Substackda birinchi maqolam

Фикр юритиш жўн юмуш эмас. Одатда фикрлаш “сифати” ва тизимлилигини қийинлаштирадиган нарсалар илк фавқулодий тасаввурлардир. Айни инстинктив майллар ақл ҳаракатини чигаллаштиради. Ушбу мулоҳазамиз қуйида биз сўз айтишга журъат этган мавзуга ҳам бевосита дахлдор. Зотан, миллат тушунчасининг замонавий формати биз кўниккан анъанавий концептдан фарқланади.

Тасаввурларимизга худди савқитабиийдек ёпишиб қолган “миллат” глобал ижтимоий маданий тафаккур ўлароқ узоқ йиллар онгимизда билвосита шакллантирилган, айрим миллий кодлар ёки этнослар йиғиндиси эмас. Шу маънода гапирадиган бўлсак, бугун илмий ва сиёсий матнларда “мода”га кирган “Миллий давлат” ҳам муайян бир этноснинг давлати эмас. Албатта, ушбу фикрлар кимларгадир ғалати эшитилиши мумкин, аммо бунга мувжуд фикр эмас, балки бизнинг тасаввурларимиздаги аралаш-қуралаш, ғализ ва консерватив ҳамда колониал тасаввурлар кўпроқ сабабчи, деган фикрдамиз...

Мақола датслаб Vatan журналининг 2-сонида чоп этилган (2024-йил)

https://open.substack.com/pub/jamshidmuslimov/p/318?r=70kl6p&utm_campaign=post&utm_medium=web&showWelcomeOnShare=true

Devid Hyumning “Mo‘jizalar haqida” essesining 2- (oxirgi) qismini o‘qish va sharhlashni boshladik.

Loyihani quvvatlash uchun:
9860010105626500

https://youtu.be/9Mxup6RVgxQ?si=z_17isSNpH0MozP5

3. Hyumning “Mo‘jizalar haqida” essesining 2-qismini o‘qish va sharhlash

00:00:00 - Кириш ва мақолага таништирув
00:02:30 - Ҳюмнинг мўъжизалар ҳақида мақоласини ўқишга киришиш
00:03:49 - Биринчи далил: ишончли гувоҳликлар йўқлиги
00:06:07 - Иккинчи далил: инсонларнинг психологияси
00:19:31 - Учинчи далил: жоҳил халқлар ва маданият
00:30:39 - Тўртинчи далил: турли динларнинг зиддияти
00:40:55 - Тацит мисоли ва қадимги Рим гувоҳликлари
00:50:32 - Аббе Пари қабридаги "мўъжизалар"
01:30:00 - Ҳюм таклиф қилаётган ёндашув
01:51:04 - Ҳюмнинг хулосалари ва мулоҳазалар
02:02:05 - Дин ҳақида саволга Жамшид Муслимовнинг жавоби
02:33:21 - Хулоса ва келгуси мавзулар

Loyihani quvvatlash uchun:

9860010105626500

Jamshid Muslimov

Муаммо кўриниб туради, мақсад эса кўринмайди. Лекин айнан мақсадни топиш – ечимга олиб борадиган йўл.

Пандемия даврида бир эпидемиологнинг фикрини диққат билан кузатган эдим. Унинг айтишича, вирус инсон организмига тушганда унинг асосий “мақсади” имкон борича кўпроқ зарар етказиш ва кенгроқ тарқалишдир. Аслида вируснинг мақсади бўладими? Албатта йўқ, унинг онги йўқ. Демак, биз тушунчамиздаги “мақсад” сўзини бундай микро-олам организмларига тўғридан-тўғри қўллаб бўлмайди.

Лекин шундай фикр юритиш, яъни жараёнларини таҳлил қилишда “қандайдир мақсад бор” деган тасаввур самарали фикрлашга имконият очиши мумкин. Ва албатта бу ёндашувнинг шартли эканлигини унутмаслик керак....

Давоми ҳаволада.

Loyihani quvvatlash uchun:

9860010105626500

Jamshid Muslimov

https://jamshidmuslimov.substack.com/p/f61

Мураккаблик билан танишув

Бизда шундай тасаввур шаклланиб қолганки, “мураккаб” десак, дарров “қийин” деб тушунамиз. Аслида булар бошқа-бошқа нарсалар...

Loyihani quvvatlash uchun:

9860010105626500

Jamshid Muslimov

https://jamshidmuslimov.substack.com/p/c7b

Мавзу давоми:

"Бутун ва қисмлар", "алоқалар ва унсурлар", "тартиб ва хаос" тушунчалари орқали фикрлашнинг қиймати каттадир. Уларнинг нима эканлигини оддий мисоллар билан тушунишни бошлаш мумкин.

https://jamshidmuslimov.substack.com/p/3ba

Agar sizda kitob o‘qishga vaqt bo‘lmasa, lekin yaxshi kitoblarning g‘oyalari bilan tanishib qo‘ymoqchi bo‘lsangiz, sizga kitoblarga yozilgan taqrizlarni o‘qishni maslahat beraman. Aynan o'zbek tilida yozilgan bunday taqrizlar hatto o'zbek tiliga tarjima qilinmagan kitoblar uchun ham bor va siz ularni "Tingla"da topasiz.

O‘zim ham bu loyiha uchun bir nechta kitoblarga taqriz yozdim. Ishlayotgan paytimda farzandli bo‘lish arafasida edim, shuning uchun asosan farzand tarbiyasi haqidagi kitoblarni o‘qib, ularga taqriz yozishni tanladim. Bir o‘q bilan ikki quyon, ham o‘zim uchun zarur bo‘lgan bilimni olaman, ham bilim olganim uchun pul olaman)).

Ammo farzand tarbiyasiga oid kitoblar o‘zi unchalik ham ko‘p emas, hech bo‘lmaganda o‘sha paytda Tingla doirasida taqriz yoziladigan kitoblar ro‘yxatida ko‘p emas edi. Shuning uchun orada boshqa mavzudagi kitoblarga ham taqrizlar yozdim.

Xullas mening taqrizlarim:

Misaru Ibuka "Uchdan keyin kech"
Elaine Mazlish, Adele Faber "How to talk so kids will listen..."
Carol Dweck "Mindset"
Travis Bradberry "Emotional intelligence."
Craig Ballantyne "The Perfect Day Formula"
Greg McKeown "Essentialism"

Aytgancha, loyiha President Tech Award - 2025 finalida 2-o'rinni olibdi. O'ylaymanki, loyiha hali davom etadi va men ham vaqt topib yana taqrizlar yozaman.

"Melinda savollari" videolari bo'yicha materiallar
https://uz.wikipedia.org/wiki/Yunon-Baqtriya_podsholigi#/

https://en.wikipedia.org/wiki/Menander_I

https://en.wikipedia.org/wiki/Milinda_Panha

Eduard Kreyg (Edward Craig) "Falsafa. O‘ta qisqa tanishtiruv" kitobing (#1000Kitob) 4-bobi bo‘yicha suhbat.

Yunon shohi Milinda (Menandr I) va buddaviy rohib Nagasana dialogi.

Loyihani quvvatlash uchun:

9860010105626500

Jamshid Muslimov

https://youtu.be/YkaFvMN6vm8?si=fMxu7zlAYc3BlyCt

Аллоhдан гулзор сўраган эдим, ёмғир берди

Шу гап мазмунини англаган ҳар бир қалб яшашдан маъно ва хотиржамлик топади.

#Жумамуборак💚
@zarnigor1

"Melinda savollari" kitobidan parcha o'qish va sharhlash | #1000kitob

Eduard Kreyg (Edward Craig) "Falsafa. O‘ta qisqa tanishtiruv" kitobing 4-bobi bo‘yicha suhbat.

Yunon shohi Milinda (Menandr I) va buddaviy rohib Nagasana dialogi.

Loyihani quvvatlash uchun:

HUMO 9860 0101 0562 6500
Jamshid Muslimov

00:00 — Кириш: Эдвард Крейг китобининг 4-боби ҳақида, Милинда ва Нагасена суҳбати таништируви
03:05 — Тарихий контекст: Йиллар чизиғи — Буддизм, Юнон-Бақтрия давлати, Александр Македонский даври
13:17 — "Ўқ замон" (Axial Age): Будда, Гераклит, Пифагор, Конфуций — бир даврда яшаган мутафаккирлар
15:32 — Милинда (Менандр) ким? Юнон подшоҳи ва Милиндапаньха китоби ҳақида
18:09 — "Милиндапанья" - "Милинда саволлари" — китобининг мақсади нима? Китоб таржимаси
19:45 — Диалог бошланиши: "Исмингиз нима?" — Нагасенанинг жавоби: "Нагасена фақат атама, доимий шахсият йўқ"
34:54 — Арава мисоли: Подшоҳ аравада келди, лекин арава нима? Қисмларми ёки бутунми?
37:00 — Хулоса: Атамалар айтилади, лекин уларнинг ортида доимий моҳият йўқ
44:55 — Буддизм фалсафаси асослари: Тўртта ҳақиқат, азоб табиати, ўзлик (атман) масаласи
58:52 — Қайта туғилиш муаммоси: Агар ўзлик йўқ бўлса, нима қайта туғилади? Шам мисоли
01:06:02 — Якунлаш ва кейинги видеоларга таклиф

Oliy ta'lim nima va nima uchun kerak?
https://open.substack.com/pub/jamshidmuslimov/p/3e2?r=70kl6p&utm_campaign=post&utm_medium=web&showWelcomeOnShare=true

Axloq nazarilalari - Natijachilik istilohi - Qadimiy ta'limotlar

Eduard Kreyg (Edward Craig) "Falsafa. O‘ta qisqa tanishtiruv" kitobing (#1000Kitob) 5-bobi bo‘yicha suhbat.

https://youtu.be/-Ui76VRQYGA

Loyihani quvvatlash uchun:

9860010105626500

Jamshid Muslimov

Savollar va Javoblar

https://youtu.be/FS_58WKfaBM?si=hAKEZOSMJcJDRRB1

Tramp - "Yuliy Qaysar (Cesar)" bo‘lsa, Rubio - Vens ikkiligi Oktavian - Antoniy ikkiligini eslatadi. Shu uchtasi respublikaning shaklini saqlab, mohiyatini o‘ldirib, yangi imperiyaga asos soldi.. Darvoqe, Yuliydan so‘ng vorislar ikkiligi bir biriga urush ochgan... Tarix qiziq arxetiplar (qolip rollar) xaritasi.

https://t.me/HaydarJamol/105

Qaysar so‘zi o‘zbek tilida asosan ikki xil ma’noda ishlatiladi:

1. Sifat ma’nosida (O‘jar, gap uqmas)

Kundalik hayotda eng ko‘p qo‘llaniladigan ma’nosi bo‘lib, o‘z bilganidan qolmaydigan, gapga kirmaydigan insonlarga nisbatan aytiladi.

Sinonimlari: O‘jar, taysal, xaysar, gap uqmas.

Iboralar: "Eshakday qaysar" (juda o‘jar).

2. Ot ma’nosida (Tarixiy unvon va uning talaffuzi)

Tarixiy manbalarda "Qaysar" so‘zi qadimgi Rim imperatorlariga (lotincha: Caesar) nisbatan ishlatilgan unvon hisoblanadi. Bu so‘zning lotincha asl talaffuzi va uning "qaysar"ga aylanish tarixi quyidagicha:

Asl lotincha talaffuzi: Klassik lotin tilida (Yuliy Sezar yashagan davrda) Caesar so‘zi taxminan "Kay-sar" (IPA: [ˈkae̯sar]) deb talaffuz qilingan.

"C" harfi har doim "K" deb o‘qilgan.

"ae" birikmasi "ay" yoki "ay-e" kabi diftong (qo‘sh tovush) bo‘lgan.
O‘zbekchaga kirib kelishi: Lotincha "Kaisar" talaffuzi yunon tiliga ham shunday o‘tgan (Καῖσαρ - Kaisar). Sharq xalqlari, jumladan o‘zbeklar ham bu unvonni arab va fors tillari orqali "Qaysar" shaklida qabul qilgan.

Boshqa tillarda: Ushbu "Kay-sar" talaffuzi nemis tilida Kaiser (kayzer), rus tilida esa Tsar (chor) so‘zlarining kelib chiqishiga asos bo‘lgan. Ingliz tilidagi "See-zer" (Sezar) talaffuzi ancha keyin, o‘rta asrlardagi fransuz tili ta’sirida paydo bo‘lgan.

Qo‘shimcha ma’lumotlar:

Ism sifatida: "Qaysar" erkaklar ismi sifatida ham qo‘llaniladi.

Toponim: Afg‘onistonning Faryob viloyatida Qaysar tumani mavjud.

Imlo: So‘zda 2 ta bo‘g‘in bor: qay-sar.

Gemini

Aynan shu esi og‘ib qolgan Angliya qiroli (asli nemis) vaqtida va balki u tufayli shimoliy amerika koloniyalari ajrab AQSh paydo bo‘lgandi.. endi AQShni boshqa “tagi” nemis boshqarmoqda.

Eng qizig‘i, asos solgan otalar prezident jinni bo‘lib qolsa nima qilish kerakligi haqida qoidalar qoldirishgan. Ammo bu qoidalarni qo‘llay oladigan xalq yoki elita chiqmasligi haqida o‘ylashmagan (va balki elita/xalq buni istadi?). Demak ular shunga loyiq. Ammo saylovlariga aloqasi yo‘q boshqa xalqlar va davlatlar aybi nima? Ular nima qilsin?