### 📌 ወርቃማ መርሆ፦ "ሱኒይ ቢሳሳትም ሱኒይ ነው!"
በሸይኽ ሷሊህ አስ– ሲንዲ (ሐፊዘሁላህ)
#### 💎 ዋናው መርህ (القاعدة)
* ሱኒይ የሆነ ሰው (በትክክለኛው የሱና መንገድ ላይ ያለ) ስህተት ቢሰራ እንኳ ከሱና መንገድ አይወጣም።
* ቢድዓ አራማጅ ደግሞ በሆነ ነገር ላይ እውነት ቢናገር እንኳ በዚያ ብቻ ሱኒይ ሊባል አይችልም።
#### ⚖️ ሚዛናዊነት (የእውቀት ሰዎች መንገድ)
* አንድ ሱኒይ በሰራው በማንኛውም ስህተት ሁሉ "ሙብተዲዕ" (ቢድዓ አራማጅ) ተብሎ ስሙ አይጠፋም።
* አንድን ሰው የምንመዝነው በአጠቃላይ በሚከተለው አቋምና መንገዱ (መንሐጁ) እንጂ በአጋጣሚ በሚሰሩ ስህተቶች አይደለም።
#### 📚 የታላላቅ ዑለማዎች ምስክርነት
ሸይኹ ለዚህ ንግግራቸው ማጠናከሪያ የታላቁን የሐዲስ ሊቅ ኢብኑ ኹዘይማህን ታሪክ በመጥቀስ እንዲህ ይላሉ፦
> "ኢብኑ ኹዘይማህ 'ሐዲሰ አስ-ሱራህ' በተባለው ሐዲስ ትርጓሜ ላይ ተሳስተዋል። ነገር ግን በዚህ ስህተታቸው ምክንያት ክብራቸው አይነካም፣ ስማቸውም አይጠፋም። ይልቁንም 'በዚህ ነጥብ ላይ ተሳስተዋልና ስህተታቸው አይወሰድም' ይባላል እንጂ ከሱና መንገድ ወጡ አይባሉም።"
>
#### 💡 ማጠቃለያ
ይህ አቋም እጅግ ሚዛናዊ፣ መካከለኛ እና በእውቀት ላይ የተመሰረተ አቋም ነው። የሰዎችን ማንነት ለመወሰን አንዲት ስህተትን ብቻ መፈለግ ሳይሆን፣ አጠቃላይ የዲን አቋማቸውን ማየት ተገቢ መሆኑን ያስተምረናል።
ምንጭ፦ ከሸይኽ ሷሊህ ሰንዲ የትምህርት ማስታወሻ የተወሰደ።
#መንሐጅ #ሱና #እውቀት #ኢስላማዊ_ትምህርት #ሚዛናዊነት

ኢማም አዝ-ዘሀቢ (አላህ ይዘንላቸውና) እንዲህ ብለዋል፦

​“ከታላላቅ የዕውቀት ዘርፍ መሪዎች (ኢማሞች) መካከል ትክክለኛው ተግባሩ የበዛ፣ እውነትን ፍለጋው የታወቀ፣ ዕውቀቱ የሰፋ፣ ብልህነቱ ግልጽ የሆነ፣ እንዲሁም ደግነቱ፣ ጥንቃቄውና (የነቢዩን ፈለግ) መከተሉ የታወቀለት ሰው፤ ስህተቱ ይቅር ይባላል (ይታለፋል)፤ በእርሱም ምክንያት አንለውጠውም (ጥመት ላይ ነው አንልም)፣ አንጥለውምም፣ መልካም ስራዎቹንም አንረሳም። አዎን! በፈጠረው ቢድዓም ሆነ በሰራው ስህተት አንከተለውም፤ ነገር ግን ከዚያ (ከስህተቱ) ተውባ እንዲያደርግ (ወደ እውነት እንዲመለስ) ተስፋ እናደርጋለን።”

​📍 ሲየር አዕላም አን-ኑበላእ - (5/271)

ዋና ዋና መልዕክቶች በአጭሩ
​ሚዛናዊነት፦ የአንድን ትልቅ ዓሊም ደረጃ የምንመዝነው ባለው አጠቃላይ መልካም አስተዋጽኦ እንጂ በአንድና በሁለት ስህተቶች አይደለም።
​አክብሮት፦ ስህተት ቢኖርበትም እንኳ ያ ሰው ለዲኑ የዋለውን ውለታ በመርሳት ጨርሶ መጣልና ስሙን ማጥፋት ተገቢ አለመሆኑን ያስገነዝባል።
​ጥንቃቄ፦ ዓሊሙን ማክበር ማለት ስህተቱን መከተል ማለት አይደለም። ስህተቱ ስህተት መሆኑ ተለይቶ ይታወቃል፣ ነገር ግን የሰውየው ክብር ይጠበቃል።
​ዱዓ ማድረግ፦ ለተሳሳቱ ዑለሞች ሂዳያንና ተውባን መመኘት ከሰለፎች መንገድ መሆኑን ያሳያል።

### 📚 የኢማሞች ታሪክ፡ ኢማሙ ቲርሚዚ (ረሂመሁላህ)
*"ጃሚዕ" የተሰኘው ታላቅ ኪታብ ባለቤትና የሐዲስ ሊቅ ስለሆኑት ስለ ኢማሙ ቲርሚዚ የቀረበ አጭር የህይወት ታሪክ።*
#### 🔹 1. ማንነትና አስተዳደግ
* ስም፦ ሙሐመድ ኢብኑ ዒሳ ኢብኑ ሰውራህ አት-ቲርሚዚ ይባላሉ።
* ውልደት፦ በ209 ዓ.ሂ በቱርሚዝ ከተማ (በአሁኑ ኡዝቤኪስታን) "ቡግ" በተባለች መንደር ተወለዱ።
* ቅጽል ስም፦ "አድ-ዶሪር" (ዓይነ ስውር) ይባላሉ። ይህ ስም የተሰጣቸው በሕይወታቸው መጨረሻ አካባቢ ከአላህ ፍርሃት የተነሳ ብዙ በማልቀሳቸው ወይም በንባብና በጽሑፍ ብዛት ዓይናቸው በመጥፋቱ ነው እንጂ ሲወለዱ ዓይነ ስውር አልነበሩም።
#### 🔹 2. የዕውቀት ጉዞ
* ሐዲስ ፍለጋ ብዙ አገሮችን አዳርሰዋል፤ ወደ ኹራሳን፣ ኢራቅና ሂጃዝ ተጉዘዋል።
* ታዋቂ መሻይኾቻቸው፦ በታላቁ ዓሊም ኢማሙ ቡኻሪ በእጅጉ ተጽዕኖ አርፎባቸዋል፤ እንዲሁም ከኢማሙ ሙስሊም፣ ቁተይባህ ኢብኑ ሰዒድና ኢስሐቅ ኢብኑ ራሁዌይህ ዕውቀትን ቀስመዋል።
#### 🔹 3. የዑለማዎች ምስክርነት
* በቃላቸው የመያዝ (ሒፍዝ) ብቃታቸው፣ በጥንቃቄያቸውና በአላህ ፍርሃታቸው ተምሳሌት ነበሩ።
* ኢብኑ ሒባን ስለሳቸው ሲናገሩ፡ "እሳቸው ዕውቀትን የሰበሰቡ፣ መጽሐፍ የጻፉ፣ በቃላቸው የያዙና ያስተማሩ ነበሩ" ብለዋል።
#### 🔹 4. ዋና ዋና ድርሰቶቻቸው
1. ጃሚዕ አል-ከቢር (ሱነን አት-ቲርሚዚ)፦ ከኩቱቡ አስ–ሲት–ታህ" ዝነኛ የሐዲስ መድብሎች አንዱ ሲሆን፣ የሐዲሶችን ደረጃ (ሶሒሕ፣ ሐሰን፣ ደዒፍ) በመግለጽ ይታወቃል።
2. አሽ-ሸማኢል አል-ሙሐመዲያህ፦ የነቢዩን ﷺ ባህሪና አካላዊ ገጽታ የሚዘረዝር ድንቅ ኪታብ ነው።
3. ኪታብ አል-ዒለል፦ እጅግ ረቂቅና ጥልቅ የሆነውን የሐዲስ ግድፈቶች መመርመሪያ ጥበብ የያዘ ነው።
#### 🔹 5. የኢማሙ ቲርሚዚ የጥናት ፈርጅ
* በዘመናዊ አጠራር "ንጽጽራዊ ፊቅህ" (Comparative Fiqh) የጀመሩ የመጀመሪያው ሊቅ ተደርገው ይቆጠራሉ፤ ምክንያቱም ከሐዲሱ በኋላ የሊቃውንትን የሐሳብ ልዩነትና መረጃዎቻቸውን ይጠቅሱ ነበር።
* የሐዲሶችን ደረጃ በመለየትና የሐዲስ ሳይንስ ደንቦችን በማውጣት ረገድ ልዩ ብቃት ነበራቸው።
#### 🔹 6. ህልፈት
* በ279 ዓ.ሂ በትውልድ መንደራቸው "ቡግ"፣ የነቢዩን ﷺ ሱና በማገልገል የተሞላ ሕይወትን አሳልፈው ወደ አኺራ ሄዱ።
🔗 የቪዲዮው ሊንክ፦ https://youtu.be/Tskcd1ekfMY

የኢብራሂም (ዐለይሂ ሰላም) ጥሪና ምላሹ
* አላህ ነቢዩላህ ኢብራሂምን "ለሰዎች የሐጅን ጥሪ አብስር" ባላቸው መሠረት፣ ዛሬም ድረስ ከመላው ዓለም (ከምዕራብ እስከ ምስራቅ) "ለበይከሏሁመ ለበይክ" የሚለው ድምፅ ያስተጋባል።

#ሐጅ #መካ #ዐረፋ #ኢስላማዊ_ትምህርት #ለበይከሏሁመ_ለበይክ

የኢማሙ አቡ ዳውድ የሕይወት ታሪክ
📜 **የታላላቅ ሰዎች ታሪክ፡
ኢማሙ አቢ ዳውድ (ክፍል 1)**
ታዋቂው የሐዲስ ምሁርና የ"ሱነን አቢ ዳውድ" ባለቤት የሆኑት የኢማሙ አቢ ዳውድ የሕይወት ታሪክ ዋና ዋና ነጥቦች፦
🔹 ማንነታቸውና አወላለዳቸው
* ስማቸው ሱለይማን ኢብኑ አል-አሽዓሥ ሲሆን፣ የሚጠሩት ግን በኩንያቸው "አቡ ዳውድ" በሚለው ስም ነው።
* በ202 ዓ.ሂ (ከዛሬ 1,200 ዓመታት በፊት) በአሁኑ አፍጋኒስታን ግዛት ውስጥ በሚገኘው "ሲጂስታን" በተባለ ስፍራ ተወለዱ።
🔹 ለዕውቀት የነበራቸው ጉጉት
* ገና በለጋ ዕድሜያቸው (ከ18 ዓመት በፊት) ዕውቀትን ፍለጋ ተጉዘዋል።
* ኢራቅ፣ ግብፅ፣ ሻም (ሶርያ)፣ ሒጃዝ እና ኩራሳን ድረስ በመጓዝ ከታላላቅ ዑለማዎች ሐዲስን ሰብስበዋል።
* የሐዲስ ዕውቀት በናኘበት የወርቅ ዘመን ላይ በመኖራቸው እንደ ኢማሙ አሕመድ፣ ቡኻሪና ሙስሊም ካሉ ሊቃውንት ጋር የመገናኘትና የመቅሰም ዕድል አግኝተዋል።
🔹 ከኢማሙ አሕመድ ጋር የነበራቸው ግንኙነት
* ከታላቁ ኢማም አሕመድ ኢብኑ ሐንበል ጋር የጠበቀ ቁርኝት ነበራቸው። በባህሪያቸው፣ በአካሄዳቸውና በዕውቀት አያያዛቸው ኢማሙ አሕመድን ይመስሉ እንደነበር ይነገራል።
* "መሳኢል ኢማም አሕመድ" የተባለውን መጽሐፍ የጻፉትም እሳቸው ናቸው።
🔹 ተማሪዎቻቸውና ዝናቸው
* ታላላቅ ዑለማዎች የእሳቸው ተማሪዎች ነበሩ። ከነዚህም መካከል ቲርሚዚና ነሳኢ ይገኙበታል።
* የሚገርመው ግን ታላቁ ሸይኻቸው ኢማሙ አሕመድ እንኳን ከአቡ ዳውድ አንድን ሐዲስ ዘግበዋል። ይህም ለአቡ ዳውድ ትልቅ ክብር ነበር።
🔹 "ሱነኑ አቢዳውድ"
* ከስድስቱ የታወቁ የሐዲስ መጽሐፍት (ኩቱቡ አስ–ሲታህ) አንዱ ሲሆን፣ ከቡኻሪና ሙስሊም ቀጥሎ ትልቅ ደረጃ የሚሰጠው መጽሐፍ ነው።
* መጽሐፉን ለዘመኑ ሊቃውንት አቅርበውት ሁሉም መስክረውለታል።
🔹 ባህሪያቸውና ስነ-ምግባራቸው
* እጅግ ዛሂድ (ዱንያን የማይሹ) እና አላህን ፈሪ ነበሩ።
* ልብሳቸው አንዱ እጅጌው ሰፊ ሌላኛው ጠባብ ነበር። "ለምን እንዲህ ሆነ?" ሲባሉ "ሰፊው ኪታብ ለመያዝ ነው፣ ጠባቡ ግን ለሌላ ስለማይፈለግ ነው" ብለው የጊዜና የቁሳቁስ ቆጣቢነታቸውን አሳይተዋል።
📌 *በቀጣይ ክፍል ስለ ኪታባቸው "ሱነን አቡ ዳውድ" ይዘትና ስለ ህልፈታቸው ሁኔታ በሰፊው ይቀርባል።* ኢንሻአላህ!

​1️⃣ የኢማሙ አቢ ዳውድ የህይወት ታሪክ (ክፍል 2)
የዒልም ደረጃ፡
​ከታላላቅ የኢስላም የሀዲስ ሊቃውንት (ሑፋዝ) አንዱ ሲሆኑ፣ በሐዲስ ምርምርና በሰንሰለቱ (ሰነድ) ውስጥ ያሉ ጉድለቶችን (ኢለል) በመለየት ረገድ ወደር የማይገኝላቸው ነበሩ።
​እንደ ቡኻሪና ሙስሊም ያሉ ታላላቅ ሊቃውንት አወድሰዋቸዋል። እንዲያውም ሸይኻቸው ኢማሙ አሕመድ ኢብኑ ሐንበል ከሳቸው ሐዲስ በመዘገባቸው ይኮሩ ነበር።
​ስለሳቸው ሲነገር፡ "ለነቢዩ ዳውድ (ዐለይሂ ሰላም) ብረት እንደተገራላቸው ሁሉ ለአቡ ዳውድም ሐዲስ ተገርቶላቸዋል" ይባላል።
​2️⃣ በዒልም ፍለጋ ላይ የነበራቸው ትጋት፡
​የነቢዩን (ሰለሏሁ አለይሂ ወሰለም) ሱና ለመሰብሰብ የተለያዩ የኢስላም ሀገራትን (ግብፅ፣ ሒጃዝ፣ ሶርያ፣ ኢራቅ፣ ኹራሳን) አዳርሰዋል።
​በጣም የላቀ ጥንቃቄና መንፈሳዊ ጥንካሬ (ወረዕ) የነበራቸው ሲሆን፣ "በዚህ ዓለም ለሐዲስ የተፈጠሩ፣ በአኼራ ደግሞ ለጀነት… ተብለው ተመስክሮላቸዋል።
​ሐዲስን በመዘገብ (ሪዋያህ) እና በሐዲሱ ፍሬ ነገር ላይ ጥልቅ ግንዛቤ በመያዝ (ዲራያህ) የታወቁ ነበሩ።
​3️⃣ "ሱነን አቡ ዳውድ" የተሰኘው ታላቅ ኪታባቸው፡
​ከሁለቱ ሰሒሆች (ቡኻሪና ሙስሊም) ቀጥሎ በተለይ  (አህካም ነክ) ሐዲሶችን በመሰብሰብ ረገድ ትልቁን ድርሻ ይይዛል።
​ኪታቡ ለተለያዩ የመዝሀብ ሊቃውንት (የኢራቅ፣ የግብፅና የሞሮኮ) ዋና መተማመኛ ምንጭ ሆኗል።
​እንደ "መዓሊሙ-ሱነን" (ለኸጣቢ) እና "ዐውኑል መዕቡድ" ያሉ በርካታ ማብራሪያዎች (ሹሩሃት) ተጽፈውለታል።
​4️⃣ ሌሎች ሥራዎቻቸው፡
​ከሱነን በተጨማሪ በርካታ ኩቱቦችን አዘጋጅተዋል፤ ለምሳሌ፡ (አል-መራሲል፣ ደላኢሉ-ኑቡዋህ፣ ናሲኹል ቁርዓን ወመንሱኹህ፣ ኪታቡ-ዙህድ…)
​5️⃣ የአሟሟታቸው ታሪክ፡
​በ275 ሂጅርያ በበስራ ከተማ ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል። የበስራ ከተማ በጦርነት ከፈራረሰች በኋላ በዕውቀት እንድትታደስ በወቅቱ በነበሩ መሪዎች ጥያቄ መሰረት በዚያው ሲያስተምሩ ቆይተዋል።
​ቀብራቸውም በታላቁ ኢማም ሱፍያን አስ-ሰውሪ ቀብር አጠገብ ይገኛል።
​💡 ማጠቃለያ፡
​ኢማሙ አቡ ዳውድ የሀዲስ ዘጋቢ ብቻ ሳይሆኑ፣ ለኡማው ትልቅ የታሪክና የዕውቀት ቅርስ ጥለው ያለፉ ታላቅ ሊቅና ሙጅተሂድ ነበሩ።

​ነገ በአላህ ፊት ስቆም ከሚጠብቀኝ ወቀሳ የተነሳ እፍረቴ ምንኛ የበረታ ነው!
​"አንተ ሰው! ትእዛዜን ለምን ጣስክ?" ቢለኝ ምን እመልሳለሁ?
​"እነዚያ የዳኑት ሰዎች የሚያውቁትንና ወደ እኔ የሚያደርሳቸውን መንገድ አውቀህ ነበር፤ ነገር ግን እነርሱ እንደሰሩት አልሰራህም" ቢለኝስ?
​ጌታዬ ሆይ! በቸርነትህ ወንጀሎቼን በሙሉ ማርልኝ፤ ዛሬ ከእነርሱ (ከወንጀሎቼ) የተነሳ ፍርሃትና ጭንቀት ወርሶኛልና።

​ነገ በአላህ ፊት ስቆም ከሚጠብቀኝ ወቀሳ የተነሳ እፍረቴ ምንኛ የበረታ ነው!
​"አንተ ሰው! ትእዛዜን ለምን ጣስክ?" ቢለኝ ምን እመልሳለሁ?
​"እነዚያ የዳኑት ሰዎች የሚያውቁትንና ወደ እኔ የሚያደርሳቸውን መንገድ አውቀህ ነበር፤ ነገር ግን እነርሱ እንደሰሩት አልሰራህም" ቢለኝስ?
​ጌታዬ ሆይ! በቸርነትህ ወንጀሎቼን በሙሉ ማርልኝ፤ ዛሬ ከእነርሱ (ከወንጀሎቼ) የተነሳ ፍርሃትና ጭንቀት ወርሶኛልና።

## የታላቁ ዓሊም የኢማሙ ነሳኢ የሕይወት ታሪክ (ክፍል 1)
ኢማሙ ነሳኢ ከስድስቱ የሐዲስ መጽሐፍት (ኩቱቡ ሲታህ) የአንዱ ባለቤትና በሐዲስ ጥበብ ውስጥ ግንባር ቀደም ከሆኑት ሊቃውንት መካከል አንዱ ናቸው።
### 1. ማንነትና አስተዳደግ
* ሙሉ ስም፦ አቡ ዐብዲራህማን አሕመድ ኢብኑ ሹዓይብ ኢብኑ አሊ አን-ነሳኢ ይባላሉ።
* ውልደት፦ በ215 ዓ.ሂ "ነሳ" በተባለች የኹራሳን ግዛት ውስጥ ተወለዱ።
* ትውልድ ቦታ፦ "ነሳ" የተባለችው ከተማ ስሟን ያገኘችው ሙስሊሞች አካባቢውን ለመክፈት ሲመጡ ወንዶቹ ሸሽተው ሴቶች ብቻ በመገኘታቸው "የሴቶች ከተማ" (ነሳ) ተብላ በመጠራቷ ነው የሚል ዘገባ አለ።
### 2. የዕውቀት ጉዞ
* ኢማሙ ነሳኢ ዕውቀትን ፍለጋ ከወጣትነታቸው ጀምሮ ኹራሳን፣ ሒጃዝ (መካና መዲና)፣ ኢራቅ፣ ሶርያ፣ ግብፅ እና ሌሎችም የእስልምና የዕውቀት ማዕከላትን አዳርሰዋል።
* በመጨረሻም ግብፅ ውስጥ በመርጋት የሐዲስ ዕውቀታቸውን ለዓለም አዳርሰዋል።
### 3. ልዩ ባሕርያትና አምልኮ
* አምልኮ፦ በዱንያ የማይታለሉ፣ ሌሊቱን በሶላትና በቀን ደግሞ በጾም የሚያሳልፉ (የዳውድን ጾም የሚጾሙ) ታላቅ አቢድ ነበሩ።
* ውበትና ንጽሕና፦ ፊታቸው በጣም ያበራና የጠራ ነበር፤ በአለባበሳቸውም እጅግ በጣም ንጹሕና ጽዱ ነበሩ።
* ጽናት፦ በትምህርት ላይ እጅግ ታጋሽ ነበሩ። ለዚህም ማሳያ የሚሆነው መምህራቸው ሐሪስ ኢብኑ ሚስኪን እንዲማር ባልፈቀደላቸው ጊዜ፣ ደጃፍ ላይ ተደብቀው በመቀመጥ ድምፅ እየሰሙ ሐዲሶችን መዝግበዋል።
### 4. የሐዲስ ሊቃውንት ስለሳቸው ምን ይላሉ?
* ኢማሙ አዝ–ዘሀቢ፦ "ኢማሙ ነሳኢ ከኢማሙ ሙስሊም የበለጠ የሐዲስ ጥበቃ (ሒፍዝ) ችሎታ አላቸው" በማለት መስክረውላቸዋል።
* ጥብቅ መመሪያ፦ ሐዲሶችን በመቀበልና ሰዎችን በመመዘን (ጀርህ ወተዕዲል) ላይ ከሁሉም የበለጠ ጥብቅ ነበሩ። የእሳቸው መስፈርት ከኢማሙ ቡኻሪና ሙስሊም መስፈርት የበለጠ ጠንካራ እንደነበር ይነገራል።
### 5. ዝነኛ ሥራዎቻቸው
* አል-ሙጅተባ (ሱነን አል-ነሳኢ)፦ ከስድስቱ ታላላቅ የሐዲስ መጽሐፍት አንዱ ሲሆን፣ ከሁለቱ ሶሒሆች (ቡካሪና ሙስሊም) ቀጥሎ ሰሒሕ ፣ደካማ ሐዲሶች በትንሹ የሚገኙበት ጥራት ያለው ኪታብ ነው።
* ሌሎችም እንደ "አስ-ሱነን አል-ኩብራ"፣ "ተፍሲር" እና "ፈዳኢሉ ሰሐባ" ያሉ ከ40 የሚልቁ ጠቃሚ ኪታቦችን አበርክተዋል።
በቀጣይ ክፍል 2፦ ስለ ኢማሙ ነሳኢ የሕይወት ፈተናዎችና ስለ አሟሟታቸው የሚቀርበውን ይጠብቁ።

​የታላቁ ዓሊም የኢማሙ ነሳኢይ የሕይወት ታሪክ (ክፍል 2)
​በዚህ ክፍል የኢማሙ ነሳኢይ የሐዲስ ሥራዎች፣ ኪታባቸው ያላቸው ተቀባይነትና በሕይወታቸው መጨረሻ ያጋጠማቸውን ፈተና በዝርዝር እንመለከታለን።
​1. የኢማሙ ነሳኢይ የሐዲስ መመዘኛ ጥብቅነት
​ኢማሙ ነሳኢይ ሐዲሶችን በመቀበል ረገድ እጅግ በጣም ጥብቅ ነበሩ።
​ሊቃውንት እንደሚናገሩት የሳቸው መመዘኛ (መስፈርት) ከኢማሙ ቡኻሪና ከኢማሙ ሙስሊም የበለጠ ጠንካራ ነበር። በዚህም ምክንያት በሳቸው ኪታብ ውስጥ የሚገኙ ደካማ ሐዲሶች በጣም ጥቂት ናቸው።
​2. የ"ሱነን አን-ነሳኢ" (አል-ሙጅተባ) ልዩ መገለጫዎች
​የዕውቀት ስብስብ፦ መጽሐፋቸው የሐዲስ ዘገባን (ኢስናድ) እና (ፊቅህ) በአንድ ላይ አጣምሮ የያዘ ድንቅ ሥራ ነው።
​ርዕሶች፦ ለሐዲሶቹ የሰጧቸው ርዕሶች የሳቸውን ጥልቅ የፊቅህ ዕውቀት የሚያሳዩና እጅግ ረቂቅ ናቸው።
​3. የኪታቡ አስ–ሱነን አን–ነሳኢይ ማብራሪያዎች (ሹሩሐት)
​መጽሐፋቸውን ካብራሩ ታላላቅ ኡለሞች መካከል፦
​ኢማሙ አስ-ሱዩጢ፦ "ዘህሩ አር-ሩባ" የተባለ ማብራሪያ ጽፈዋል።
​ሸይኽ ሙሐመድ አሊ አደም አል-ኢትዮጲ(ኢትዮጲያዊው ሸይኽ)፦ "ዘኺረቱል ዑቅባ" የተባለ በ28 ቅጾች የተዘጋጀ እጅግ ሰፊና ዘመናዊ ማብራሪያ የጻፉ ኢትዮጵያዊ ዓሊም ናቸው። ይህ ሥራ የኢማሙ ነሳኢን መጽሐፍ በማብራራት ረገድ የመጨረሻውና የተሟላው ሥራ ተደርጎ ይወሰዳል።
​4. የኢማሙ ነሳኢ የሕይወት ፈተና (ሚሕና)
​እንደማንኛውም ታላቅ ዓሊም ኢማሙ ነሳኢም በሕይወታቸው መጨረሻ ከባድ ፈተና አጋጥሟቸዋል።
​ምክንያቱ፦ ደማስቆ በገቡ ጊዜ ሰዎች ስለ ዐሊይ ቢን አቢ ጣሊብ (ረዲየሏሁ ዐንሁ) ያላቸው አመለካከት በመዛባቱ፣ እውነታውን ለማስተማር "አል-ኸሷኢስ" የተባለ መጽሐፍ ጻፉ። በዚህም ምክንያት መሃይማንና ስሜታቸውን ተከታዮች ጥቃት ሰነዘሩባቸው።
​ስለ ሶሐቦች ያላቸው አቋም፦ "እስልምና ቤት ቢሆን ሶሐቦች በሩ ናቸው፤ በሩን ያንኳኳ (ሶሐቦችን የነካ) ቤቱን ለመጉዳት የፈለገ ነው" በማለት ለሁሉም ነቢዩ ሰለሏሁ አለይሂ ወሰለም ባልደረቦች ያላቸውን ክብር ገልጸዋል።
​5. የኢማሙ ህልፈት
​በደረሰባቸው ድብደባና እንግልት ምክንያት በ303 ዓ.ም ወደ መካ ሲጓዙ በመንገድ ላይ (በፍልስጤም አካባቢ) ሕይወታቸው አልፏል። በዚህም የሰማዕትነት (ሸሂድ) ደረጃን አግኝተዋል ተብሎ ይታሰባል።
​ማጠቃለያ፦ ኢማሙ ነሳኢ ቢሞቱም፣ ስማቸውና ዕውቀታቸው ዛሬም ድረስ በመስጂዶች፣ በዩኒቨርሲቲዎችና በዓለም ዙሪያ ባሉ የዕውቀት መድረኮች ላይ እንደኖረ አለ።

የዙል ሂጃ የመጀመሪያዎቹ 10 ቀናት**
**ሸይኽ ሙሐመድ ኢብኑ ሳሊህ አል-ዑሰይሚን*ረሂመሁላህ* እንዲህ ይላሉ፦
** አንድ ሰው በረመዳን የመጨረሻ አስር ቀናት ውስጥ ሁለት ረከዓ ቢሰግድ እና ሌላ ሰው ደግሞ በዙል ሂጃ የመጀመሪያ አስር ቀናት ውስጥ ሁለት ረከዓ ቢሰግድ፣ የትኛው ይበልጣል? …፦
* በዙል ሂጃ የመጀመሪያ አስር ቀናት የተሰራው ስራ ይበልጣል።
* ይህ እውነታ ለብዙ ተራ ሰዎች (ዐዋም) ግልጽ ባይሆንም፣ በዕውቀት ባለቤቶች ዘንድ ግን የታወቀ ነው። ምክንያቱም በዙል ሂጃ የመጀመሪያዎቹ አስር ቀናት ውስጥ የሚሰሩ መልካም ስራዎች በአላህ ዘንድ ከየትኛውም ጊዜ በላይ ተወዳጅ ናቸው።
** የዕውቀት ባለቤቶች (ኡለማዎች) ይህንን የዙል ሂጃ ቀናት ታላቅነት ለህዝቡ ሊያስረዱና ሊያስታውሱ ይገባል። ምክንያቱም ብዙ ሰዎች ስለዚህ ጉዳይ ያላቸው ግንዛቤ አነስተኛ በመሆኑና ብዙም ስለማይዘከር (ስለማይነገር) ነው።"

​ጥያቄ፦ "ክቡር ዶክተር፣ አላህ መልካም ይዋልልዎትና፤ በሀዲሰል ቁድሲ ላይ እንደመጣው 'ሀርወላ' (ፈጣን እርምጃ/ሩጫ) የሚለውን ባህሪ ለአላህ እናጸድቃለን?"
​የሸይኽ ሳሊህ አል-ፈውዛን መልስ፦
"ወንድሞቼ ሆይ! ከእያንዳንዱ ቃል ተነስተን ለአላህ ባህሪ አንስጥ። ሀዲሶች አንዱ ሌላውን ይተረጉማሉ፣ አንዱ ሌላውን ያብራራሉ። በሀዲሱ ላይ የመጣው፦ '(ባሪያዬ) ወደ እኔ እየተራመደ ከመጣ፣ እኔ ወደ እርሱ እየሮጥኩ እመጣለሁ' የሚለው ቃል ትርጉሙ፤ አንተ ወደ አላህ የምትሄደው በእግርህ ነው ወይስ በስራህ? ወደ አላህ የምትሄደው በመልካም ስራህ ነው። ስለዚህ 'እየተራመደ ከመጣ' ማለት በመልካም ስራ ወደ እኔ ከተቃረበ ማለት ሲሆን፣ 'እየሮጥኩ እመጣለሁ' ማለት ደግሞ እኔ እሱን ለመርዳትና ምንዳውን ለመስጠት እፈጥናለሁ ማለት ነው።"
​ምንጭ፦ የዶክተር ሳሊህ አል-ፈውዛን ቻናል
​ርዕስ፦ ስለ 'ሀርወላ' ባህሪ ማብራሪያ
​ሊንክ፦ በዩቲዩብ ለመመልከት

ሰለፎች (ቀደምት ደጋግ አባቶች) የቢድዓ ባለቤቶችን ከመከራከር (ከሙናዘራ) የከለከሉት፤ አብዛኛው ተራ ሰውና ዝም ብሎ የሚነዳው
ህዝብ አብዛኛውን ጊዜ በዕውቀት ላይ ለተመሰረተ ማስረጃ እንደማይገዛ ስለሚያውቁ ነው። ይልቁንም ሰዎች የሚታለሉት ድምፁን ከፍ አድርጎ በሚጮኸውና ሁካታ በሚያበዛው አካል ነው፤ የዕውቀት ደረጃው በጣም ዝቅተኛ (ተራ) ቢሆንም እንኳ!! ከርሱ ጋር መከራከር ተከልክሏል።
ስለሆነም በዚህ በማህበራዊ ሚዲያ ላይ ውጥረት ባየለበት ዘመን
ከስሜታዊ ክርክሮች ራስን አርቆ እውነተኛ እውቀትን በመፈለግ ላይ ትኩረት ልናደርግ ይገባል።

فضيلة الشيخ صالح سندي
(ሸይኽ ሳሊህ አስ–ሲንዲ)  በዲን ጉዳይ ላይ(በተለይም በአላህ መገለጫ ባህሪያት) ግራ ለተጋባ ሰው መፍትሄ እንዲህ ሲሉ ይመክራሉ፦
"የአህለ ሱና ወልጀመዓ ሰዎች እንዲህ ይላሉ፦ 'የመገለጫ ባህሪያት (የሲፋት) ኑሱሶች በአንድ በኩል የታወቁ ሲሆኑ በሌላ በኩል ደግሞ የማይታወቁ ናቸው።' ይህ ንግግር ትርጉሙን ለመረዳት ለተቸገረና ግራ ለተጋባ ሰው እንደ መፍትሄ ሊቀርብ ይችላል። እንዲህ ያለ ሰው ዝም ሊል፣ ከዕውቀት ውጭ ከመናገር ሊቆጠብና ዕውቀቱን ወደ ባለቤቱ (ወደ አላህ) ሊመልስ ይገባዋል።
በሙስነድ ኢማም አህመድና በሌሎችም ዘንድ በሶሂህ ሰነድ እንደመጣው ነብዩ (ﷺ) እንዲህ ብለዋል፦
إنَّ القرآنَ لم ينزلْ لتَضرِبوا بعضَه ببعضٍ ، ولكن يُصدِّقُ بعضُه بعضًا ، فما عرفتُم منه فاعمَلوا به ، وما تشابه عليكم فآمِنوا به

'የአላህ ኪታብ (ቁርአን) የወረደው አንዱ ሌላውን የሚያረጋግጥ ሆኖ ነው፤ ስለዚህ አንዱን ክፍል በሌላው አታስተባብሉ። ከእርሱ ያወቃችሁትን ተግብሩት፤ ያላወቃችሁትን (ያልተገለፀላችሁን) ግን ዕውቀቱን ወደ ባለቤቱ(ወደ አላህ) መልሱ።'
ኢማም አል-ቡኻሪም ይህንን ሐዲስ 'ኸልቁ አፍዓሊል ዒባድ' በተሰኘው መጽሐፋቸው ላይ ከዘገቡት በኋላ እንዲህ ብለዋል፦ 'ማንኛውም ነገር ያለተገለፀለት (አሻሚ የሆኑበት) ሰው ዕውቀቱን ወደ ባለቤቱ (ወደ አላህ) ቢመልስ የተሻለ ነው።'
ስለዚህ አንድ ነገር ግራ ካጋባህ በጠቅላላው አምነህ ተቀበል፤ ዕውቀቱን ግን ሁሉንም ለሚያውቀው ጌታ ተው። 'አላህ በዚህ የፈለገውን እርሱ ያውቃል' በል።"
ስለዚህም በዲን ውስጥ ያልገባንን ወይም ግራ የተጋባንበትን ነገር በግምት ከመተርጎም ይልቅ፤ "አላህ ያውቃል" ብሎ ማለፍ የሠለፎች መንገድ ነው።

## 📌 የኢማም ኢብኑ ማጃህ የህይወት ታሪክ (ክፍል 1)
በሸይኽ ዶ/ር ዐዚዝ ኢብኑ ፈርሃን ከተላለፈው ትምህርት የተወሰደ
### 1. ውልደት እና አስተዳደግ (ስለ ኢማሙ ማስተዋወቂያ)
* ሙሉ ስማቸው፡ ታላቁ የሐዲስ አዋቂ አቡ አብዲላህ ሙሐመድ ኢብኑ የዚድ ኢብኑ ማጃህ አል-ቀዝዊኒ ይባላሉ።
* "ማጃህ" (ماجه) ማለት፡ የአባታቸው ወይም የአያታቸው ቅጽል ስም ሲሆን፥ የአረብኛ ቃል አይደለም።
* ውልደት፡ በ209 ሂጅሪያ "ቂዝዊን" በተባለች ከተማ ተወለዱ (ይህች ከተማ በዑስማን ኢብኑ ዓፋን ዘመን የተከፈተች ናት)።
* የእውቀት አካባቢ፡ ኢማሙ ያደጉት የሐዲስ እውቀት በጣም በተስፋፋበት ማህበረሰብ ውስጥ ሲሆን፥ ቁርአንንም በለጋ እድሜያቸው ሀፍዘዋል።
### 2. እውቀትን ፍለጋ ያደረጉት ጉዞ (አል-ሪህላህ)
* የጉዞው አስፈላጊነት፡ የኡለማዎችን ፈለግ በመከተል እውቀትን ፍለጋ ከሀገር ሀገር ተጉዘዋል። ይህም ከተለያዩ መሻይኾች ለመማር፣ ስነ-ምግባርንና የእውቀት አቀባበልን ለመቅሰም ረድቷቸዋል።
* የተጓዙባቸው ሀገራት፡ ኢማም ኢብኑ ማጃህ እውቀትን በመፈለግ ከ15 ዓመታት በላይ አሳልፈዋል። በዚህም ኹራሳን፣ በስራህ፣ ኩፋ፣ ባግዳድ፣ ደማስቆ፣ ግብፅ እና የሂጃዝ አካባቢዎችን (መካና መዲናን) ጎብኝተዋል።
### 3. መሻይኾቻቸው እና ተማሪዎቻቸው
* ታዋቂ መሻይኾች ፦ ዓሊ ቢን ሙሀመድ አጥ-ጠናፊሲ፣ ሙሀመድ ቢን አል-ሙሰና፣ አቡ በክር ኢብኑ አቢ ሸይባህ እና ኢብራሂም ቢን አል-ሙንዚር ይገኙበታል።
* ተማሪዎቻቸው፡ ከረጅም ጉዞ በኋላ ወደ ቀዝዊን ሲመለሱ፥ እውቀትን ፍለጋ ተማሪዎች ከየአቅጣጫው ወደሳቸው ይመጡ ነበር። ከነዚህም መካከል ዓሊ ቢን ሰዒድ አል-ገዳኒ እና አህመድ ቢን ኢብራሂም አል-ቀዝዊኒ ይጠቀሳሉ።
### 4. ከፍተኛ ሰነድ (አል-ኢስናድ አል-ዓሊ) ላይ የነበራቸው ጉጉት
* ከፍተኛ ሰነድ ማለት፡ በሐዲስ ዘጋቢው እና በነብዩ (ﷺ) መካከል ያሉትን ዘጋቢዎች ቁጥር ማሳነስ ማለት ነው።
* ሱናን ኢብኑ ማጃህ፡ ኢማሙ 5 ባለ ሶስት ደረጃ (ሱላሲያት) የሆኑ ከፍተኛ ሰነዶችን አግኝተው ነበር። ነገር ግን በእነዚህ ሰነዶች ውስጥ የነበሩት ሸይኻቸው "ጁባራህ ኢብኑ አል-ሙገሊስ" በሐዲስ ምሁራን ዘንድ ደካማ (ዶዒፍ) በመባላቸው የሰነዱ ጥንካሬ ላይ ተጽዕኖ አሳድሯል። ይሁን እንጂ የሐዲሶቹ ጥቅስ (መትን) በትክክል ሰሒህ ሲሆን በሌላ ሰነድ ተዘግቧል።
* የኢብኑ ማጃህ መምህር የሆኑት ሂሻም ቢን ዓማር መዲና ወደሚገኘው የኢማም ማሊክ መጅሊስ በመሄድ፥ በኢማም ማሊክ ዘንድ የተለመደውን "አንብብልኝ" የሚለውን አካሄድ በመጣስ "ሀዲስ ንገረኝ" ብለው አጥብቀው ለመኑ።
​5. አስተማሪ ታሪክ፡ የሂሻም ቢን ዓማር እና የኢማም ማሊክ ታሪክ

* ኢማም ማሊክም በሂሻም መውተፍተፍ ተቆጥተው አገልጋያቸውን 15 ጅራፍ እንዲገርፈው አዘዙ። ነገር ግን የሂሻምን እውነተኛ ፍላጎትና እውቀትን ለማግኘት ያደረገውን መስዋዕትነት (አባቱ እሱን ለማስተማር ቤቱን እንደሸጠ) ሲረዱ፥ ኢማም ማሊክ ለግርፋቱ ማካካሻ ይሆን ዘንድ 15 ሐዲሶችን በቀጥታ ነገሩት። ሂሻምም በደስታ "እባክዎን ጨምረው ይግረፉኝና ሐዲስ ይጨምሩልኝ" ማለቱንና ኢማም ማሊክም መሳቃቸውን የሚገልጽ ድንቅ ታሪክ ነው።
*ይህ የኢማሙ ታሪክ የመጀመሪያው ክፍል ሲሆን፥ በሚቀጥለው ክፍል ስለ እውቀት ቅርሶቻቸውና ስላጋጠሟቸው ክስተቶች ይቀጥላል።*

> " (ኡድሂያ) ማቅረብ የፈለገ ሰው የዙልሒጃ ወር ጨረቃ ከታየች ጀምሮ መሥዋዕቱን እስኪያርድ ድረስ ከፀጉሩ፣ ከጥፍሩም ሆነ ከቆዳው ምንም ነገር ላለመውሰድ (ላይቆርጥ) ይደነገግለታል። ይህ የሆነው ቡኻሪን ሳይጨምር ሌሎች የሐዲስ ሊቃውንት (ጀማዓህ) ከአሥማእ ቢንት አቢ በክር — አላህ መልካም ሥራቸውን ይውደድላቸውና — ባስተላለፉት ሐዲስ የአላህ መልክተኛ (ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም) እንዲህ ስላሉ ነው፦ «የዙልሒጃን ጨረቃ ካያችሁና ከእናንተ መካከል አንዱ መሥዋዕት ማረድ ከፈለገ ከፀጉሩና ከጥፍሩ (መቁረጥ) ይቆጠብ።»
> በአቡ ዳውድ፣ በሙስሊምና በነሳኢይ ዘገባ ደግሞ ቃሉ እንዲህ ይላል፦ «የሚያርደው መሥዋዕት ያለው ሰው የዙልሒጃ ጨረቃ ከታየች መሥዋዕቱን እስኪያርድ ድረስ ከፀጉሩም ሆነ ከጥፍሩ ምንም ነገር አያስወግድ።»
> ይህም (ከመቁረጥ የመቆጠብ ግዴታ) መሥዋዕቱን ራሱ በገዛ እጁ አረደውም ወይም ሌላ ሰውን እንዲያርድለት ቢወክልም ለሁለቱም እኩል ይሠራል፤ ነገር ግን መሥዋዕት የሚታረድለት (በቤተሰብ ውስጥ አባወራው ሲያርድለት አብሮ የሚካተተው) ሰው ይህንን ማድረግ አይደነገግለትም፤ ምክንያቱም በዚህ ዙሪያ የመጣ ምንም ማስረጃ የለምና። ይህ (ከፀጉርና ጥፍር መቆጠብ) ‘ኢሕራም’ (ለሐጅ ወይም ለዑምራ የሚደረግ ዕገዳ) ተብሎ አይጠራም። ‘ሙሕሪም’ (ኢሕራም ላይ ያለ ሰው) የሚባለውማ ለሐጅ፣ ለዑምራ ወይም ለሁለቱም ኢሕራም ያደረገው ሰው ብቻ ነው።"
> — *“ፈታዋ አል-ለጅናህ አድ-ዳኢማህ”* (ቅጽ 11፣ ገጽ 397-398) የተወሰደ።
>

### 📌 የኢማም ኢብኑ ማጃህ የሕይወት ታሪክ (ክፍል ሁለት)
ይህ ጽሑፍ በዶክተር ዐዚዝ ኢብኑ ፈርሃን (አላህ ይጠብቃቸው) ከቀረበው ጠቃሚ የቪዲዮ ትምህርት የተወሰደ ሲሆን፥ የዚህን ታላቅ የሐዲስ ሊቅ የዒልም ደረጃና "ሱነን" የተሰኘውን ድንቅ መጽሐፋቸውን ይዳስሳል።
#### 🔹 መግቢያና ማስታወሻ፡ የዑለማኦችን ታሪክ ለምን እናነባለን?
* የቀደሙ የኡማችንን ሊቃውንት (ሰለፎችን) ታሪክ የምናነበው ለታሪክ ወሬ ብቻ ሳይሆን፥ ከሕይወታቸው ትምህርትና ምክር ለመውሰድ ነው።
* ኡማው በዚህ ዘመን አርአያ የሚሆኑ ሰዎችን አጥብቆ ይፈልጋል። መልካም ሰዎችን ለመምሰል መጣር ደግሞ የስኬት መንገድ ነው።
* አሁን ባለንበት ክፍት የዲጂታል ዓለም ውስጥ፥ የእነዚህን ታላላቅ የጨለማ መብራቶች ስም ማደስና ማውሳት የሁላችንም ኃላፊነት ሊሆን ይገባል።
### 📑 የቪዲዮው ዋና ዋና አበይት ነጥቦች (ማጠቃለያ)፦
#### 1️⃣ ታላላቅ ሊቃውንት ለኢማም ኢብኑ ማጃህ የሰጡት ምስክርነትና ውዳሴ
የእስልምና ሊቃውንት በሙሉ በኢማሙ ሐፊዝነት (ሐዲስ አጥኚነት)፣ መሪነትና ታማኝነት ላይ ተስማምተዋል፤ ከእነዚህም መካከል፦
* ኢብኑ ኺልካን፦ "በሐዲስ እውቀትና ከእሱ ጋር በተያያዙ ጥናት ሁሉ ዙሪያ መሪ (ኢማም) ነበሩ"።
* አቡ ያዕላ አል-ኸሊሊ፦ "ታማኝ፣ ታላቅ፣ በሁሉም ዘንድ ተቀባይነት ያላቸው፣ በማስረጃነት የሚጠቀሱ እና ጥልቅ የሐዲስ እውቀትና ሂፍዝ የነበራቸው ናቸው"።
* ኢማም አዝ-ዘሀቢ፦ "ኢብኑ ማጃህ ሐፊዝ፣ የሐዲስን ጥራትና ጉድለት መርማሪ (ናቂድ)፣ እውነተኛና ሰፊ እውቀት የነበራቸው ሰው ነበሩ"።
* ኢብኑ ከሲር፦ "የእሳቸው የሱነን ኪታብ ለዕውቀታቸው፣ ለተግባራቸው፣ ለጥልቀታቸው፣ ለሰፊ እይታቸው እንዲሁም በኡሱልም ሆነ በፉሩዕ የነቢዩን ﷺ ሱና በጥብቅ የተከተሉ ለመሆናቸው ትልቅ ማረጋገጫ ነው"。
#### 2️⃣ የኢማሙ የጠፉ የዒልም ቅርሶች
የኢማሙ የፅሁፍ ሥራዎች በ"ሱነን" ላይ ብቻ የተገደቡ አልነበሩም፤ ነገር ግን በታሪክ አጋጣሚዎችና በፈተናዎች ምክንያት አብዛኞቹ ጠፍተዋል፤ ከእነዚህም መካከል፦
* የቁርዓን ተፍሲር (تفسير القرآن)፦ ኢብኑ ከሲር "በጣም ሰፊና የተሟላ ተፍሲር" ሲሉ ገልጸውታል፤ ነገር ግን በአሁኑ ጊዜ አይገኝም።
* የታሪክ መጽሐፍ (كتاب التاريخ)፦ ኢብኑ ኺልካን "በጣም ማራኪ የታሪክ መጽሐፍ" በማለት የገለጹት ሲሆን ይህም ጠፍቷል።
* *ጠቃሚ ማስታወሻ፡* አንዳንድ ጊዜ የዑለማኦች መጽሐፍት እንዲጠፉ ምክንያት ከሚሆኑት ነገሮች አንዱ ወራሾች የመጽሐፍቱን ዋጋ አለማወቃቸው ነው።
#### 3️⃣ "ሱነን ኢብኑ ማጃህ" እና በስድስቱ መጽሐፍት (ኩቱብ አስ-ሲታህ) ውስጥ ያለው ደረጃ
* የኋለኞቹ ኡለማዎች "ሱነን ኢብኑ ማጃህ" ስድስተኛው ተጠቃሽ የሐዲስ መጽሐፍ ሆኖ እንዲመደብ ተስማምተዋል።
* በውስጡ የያዛቸው ተጨማሪ ሐዲሶች (ዘዋኢድ) በመብዛታቸው ምክንያት የምስራቁ ዓለም ሊቃውንት ከኢማም ማሊክ "ሙወጣእ" አስበልጠውታል۔
* የመጽሐፉ ልዩ ባህሪያት (የኢብኑ ጣሂር አል-መቅዲሲ ምስክርነት)፦ አስደናቂ አደረጃጀት ያለው፣ ብዙ ምዕራፎችን የያዘና አላስፈላጊ ድግግሞሾች የሌሉበት መጽሐፍ ነው።
* የተራቀቀ የሐዲስ አሰናሰል ጥበብ፦ ኢማሙ መጽሐፋቸውን የጀመሩት "የነቢዩን ﷺ ሱና መከተልና በእሱ መስራት ግዴታ መሆኑን" በሚያሳይ ምዕራፍ ነው፤ በመቀጠል የዓቂዳ (የእምነት) ምዕራፎችን፣ ቀጥሎም የሰሃባዎችን ደረጃ አስከትለዋል።
#### 📊 ሱነን ኢብኑ ማጃህ በቁጥር ሲገለጽ፦
* መጽሐፉ መግቢያና 37 ዋና ዋና ክፍሎችን (ኪታብ) ይዟል።
* በአጠቃላይ 1,500 ምዕራፎችን (ባብ) ይዟል።
* 4,341 ሐዲሶችን በአጠቃላይ አቅፏል።
* ከሌሎቹ አምስት የሐዲስ መጽሐፍት ጋር በ3,002 ሐዲሶች ላይ የሚገናኝ ሲሆን፥ እሳቸው ብቻቸውን የዘገቧቸው (ዘዋኢድ) 1,339 ሐዲሶች ናቸው፤ ከእነዚህም ውስጥ በመቶዎች የሚቆጠሩት ሶሂህ (ትክክለኛ) እና ሐሰን (መልካም) የሰነድ ደረጃ ያላቸው ናቸው።
* መጽሐፉ በብዙ ሊቃውንት ሰፊ ማብራሪያ (ሸርህ) ተደርጎለታል (ለምሳሌ፡ የኢብኑል ሙለቂን፣ የሲዩጢ እና የሲንዲ ሸርሆች)።
#### 4️⃣ የሕይወት ማጠቃለያና ሕልፈት
* በሐዲስ አገልግሎት፣ በማስተማርና በመጽሐፍ ዝግጅት ባሳለፉት ታላቅ ሕይወት ማብቂያ ላይ፥ ኢማሙ (በሂጅሪያ) በረመዳን ወር 23 ቀን 273 ዓ.ሂ ሰኞ ዕለት አርፈው ማክሰኞ ተቀብረዋል።
* በወቅቱ የነበሩ ገጣሚዎች የእሳቸውን መሞት ተከትሎ የእውቀት ምሰሶ መናጋቱን የሚገልጹ ልብ የሚነኩ የሀዘን ግጥሞችን ገጥመውላቸዋል።
🔗 ሙሉ ቪዲዮውን ለማዳመጥና ለመጠቀም ሊንኩን ይጫኑ፦ https://youtu.be/BtUTrX1b3_Q