Erondagi hokimiyat markazi o‘zgardimi?
Yaqin Sharqdagi oxirgi voqealar fonida ekspertlar Eronda kuzatilayotgan hokimiyat taqsimotini faol muhokama qilmoqdalar. Tahlillarga ko‘ra, Oliy rahbar Ali Xomanaiyning o‘limi va urush sharoiti mamlakatdagi an’anaviy siyosiy muvozanatni keskin o‘zgartirgan: rasmiy jihatdan hokimiyat tizimi saqlanib qolgan bo‘lsa-da, amalda qaror qabul qilish markazi tobora Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi va Oliy milliy xavfsizlik kengashi atrofida jamlanmoqda.
Ekspertlar, xususan, IIQK bosh qo‘mondoni Ahmad Vohidiy va uning atrofidagi xavfsizlik apparati bugungi Eronda urush, sulh, tashqi siyosat va mintaqadagi harbiy faoliyat bo‘yicha eng katta ta’sirga ega bo‘lgan kuchga aylanganini qayd etmoqda. Yangi Oliy rahbar Mojtaba Xomanaiy esa ko‘proq ushbu qarorlarni legitimlashtiruvchi siyosiy-diniy figura sifatida namoyon bo‘layotgani, Prezident Pezeshkiyonning esa xavfsizlik va harbiy masalalardagi real vakolatlari sezilarli darajada qisqargani ta’kidlanmoqda.
Bu jarayonni oddiy “harbiy to‘ntarish” deb baholash esa to‘liq to‘g‘ri bo‘lmasligi mumkin. Eronning o‘ziga xos tizimi hokimiyatni bir nechta institutlar o‘rtasida taqsimlab, tashqi tomondan avvalgi siyosiy arxitekturani saqlab qolish imkonini bermoqda. Parlament, prezidentlik instituti, ruhoniylar va Oliy rahbar lavozimi o‘z o‘rnida qolmoqda, biroq urush sharoitida real operativ resurslar (qurolli kuchlar, razvedka, raketa va dron salohiyati hamda xavfsizlik apparati) kimning qo‘lida bo‘lsa, siyosiy ta’sir ham tobora o‘sha markazga siljimoqda.
Eng muhim jihat shundaki, bu o‘zgarish Eronning tashqi siyosatiga ham bevosita ta’sir qilishi mumkin. Kelgusidagi AQSh bilan muzokaralar, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi masalasi, Isroil bilan qarama-qarshilik va mintaqadagi ittifoqchilar bilan aloqalarda Tehronning rasmiy diplomatik bayonotlaridan ko‘ra, xavfsizlik apparatining pozitsiyasi muhimroq bo‘lib borishi ehtimoli yuqori. Shu sababli xalqaro aktorlar uchun asosiy savol endi “Eronning rasmiy vakili kim?” emas, balki “Eron nomidan yakuniy qarorni kim qabul qila oladi?” degan masalaga aylanmoqda.
Ekspertlar oldida turgan asosiy ochiq savol esa shunday: IIQK atrofida shakllangan ushbu hokimiyat konfiguratsiyasi urush davridagi vaqtinchalik holatmi yoki Eron siyosiy tizimining uzoq muddatli transformatsiyasiga aylanadimi? Bugungi manzara shuni ko‘rsatmoqdaki, Eronning rasmiy institutlari o‘zgarmagan bo‘lsa-da, hokimiyatning real markazi sezilarli darajada siljigan.
Strategic Focus: Central Asia
Yaqin Sharqdagi oxirgi voqealar fonida ekspertlar Eronda kuzatilayotgan hokimiyat taqsimotini faol muhokama qilmoqdalar. Tahlillarga ko‘ra, Oliy rahbar Ali Xomanaiyning o‘limi va urush sharoiti mamlakatdagi an’anaviy siyosiy muvozanatni keskin o‘zgartirgan: rasmiy jihatdan hokimiyat tizimi saqlanib qolgan bo‘lsa-da, amalda qaror qabul qilish markazi tobora Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi va Oliy milliy xavfsizlik kengashi atrofida jamlanmoqda.
Ekspertlar, xususan, IIQK bosh qo‘mondoni Ahmad Vohidiy va uning atrofidagi xavfsizlik apparati bugungi Eronda urush, sulh, tashqi siyosat va mintaqadagi harbiy faoliyat bo‘yicha eng katta ta’sirga ega bo‘lgan kuchga aylanganini qayd etmoqda. Yangi Oliy rahbar Mojtaba Xomanaiy esa ko‘proq ushbu qarorlarni legitimlashtiruvchi siyosiy-diniy figura sifatida namoyon bo‘layotgani, Prezident Pezeshkiyonning esa xavfsizlik va harbiy masalalardagi real vakolatlari sezilarli darajada qisqargani ta’kidlanmoqda.
Bu jarayonni oddiy “harbiy to‘ntarish” deb baholash esa to‘liq to‘g‘ri bo‘lmasligi mumkin. Eronning o‘ziga xos tizimi hokimiyatni bir nechta institutlar o‘rtasida taqsimlab, tashqi tomondan avvalgi siyosiy arxitekturani saqlab qolish imkonini bermoqda. Parlament, prezidentlik instituti, ruhoniylar va Oliy rahbar lavozimi o‘z o‘rnida qolmoqda, biroq urush sharoitida real operativ resurslar (qurolli kuchlar, razvedka, raketa va dron salohiyati hamda xavfsizlik apparati) kimning qo‘lida bo‘lsa, siyosiy ta’sir ham tobora o‘sha markazga siljimoqda.
Eng muhim jihat shundaki, bu o‘zgarish Eronning tashqi siyosatiga ham bevosita ta’sir qilishi mumkin. Kelgusidagi AQSh bilan muzokaralar, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi masalasi, Isroil bilan qarama-qarshilik va mintaqadagi ittifoqchilar bilan aloqalarda Tehronning rasmiy diplomatik bayonotlaridan ko‘ra, xavfsizlik apparatining pozitsiyasi muhimroq bo‘lib borishi ehtimoli yuqori. Shu sababli xalqaro aktorlar uchun asosiy savol endi “Eronning rasmiy vakili kim?” emas, balki “Eron nomidan yakuniy qarorni kim qabul qila oladi?” degan masalaga aylanmoqda.
Ekspertlar oldida turgan asosiy ochiq savol esa shunday: IIQK atrofida shakllangan ushbu hokimiyat konfiguratsiyasi urush davridagi vaqtinchalik holatmi yoki Eron siyosiy tizimining uzoq muddatli transformatsiyasiga aylanadimi? Bugungi manzara shuni ko‘rsatmoqdaki, Eronning rasmiy institutlari o‘zgarmagan bo‘lsa-da, hokimiyatning real markazi sezilarli darajada siljigan.
Strategic Focus: Central Asia
❤5🔥4👌3👍1
Forwarded from Shavkat Mirziyoyev_press-service
Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi
—
Выступление Президента Шавката Мирзиёева на торжественной церемонии, посвященной 35-летию государственной независимости Республики Узбекистан
Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X
—
Выступление Президента Шавката Мирзиёева на торжественной церемонии, посвященной 35-летию государственной независимости Республики Узбекистан
Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X
👏16💯14❤12👍2🔥2
“Ishonch” gazetasining 29-avgustdagi sonida G‘ulomjon Mirahmedovning “1381 oqlov yoxud tarixiy adolatni tiklashga qaratilgan umummilliy ish haqida o‘ylar” nomli maqolasi e’lon qilindi. Unda sovet davrida qatag‘on qilingan yurtdoshlarimizning nomini tiklash, ularning hayoti va merosini o‘rganish, arxiv hujjatlarini qayta ko‘rib chiqish hamda tarixiy adolatni qaror toptirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar haqida so‘z yuritiladi. Muallif oqlash jarayonining mazmun-mohiyatini ochib berar ekan, uni shunchaki huquqiy jarayon emas, balki milliy xotirani tiklash, ajdodlar sha’nini qayta tiklash va tarix haqiqatini kelajak avlodga yetkazishga xizmat qilayotgan muhim umummilliy ish sifatida baholaydi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, amalga oshirilgan ishlar natijasida 2021-yil 25-avgustda 115 nafar, 2022-yil 6-yanvarda 120 nafar, 19-dekabrda 173 nafar, 2023-yil 19-aprelda 208 nafar, 24-avgustda 240 nafar, 2024-yilda 205 nafar hamda 2026-yilda 161 nafar shaxs oqlandi. Natijada sovet davri qatag‘onlari qurboni bo‘lgan jami 1381 nafar yurtdoshimizning nomi oqlandi. Har bir raqam ortida alohida inson taqdiri, bir oila boshidan kechirgan iztirob va yillar davomida aytilmay kelgan haqiqat mujassam. Shu ma’noda, bu oqlovlar tarixiy adolatni tiklash yo‘lidagi muhim qadamdir.
Strategic Focus: Central Asia
Ma’lumotlarga ko‘ra, amalga oshirilgan ishlar natijasida 2021-yil 25-avgustda 115 nafar, 2022-yil 6-yanvarda 120 nafar, 19-dekabrda 173 nafar, 2023-yil 19-aprelda 208 nafar, 24-avgustda 240 nafar, 2024-yilda 205 nafar hamda 2026-yilda 161 nafar shaxs oqlandi. Natijada sovet davri qatag‘onlari qurboni bo‘lgan jami 1381 nafar yurtdoshimizning nomi oqlandi. Har bir raqam ortida alohida inson taqdiri, bir oila boshidan kechirgan iztirob va yillar davomida aytilmay kelgan haqiqat mujassam. Shu ma’noda, bu oqlovlar tarixiy adolatni tiklash yo‘lidagi muhim qadamdir.
Strategic Focus: Central Asia
👍10❤6🔥4🤔1
Forwarded from Камолиддин Раббимов
“Жанубий тўртлик” доктринаси: Ўзбекистон учун бу нега муҳим?
Марказий Осиё халқлари ўзининг жанубий қўшнилари – Туркия, Эрон, Афғонистон ва Покистонга ҳалига қадар ё собиқ колония томонидан, ёки Ғарб томонидан шакллантирилган нуқтайи назар билан қарайди, шунинг учун бу давлатларга нисбатан ўзида бегоналашувни ҳис қилади.
Ваҳоланки, биз айнан мана шу тўртта давлат билан ўзликлар асосидаги, тенг ҳуқуқли фундаментал алянслар шакллантириш имкониятига эгамиз.
Сиёсатшунос Камолиддин Раббимовнинг Kun.uz'даги колонкаси
📹 ВИДЕОШАРҲНИ ТОМОША ҚИЛИНГ
Марказий Осиё халқлари ўзининг жанубий қўшнилари – Туркия, Эрон, Афғонистон ва Покистонга ҳалига қадар ё собиқ колония томонидан, ёки Ғарб томонидан шакллантирилган нуқтайи назар билан қарайди, шунинг учун бу давлатларга нисбатан ўзида бегоналашувни ҳис қилади.
Ваҳоланки, биз айнан мана шу тўртта давлат билан ўзликлар асосидаги, тенг ҳуқуқли фундаментал алянслар шакллантириш имкониятига эгамиз.
Сиёсатшунос Камолиддин Раббимовнинг Kun.uz'даги колонкаси
📹 ВИДЕОШАРҲНИ ТОМОША ҚИЛИНГ
👍10❤6💯4
Kobuldan kelgan ma’lumotlarga ko‘ra, Afg‘onistonning ayrim shimoliy va g‘arbiy viloyatlarida muxolif qurolli guruhlarning faolligi oshib bormoqda. Eng keskin o‘sish Badaxshonda kuzatilmoqda. 2026-yil yanvar-iyul oylarida viloyatda qurolli to‘qnashuvlarning 22 ta holati qayd etilgan. Taqqoslasak, 2025-yil iyun-dekabr oylarida bunday hodisalar soni atigi 4 ta bo‘lgan.
Mutaxassislar fikricha, bu o‘sishni faqat bitta mahalliy mojaro bilan izohlash noto‘g‘ri. Badaxshonda Tolibonning markazlashtirish siyosati, mahalliy qo‘mondonlarning manfaatlari, oltin konlari ustidan nazorat va aholining iqtisodiy noroziligi bir-birini kuchaytirmoqda.
Shu bilan birga, qurolli faollikning o‘sishi faqat Badaxshon bilan cheklanmayapti. Masalan, Hirotda to‘qnashuvlar soni 5 tadan 14 taga, Bag‘lon va Panjsherda esa mos ravishda 6 tadan 7 taga va 4 tadan 5 taga oshgan. Balxda ham bunday hodisalar 1 tadan 3 taga ko‘paygan.
Biroq Kobuldan kelayotgan ma’lumotlarda yana bir muhim tendensiya ko‘zga tashlanadi: vaziyat barcha hududlarda bir xil rivojlanmayapti. Qunduzda qurolli to‘qnashuvlar 23 tadan 16 taga, Toxarda esa 11 tadan atigi 2 taga kamaygan. Demak, hozircha Afg‘oniston shimolida yagona, markazlashgan muxolifat harakati shakllangani haqida gapirish qiyin.
Ekspertlar fikricha, hozirgi vaziyatni Tolibonga qarshi keng ko‘lamli qo‘zg‘olon sifatida emas, balki turli hududlarda alohida sabablarga ko‘ra yuzaga kelayotgan mahalliy qurolli qarama-qarshiliklar yig‘indisi sifatida baholash to‘g‘riroq. Biroq ularning bir vaqtda kuchayishi markaziy hokimiyat uchun xavfsizlik bosimini oshirmoqda.
Badaxshonda Juma Xon Fateh guruhining Tolibon bilan qarama-qarshiligi bunga yaqqol misol bo‘ldi. Fatehning 17-avgust kuni taslim bo‘lishi bevosita mojaroning keskinligini pasaytirgan bo‘lsa-da, hududdagi boshqa qurolli guruhlar faoliyati saqlanib qolmoqda.
Yana bir xavf - mahalliy beqarorlikdan “IShID - Xuroson” kabi radikal guruhlarning foydalanish ehtimoli. Badaxshon va Hirotdagi xavfsizlik bo‘shliqlari ularga yangi yashirin boʻlinmalarni yaratish yoki alohida hujumlar uyushtirish uchun imkoniyat berishi mumkin.
Shu sababli, Kobuldagi vaziyat bo‘yicha asosiy prognoz shundan iboratki, yaqin istiqbolda Afg‘oniston shimolida yirik front shakllanishidan ko‘ra, lokal to‘qnashuvlar davom etishi ehtimoli yuqori. Biroq markaziy hokimiyatning mahalliy qo‘mondonlarga nisbatan bosimi kuchayishi, iqtisodiy manfaatlarning cheklanishi yoki tashqi kuchlarning muxolif guruhlarni qo‘llab-quvvatlashi vaziyatni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin. Eng katta xavf esa mahalliy beqarorlikning asta-sekin transchegaraviy muammoga aylanishidir.
Strategic Focus: Central Asia
Mutaxassislar fikricha, bu o‘sishni faqat bitta mahalliy mojaro bilan izohlash noto‘g‘ri. Badaxshonda Tolibonning markazlashtirish siyosati, mahalliy qo‘mondonlarning manfaatlari, oltin konlari ustidan nazorat va aholining iqtisodiy noroziligi bir-birini kuchaytirmoqda.
Shu bilan birga, qurolli faollikning o‘sishi faqat Badaxshon bilan cheklanmayapti. Masalan, Hirotda to‘qnashuvlar soni 5 tadan 14 taga, Bag‘lon va Panjsherda esa mos ravishda 6 tadan 7 taga va 4 tadan 5 taga oshgan. Balxda ham bunday hodisalar 1 tadan 3 taga ko‘paygan.
Biroq Kobuldan kelayotgan ma’lumotlarda yana bir muhim tendensiya ko‘zga tashlanadi: vaziyat barcha hududlarda bir xil rivojlanmayapti. Qunduzda qurolli to‘qnashuvlar 23 tadan 16 taga, Toxarda esa 11 tadan atigi 2 taga kamaygan. Demak, hozircha Afg‘oniston shimolida yagona, markazlashgan muxolifat harakati shakllangani haqida gapirish qiyin.
Ekspertlar fikricha, hozirgi vaziyatni Tolibonga qarshi keng ko‘lamli qo‘zg‘olon sifatida emas, balki turli hududlarda alohida sabablarga ko‘ra yuzaga kelayotgan mahalliy qurolli qarama-qarshiliklar yig‘indisi sifatida baholash to‘g‘riroq. Biroq ularning bir vaqtda kuchayishi markaziy hokimiyat uchun xavfsizlik bosimini oshirmoqda.
Badaxshonda Juma Xon Fateh guruhining Tolibon bilan qarama-qarshiligi bunga yaqqol misol bo‘ldi. Fatehning 17-avgust kuni taslim bo‘lishi bevosita mojaroning keskinligini pasaytirgan bo‘lsa-da, hududdagi boshqa qurolli guruhlar faoliyati saqlanib qolmoqda.
Yana bir xavf - mahalliy beqarorlikdan “IShID - Xuroson” kabi radikal guruhlarning foydalanish ehtimoli. Badaxshon va Hirotdagi xavfsizlik bo‘shliqlari ularga yangi yashirin boʻlinmalarni yaratish yoki alohida hujumlar uyushtirish uchun imkoniyat berishi mumkin.
Shu sababli, Kobuldagi vaziyat bo‘yicha asosiy prognoz shundan iboratki, yaqin istiqbolda Afg‘oniston shimolida yirik front shakllanishidan ko‘ra, lokal to‘qnashuvlar davom etishi ehtimoli yuqori. Biroq markaziy hokimiyatning mahalliy qo‘mondonlarga nisbatan bosimi kuchayishi, iqtisodiy manfaatlarning cheklanishi yoki tashqi kuchlarning muxolif guruhlarni qo‘llab-quvvatlashi vaziyatni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin. Eng katta xavf esa mahalliy beqarorlikning asta-sekin transchegaraviy muammoga aylanishidir.
Strategic Focus: Central Asia
❤7🔥6👍2
Forwarded from Shavkat Mirziyoyev_press-service
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev AQSh Prezidentining Janubiy va Markaziy Osiyo boʻyicha maxsus vakili Serjio Gorni qabul qildi.
—
Президент Республики Узбекистан Шавкат Мирзиёев принял специального посланника Президента США по Южной и Центральной Азии Серджио Гора.
#Mirziyoyev #uchrashuv #AQSh #hamkorlik
Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X
—
Президент Республики Узбекистан Шавкат Мирзиёев принял специального посланника Президента США по Южной и Центральной Азии Серджио Гора.
#Mirziyoyev #uchrashuv #AQSh #hamkorlik
Prezident.uz|Facebook|Instagram|YouTube|X
👍94🔥65❤19
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Aksariyat ekspertlar qayd etishicha, Hoʻrmuz bo‘g‘ozining ochilishi masalasi bugun Eron-AQSh qarama-qarshiligida Tehronning eng muhim bosim vositasiga aylanmoqda.
Urushgacha bo‘lgan davrda jahon dengiz orqali tashiladigan neft savdosining 20-25% va suyultirilgan tabiiy gazning qariyb 20% aynan shu bo‘g‘oz orqali o‘tardi. Oddiy sharoitda bu yerda kuniga qariyb 85 ta kema harakatlangan. 23-avgust kuni esa atigi 3 ta tranzit qayd etildi.
Hisob-kitoblarga koʻra, 17-23 avgust kunlari bo‘g‘oz orqali jami 121 ta kesib o‘tish qayd etilgan. Shu bilan birga, kemalarning qariyb 80% identifikatsiya tizimlarini o‘chirgan holda harakatlangan. Harbiy xavf sug‘urtasi mukofoti esa kemaning qiymatiga nisbatan 7,5-10%gacha ko‘tarilgan. Urushgacha bu ko‘rsatkich 1-3% edi.
Vashington esa dengiz blokadasini kuchaytirmoqda: hududda 20 dan ortiq harbiy kema, qariyb 1500 ta eskort kema mavjud. Taxminan 750 mln barrel neft xavfli hududdan chiqarilgan.
Biroq Tehron blokada sharoitida ham neft eksportini davom ettirish imkoniyatiga ega ekanini ta’kidlamoqda. Eron Milliy xavfsizlik oliy kengashi kotibi Muhsin Rizoiy bir-ikki oy ichida blokadani chetlab o‘tib 70 mln barrel neft sotilganini ma’lum qilgan.
Shu sababli AQShning 30 avgust kuni Larak oroliga bergan zarbasi oddiy harbiy operatsiyadan ko‘ra muhimroq.
Vashingtonning da’vosiga ko‘ra, aynan shu hududda Hoʻrmuz bo‘g‘oziga dengiz minalarini joylashtirishga tayyorgarlik ko‘rilgan.
BMT ma’lumotlariga ko‘ra, urush boshlanganidan buyon Fors ko‘rfazida kamida 6000 nafar dengizchi qolib ketgan, 19 kishi halok bo‘lgan, kemalarga qarshi kamida 70 ta hujum qayd etilgan.
Demak, Hoʻrmuz endi nafaqat harbiy, balki global energetika uchun ham asosiy kurash maydoniga aylandi. Eron Hoʻrmuz orqali kemalar harakatiga ta’sir qila olar ekan, Tehron Vashingtonni o‘z manfaatlarini hisobga olishga majbur qiladigan eng muhim vositalardan birini saqlab qoladi.
Strategic Focus: Middle East and North Africa
Urushgacha bo‘lgan davrda jahon dengiz orqali tashiladigan neft savdosining 20-25% va suyultirilgan tabiiy gazning qariyb 20% aynan shu bo‘g‘oz orqali o‘tardi. Oddiy sharoitda bu yerda kuniga qariyb 85 ta kema harakatlangan. 23-avgust kuni esa atigi 3 ta tranzit qayd etildi.
Hisob-kitoblarga koʻra, 17-23 avgust kunlari bo‘g‘oz orqali jami 121 ta kesib o‘tish qayd etilgan. Shu bilan birga, kemalarning qariyb 80% identifikatsiya tizimlarini o‘chirgan holda harakatlangan. Harbiy xavf sug‘urtasi mukofoti esa kemaning qiymatiga nisbatan 7,5-10%gacha ko‘tarilgan. Urushgacha bu ko‘rsatkich 1-3% edi.
Vashington esa dengiz blokadasini kuchaytirmoqda: hududda 20 dan ortiq harbiy kema, qariyb 1500 ta eskort kema mavjud. Taxminan 750 mln barrel neft xavfli hududdan chiqarilgan.
Biroq Tehron blokada sharoitida ham neft eksportini davom ettirish imkoniyatiga ega ekanini ta’kidlamoqda. Eron Milliy xavfsizlik oliy kengashi kotibi Muhsin Rizoiy bir-ikki oy ichida blokadani chetlab o‘tib 70 mln barrel neft sotilganini ma’lum qilgan.
Shu sababli AQShning 30 avgust kuni Larak oroliga bergan zarbasi oddiy harbiy operatsiyadan ko‘ra muhimroq.
Vashingtonning da’vosiga ko‘ra, aynan shu hududda Hoʻrmuz bo‘g‘oziga dengiz minalarini joylashtirishga tayyorgarlik ko‘rilgan.
BMT ma’lumotlariga ko‘ra, urush boshlanganidan buyon Fors ko‘rfazida kamida 6000 nafar dengizchi qolib ketgan, 19 kishi halok bo‘lgan, kemalarga qarshi kamida 70 ta hujum qayd etilgan.
Demak, Hoʻrmuz endi nafaqat harbiy, balki global energetika uchun ham asosiy kurash maydoniga aylandi. Eron Hoʻrmuz orqali kemalar harakatiga ta’sir qila olar ekan, Tehron Vashingtonni o‘z manfaatlarini hisobga olishga majbur qiladigan eng muhim vositalardan birini saqlab qoladi.
Strategic Focus: Middle East and North Africa
❤7🔥5👍2
Forwarded from Strategic Focus: Atlantic
Hech shubhasiz, AQSh Eron ustidan ulkan harbiy ustunlikka ega. Ammo asosiy muammo boshqa joyda: uzoq davom etayotgan urush Amerika armiyasi uchun aynan katta mojaro olib borishda zarur bo‘lgan resurslarni tobora kamaytirmoqda.
Urushning 39 kunlik eng intensiv bosqichida AQSh yetti turdagi muhim yuqori aniqlikdagi o‘q-dorilardan to‘rttasi bo‘yicha urushgacha bo‘lgan zaxiraning yarmidan ko‘prog‘ini sarflagan.
Jumladan, 1000 dan ortiq Tomahawk raketasi; qariyb 1100 ta JASSM raketasi; PrSM raketalarining deyarli butun zaxirasi; THAAD raketalari zaxirasi fevral oyidan beri uchdan ikki qismdan ko‘proqqa kamaygan.
Bu endi faqat bitta harbiy kampaniyaning narxi masalasi emas.
CSISga ko‘ra, zaxiralarni tiklash 1 yildan 4 yilgacha vaqt olishi mumkin.
Tomahawk ishlab chiqarishini yiliga 1000 dan ortiq raketagacha, THAAD ishlab chiqarishini esa hozirgi 96 tadan 400 tagacha oshirish rejalashtirilmoqda. Patriot tizimi uchun PAC-3 MSE ishlab chiqarilishi esa 2030 yilga borib 2000 donaga yetkazilishi ko‘zda tutilgan.
Ammo AQSh oldida yana bir muammo bor.
Amerika qurolli kuchlari Yaqin Sharqdagi urush bilan bir vaqtda boshqa ehtimoliy mojaro yo‘nalishlarini ham hisobga olishi kerak. Eng avvalo, Hind-Tinch okeani mintaqasini(Xitoy) .
Shuning uchun Eron bilan urushning davom etishi faqat Pentagon xarajatlari bilan o‘lchanmaydi.
Yaqin Sharqdagi har bir qo‘shimcha raketa, tutib qoluvchi tizim yoki aviatashuvchi guruh - boshqa strategik yo‘nalishda ishlatilishi mumkin bo‘lgan resursdir.
Bundan tashqari, inson omili ham bor.
Abraham Lincoln aviatashuvchisi 260 kundan ortiq vaqt davomida safarbarlikda bo‘ldi. Shu davrda ta’minotdagi uzilishlar va ekipajning ruhiy holati yomonlashgani haqida xabarlar paydo bo‘ldi.
Shuning uchun Vashington tobora murakkab tanlovga duch kelmoqda: urushni davom ettirib, uzoq davom etadigan mojaroning narxini oshirish yoki harbiy ustunlik hali saqlanib turgan paytda siyosiy yechim izlash.
Shu sababli AQShning yuqori aniqlikdagi qurollar zaxirasining kamayishi Vashingtonni yana muzokaralar stoliga qaytishga undashi mumkin bo‘lgan muhim omillardan biridir.
Strategic Focus: Atlantic
Urushning 39 kunlik eng intensiv bosqichida AQSh yetti turdagi muhim yuqori aniqlikdagi o‘q-dorilardan to‘rttasi bo‘yicha urushgacha bo‘lgan zaxiraning yarmidan ko‘prog‘ini sarflagan.
Jumladan, 1000 dan ortiq Tomahawk raketasi; qariyb 1100 ta JASSM raketasi; PrSM raketalarining deyarli butun zaxirasi; THAAD raketalari zaxirasi fevral oyidan beri uchdan ikki qismdan ko‘proqqa kamaygan.
Bu endi faqat bitta harbiy kampaniyaning narxi masalasi emas.
CSISga ko‘ra, zaxiralarni tiklash 1 yildan 4 yilgacha vaqt olishi mumkin.
Tomahawk ishlab chiqarishini yiliga 1000 dan ortiq raketagacha, THAAD ishlab chiqarishini esa hozirgi 96 tadan 400 tagacha oshirish rejalashtirilmoqda. Patriot tizimi uchun PAC-3 MSE ishlab chiqarilishi esa 2030 yilga borib 2000 donaga yetkazilishi ko‘zda tutilgan.
Ammo AQSh oldida yana bir muammo bor.
Amerika qurolli kuchlari Yaqin Sharqdagi urush bilan bir vaqtda boshqa ehtimoliy mojaro yo‘nalishlarini ham hisobga olishi kerak. Eng avvalo, Hind-Tinch okeani mintaqasini
Shuning uchun Eron bilan urushning davom etishi faqat Pentagon xarajatlari bilan o‘lchanmaydi.
Yaqin Sharqdagi har bir qo‘shimcha raketa, tutib qoluvchi tizim yoki aviatashuvchi guruh - boshqa strategik yo‘nalishda ishlatilishi mumkin bo‘lgan resursdir.
Bundan tashqari, inson omili ham bor.
Abraham Lincoln aviatashuvchisi 260 kundan ortiq vaqt davomida safarbarlikda bo‘ldi. Shu davrda ta’minotdagi uzilishlar va ekipajning ruhiy holati yomonlashgani haqida xabarlar paydo bo‘ldi.
Shuning uchun Vashington tobora murakkab tanlovga duch kelmoqda: urushni davom ettirib, uzoq davom etadigan mojaroning narxini oshirish yoki harbiy ustunlik hali saqlanib turgan paytda siyosiy yechim izlash.
Shu sababli AQShning yuqori aniqlikdagi qurollar zaxirasining kamayishi Vashingtonni yana muzokaralar stoliga qaytishga undashi mumkin bo‘lgan muhim omillardan biridir.
Strategic Focus: Atlantic
🔥14❤1
Aziz doʻstlar! Sizlarni O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 35 yilligi bilan chin qalbimizdan muborakbod etamiz!
Ushbu ulug‘ va qutlug‘ ayyomda barchangizga mustahkam sog‘lik, oilaviy baxt-saodat, xonadonlaringizga fayz-u baraka, hayotingizga farovonlik va osoyishtalik tilaymiz.
Yurtimiz tinch, xalqimiz hamisha ahil va farovon bo‘lsin! O‘zbekistonimizning mustaqilligi abadiy, kelajagi buyuk, davlat bayrog‘i esa hamisha baland hilpirab tursin!
Hurmat bilan,
Strategic Focus jamoasi
Strategic Focus: Central Asia
Ushbu ulug‘ va qutlug‘ ayyomda barchangizga mustahkam sog‘lik, oilaviy baxt-saodat, xonadonlaringizga fayz-u baraka, hayotingizga farovonlik va osoyishtalik tilaymiz.
Yurtimiz tinch, xalqimiz hamisha ahil va farovon bo‘lsin! O‘zbekistonimizning mustaqilligi abadiy, kelajagi buyuk, davlat bayrog‘i esa hamisha baland hilpirab tursin!
Hurmat bilan,
Strategic Focus jamoasi
Strategic Focus: Central Asia
❤11👍6🎉4
Forwarded from Suhrob Bo‘ronov | Rasmiy kanal
🌍 Rossiya: "G'arb Afg'onistonni bahona qilib, Markaziy Osiyoda harbiy infratuzilma o'rnatmoqchi"
Rossiya Xavfsizlik kengashi kotibi o'rinbosari Aleksey Shevtsov Sharqiy iqtisodiy forumida (EEF) Yevroosiyo mintaqasidagi geosiyosiy vaziyat va logistika yo'laklari atrofidagi kurashlar haqida qator keskin bayonotlar berdi.
Asosiy tezislar:
▪️ Markaziy Osiyodagi harbiy qiziqishlar: G'arb davlatlari Afg'onistondan keladigan xavfni ataylab bo'rttirib ko'rsatmoqda. Asosiy maqsad — ushbu bahona ostida Markaziy Osiyo davlatlari hududida o'z harbiy infratuzilmasini joylashtirish.
▪️ Yevroosiyo resurslari va logistikasi: Afrikadagi ta'sir doirasini yo'qotayotgan G'arb mamlakatlari endilikda Yevroosiyoning boy resurslari va muhim logistika yo'nalishlariga chiqishga harakat qilmoqda.
▪️ Mintaqaviy ziddiyatlar: Ukraina, Kavkaz, Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, Afg'oniston va Tayvan bo'g'ozidagi keskinliklar — mintaqani beqarorlashtirishga qaratilgan harakatlarning bir qismidir.
▪️ Kavkazdagi tranzit loyihalari: Armanistondagi tranzit loyihasi iqtisodiy jihatdan samarasiz bo'lsa-da, u orqali AQSh Eron chegaralari yaqinida o'z razvedka va harbiy infratuzilmasini o'rnatishni ko'zlamoqda.
▪️ Xavfsizlik arxitekturasi: Mintaqaviy barqarorlik va iqtisodiy hamkorlikni ta'minlashda Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti (KXShT) va Shanxay hamkorlik tashkiloti (SHHT) markaziy rolni o'z zimmasiga olishi lozim.
Shevtsovning qo'shimcha qilishicha, joriy yilda NATO mamlakatlari 100 dan ortiq harbiy mashg'ulotlar o'tkazgan. Ularning aksariyati alyansning sharqiy qanotida bo'lib o'tgan va mudofaadan ko'ra ko'proq hujumkor operatsiyalarga, jumladan, mudofaa chiziqlarini yorib o'tish va hududlarni egallashga qaratilgan.
Manba: Ariana
👉@suhrob_buranov👈
Rossiya Xavfsizlik kengashi kotibi o'rinbosari Aleksey Shevtsov Sharqiy iqtisodiy forumida (EEF) Yevroosiyo mintaqasidagi geosiyosiy vaziyat va logistika yo'laklari atrofidagi kurashlar haqida qator keskin bayonotlar berdi.
Asosiy tezislar:
▪️ Markaziy Osiyodagi harbiy qiziqishlar: G'arb davlatlari Afg'onistondan keladigan xavfni ataylab bo'rttirib ko'rsatmoqda. Asosiy maqsad — ushbu bahona ostida Markaziy Osiyo davlatlari hududida o'z harbiy infratuzilmasini joylashtirish.
▪️ Yevroosiyo resurslari va logistikasi: Afrikadagi ta'sir doirasini yo'qotayotgan G'arb mamlakatlari endilikda Yevroosiyoning boy resurslari va muhim logistika yo'nalishlariga chiqishga harakat qilmoqda.
▪️ Mintaqaviy ziddiyatlar: Ukraina, Kavkaz, Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, Afg'oniston va Tayvan bo'g'ozidagi keskinliklar — mintaqani beqarorlashtirishga qaratilgan harakatlarning bir qismidir.
▪️ Kavkazdagi tranzit loyihalari: Armanistondagi tranzit loyihasi iqtisodiy jihatdan samarasiz bo'lsa-da, u orqali AQSh Eron chegaralari yaqinida o'z razvedka va harbiy infratuzilmasini o'rnatishni ko'zlamoqda.
▪️ Xavfsizlik arxitekturasi: Mintaqaviy barqarorlik va iqtisodiy hamkorlikni ta'minlashda Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti (KXShT) va Shanxay hamkorlik tashkiloti (SHHT) markaziy rolni o'z zimmasiga olishi lozim.
Shevtsovning qo'shimcha qilishicha, joriy yilda NATO mamlakatlari 100 dan ortiq harbiy mashg'ulotlar o'tkazgan. Ularning aksariyati alyansning sharqiy qanotida bo'lib o'tgan va mudofaadan ko'ra ko'proq hujumkor operatsiyalarga, jumladan, mudofaa chiziqlarini yorib o'tish va hududlarni egallashga qaratilgan.
Manba: Ariana
👉@suhrob_buranov👈
🥴14👍6😁5🤬3🤔2
Pokiston Parlamenti mamlakat tarixida ilk bor quruqlikdagi qo‘shinlar qo‘mondoni Asim Munirga misli ko‘rilmagan vakolatlarni berdi. Endilikda Munir Pokistonning quruqlikdagi qo‘shinlari, Harbiy-dengiz kuchlari va Harbiy-havo kuchlarining yagona qo‘mondoni maqomiga ega bo‘ldi.
Endi u Hukumat roziligisiz barcha qo‘shin turlaridagi harbiy xizmatchilarni lavozimidan ozod etish, zaxiraga chiqarish yoki xizmatda qoldirish huquqiga ega. Uning besh yillik vakolat muddati kamida 2030-yilgacha davom etadi.
Strategic Focus: Central Asia
Endi u Hukumat roziligisiz barcha qo‘shin turlaridagi harbiy xizmatchilarni lavozimidan ozod etish, zaxiraga chiqarish yoki xizmatda qoldirish huquqiga ega. Uning besh yillik vakolat muddati kamida 2030-yilgacha davom etadi.
Strategic Focus: Central Asia
❤8🔥8👏2
Strategic Focus: Central Asia
Pokiston Parlamenti mamlakat tarixida ilk bor quruqlikdagi qo‘shinlar qo‘mondoni Asim Munirga misli ko‘rilmagan vakolatlarni berdi. Endilikda Munir Pokistonning quruqlikdagi qo‘shinlari, Harbiy-dengiz kuchlari va Harbiy-havo kuchlarining yagona qo‘mondoni…
Munirga berilgan keng vakolatlar Pokiston harbiy siyosatida jiddiy o‘zgarishlarni anglatadi. Endilikda u parlamentning alohida roziligisiz harbiy kuchlardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Eng avvalo, bu vakolatlar Afg‘onistondagi TTP va boshqa qurolli guruhlarga qarshi harbiy operatsiyalarni kuchaytirish uchun qo‘llanilishi mumkin. Xullas, Tolibon uchun vaziyat ancha murakkablashmoqda.
Strategic Focus: Central Asia
Strategic Focus: Central Asia
👍14👎3
Forwarded from Jahongir Olimov | Rasmiy
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
➖ Prezidentning Qirg‘izistonga tashrifi, O‘zbekiston yetakchisi o‘tkazgan samarali uchrashuvlar;
➖ ShHTning Bishkek sammiti, unda muhokama qilingan mavzular yuzasidan siyosatshunos bilan suhbat;
➖ Bir asrlik binoga qayta hayot bergan Zamonaviy san’at markazidan reportaj.
“Yangi zamon”da bugun ushbu mavzular tahlili va tafsilotini tomosha qiling.
⏰ Bugun, soat 20:20 da
📺 “Sevimli” telekanalida
👉 @jahongirolimov_rasmiy 👈
➖ ShHTning Bishkek sammiti, unda muhokama qilingan mavzular yuzasidan siyosatshunos bilan suhbat;
➖ Bir asrlik binoga qayta hayot bergan Zamonaviy san’at markazidan reportaj.
“Yangi zamon”da bugun ushbu mavzular tahlili va tafsilotini tomosha qiling.
⏰ Bugun, soat 20:20 da
📺 “Sevimli” telekanalida
👉 @jahongirolimov_rasmiy 👈
❤5🤝4
Forwarded from Şahnoza Soatova blogi
Даҳшатли мантиқ!
Асосан давлат хизматчилари ўқийдиган каналда бундай мизоген постлар биринчи марта чиқаётгани йўқ. Кўпчиликка ёқса ҳам, юристга ярашмайдиган асоссиз гап.
Ҳеч ким алиментга бирга яшаётган боласига ва аёлига берганчалик кўп пул бермайди. Гап фақат пулда ҳам эмас. Бола ўн саккиз ёшга етганида тугайди бу пул барибир. Ажрашиш ортидан келадиган ноаниқлик, беқарорлик алимент пулига арзимайди.
Аёл "бой эрга тегиб олиш"ни эплаганида ҳам, ҳеч ким алимент ундириш учун ажрашиб кетмайди. Бой одам билан бирга оила бўлиб яшагани ҳар томонлама яхши, агар у оилада жиддий муаммо бўлмаса.
Ҳатто бу абсурд мантиқни давом эттириб, фаразан алимент олишни бизнес деб баҳоласак ҳам, бу энг катта рискли бизнес бўлар эди. Чунки боланинг харажати кўп, 18 йил мунтазам бу харажатлар ортиғи билан ундирилишига кафолат йўқ.
Бўлиши мумкин бўлган нарса шуки, аёллар ўз фарзандларига яхши ота танлашни исташади, бўлажак турмуш ўртоғини шу нуқтаи назардан танлайди, шунинг учун ҳаётида пайдо бўлган энг омадли ва даромадли инсондан фарзанд кўргиси келади. Бу таъминотнинг энг катта кафолати оилани бузмай, эр билан бирга яшаш (агар эр бошқа чора қолдирмаса, ажрашади).
Бунақа постлар оилаларга путур етказади, болаларнинг нормал ҳаёти учун зарур таъминотдан маҳрум қилинишига ҳисса бўлиб қўшилади. Никоҳни расман қайд этиш хоҳишини камайтиради. Боласига алимент бераётган оталар ўзини алданган ва "соғилаётган" ҳисоблаб алиментдан қочишга уриниш кўпаяди, давлат тузилмаларига юкламалар ортади.
Юз минглаб одамларга гапираётганда, фикрининг жамиятга, айниқса унинг энг ожиз қатлами манфаатига қандай таъсир қилишини ўйлаш керак, сўз масъулияти, оддий инсонийлик бу.
Давлат алиментни болага белгилайди. Бола манфаати ҳамма нарсадан устун.
Шундай фикрлайдиган эркакларни тўққиз ой қорнига юк бойлаб юргизиб, 16 соат тўлғоқ азобини торттириб, 3 йил тунда ухлатмаслик, кейин бир умр боласига ҳам ота, ҳам она бўлиб, барча инжиқликлари ва муаммоларини ёлғиз кўтаришга мажбурлаш керак. Шунда "бола туғишни бизнес қилиб олиш" деган мантиқсиз фикрни ўйлашга ҳам ҳоли бўлмайди.
@shahnozxon
Асосан давлат хизматчилари ўқийдиган каналда бундай мизоген постлар биринчи марта чиқаётгани йўқ. Кўпчиликка ёқса ҳам, юристга ярашмайдиган асоссиз гап.
Ҳеч ким алиментга бирга яшаётган боласига ва аёлига берганчалик кўп пул бермайди. Гап фақат пулда ҳам эмас. Бола ўн саккиз ёшга етганида тугайди бу пул барибир. Ажрашиш ортидан келадиган ноаниқлик, беқарорлик алимент пулига арзимайди.
Аёл "бой эрга тегиб олиш"ни эплаганида ҳам, ҳеч ким алимент ундириш учун ажрашиб кетмайди. Бой одам билан бирга оила бўлиб яшагани ҳар томонлама яхши, агар у оилада жиддий муаммо бўлмаса.
Ҳатто бу абсурд мантиқни давом эттириб, фаразан алимент олишни бизнес деб баҳоласак ҳам, бу энг катта рискли бизнес бўлар эди. Чунки боланинг харажати кўп, 18 йил мунтазам бу харажатлар ортиғи билан ундирилишига кафолат йўқ.
Бўлиши мумкин бўлган нарса шуки, аёллар ўз фарзандларига яхши ота танлашни исташади, бўлажак турмуш ўртоғини шу нуқтаи назардан танлайди, шунинг учун ҳаётида пайдо бўлган энг омадли ва даромадли инсондан фарзанд кўргиси келади. Бу таъминотнинг энг катта кафолати оилани бузмай, эр билан бирга яшаш (агар эр бошқа чора қолдирмаса, ажрашади).
Бунақа постлар оилаларга путур етказади, болаларнинг нормал ҳаёти учун зарур таъминотдан маҳрум қилинишига ҳисса бўлиб қўшилади. Никоҳни расман қайд этиш хоҳишини камайтиради. Боласига алимент бераётган оталар ўзини алданган ва "соғилаётган" ҳисоблаб алиментдан қочишга уриниш кўпаяди, давлат тузилмаларига юкламалар ортади.
Юз минглаб одамларга гапираётганда, фикрининг жамиятга, айниқса унинг энг ожиз қатлами манфаатига қандай таъсир қилишини ўйлаш керак, сўз масъулияти, оддий инсонийлик бу.
Давлат алиментни болага белгилайди. Бола манфаати ҳамма нарсадан устун.
@shahnozxon
👍15❤6🔥3👎2
Forwarded from Strategic Focus: Middle East and North Africa
Bugungi vaziyatda eng katta xavf Eron va AQSh o‘rtasidagi qarama-qarshilikning aynan Hormuz bo‘g‘ozida yangi bosqichga chiqishi bilan bog‘liq.
Yaqin haftalarda Hormuz bo‘g‘ozida yanada jiddiy to‘qnashuvlar yoki hujumlar sodir bo‘lishi mumkin. Buning sababi oddiy – bugungi kunda Hormuz bo‘g‘ozi Eronning AQShga qarshi eng muhim bosim vositalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Biroq bu ustunlik doimiy emas. Vashington ham Eronning Hormuz orqali bosim o‘tkazish imkoniyatlarini cheklash va ushbu vositaning strategik ahamiyatini kamaytirishga harakat qilmoqda.
Fikrimizcha, eng katta xavf – noto‘g‘ri hisob-kitobda. Tomonlardan birining cheklangan deb hisoblagan zarbasi ikkinchi tomon tomonidan “qizil chiziq”ning buzilishi sifatida qabul qilinishi mumkin. Bunday holatda keskinroq javob zarbasi beriladi va eskalatsiyani nazorat qilish tobora qiyinlashadi.
Shu sababli hozirgi vaziyatga haddan tashqari optimistik qarash to‘g‘ri emas. Hormuzdagi bitta jiddiy hodisa ham bugungi cheklangan qarama-qarshilikni keng ko‘lamli urushga aylantirishi mumkin.
Strategic Focus: Middle East and North Africa
Yaqin haftalarda Hormuz bo‘g‘ozida yanada jiddiy to‘qnashuvlar yoki hujumlar sodir bo‘lishi mumkin. Buning sababi oddiy – bugungi kunda Hormuz bo‘g‘ozi Eronning AQShga qarshi eng muhim bosim vositalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Biroq bu ustunlik doimiy emas. Vashington ham Eronning Hormuz orqali bosim o‘tkazish imkoniyatlarini cheklash va ushbu vositaning strategik ahamiyatini kamaytirishga harakat qilmoqda.
Fikrimizcha, eng katta xavf – noto‘g‘ri hisob-kitobda. Tomonlardan birining cheklangan deb hisoblagan zarbasi ikkinchi tomon tomonidan “qizil chiziq”ning buzilishi sifatida qabul qilinishi mumkin. Bunday holatda keskinroq javob zarbasi beriladi va eskalatsiyani nazorat qilish tobora qiyinlashadi.
Shu sababli hozirgi vaziyatga haddan tashqari optimistik qarash to‘g‘ri emas. Hormuzdagi bitta jiddiy hodisa ham bugungi cheklangan qarama-qarshilikni keng ko‘lamli urushga aylantirishi mumkin.
Strategic Focus: Middle East and North Africa
💯6❤3🙏2
Forwarded from Muxtor Nazirov
Харитани тўғрилаш дунёни қандай кўришимизни ўзгартирадими? 1/2
БМТ Бош Ассамблеяси томонидан "Correct the Map" ташаббусини қўллаб-қувватловчи резолюция қабул қилиниши бир қарашда картографияга оид техник масаладек кўринади. Аслида унинг сиёсий маъноси, агар Меркатор проекциясини эътиборга олсак, анча катта.
XVI асрда яратилган бу харита навигация учун жуда қулай бўлган. Унда йўналишлар ва бурчаклар яхши сақланади. Шу сабабли у денгиз саёҳатларида узоқ вақт муҳим восита бўлиб хизмат қилган. Муаммо - қутбларга яқинлашган сари ҳудудларнинг катталашиб кўринишида. Экватор атрофидаги Африка эса ўзининг ҳақиқий майдонига нисбатан анча кичик тасаввур уйғотади. Африка Гренландиядан қарийб 14 марта катта. Меркатор харитасида эса бу фарқни кўз билан илғаш қийин.
Харита инсоннинг дунё ҳақидаги тасаввурини шакллантиради. Ҳудуднинг харитадаги кўриниши унинг ҳажми, аҳамияти ва глобал ўрни ҳақидаги интуитив тасаввуримизга таъсир қилади. Шу нуқтада харита сиёсий масалага айланади.
Европа узоқ вақт давомида дунё хариталарининг марказида турган. У юқорида ва кўпинча марказга яқин жойлаштирилган. Африка ва Жанубий Америка эса нисбатан пастроқ ва кичикроқ кўринган. Бундай жойлашув дунё ҳақидаги муайян психологик кўникмани шакллантиради. Қайси ҳудуд марказда, қайси минтақа чеккада экани визуал образ орқали ҳам қабул қилинади.
Эдвард Саид "Ориентализм" асарида Ғарбнинг Шарқ ҳақидаги тасаввурлари география билан боғлиқ образлар орқали шаклланганини қайд этади. "Ғарб" ва "Шарқ" тушунчалари оддий географик координаталардан кўра кенгроқ маъно касб этган. Кейинчалик танқидий назария мактаблари хариталарнинг ҳам ҳокимият, билим ва сиёсий тасаввурлар билан боғлиқлигини ўрганди.
Демак, харита шунчаки ҳудудни тасвирламайди. У дунёни маълум бир тартибда кўришга ўргатади. Мустамлакачилик тарихи бу фикрни янада яққол тасдиқлайди. Африка харитасидаги кўплаб давлат чегаралари маҳаллий жамиятларнинг тарихий ва ижтимоий тузилишига тўлиқ мос келмайди. XIX аср охирида Европа давлатларининг Африкадаги рақобати натижасида шаклланган ҳудудий чегаралар кейинчалик мустақил давлатларга мерос бўлиб ўтди. Географик маконни қандай бўлишиш масаласи сиёсий ҳокимиятдан ажралмаган эди.
Шу нуқтаи назардан "Correct the Map" ташаббуси Африка ва бошқа минтақаларнинг дунё харитасида қандай кўринишини қайта кўриб чиқишга ундамоқда. Уни деколониал тафаккурнинг замонавий кўринишларидан бири дейиш мумкин.
Того ташаббусининг муҳим жиҳати ҳам шунда. Меркатор проекциясини тарихдан ўчириб бўлмайди, у навигация учун яратилган ва ўз вазифаси учун самарали восита бўлиб қолади. Масала харитани қайси мақсадда ишлатаётганимизда. Майдонларни таққослаш учун бошқа проекциялар аниқроқ тасаввур беради. Equal Earth шундай вариантлардан бири сифатида таклиф қилинмоқда.
Дунёда мутлақо идеал харита мавжуд эмас. Ер шарини текис қоғозга туширишнинг ўзи маълум даражада бузилишни келтириб чиқаради. Бир проекция майдонни яхшироқ сақлайди, бошқаси масофа, шакл ёки йўналишни. Шунинг учун савол "қайси харита тўғри?"дан кўра "қайси мақсад учун қайси харита тўғри?" тарзида қўйилиши керак.
Рақамли даврда бу масала янада долзарб бўлиб қолмоқда. Бугун дунё харитасини атлас ва глобусдан ташқари Google Maps, онлайн платформалар, ахборот сайтлари ва ижтимоий тармоқлар орқали ҳам кўрамиз. Web Mercator каби проекциялар рақамли хариталашда кенг қўлланилади. Шу сабабли харита танлови миллиардлаб одамларнинг кундалик визуал тажрибасига таъсир қилмоқда.
@muxtor_nazirov
БМТ Бош Ассамблеяси томонидан "Correct the Map" ташаббусини қўллаб-қувватловчи резолюция қабул қилиниши бир қарашда картографияга оид техник масаладек кўринади. Аслида унинг сиёсий маъноси, агар Меркатор проекциясини эътиборга олсак, анча катта.
XVI асрда яратилган бу харита навигация учун жуда қулай бўлган. Унда йўналишлар ва бурчаклар яхши сақланади. Шу сабабли у денгиз саёҳатларида узоқ вақт муҳим восита бўлиб хизмат қилган. Муаммо - қутбларга яқинлашган сари ҳудудларнинг катталашиб кўринишида. Экватор атрофидаги Африка эса ўзининг ҳақиқий майдонига нисбатан анча кичик тасаввур уйғотади. Африка Гренландиядан қарийб 14 марта катта. Меркатор харитасида эса бу фарқни кўз билан илғаш қийин.
Харита инсоннинг дунё ҳақидаги тасаввурини шакллантиради. Ҳудуднинг харитадаги кўриниши унинг ҳажми, аҳамияти ва глобал ўрни ҳақидаги интуитив тасаввуримизга таъсир қилади. Шу нуқтада харита сиёсий масалага айланади.
Европа узоқ вақт давомида дунё хариталарининг марказида турган. У юқорида ва кўпинча марказга яқин жойлаштирилган. Африка ва Жанубий Америка эса нисбатан пастроқ ва кичикроқ кўринган. Бундай жойлашув дунё ҳақидаги муайян психологик кўникмани шакллантиради. Қайси ҳудуд марказда, қайси минтақа чеккада экани визуал образ орқали ҳам қабул қилинади.
Эдвард Саид "Ориентализм" асарида Ғарбнинг Шарқ ҳақидаги тасаввурлари география билан боғлиқ образлар орқали шаклланганини қайд этади. "Ғарб" ва "Шарқ" тушунчалари оддий географик координаталардан кўра кенгроқ маъно касб этган. Кейинчалик танқидий назария мактаблари хариталарнинг ҳам ҳокимият, билим ва сиёсий тасаввурлар билан боғлиқлигини ўрганди.
Демак, харита шунчаки ҳудудни тасвирламайди. У дунёни маълум бир тартибда кўришга ўргатади. Мустамлакачилик тарихи бу фикрни янада яққол тасдиқлайди. Африка харитасидаги кўплаб давлат чегаралари маҳаллий жамиятларнинг тарихий ва ижтимоий тузилишига тўлиқ мос келмайди. XIX аср охирида Европа давлатларининг Африкадаги рақобати натижасида шаклланган ҳудудий чегаралар кейинчалик мустақил давлатларга мерос бўлиб ўтди. Географик маконни қандай бўлишиш масаласи сиёсий ҳокимиятдан ажралмаган эди.
Шу нуқтаи назардан "Correct the Map" ташаббуси Африка ва бошқа минтақаларнинг дунё харитасида қандай кўринишини қайта кўриб чиқишга ундамоқда. Уни деколониал тафаккурнинг замонавий кўринишларидан бири дейиш мумкин.
Того ташаббусининг муҳим жиҳати ҳам шунда. Меркатор проекциясини тарихдан ўчириб бўлмайди, у навигация учун яратилган ва ўз вазифаси учун самарали восита бўлиб қолади. Масала харитани қайси мақсадда ишлатаётганимизда. Майдонларни таққослаш учун бошқа проекциялар аниқроқ тасаввур беради. Equal Earth шундай вариантлардан бири сифатида таклиф қилинмоқда.
Дунёда мутлақо идеал харита мавжуд эмас. Ер шарини текис қоғозга туширишнинг ўзи маълум даражада бузилишни келтириб чиқаради. Бир проекция майдонни яхшироқ сақлайди, бошқаси масофа, шакл ёки йўналишни. Шунинг учун савол "қайси харита тўғри?"дан кўра "қайси мақсад учун қайси харита тўғри?" тарзида қўйилиши керак.
Рақамли даврда бу масала янада долзарб бўлиб қолмоқда. Бугун дунё харитасини атлас ва глобусдан ташқари Google Maps, онлайн платформалар, ахборот сайтлари ва ижтимоий тармоқлар орқали ҳам кўрамиз. Web Mercator каби проекциялар рақамли хариталашда кенг қўлланилади. Шу сабабли харита танлови миллиардлаб одамларнинг кундалик визуал тажрибасига таъсир қилмоқда.
@muxtor_nazirov
👍6❤5