Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat: urush tugadimi yoki vaqtinchalik tanaffusmi?

AQSh va Eron o‘rtasidagi muzokaralar fonida Hormuz bo‘g‘ozi atrofidagi vaziyat yana xalqaro hamjamiyat e’tibor markaziga aylandi. Dastlab tomonlar harbiy harakatlarni 60 kunga to‘xtatish va bo‘g‘oz orqali kemalar harakatini tiklash bo‘yicha kelishuvga erishgandek ko‘ringandi. Biroq oradan ko‘p o‘tmay Tehron Vashingtonni ayrim majburiyatlarini bajarmaganlikda ayblab, bo‘g‘oz faoliyatiga cheklovlar qayta joriy etilganini ma’lum qildi. Pentagon esa bu bayonotni rad etib, Hormuz orqali xalqaro kemalar harakati davom etayotganini ta’kidladi.

Vaziyatning eng qiziq jihati shundaki, rasmiy bayonotlar bir-biriga zid bo‘lsa-da, bozor ishtirokchilari xavfni real deb qabul qildi. Eronning bayonotidan so‘ng kamida o‘nlab neft tankerlarining AIS transponderlarini o‘chirib harakatlangani qayd etildi. Bu esa mintaqada xavfsizlikka oid xavotirlar saqlanib qolayotganini ko‘rsatadi.

Shu bilan birga, neft oqimi to‘xtamadi. Xalqaro monitoring xizmatlari ma’lumotlariga ko‘ra, yirik tankerlar Hormuz orqali neft tashishni davom ettirmoqda va hozircha hech qanday hujum yoki jiddiy to‘qnashuv qayd etilgani yo‘q. Bu esa tomonlar keskin ritorikaga qaramay, global energiya bozoriga zarba berishdan manfaatdor emasligini anglatadi.

Muzokaralarning iqtisodiy tomoni yanada muhimroq ko‘rinmoqda. AQSh Eronga nisbatan ayrim sanksiya cheklovlarini yumshatishga tayyorligini bildirdi. Evaziga Tehron bo‘g‘oz xavfsizligini ta’minlash va xalqaro atom nazorati mexanizmlari bilan hamkorlik qilish majburiyatini olmoqda. Bu esa taraflar o‘rtasidagi bahs harbiy emas, ko‘proq iqtisodiy va siyosiy savdolashuv shakliga o‘tayotganidan darak beradi.

Aslida bugungi vaziyatni “qurolli tinchlik” deb ta’riflash mumkin. Harbiy ritorika saqlanib qolmoqda, biroq neft oqimi ham, muzokaralar ham davom etmoqda. Chunki Hormuz bo‘g‘ozidagi har qanday uzoq muddatli inqiroz nafaqat Eron yoki AQSh, balki butun jahon iqtisodiyoti uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi.

Shu sababli yaqin kunlarda davom etayotgan muzokaralar natijasi nafaqat Eron-AQSh munosabatlari, balki global energiya bozorlari va neft narxlarining keyingi dinamikasi uchun ham hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.

M.Imomov, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Central Asia

Pokiston so‘nggi haftalarda Yaqin Sharq diplomatiyasining eng muhim ishtirokchilaridan biri sifatida maydonga chiqdi. AQSH va Eron o‘rtasidagi urushni to‘xtatishga xizmat qilgan va "Islomobod memorandumi" bilan yakunlangan muzokaralar Islomobodning xalqaro maydondagi nufuzini sezilarli darajada oshirdi. Agar avval Pokiston ko‘proq Janubiy Osiyo xavfsizligi kontekstida ko‘rilgan bo‘lsa, bugun u Yaqin Sharqdagi murakkab geosiyosiy jarayonlarga ta’sir ko‘rsata oladigan davlat sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Pokistonning muvaffaqiyati bir qator omillar bilan izohlanadi. Bir tomondan, Islomobod AQSH bilan uzoq yillik harbiy va siyosiy aloqalarga ega. Ikkinchi tomondan esa, Eron bilan umumiy chegaraga ega bo‘lib, Tehron bilan ham muloqot kanallarini saqlab qolgan. Aynan shu omil Pokistonga ikki qarama-qarshi tomon uchun ham maqbul vositachi maqomini berdi. Bundan tashqari, Saudiya Arabistoni, Turkiya, Qatar va Misr bilan olib borilgan faol diplomatik hamkorlik Islomobodga mintaqaviy konsensus shakllantirish imkonini yaratdi.

Biroq bugungi diplomatik muvaffaqiyat Pokistonning uzoq muddatli geosiyosiy yutug‘iga aylanishi hali kafolatlanmagan. Asosiy sinov endi boshlanmoqda. AQSH va Eron o‘rtasida e’lon qilingan 60 kunlik muddat davomida tomonlar yadroviy dastur, uranni boyitish, raketa texnologiyalari va mintaqaviy xavfsizlik kabi eng murakkab masalalar bo‘yicha yakuniy kelishuvga erishishi kerak. Aynan shu masalalar avvalgi muzokaralarning ham muvaffaqiyatsiz tugashiga sabab bo‘lgan edi.
Bundan tashqari, Pokistonning vositachilik imkoniyatlari ham cheklangan. Islomobod tomonlarni muzokara stoliga olib kelishi mumkin, biroq kelishuv shartlariga rioya etishni majburlash mexanizmlariga ega emas.

Yana bir muhim omil - mintaqaviy balans masalasi. Pokiston bir vaqtning o‘zida Saudiya Arabistoni, AQSH, Xitoy va Eron bilan strategik aloqalarni saqlab qolishga harakat qilmoqda. Har qanday tomonning manfaatlariga haddan tashqari yaqinlashish Islomobodning betaraf vositachi sifatidagi obro‘siga putur yetkazishi mumkin. Shu sababli Pokiston uchun eng muhim vazifa diplomatik faollikdan ko‘ra, muvozanatni saqlab qolish bo‘lib qolmoqda.

Shunga qaramay, agar AQSH va Eron o‘rtasidagi kelishuv barqaror tus olsa va sanksiyalar bosqichma-bosqich yumshatilsa, bundan eng katta foyda ko‘ruvchi davlatlardan biri aynan Pokiston bo‘lishi mumkin. Eron bilan iqtisodiy aloqalarning kengayishi, energetik xavfsizlikning mustahkamlanishi va yangi transport yo‘laklarining ochilishi Islomobodning mintaqadagi geoiqtisodiy mavqeini sezilarli darajada kuchaytiradi.

Bugungi voqealar shuni ko‘rsatmoqdaki, Pokiston ilk bor nafaqat mintaqaviy o‘yinchi, balki murakkab xalqaro nizolarni boshqarishda ishtirok etuvchi diplomatik markaz sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ammo Islomobodning haqiqiy muvaffaqiyati urushni to‘xtatishda emas, balki ushbu kelishuvni uzoq muddatli barqarorlikka aylantira olishida namoyon bo‘ladi. Kelgusi ikki oy Pokiston diplomatiyasining haqiqiy imkoniyatlarini sinovdan o‘tkazadigan davr bo‘ladi.

K.Ametov, Strategic Focus eksperti

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Foreign Affairs: Rossiyaning keyingi harbiy tahdidi

Foreign Affairs nashrida yozishilicha, Ukrainadagi urush Rossiyani zaiflashtirgan bo‘lsa ham, Moskva yaqin yillarda Yevropa uchun asosiy harbiy tahdid bo‘lib qolaveradi. Rossiya armiyasini qayta tiklaydi, masala faqat buning qachon amalga oshishidadir.

Rossiya armiyasini to‘liq tiklash uchun 5–7 yil kerak bo‘lishi mumkin. Ammo urush tugaganidan ko‘p o‘tmay u qo‘shni davlatlarga bosim o‘tkazish imkoniyatini qayta tiklay boshlaydi. Kelajakda Rossiya armiyasi ko‘proq dronlar, uzoq masofaga zarba beruvchi qurollar va shaxsiy tarkibga ega bo‘ladi.

Ta'kidlanishicha, urush davomida Rossiya 400–500 ming askarini yo‘qotgan, yana 600–800 ming nafari yaralangan. Shunga qaramay, armiya soni 850 mingdan 1,3 million kishigacha oshirilgan. Mamlakat har yili millionlab dronlar va ko‘plab raketalarni ishlab chiqarishni davom ettirmoqda.

Rossiya iqtisodiyoti bosim ostida qolayotgan bo'lsa ham harbiy xarajatlar YAIMning qariyb 8 foizini, davlat byudjetining esa 40 foizini tashkil etmoqda. Demografik muammolar va sanksiyalar rivojlanishni cheklayotgan bo‘lsa-da, Kreml mudofaa sanoatiga katta mablag‘ ajratishda davom etmoqda.

Maqolada NATO ham yangi tahdidlarga to‘liq tayyor emasligi qayd etiladi. Ukrainadagi urush dronlar va arzon zarba vositalari zamonaviy urushni tubdan o‘zgartirganini ko‘rsatdi. Rossiya bu yo‘nalishda katta tajriba to‘plagan, NATO esa hali bunga to‘liq moslasha olmagan. Shuning uchun, G‘arb Rossiyaning qayta tiklanayotgan armiyasini hisobga olib, uzoq muddatli xavfsizlik strategiyasini hozirdan shakllantirishi lozimligi ta'kidlanadi.

Anqaradan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, iyul oyida bo‘lib o‘tadigan NATO sammiti arafasida AQSh va Turkiya o‘rtasidagi mudofaa munosabatlarida jiddiy burilish kuzatilmoqda. AQSh prezidenti D.Trampning bayonotlari va uning ma’muriyati tomonidan tashlanayotgan amaliy qadamlar Oq uy alyansning ushbu muhim ittifoqchisiga keng ko‘lamli qurol yetkazib berishni qayta tiklash uchun murosaga tayyor ekanini ko‘rsatmoqda. Mazkur geosiyosiy tugunning markazida uchta asosiy masala turibdi: KAAN qiruvchi samolyoti uchun F-110 dvigatellarini yetkazib berish, Anqaraning F-35 dasturiga qaytishi hamda Rossiyaning S-400 zenit-raketa majmualari bo‘yicha huquqiy yechim topish.

Oq uyning ilk amaliy qadami KAAN loyihasi uchun qariyb 700 million dollarlik F-110 dvigatellari bitimini blokdan chiqarishga urinish bo‘ldi. Tramp ma’muriyati Kongressdagi qarshiliklarga qaramay, standart ko‘rib chiqish tartibini chetlab o‘tishga urinmoqda. Bu demokratlar tomonidan tanqid qilinayotgan bo‘lsa-da, Anqara uchun mazkur bitim strategik ahamiyatga ega. Chunki KAAN dasturi Turkiyaning eskirib borayotgan F-16 parkini almashtirish va xorijiy harbiy texnologiyalarga qaramlikni kamaytirishga xizmat qiladi. Bitimning amalga oshishi Oq uyning strategik manfaatlar yo‘lida siyosiy va qonunchilik to‘siqlarini yengib o‘tishga tayyorligini namoyon etadi.

Biroq Turkiyaning F-35 dasturiga qaytishi ancha murakkab masala bo‘lib qolmoqda. Asosiy to‘siq - CAATSA qonuni, u Turkiya Mudofaa sanoati boshqarmasiga nisbatan sanksiyalarni saqlab turmoqda va Anqara S-400 tizimlariga egalik qilayotgan ekan, F-35 samolyotlarini topshirishni taqiqlaydi. Hozir Pentagon Oq uy topshirig‘i asosida cheklovlarni bekor qilishning huquqiy mexanizmlarini o‘rganmoqda. Shu bilan birga, AQSh va Turkiya Erdog‘anning siyosiy nufuziga putur yetkazmaydigan murosali variantlarni izlamoqda. Muhokama qilinayotgan yechimlar orasida S-400 majmualarini AQSh nazorati ostidagi Injirlik aviabazasiga o‘tkazish yoki ularni Turkiyaning Qatar, Somali yoxud Shimoliy Kiprdagi harbiy obyektlariga joylashtirish variantlari ham mavjud.

Xulosa qilib aytganda, Tramp NATOning janubiy qanotini mustahkamlash maqsadida pragmatik yondashuvni tanlagan va Erdog‘an bilan shaxsiy munosabatlariga tayanmoqda. KAAN uchun dvigatellar bo‘yicha kelishuv yaqin istiqbolda amalga oshishi ehtimoli yuqori bo‘lsa, F-35 dasturiga qaytish S-400 masalasida Anqaradan aniq amaliy qadamlarni talab qiladi. Aynan ushbu murosa NATOning bo‘lajak sammitidagi eng muhim va yopiq muzokaralar mavzularidan biriga aylanishi kutilmoqda.

Strategic Focus: Middle East and North Africa

Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlariga tabrik
—
Поздравление работникам печати и средств массовой информации

Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X

Qadrli hamkasblar!

Sizni kasb bayramingiz - Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni bilan chin qalbdan muborakbod etamiz! Bugungi axborot asrida jamiyat hayotini sizning mashaqqatli va sharafli mehnatingizsiz tasavvur etib bo‘lmaydi. Har bir yozilgan so‘z va tayyorlangan material ortida yuksak mas’uliyat, fidoyilik hamda Vatan ravnaqi va xalq manfaatlariga xizmat qilishdek ulug‘ maqsad mujassam. Matbuotning eng katta kuchi esa uning halolligi, vijdoni va xolisligidadir.

Ushbu qutlug‘ ayyomda sizga vijdon amriga sodiq qolib, haqiqatni xalqimizga xolis va ishonchli yetkazishda kuch-g‘ayrat, mustahkam iroda va cheksiz ilhom tilaymiz. Kasbiy mahoratingiz va pokiza mehnatingiz doimo xalqimizning hurmati va ishonchi bilan taqdirlansin, oilangizga tinchlik-xotirjamlik, xonadoningizga fayzu baraka, o‘zingizga mustahkam sog‘lik, baxt va omad yor bo‘lsin. Qalamingiz doimo o‘tkir, so‘zingiz keskir, vijdoningiz esa hamisha pok bo‘lsin! Kasb bayramingiz muborak bo‘lsin, aziz hamkasblar!

Strategic Focus: Central Asia

Belarus Ukrainadagi urush bo‘yicha muhim tanlov oldida

Tahlilchilarga ko‘ra, Aleksandr Lukashenkoning Vladimir Putin bilan uchrashuvi va undan so‘ng Xitoyga tashrif buyurishi Belarusning Ukrainadagi urushdagi keyingi roli yuzasidan muhim qarorlar arafasida ekanini ko‘rsatmoqda.

Ta'kidlanishicha, bugun Lukashenko oldida uchta asosiy yo‘l mavjud. Birinchi yo‘l - Ukrainaga nisbatan faolroq harbiy pozitsiyani egallash. Biroq bu Belarus uchun jiddiy xavf tug‘dirishi mumkin. Mamlakat armiyasining haqiqiy jangovar salohiyati, havo mudofaasi imkoniyatlari va eng muhimi, aholining urushga munosabati haqida aniq ma'lumotlar yo‘q. Shu sababli bunday qaror ichki siyosiy barqarorlikka katta zarba berishi ehtimoli bor.

Ikkinchi yo‘l - Kiyev bosimiga yon berish. Biroq Minsk Ukrainaning bugungi talablarini qabul qilsa, keyinchalik undan Rossiya bilan harbiy, iqtisodiy va energetik hamkorlikni yanada cheklash kabi yangi talablar ham qo‘yilishi mumkin. Bu esa Lukashenkoning siyosiy obro‘si va hokimiyatdagi qat'iy imijiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin.

Uchinchi yo‘l - tomonlardan birini ochiq qo‘llamasdan, muvozanatli siyosat yuritishga urinish. Buning uchun Belarus AQSH bilan munosabatlarni yaxshilash, sanksiyalarni yumshatish va yana vositachi sifatida maydonga chiqishga harakat qilishi mumkin. Biroq Donald Trampning siyosiy istiqboli va AQSHning uzoq muddatli kafolatlariga ishonish o'zini oqlamasligi mumkin. Shu bois Lukashenkoning Xitoyga tashrifi Pekindan siyosiy yordam yoki diplomatik qo‘llab-quvvatlash olish istagi bilan izohlanadi.

Shunday qilib, Belarusning Ukrainadagi urushdagi roli yaqin haftalarda o‘zgarishi mumkin. Minsk qanday qaror qabul qilishi nafaqat Belarusning ichki barqarorligi, balki urushning keyingi rivoji va ehtimoliy muzokaralar istiqboliga ham sezilarli ta'sir ko‘rsatishi mumkin.

https://t.me/policylaab

Rossiya yoqilg‘i tanqisligini bartaraf etish maqsadida Hindistondan benzin import qilishni boshladi - Reuters

Rossiya dengiz yo‘li orqali Hindistondan benzin importini yo‘lga qo‘ydi. Bu qaror Ukrainaning Rossiya energetika infratuzilmasiga uyushtirayotgan hujumlari oqibatida yuzaga kelgan yoqilg‘i taqchilligini yumshatishga qaratilgan. Reuters suhbatlashgan soha vakillaridan birining ma’lum qilishicha, Hindistondan Rossiyaga kamida 60 ming tonna benzin jo‘natilgan. Yana bir manbaning aytishicha, har biri 30–40 ming tonnalik ikki tanker yo‘lga chiqarilgan.

Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, Belarus ham Rossiyaga temir yo‘l orqali benzin yetkazib berishni keskin oshirgan. Xususan, iyun oyining birinchi yarmida yetkazib berish hajmi may oyining birinchi yarmiga nisbatan qariyb uch baravar oshib, 70 ming tonnadan ortgan.

https://t.me/policylaab

🇺🇿🇬🇪Gruziya bilan hamkorlik O’zbekiston uchun nimasi bilan o’ta muhim?

Eng muhim jihat shuki, Gruziya biz uchun – “Yevropa darvozasi”. Ushbu qit’aga olib boradigan eng qisqa quruqlik va dengiz yo’li (O’rta koridor) aynan 🇦🇿Ozarbayjon va 🇬🇪Gruziya hududidan o’tadi.

Solishtirish uchun, “O’rta koridor” Qozog’iston, Rossiya va Belarus orqali o’tuvchi “Shimoliy koridor”dan 2 ming kilometrga qisqaroq.

Agar Yevropaga mahsulot eksport qilsak, “Shimoliy koridor” orqali 35-45 kunda, “O’rta koridor” orqali esa 13-21 kunda manzilga yetib boradi.

Shuningdek, O’zbekiston Gruziyaning Poti hamda Batumi portlaridan faol ravishda foydalanib kelmoqda. Poti portida 18,3 mln dollarga logistika terminali qurilyapti. Mazkur ombordan kelgusida O’zbekiston mahsulotlarini Yevropa bozorlariga, Yevropa tovarlarini esa Markaziy Osiyoga yetkazib berishda foydalaniladi.

Shu bois, Gruziya biz uchun alohida strategik ahamiyatga ega mamlakat. Davlatimiz rahbarining so’nggi 23 yil ichida ushbu mamlakatga amalga oshirayotgan ilk tashrifi ham shunchaki diplomatik protokol emas, geoiqtisodiy strategiyaning mantiqiy davomidir.

Ma’lumot uchun, Prezident Shavkat Mirziyoyev bugun va ertaga davlat tashrifi bilan Gruziyada bo’ladi. Tashrif davomida Tbilisi shahrida prezident Mixail Kavelashvili hamda bosh vazir Irakliy Kobaxidze bilan muzokaralar oʻtkazilishi koʻzda tutilgan. Sammit yakunida turli yoʻnalishlarda qator ikki tomonlama hujjatlar imzolanadi.


👉 @jahongirolimov_rasmiy 👈

🇺🇿 2-июль — Ўзбекистон Республикаси Давлат герби қабул қилинган кун!

Strategic Focus: Central Asia