat yuritmoqda. Eron asosiy e’tiborni Hormuz bo‘g‘ozi, Fors ko‘rfazi va Iroqdagi ta’sirini mustahkamlashga qaratmoqda. Shu bilan birga, Livan, Iroq va boshqa hududlardagi ittifoqchilaridan ham voz kechishni istamayapti.

Shunday qilib, Yaqin Sharq endi AQSh va Rossiya kabi tashqi kuchlar hukmron bo‘lgan davrdan uzoqlashmoqda. Mintaqada uchta yirik kuch markazi – Turkiya boshchiligidagi sunniy blok, Isroil va Eron – o‘z ta’siri uchun kurashmoqda. AQSh esa bu raqobatni boshqarishga va kuchlar muvozanatini saqlab turishga urinadi. Kelgusi yillarda asosiy geosiyosiy savol “kim Yaqin Sharqni boshqaradi?” emas, balki Turkiya, Isroil va Eron o‘rtasidagi raqobat qanday shakl oladi? degan masala bo‘ladi.

Kobul forumi: Markaziy Osiyo va Afg‘oniston o‘rtasidagi yangi paradigma

Kobuldagi “Markaziy Osiyo – Afg‘oniston” tahliliy markazlarining birinchi forumi ekspertlar tomonidan mintaqaviy siyosatdagi yangi bosqichning boshlanishi sifatida baholanmoqda. Tahlilchilar fikricha, Afg‘onistonni yakkalashga qaratilgan ko‘p yillik siyosat o‘z samarasini bermadi va endilikda uning o‘rnini jalb etish, iqtisodiy bog‘liqlik hamda pragmatik hamkorlikka asoslangan yangi yondashuv egallamoqda. E’tiborlisi, ushbu konsepsiyaning shakllanishida O‘zbekiston muhim tashabbuskor sifatida maydonga chiqdi va bugungi kunda mazkur qarash mintaqaning boshqa davlatlari tomonidan ham tobora kengroq qo‘llab-quvvatlanmoqda.

Ma’lumot uchun. Tadbirda Oʻzbekiston tomonidan Prezidentning tashqi siyosat bo'yicha maslahatchisi o'rinbosari J.Vahobov va SMTI direktorining birinchi oʻrinbosari A.Ne’matov ishtirok etdilar.

Ekspertlar muhokamasining bosh xulosasi shundan iborat bo‘ldiki, Afg‘onistonga nisbatan qarashlar tubdan o‘zgarmoqda. U endilikda faqat xavfsizlikka tahdid manbai sifatida emas, balki mintaqaviy rivojlanish va o‘zaro bog‘liqlik jarayonlarining muhim ishtirokchisi sifatida ko‘rilmoqda. Afg‘oniston Tashqi ishlar vazirligi huzuridagi Strategik tadqiqotlar markazi direktori Abdul Hay Kanit ta’kidlaganidek, aynan Toshkent ushbu konstruktiv yondashuvni ilgari surishda muhim rol o‘ynadi. Natijada Markaziy Osiyo davlatlari va Afg‘oniston o‘rtasida muloqot, jalb etish va umumiy manfaatlarga asoslangan pragmatik hamkorlik bo‘yicha konsensus shakllanmoqda.

Ushbu yondashuv ikki asosiy tamoyilga tayanadi. Birinchidan, iqtisodiy integratsiya xavfsizlik va barqarorlikning eng muhim omillaridan biri sifatida qaralmoqda. Qo‘shma infratuzilma loyihalari, energetika tarmoqlari va transport koridorlari barcha ishtirokchilarning tinchlikni saqlashdan manfaatdorligini oshiradi. Ikkinchidan, vaziyatga qarab harakat qilishdan uzoq muddatli xavfsizlik arxitekturasini shakllantirishga qaratilgan tizimli sheriklikka o‘tilmoqda.

Bugungi kunda Markaziy Osiyo yaxshi qo‘shnichilik va o‘zaro ishonch tamoyillariga tayangan holda tobora jipslashib borayotgan mintaqa sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bu esa mintaqaning tashqi kuchlar o‘rtasidagi “bufer hudud” yoki oddiy tranzit makoni sifatidagi tarixiy rolidan chiqib, mustaqil geoiqtisodiy makonga aylanishiga zamin yaratmoqda. Markaziy va Janubiy Osiyoni yagona hamkorlik hududiga birlashtirish hamda ularni Yevrosiyoning muhim ishlab chiqarish va logistika markazlaridan biriga aylantirish imkoniyati paydo bo‘lmoqda.

Shu bilan birga, shakllanayotgan konsensus qat’iy pragmatik xarakterga ega. Mintaqa davlatlari Afg‘oniston uchun yangi integratsion imkoniyatlar yaratmoqda, biroq buning evaziga Kobuldan ham mas’uliyatli va prognoz qilinadigan siyosat kutmoqda. Qo‘shni davlatlar manfaatlarini hisobga olish, xavfsiz va barqaror muhitni ta’minlash hamda mintaqaviy loyihalarning muvaffaqiyatiga hissa qo‘shish Afg‘oniston oldidagi muhim vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.

Faqat o‘zaro mas’uliyat, iqtisodiy bog‘liqlik va strategik ishonchga asoslangan yondashuvgina Markaziy va Janubiy Osiyoda umumiy farovonlik hamda uzoq muddatli barqarorlik arxitekturasini shakllantirish imkonini beradi.

Strategic Focus: Central Asia

Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat: urush tugadimi yoki vaqtinchalik tanaffusmi?

AQSh va Eron o‘rtasidagi muzokaralar fonida Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat yana xalqaro hamjamiyat e’tibor markaziga aylandi. Dastlab tomonlar harbiy harakatlarni 60 kunga to‘xtatish va bo‘g‘oz orqali kemalar harakatini tiklash bo‘yicha kelishuvga erishgandek ko‘ringandi. Biroq oradan ko‘p o‘tmay Tehron Vashingtonni ayrim majburiyatlarini bajarmaganlikda ayblab, bo‘g‘oz faoliyatiga cheklovlar qayta joriy etilganini ma’lum qildi. Pentagon esa bu bayonotni rad etib, Hormuz orqali xalqaro kemalar harakati davom etayotganini ta’kidladi.

Vaziyatning eng qiziq jihati shundaki, rasmiy bayonotlar bir-biriga zid bo‘lsa-da, bozor ishtirokchilari xavfni real deb qabul qildi. Eronning bayonotidan so‘ng kamida o‘nlab neft tankerlarining AIS transponderlarini o‘chirib harakatlangani qayd etildi. Bu esa mintaqada xavfsizlikka oid xavotirlar saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.

Shu bilan birga, neft oqimi to‘xtamadi. Xalqaro monitoring xizmatlari ma’lumotlariga ko‘ra, yirik tankerlar Hormuz orqali neft tashishni davom ettirmoqda va hozircha hech qanday hujum yoki jiddiy to‘qnashuv qayd etilgani yo‘q. Bu esa tomonlar keskin ritorikaga qaramay, global energiya bozoriga zarba berishdan manfaatdor emasligini anglatadi.

Muzokaralarning iqtisodiy tomoni yanada muhimroq ko‘rinmoqda. AQSh Eronga nisbatan ayrim sanksiya cheklovlarini yumshatishga tayyorligini bildirdi. Evaziga Tehron bo‘g‘oz xavfsizligini ta’minlash va xalqaro atom nazorati mexanizmlari bilan hamkorlik qilish majburiyatini olmoqda. Bu esa taraflar o‘rtasidagi bahs harbiy emas, ko‘proq iqtisodiy va siyosiy savdolashuv shakliga o‘tayotganidan darak beradi.

Aslida bugungi vaziyatni “qurolli tinchlik” deb ta’riflash mumkin. Harbiy ritorika saqlanib qolmoqda, biroq neft oqimi ham, muzokaralar ham davom etmoqda. Chunki Hormuz bo‘g‘ozidagi har qanday uzoq muddatli inqiroz nafaqat Eron yoki AQSh, balki butun jahon iqtisodiyoti uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi.

Shu sababli yaqin kunlarda davom etayotgan muzokaralar natijasi nafaqat Eron-AQSh munosabatlari, balki global energiya bozorlari va neft narxlarining keyingi dinamikasi uchun ham hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.

M.Imomov, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Central Asia

Pokiston so‘nggi haftalarda Yaqin Sharq diplomatiyasining eng muhim ishtirokchilaridan biri sifatida maydonga chiqdi. AQSH va Eron o‘rtasidagi urushni to‘xtatishga xizmat qilgan va "Islomobod memorandumi" bilan yakunlangan muzokaralar Islomobodning xalqaro maydondagi nufuzini sezilarli darajada oshirdi. Agar avval Pokiston ko‘proq Janubiy Osiyo xavfsizligi kontekstida ko‘rilgan bo‘lsa, bugun u Yaqin Sharqdagi murakkab geosiyosiy jarayonlarga ta’sir ko‘rsata oladigan davlat sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Pokistonning muvaffaqiyati bir qator omillar bilan izohlanadi. Bir tomondan, Islomobod AQSH bilan uzoq yillik harbiy va siyosiy aloqalarga ega. Ikkinchi tomondan esa, Eron bilan umumiy chegaraga ega bo‘lib, Tehron bilan ham muloqot kanallarini saqlab qolgan. Aynan shu omil Pokistonga ikki qarama-qarshi tomon uchun ham maqbul vositachi maqomini berdi. Bundan tashqari, Saudiya Arabistoni, Turkiya, Qatar va Misr bilan olib borilgan faol diplomatik hamkorlik Islomobodga mintaqaviy konsensus shakllantirish imkonini yaratdi.

Biroq bugungi diplomatik muvaffaqiyat Pokistonning uzoq muddatli geosiyosiy yutug‘iga aylanishi hali kafolatlanmagan. Asosiy sinov endi boshlanmoqda. AQSH va Eron o‘rtasida e’lon qilingan 60 kunlik muddat davomida tomonlar yadroviy dastur, uranni boyitish, raketa texnologiyalari va mintaqaviy xavfsizlik kabi eng murakkab masalalar bo‘yicha yakuniy kelishuvga erishishi kerak. Aynan shu masalalar avvalgi muzokaralarning ham muvaffaqiyatsiz tugashiga sabab bo‘lgan edi.
Bundan tashqari, Pokistonning vositachilik imkoniyatlari ham cheklangan. Islomobod tomonlarni muzokara stoliga olib kelishi mumkin, biroq kelishuv shartlariga rioya etishni majburlash mexanizmlariga ega emas.

Yana bir muhim omil - mintaqaviy balans masalasi. Pokiston bir vaqtning o‘zida Saudiya Arabistoni, AQSH, Xitoy va Eron bilan strategik aloqalarni saqlab qolishga harakat qilmoqda. Har qanday tomonning manfaatlariga haddan tashqari yaqinlashish Islomobodning betaraf vositachi sifatidagi obro‘siga putur yetkazishi mumkin. Shu sababli Pokiston uchun eng muhim vazifa diplomatik faollikdan ko‘ra, muvozanatni saqlab qolish bo‘lib qolmoqda.

Shunga qaramay, agar AQSH va Eron o‘rtasidagi kelishuv barqaror tus olsa va sanksiyalar bosqichma-bosqich yumshatilsa, bundan eng katta foyda ko‘ruvchi davlatlardan biri aynan Pokiston bo‘lishi mumkin. Eron bilan iqtisodiy aloqalarning kengayishi, energetik xavfsizlikning mustahkamlanishi va yangi transport yo‘laklarining ochilishi Islomobodning mintaqadagi geoiqtisodiy mavqeini sezilarli darajada kuchaytiradi.

Bugungi voqealar shuni ko‘rsatmoqdaki, Pokiston ilk bor nafaqat mintaqaviy o‘yinchi, balki murakkab xalqaro nizolarni boshqarishda ishtirok etuvchi diplomatik markaz sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ammo Islomobodning haqiqiy muvaffaqiyati urushni to‘xtatishda emas, balki ushbu kelishuvni uzoq muddatli barqarorlikka aylantira olishida namoyon bo‘ladi. Kelgusi ikki oy Pokiston diplomatiyasining haqiqiy imkoniyatlarini sinovdan o‘tkazadigan davr bo‘ladi.

K.Ametov, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Foreign Affairs: Rossiyaning keyingi harbiy tahdidi

Foreign Affairs nashrida yozishilicha, Ukrainadagi urush Rossiyani zaiflashtirgan bo‘lsa ham, Moskva yaqin yillarda Yevropa uchun asosiy harbiy tahdid bo‘lib qolaveradi. Rossiya armiyasini qayta tiklaydi, masala faqat buning qachon amalga oshishidadir.

Rossiya armiyasini to‘liq tiklash uchun 5–7 yil kerak bo‘lishi mumkin. Ammo urush tugaganidan ko‘p o‘tmay u qo‘shni davlatlarga bosim o‘tkazish imkoniyatini qayta tiklay boshlaydi. Kelajakda Rossiya armiyasi ko‘proq dronlar, uzoq masofaga zarba beruvchi qurollar va shaxsiy tarkibga ega bo‘ladi.

Ta'kidlanishicha, urush davomida Rossiya 400–500 ming askarini yo‘qotgan, yana 600–800 ming nafari yaralangan. Shunga qaramay, armiya soni 850 mingdan 1,3 million kishigacha oshirilgan. Mamlakat har yili millionlab dronlar va ko‘plab raketalarni ishlab chiqarishni davom ettirmoqda.

Rossiya iqtisodiyoti bosim ostida qolayotgan bo'lsa ham harbiy xarajatlar YAIMning qariyb 8 foizini, davlat byudjetining esa 40 foizini tashkil etmoqda. Demografik muammolar va sanksiyalar rivojlanishni cheklayotgan bo‘lsa-da, Kreml mudofaa sanoatiga katta mablag‘ ajratishda davom etmoqda.

Maqolada NATO ham yangi tahdidlarga to‘liq tayyor emasligi qayd etiladi. Ukrainadagi urush dronlar va arzon zarba vositalari zamonaviy urushni tubdan o‘zgartirganini ko‘rsatdi. Rossiya bu yo‘nalishda katta tajriba to‘plagan, NATO esa hali bunga to‘liq moslasha olmagan. Shuning uchun, G‘arb Rossiyaning qayta tiklanayotgan armiyasini hisobga olib, uzoq muddatli xavfsizlik strategiyasini hozirdan shakllantirishi lozimligi ta'kidlanadi.

Anqaradan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, iyul oyida bo‘lib o‘tadigan NATO sammiti arafasida AQSh va Turkiya o‘rtasidagi mudofaa munosabatlarida jiddiy burilish kuzatilmoqda. AQSh prezidenti D.Trampning bayonotlari va uning ma’muriyati tomonidan tashlanayotgan amaliy qadamlar Oq uy alyansning ushbu muhim ittifoqchisiga keng ko‘lamli qurol yetkazib berishni qayta tiklash uchun murosaga tayyor ekanini ko‘rsatmoqda. Mazkur geosiyosiy tugunning markazida uchta asosiy masala turibdi: KAAN qiruvchi samolyoti uchun F-110 dvigatellarini yetkazib berish, Anqaraning F-35 dasturiga qaytishi hamda Rossiyaning S-400 zenit-raketa majmualari bo‘yicha huquqiy yechim topish.

Oq uyning ilk amaliy qadami KAAN loyihasi uchun qariyb 700 million dollarlik F-110 dvigatellari bitimini blokdan chiqarishga urinish bo‘ldi. Tramp ma’muriyati Kongressdagi qarshiliklarga qaramay, standart ko‘rib chiqish tartibini chetlab o‘tishga urinmoqda. Bu demokratlar tomonidan tanqid qilinayotgan bo‘lsa-da, Anqara uchun mazkur bitim strategik ahamiyatga ega. Chunki KAAN dasturi Turkiyaning eskirib borayotgan F-16 parkini almashtirish va xorijiy harbiy texnologiyalarga qaramlikni kamaytirishga xizmat qiladi. Bitimning amalga oshishi Oq uyning strategik manfaatlar yo‘lida siyosiy va qonunchilik to‘siqlarini yengib o‘tishga tayyorligini namoyon etadi.

Biroq Turkiyaning F-35 dasturiga qaytishi ancha murakkab masala bo‘lib qolmoqda. Asosiy to‘siq - CAATSA qonuni, u Turkiya Mudofaa sanoati boshqarmasiga nisbatan sanksiyalarni saqlab turmoqda va Anqara S-400 tizimlariga egalik qilayotgan ekan, F-35 samolyotlarini topshirishni taqiqlaydi. Hozir Pentagon Oq uy topshirig‘i asosida cheklovlarni bekor qilishning huquqiy mexanizmlarini o‘rganmoqda. Shu bilan birga, AQSh va Turkiya Erdog‘anning siyosiy nufuziga putur yetkazmaydigan murosali variantlarni izlamoqda. Muhokama qilinayotgan yechimlar orasida S-400 majmualarini AQSh nazorati ostidagi Injirlik aviabazasiga o‘tkazish yoki ularni Turkiyaning Qatar, Somali yoxud Shimoliy Kiprdagi harbiy obyektlariga joylashtirish variantlari ham mavjud.

Xulosa qilib aytganda, Tramp NATOning janubiy qanotini mustahkamlash maqsadida pragmatik yondashuvni tanlagan va Erdog‘an bilan shaxsiy munosabatlariga tayanmoqda. KAAN uchun dvigatellar bo‘yicha kelishuv yaqin istiqbolda amalga oshishi ehtimoli yuqori bo‘lsa, F-35 dasturiga qaytish S-400 masalasida Anqaradan aniq amaliy qadamlarni talab qiladi. Aynan ushbu murosa NATOning bo‘lajak sammitidagi eng muhim va yopiq muzokaralar mavzularidan biriga aylanishi kutilmoqda.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlariga tabrik
—
Поздравление работникам печати и средств массовой информации

Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X

Qadrli hamkasblar!

Sizni kasb bayramingiz - Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni bilan chin qalbdan muborakbod etamiz! Bugungi axborot asrida jamiyat hayotini sizning mashaqqatli va sharafli mehnatingizsiz tasavvur etib bo‘lmaydi. Har bir yozilgan so‘z va tayyorlangan material ortida yuksak mas’uliyat, fidoyilik hamda Vatan ravnaqi va xalq manfaatlariga xizmat qilishdek ulug‘ maqsad mujassam. Matbuotning eng katta kuchi esa uning halolligi, vijdoni va xolisligidadir.

Ushbu qutlug‘ ayyomda sizga vijdon amriga sodiq qolib, haqiqatni xalqimizga xolis va ishonchli yetkazishda kuch-g‘ayrat, mustahkam iroda va cheksiz ilhom tilaymiz. Kasbiy mahoratingiz va pokiza mehnatingiz doimo xalqimizning hurmati va ishonchi bilan taqdirlansin, oilangizga tinchlik-xotirjamlik, xonadoningizga fayzu baraka, o‘zingizga mustahkam sog‘lik, baxt va omad yor bo‘lsin. Qalamingiz doimo o‘tkir, so‘zingiz keskir, vijdoningiz esa hamisha pok bo‘lsin! Kasb bayramingiz muborak bo‘lsin, aziz hamkasblar!

Strategic Focus: Central Asia