Yakshanba kuni, 23 noyabr, Toshkent vaqti bilan soat 21:00da Platonning "Kriton" dialogini birgalikda o‘qiymiz va muhokama qilamiz.

Dialogni bir kishi ovoz chiqarib o‘qiydi, men sharhlar beraman. Ishtirokchilar savollarini berishlari mumkin.

Video keyinchalik YouTube kanalimizda joylanadi.

Qanday ishtirok etish mumkin?

Botga xabar yozing, o‘zingiz haqingizda qisqa xabar qoldiring, maxsus Telegram kanaliga taklif olasiz — u yerda Google Meet linki bo‘ladi.

Yoki mana shu imeyl orqali

jamshidmuslimzargar@gmail.com

"Kriton" dialogini oldindan o‘qib chiqishingiz mumkin:

O‘zbek tilida (ishchi versiya)

Rus tilida

Ingliz tilida

Turk tilida — topilmadi

Arab tilida — topilmadi

3. Suqrot Apologiyasi | O'qish va sharhlash | Jamshid Muslimov - oxiri

00:00:00 - Kirish
"Suqrot Apologiyasi" kitobini o'qish va sharhlash davomi.

00:00:13 - Ilohiy belgilar va ichki ovoz
Suqrotni bolalikdan beri boshqa yo'nalishga undaydigan ovoz.

00:00:58 - Siyosatdan chetlatish aybloviga javob
Ayblovchilar Suqrotni idiyotga chiqarmoqchi, lekin u vazifasini bajargan.

00:01:41 - Faylasuf va siyosatchi farqi
Filosof to'g'rilik, siyosatchi manfaatlar nuqtai nazaridan yondashadi.

00:02:23 - Sparta bilan urush masalasi
"Urish yamon, lekin sizlar yomonsizlar" - filosof javobi.

00:05:00 - Adolat va adolatsizlik
Adolatsizlik qilish va unga duch bo'lish o'rtasidagi farq.

00:06:35 - Adolatsizlikka duch bo'lish afzalroq
Adolatsizlik qilgan odam o'z qalbini iflos qiladi.

00:08:00 - Demon - ichki ovoz
Belgisiz his, qalb bilan sezish. "Yangi xudo kiritish" ayblovi.

00:09:00 - Halok bo'lish xavfi
Davlat ishlari bilan shug'ullansam halok bo'lardim.

00:10:00 - Haqiqatni aytish
Ochiq qarshilik adolat yo'lida o'limga olib keladi.

00:12:35 - 30 tiranlar davri
Suqrot Salaminlikni olib kelish buyrug'iga qarshi turdi.

00:16:39 - Demokratiya davri
Generallarga noto'g'ri sudga yagona qarshi ovoz.

00:21:53 - O'qituvchilik va sofistlardan farqi
Dastur va to'lov yo'q, faqat suhbat va savollar.

00:24:10 - Shogirdlar uchun javobgarlik
"Ularga 'shunaqa qil' deb o'rgatmaganman."

00:28:30 - Sudda drama qilmaslik
Xotin-bolasini olib kelmadi, va guvohlar chaqirishi.

00:33:20 - O'limdan qo'rqmaslik
Sudda o'zini munosib tutish.

00:37:43 - Himoya nutqi yakunlanishi
280/501 aybdor deb topdi.

00:40:40 - Jazo masalasi
Suqrot mukofot taklif qildi yoki 30 mina jarima.

00:54:10 - O'lim haqida fikrlar
360 kishi o'lim jazosi tarafida. O'lim - yo'qlik yoki ko'chish.

01:00:00 - Oxirgi so'zlar
"Qaysi biri yaxshi - faqat Xudo biladi."

01:04:30 - Falsafaning davom etishi
Platon va Ksenofon falsafiy maktablar ochadi.

01:18:20 - Tahlil
Dushmanlar maqsadi va Suqrotning missiyasi.

01:32:00 - Yakunlash
Kriton dialogida davom etish rejasi.

Jamshid Muslimov

Platonning "Kriton" dialogi - falsafa tarixidagi eng ta’sirli sahnalardan biri.

Uni birgalikda o‘qiymiz va sharhlaymiz...

Havolada 1-qismi.

Oxirigi qismida ishtirok uchun botga yoki emailga jamshidmuslimzargar@gmail.com yozing, o‘zingizni qisqa tanishtiring.

https://youtu.be/__ktAfRLySQ?si=YwcAmq8p1hOmBijS

Эртага «Критон» диалогининг (муаллиф Афлотун – Платон) охирги қисмини ўқиймиз. Ва ўйлайманки, бу охирги чиқиш бўлади. Қизиқувчилар оз, интерактивлик ноль даражада, гуруҳли ўқийлик дейдиганлар ўзлари келмайди, кирса фаол қатнашмайди, ҳеч бўлмаса изоҳ қолдирмайди ). Ютубда кўрилиш ва изоҳлар ноль даражада.

Албатта бунда ҳеч кимнинг айби йўқ. Эксперимент узоқ чўзилиб кетди. Бу ёғига нуқта қўйиш вақти келди.

Бу ёғига фақат бизнес ва соққа масаласи бўлади )) аммо айтиб қўяй, бу ҳамма учун эмас ) Ва бошқа каналда.

Фалсафий мавзулар фақат «эзотерик» ёпиқ форматга ўтилади ва ойда бир икки марта контент ясалади ва фақат ўзини шу мавзуга жиддий кўрсата олганлар учун. 1000китобда чиққан Фалсафа- ўта қисқа таништирув бўйича шарҳлаш фақат кичик, «ўта қисқа» таништирув шаклида бўлади, чунки буни ўзимнинг вазифам ўлароқ юклаган эдим.

Эртанги (Тошкент вақти 21:00 - Гугл мит, стрим эфирмас, ёзиб олиниб, кейин ютубга жойланади) ўқишга истаганлар ботга ёзишингиз мумкин. Бошланган ишни якунлаб қўйиш керак. Суқрот ўлишни истадими, ўлимга тайёрми, у ўлади. Нуқта.

1. Kriton | O'qish va sharhlash | Jamshid Muslimov

00:00:00 - Kirish va loyiha haqida
Ming Kitob loyihasi doirasida Platonning Kriton dialogini o'qish va sharhlash jarayoni haqida umumiy ma'lumot

00:01:29 - Edward Craigning Kriton dialogi haqida sharhi (“Falsafa. O'ta qisqa tanishturv kitobidan”)
Kritonning Suqrotning do'sti ekanligi, apologiyadan keyingi davom sifatida dialogning joylashuvi va tarixiy kontekst

00:02:27 - Qamoqxonadagi vaziyat va qochish rejasi
Suqrot qamoqda o'tkazgan vaqt, do'stlarining tashrifi va Tessaliyaga qochish rejasining tuzilishi

00:03:13 - Kriton dialogining dolzarbligi
2400 yillik matnning bugungi kun uchun ham ahamiyatli bo'lishining sabablari va axloqiy savollarning abadiyliği

00:04:21 - Axloqiy falsafaning markaziy savoli
"Qanday ish tutish kerak?" savoli va inson hayotidagi axloqiy qarorlar masalasi

00:04:55 - Kriton dialogi tarjimasini o'qishni boshlash
Kriton Suqrot bilan suhbatni boshlaydi. Kriton tashrifining maqsadi. Suqrotning tushi

00:12:05 - Kritonning birinchi argumenti: ommaviy fikr
Ko'pchilik nima deyishi, obro' va nomus masalasi, jamiyat xukmining ahamiyati

00:13:10 - Kriton so'zlarning tahlili. Eshituvchilar bilan savol-jaob
Qanday variantlar bor? Hayotiy vaziytligi

00:20:32 - Kritonning urinishlari
30 kundan beri Suqrotni ko'ndira olmaganligi va oxirgi ko'zirlarni tashlash strategiyasi

00:32:52 - Suqrotning javobi: bilimdonlar fikri muhimroq
Ko'pchilik fikri emas, balki aql-idrok egalarining fikrini tingash zarurligi haqida

00:47:51 - Badan va ruh analogiyasi
Jismoniy salomatlik va axloqiy salomatlik o'rtasidagi parallellar, adolat va adolatsizlik ta'siri

00:56:00 - Yaxshi yashash = adolatli yashash
Hayotning davomiyligidan ko'ra uning sifati muhimroq ekanligi haqida Suqrotning asosiy tezisi

00:57:41 - Jamshid Muslimovning voqealar talqini

01:04:00 - Zarar etkazmaslik va qonunlarga bo'ysunish
Hech kimga zarar yetkazmaslik prinsipi va adolatli ish tutishning mezonlari

01:15:00 - Zararga eng noloyiq bo'lganlar
Suqrotning savolida Kritonning tuzog'i: kimga eng kam zarar yetkazish kerakligi masalasi

01:17:00 - Yakunlash va keyingi “seans” rejasi
Prozopopeya mavzusini keyingi sessiyaga qoldirish, ovoz berish va demokratik qaror

"Yevropa falsafiy an’anasi haqida eng ehtiyotkor umumiy ta’rif shunday: bu an’ana Aflotunning asarlariga berilgan izohlar turkumlaridir."

Alfred Nort Uaytxed (Alfred North Whitehead), ingliz faylasufi va matematigi, 1861-1947.

Havolada Kriton dialogini o'qish va sharhlash 2-qismi, oxiri.

https://youtu.be/FnHqygkmtGM?si=6Y2tkPf3QbfK2Vg_

Китоб ўқиш – ўзини зўрлаш, дейди акам. Ўқиш – машаққат. Китоб ўқишни романтик машғулот қилиб кўрсатишади. Аммо мутоала азоби ҳақида гапирилмайди.

Китоб ёки мақолани тугатиш учун сатрлар ора диққатни судраб ўтиш керак. Хатбоши охирига келиб, диққатимиз унинг ярмида қадалиб қолганини топамиз.

Енгил ўқиладиган матннинг бошқа азоби бор. Зерикиш, беъманилик таъми, исроф ҳисси.

Болалигимда ўқишни яхши кўрармидим? Айтиш қийин. Фақат китобдаги воқеалар ёки ғоялар қизиқ бўлгани учун ва қандайдир бир катта ишни якунлаганлик ҳисси учун ўқиган бўлсам керак. Баъзан адабиётни ўқиб кино ичига тушиб қолгандек бўлардим. Аммо бу ҳолат дарров келмасди. Асарларнинг аввалидек оғир юк бўлмайди. Лекин бу "ўлим водийини" босиб ўтиш керак. Ўқиш аламини ширинлик билан босар эдим. Болалик китобларим ичида конфет қоғози ёки сахифаларда шоколад доғларини кўриш мумкин....

Ҳозир эса ҳолат ёмонлашди (ширинлик унчалик ёрдам бермайди). Ўқишга ажратган вақт тугамасдан тўхтаб қоламан. Бунга сабаб – уч тўрт бет ичида маъно шунчалик улкан туюладики, уни ҳазм қилмай туриб давомига ўта олмай қоламан. Баъзан эса бир хатбошига сиғдирса бўладиган ғоя тўртта бобгга ёйилган бўлади. Бу ҳам чарчатади. Шу сабаб тугатиш қисмати ҳеч қайси китобга кафолатланмайди.

Ўқиш машаққат ва азоблигини билсам ҳам, китобга тортаверади. Нега ундай, билмадим. Эҳтимол ўзгаришни истаганимдан? Нимадир янги нарсага, эга бўлиш, янги ҳолатни топиш иштиёқими? Шунақа бўлса керак.

Яна бир масала ўқишга ундаётгандек бўлади, бу кетаётган вақт масаласи.

Вақт ўтиб бориб, бизда таасурот ва хотира қолдиради. Китоб билан ўтган вақт эса завқ кечинмаси ва янги маъноларга тўла хотирани қолдиради. Аммо булар ўша азобга чидаш эвазига берилади. Шунинг учун ўқиш машаққатига тортаверса керак.

"Фалсафа: энг қисқа таништирув" китобининг иккинчи боби мавзуси - Платоннинг "Критон" диалоги тўлиқ матнини ўқиб шарҳлашни якунладик. Кейинги, учинчи боб Дэвид Ҳюмнинг "Мўжизалар ҳақида" эссесига бағишланган. Кўпчилик учун айниқса мана шу боби қийиндек кўринади.

Эдуард Крейг мавзуни яхши тушунтирган, фикримча. Аммо эпистемология, сенсуализм, эмпиризм, герменевтика, хиристиан (католиклар ва протестантлар) догматикаси бўйича энг умумий тасаввурларсиз Ҳюмни тўлиқ тушуниш қийин. Ва Крейг тўғри кўрсатган, мавзу мўжизалар ҳақида хабарга рационал муносабат бўлишдан ташқари умуман олганда ҳар қандай хабарлар ва ҳатто илмий хабарларга нисбатан скептик қараш масаласини қўзғатади.

Ҳюм - эмпирик, яъни "оламни фақат ҳиссий кечинма орқали "билиш" мумкин экан, буни ҳақиқатдан билиш деб ҳисоблаб бўладими?", деган муаммо билан ишлаган файласуфлар тоифасига киради. Шунинг учун "Фалсафа: қисқа таништирувда" бу боб "Нимани била оламиз?" саволига бағишланган.

Ундан ташқари, эссе ҳақида юзаки танишсак у гўёки христиан ва умуман барча динларга инкорчилик қилаётгандек кўринади. Аммо матнни ўзидан у черковларга янги пайдо бўлаётган хурофотларга қарши рационаллик ҳимоя қуролини тутқазаётганини кўриш мумкин. Гап шундаки, ғарб христиан оламида, айниқса католиклар оламида турли "мўжизалар" ҳақида хабарлар тарқаларди ва бу аслида черков учун мумаммолар туғдирар эди.

Рим черковининг махсус ҳодимлари - иеузитлар мўжиза хабари чиққан жойларга бориб, тергов ўтказиб, уларнинг мўжиза эмаслигини оммага исботлаб беришарди. Масалан - қайсидир черковда Мария ҳайкали "қонли кўз ёш тўкади", қайсидир роҳиба қўлларда хочга қоқилган мих излари пайдо бўлади ("Стигмата" деган яхши фантастик филм бор, тавсия қиламан), Жанна д'Аркка илоҳий илҳомлар келади ва ҳк ва шунга ўхшашлар... (ва бунақа хабарлар ҳозир ҳам чиқиб туради).

Ҳюм расман англикан мазҳабида (протестантлар бир тоифаси), унинг католиклар билан нима иши бор эди? Жавоб оддий: у маълум вақт католик Парижда яшаган ва у мана шу можаролар ва ҳатто тергов ҳақида шов шувларни кузатган.

Эссенинг боши жуда қисқа равишда "ҳозир бўлиш ҳодисаси" ҳақида католиклар ва протестантлар ўртасидаги зиддиятга қисқача тўхталади. Бу баҳс черковнинг сиррий ибодатларида истеъмол қилинадиган гўшт ва вино Исонинг гўшти ва қонига айланиши рамзийми (протестантлар) ёки аслийми (католиклар) деган тортишув билан боғлиқ.

Эдварг Крейг эссени бу билан бошлаши Ҳюм учун англикан черковига ўзини "уларникидек" қилиб кўрсатишига керак эди, эҳтимол, дейди (яна "сатрлар орасида ўқиш" масаласи!). Гап шундаки, англиканлар Ҳюмни атеистликда гумон қилишган (ва бунга асослар ҳам бор эди), бу гумон Ҳюм китобларининг кўпроқ нашр қилинишига тўсиқ эди.

Мўжизалар ҳақидаги хабарга рационал ёки скептик қараш масаласи, юқорида айтганимиздек, изеуитларга аввалидан маълум бўлган ва уларда бу амалий масала бўлган. Протестант роҳиблари учун ҳам Ҳюмнинг шубҳачилиги катта кашфиёт эмас. Чунки католицизм ва православ оламидаги кўплаб "ашёвий муқаддасот ҳодисаларини" ёлғонга чиқариш ёки шубҳа остига олиш протестантни протестант қилади.

Умуман хабарларга шубҳачилик қилиш масаласини биз ибн Холдун "Муқаддима"сидан ва Берунийнинг "Ҳиндистон" асарларида топамиз. Улар бу масалани аниқ ва лўнда таърифашган ва бундан улкан мавзу ясашмаган эди. Чунки бу масала тафаккур юритувчилар учун қадимдан маълум, у икки мутафаккир асарларининг бошида ўқувчиларига эслатма беришар эди, холос! Шундан катта фалсафа ясай олиш учун албатта Ҳюмдек талантга эга бўлиш керак )

Фикримча, мўжизалар масаласи - Ҳюм эссесининг юзаки қатлами. Унинг остидаги кейинги қатлами эса аниқ фанлар, рационал тафаккурни ва сиёсий идеологияларни жиддий савол остига олади. Ва ўзи ҳам уларнинг бир тоифасидан "жавоб зарбасини" олса (масалан Кант, Гегель ва ҳатто Лениндан), бошқалари учун унинг таълимоти услубий манба бўлиб ҳизмат қилади (аналитик фалсафий мактаби учун, у ҳозир инглиззабон университетларида "ҳукмронлик" мавқеига эга).

Хуллас, Ҳюмни тушуниш учун унинг матнларидаги қатламларни бирма бир арчиш керак (айтиб қўяй, барибир ноаниқликлар қолади). Осон эмас.

Аммо, шуни ҳам тан олиш керакки, Ҳюмнинг ўзи мураккаб фикрни етказиш учун кенгроқ шарҳлашга уринган ва қизиқ ҳаётий кейслар билан изоҳлаган.

Насиб қилса, кейинги видеолар Ҳюмнинг "Мўжизалар ҳақида" эссесини таҳлил қилишга бағишланади.

O‘zbekiston tavalludi. Markaziy Osiyodagi milliy-hududiy chegaralanish ortidagi sirlar

Amerikalik tarixchi olim “O‘zbekiston tavalludi” kitobining muallifi Adib Xolid o‘z asarida 1917-yildan keyin Markaziy Osiyo o‘tkazilgan hududiy chegaralanish va buning natijasida yuzaga kelgan beshta respublika (O‘zbekiston, Qozog‘iston, Tojikiston, Turkmaniston va Qirg‘iziston)ni yaratish g‘oyasi bolsheviklar tomonidan o‘ylab topilgan, degan anʼanaviy qarashga qarshi chiqadi. U O‘zbekistonning asl meʼmori kim ekanini ham aytib o‘tadi. Quyidagi videoda shu haqida so‘z yuritiladi.

Batafsil — https://daryo.uz/yj9-hfZDR

👉 Obuna bo‘ling — @daryo

Haydar Jamolning Ruh Strategiyasi

Haydar Jamol haqida qisqa formatlarda gapirishning iloji yo‘q, chunki bu shaxsning miqyosi u haqida uzoq, chuqur va keng ko‘lamda so‘zlashni nazarda tutadi. Eng qiyini — u haqda qisqa va lo‘nda aytishga urinish, shunda sen aytganingni odam darrov tushunsin. Buning uchun katta iste’dod kerak — va u, shubhasiz, ana shunday iste’dod egasi edi.

Bilamizki, iste’dod — bu Tangrining in’omi. “Xarizma” atamasi ham yunonchadan “in’om” deb tarjima qilinadi. Biror kishi xarizmatik deyilganda, Haydar Johid o'g'li shubhasiz xarizmatik edi. Bu in’om bilan bog‘liq, shuning uchun u haqida uzoq gapirish mumkin.

Haydar Jamol rusiyzabon islom makonida islom haqidagi asosiy narsalarni, tushunchalarni tushuntirib bera olgan shaxsga aylandi. Biz juda qiyin vaziyatga tushgan edik: diniy an’ana sovet davrida uzilib qolgan, iymon va din haqidagi bilimlarimiz parokanda, sodda, ko‘p jihatdan ibtidoiy edi.

Aql­li bir kishi aytganidek, Haydar Jamol bizga islomni shunday tushuntirdiki, g‘arb falsafasi ko‘z-yosh qilgan bo‘lardi. U islomni chuqur metafizika va falsafa tili orqali izohlab berdi va shu bilan islomni faqat salla kiygan kishilarning odatiy an’anasi deb bilgan odamlarning ko‘z o‘ngida uni balandroqqa ko‘tardi.

Haydar Jamol ko‘rsatdiki: islom — bu ruh strategiyasi, bu Odam a.s.dan boshlab Islomning so‘nggi payg‘ambarigacha davom etgan inqilobiy ta’limotdir. U mani­festatsiya g‘oyasi zanjirini ochdi. Hatto uning “Payg‘ambarlar inqilobi” degan kitobi ham bor.

Haydar Jamol rus va rusiyzabon islom uchun ulkan intellektual va ma’naviy olamning eshigini keng ochib bergan shaxs edi. Men ko‘plab odamlarni bilaman: menga O'zbekiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Tojikiston, Ozarbayjon, AQShdan yozishadi — ular uni g‘oyibona o‘z ustozlari deb biladi. Ular uchun u — yo‘l ko‘rsatuvchi mayoq.

Bu uning shaxs miqyosini ko‘rsatadi: u o‘ziga berkinib olgan odam emas edi. Ko‘p odamlar aytadiki, uning islom talqini murakkab, intellektual jihatdan nozik, har kim ham uni tushuna olmaydi. Ammo Qur’onda aytilganidek, “Islom — tafakkur qiluvchilar uchun”. Tafakkurga, yengib o‘tishga chaqiruvchi iroda impulsi — bu Haydar Jamol da’vat qilgan narsa edi. U aytardi: iymon — bu ikki asosning birlashuvi: ichki irodaning amali va intellektual irodaning amali. Ular qo‘shilganda, sof iymon porlaydi.

Chunki Qur’onda Alloh ko‘p bora murojaat qilib aytadi: “Axir ko‘rmayapsizmi? Axir anglamayapsizmi? Men yaratgan narsalardan qay birini inkor qilasiz?” Bu shuni anglatadiki, Alloh bizga intellektual nutqni qurishni buyuradi. Qur’onning ilk oyatlari “Iqro, iqro, iqro!” — “O‘qi!” bo‘lgan. Payg‘ambar sallallohu alayhi va sallam “Men qodir emasman” degan bo‘lsalar ham, mana shu “qodir emasman” orqali irodani yengib o‘tish — bu irodani eng oliy darajada namoyon qilishdir.
Haydar Jamolning butun hayoti qiyinchiliklarni, agressiv va dushman muhitni yengib o‘tish amali edi. U Moskva intellektual bogemasi orasida tarbiya topganini unutmaslik kerak. O‘sha sharoitda o‘zingni musulmon deb e’lon qilish oson emasdi, chunki sen ulardan ustun ekaningni, islom ta’limotining ular ilgari surgan g‘oyalardan ustunligini isbotlashing kerak edi.

Ko‘plab mashhur, ommaviy odamlarni bilaman — ular uning chaqiriqlariga javob bergan, garchi buni ochiq aytishmasa ham. Ammo juda katta odamlar guruhi islomga aynan Haydar Jamol chaqirig‘i mexanizmi orqali kirib kelgan.

Ruslan Aysin

***Bogema — bu ijodkorlar (shoirlar, rassomlar, yozuvchilar, musiqachilar) yashaydigan va ijod qiladigan erkin, noodatiy, qoidalarga bo‘ysunmaydigan muhit degan ma’noni anglatadi.

Эдвард Крейггнинг "Фалсафа: ўта қисқа таништирув" китобининг учинчи боби Дэвид Ҳюмнинг "Мўъжизалар ҳақида" мақоласига бағишланган. Бу мақола 1748 йилда ёзилган бўлса-да, ҳозиргача катта мунозараларга сабаб бўлмоқда ва замонавий илмий, сиёсий ва фалсафий қарашларга таъсир кўрсатмоқда.

Ҳюм мақоласига киришдан аввал муаллиф билан қисқача танишамиз. Дэвид Ҳюм қандай одам эди? Унинг фалсафаси нималар ҳақида?

Навбатдаги видеода Ҳюмнинг ҳаёти, характери ва асосий фалсафий қарашлари билан танишамиз. Кейинги видеоларда эса унинг мақоласини сатрма-сатр таҳлил қиламиз, бошқа фалсафий қарашлар билан солиштирамиз, замонавий файласуфларга таъсирини ўрганамиз. Шунингдек, Ибн Халдун, Беруний ва Ғазолий қарашлари билан параллелларни кўриб чиқамиз.
Ҳавола изоҳда
_________________

Edvard Kreyggning "Falsafa: o‘ta qisqa tanishtiruv" kitobining uchinchi bobi Devid Hyumning "Mo‘jizalar haqida" maqolasiga bag‘ishlangan. Bu maqola 1748 yilda yozilgan bo‘lsa-da, hozirgacha katta munozaralarga sabab bo‘lmoqda va zamonaviy ilmiy, siyosiy va falsafiy qarashlarga ta’sir ko‘rsatmoqda.

Hyum maqolasiga kirishdan avval muallif bilan qisqacha tanishamiz. Devid Hyum qanday odam edi? Uning falsafasi nimalar haqida?
Navnatdagi videoda Hyumning hayoti, xarakteri va asosiy falsafiy qarashlari bilan tanishamiz. Keyingi videolarda esa uning maqolasini satrma-satr tahlil qilamiz, boshqa falsafiy qarashlar bilan solishtiramiz, zamonaviy faylasuflarga ta’sirini o‘rganamiz. Shuningdek, Ibn Xaldun, Beruniy va G‘azoliy qarashlari bilan parallellarni ko‘rib chiqamiz.

https://youtu.be/5kCsURy8D2c?si=vGjaMYuvyX8q7z_Y

00:00:00 -Eduard Kreygning "Falsafa. Qisqa tanishtiruv" (#1000kitob) kitobining 3-bobga kirish
00:02:10 - Devid Hyum biografiyasi (tug‘ilishi, bolaligi, universitet)
00:04:09 - Yoshligidagi intellektual kashfiyot va asarlari
00:06:21 - Hyumning tashqi ko‘rinishi va xarakteri
00:08:48 - Epistemologiya va empirizm (tajribachilik)
00:11:01 - Sabab-oqibat muammosi va G‘azoliy bilan parallellar, menlik masalasi
00:18:20 - Hyumning ta’siri (Kant, pozitivizm, zamonaviy fan va falsafiy oqimlarga)
00:24:15 - Hyumning siyosiy falsafasi
00:26:10 - Hyumning tarixchiligi
00:26:48 - Keyingi suhbatlar rejasi va qo‘llovga chaqiriq

Hyumning "Mo'jazalar haqida" maqolasi | O'qish va sharhlashga KIRISH

00:00:00 -Eduard Kreygning "Falsafa. Qisqa tanishtiruv" (#1000kitob) kitobining 3-bobga kirish
00:02:10 - Devid Hyum biografiyasi (tug‘ilishi, bolaligi, universitet)
00:04:09 - Yoshligidagi intellektual kashfiyot va asarlari
00:06:21 - Hyumning tashqi ko‘rinishi va xarakteri
00:08:48 - Epistemologiya va empirizm (tajribachilik)
00:11:01 - Sabab-oqibat muammosi va G‘azoliy bilan parallellar, menlik masalasi
00:18:20 - Hyumning ta’siri (Kant, pozitivizm, zamonaviy fan va falsafiy oqimlarga)
00:24:15 - Hyumning siyosiy falsafasi
00:26:10 - Hyumning tarixchiligi
00:26:48 - Keyingi suhbatlar rejasi va qo‘llovga chaqiriq

Jamshid Muslimov

Loyihani quvvatlash uchun:
9860010105626500

Hyum maqolasini o‘qish va sharhlash videosi yuklanish jarayonida. Ungacha maqolaning birinchi qism tarjimalarini o‘qishingiz mumkin.

Ingliz tilida to‘liq original

Loyihani quvvatlash uchun:
9860010105626500

Devid Hyumning “Mo‘jizalar haqida” essesining birinchi qismini o‘qish va sharhlashni boshladik.

- Maqolaning maqsadi nima?
- Zaif dalil kuchlini yenga oladimi?
- Hind shahzodasi nega muzga ishonmagan?
- Mo‘jiza nima? G‘ayrioddiy hodisa bilan farqi
- "O‘lik tirildi" desa - qanday tekshirish kerak?
- Beruniy xabarlarga ishonish haqida nima degan

Loyihani quvvatlash uchun:
9860010105626500

Jamshid Muslimov

👇👇
https://youtu.be/N-8tfo8YR_M?si=lEkWK33Dv6yBjp8b

2. Hyumning “Mo‘jizalar haqida” essesining 1-qismini o‘qish va sharhlash

00:00:00 Kirish va loyiha taqdimot
00:04:09 Matnni o'qishni boshlash
00:05:06 Tarjima haqida izoh
00:08:55 §86 Tillotson argumenti
00:32:48 §87 “Dono odam ishonchini dalilga mutanosiblashtiradi”
00:51:23 §88 Guvohlik va uning asoslari
01:07:20 §89 G'ayri oddiy da'volar va Hind shahzodasi misoli
01:22:57 §90 Humning mo'jiza ta'rifi
01:37:58 §91 Asosiy maksima
01:46:50 Beruniyning “Hindiston” asaridan parcha
02:04:43 Xulosa

Loyihani quvvatlash uchun:
9860010105626500

Jamshid Muslimov

Ko‘zlov: Fikriy strategiyalar
1. AQL KO‘ZI || Ko‘zlov turkumiga kirish

"Botir bilan yurish qilsang,
Dushmanlarga xurish qilsang,
Lashkar tortib urush qilsang
O‘nni ko‘zlab birin sanchar"

(“Avazxon” Dostoni)

Assalomu alaykum!

Botir lashkarboshi butun boshli kuchini isrof qilib yubormaydi, balki dushmanning eng nozik joyini mo‘ljlga olib zarba beradi. O‘nni ko‘zlaydi va birini sanchadi.

Do‘stlar, men bugundan boshlab qisqa videolar turkumini boshlamoqchiman.

"Pushtirang ko‘zoynakni yechib olamga qarash kerak" degan gapni ko‘p eshitganmiz. Go‘yoki, olamga rangli ko‘zoynaksiz qarash voqelikni aniq ko‘ra olishimizni kafolatlaydigandek. Nuqsonsiz o‘tkir ko‘zlar ham baʼzan optik asboblarga muxtoj bo‘ladi. Uzoqni ko‘rish uchun durbin ishlatmiz, astronomga koinot jismlarni kuzatish uchun optik va radio teleskoplar zarur, biolog yoki ximik uchun mikroskop, maydi detallar bilan ishlaydigan usta uchun lupa va hokazo. Demak, mana shu olam borliqdagi murakkab va muhim narsalarni ko‘rishimiz uchun ko‘z aʼzolarimizga ko‘makchi bo‘ladigan moslamalarga muxtoj bo‘lar ekanmiz.

1988 yili ajoyib fantastik film chiqan edi. Uning nomi They Live yoki «Ular atrofimizda». Filmda o‘zga sayyoraliklar ommasi yerga tushib odam qiyofasiga kirib olgan va odamlarni o‘z izmlariga bo‘ysundirib olgan bo‘ladilar. Bosh qahramon mahsus ko‘zoynakni topib oladi. Uni taqsa kim o‘zga sayyoralik, kim inson ekanligini ajrata oladigan bo‘ladi. Bu kashfiyotni qilgach u mana shunday ko‘zoynaklarni odamlar orasida tarqadib dushman kelgindilar bilan kurashga chiqadi. Eʼtibor bering, haqiqatni topish uchun ko‘zoynakni yechish ema uni taqish bo‘ladi.

Shu haqda o‘ylab, meni anchadan beri qiynayotgan muammoga javob topgandek bo‘ldim. Masala shuki, odamlar ijtimoiy tarmoqlarda murakkab muammolar haqida savollar berishadi, unga mutaxassislar yoki chuqur fikrlaydiganlar javob berishsa, yaʼni muammoning aslini ko‘rsata olishsa va xatto, baʼzan yechimini taklif qilishsa, ko‘pchilik bu qiyin tushunarsiz matn ekan deyishadi. Qiziq, qanday qilib murakkab, serqirra, ko‘punsurli hodisa va narsalar haqida soddalashgan javob kutishadi?

Aslida murakkab masalalar ustida fikr yuritish juda unchalik qiyin emas. Shunchaki yordamchi fikriy uslublar kerak bo‘adi. Misoli ko‘z uchun zaruriy moslamadek. Men ularni aql ko‘zlovi asbob uskunalari deb atagan bo‘lar edim. Tashqi olamning murakkabligini yengib, uni aniq ko‘rish uchun asbob kerak bo‘lganidek, aql faoliyati uchun mana shunday fikriy uskunalar kerak bo‘ladi.

“Ko‘zlov: Fikriy strategiyalar” video/podkast turkumida mana shunday oddiy ammo nihoyatda samarali bo‘lgan fikriy uskunalar, uslublar, strategiya va taktikalar bilan ulashishni niyat qildim. Bu vositalar hammamizga psixologik, ijtimoiy, iqtisodiy, kasbiy va siyosiy faoliyatimiz va qiziqishlarimizda juda qo‘l kelishiga ishonaman.

Mana sizga birinichi foydalari fikriy vosita: "Murakkab hodisalar, jarayonlar, narsalar va xatto shaxslarni tushunish uchun aqliy instrumentlarga zarurat bor va bu vositalar mavjud va ularni o‘zlashtirish imkoniyatli.

O‘ylaymanki, shu turkumni kuzatish jarayonida o‘zingiz uchun foydali aql ko‘zining tinqilashtiradigan vosita topa olamiz, shunda «Mingli ko‘zlab birin sanchadigan» botirlardek mushkulotlarni yengamiz, maqsadlarimizga erishamiz.

Jamshid Muslimov

@subnazar