Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
β€4π2π1
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda.... Https://t.me/tarixi_dunyo
ANQARA 1402: BIR KUNLIK JANG, O'N YILLIK OQIBAT
Temur hammasini nazorat qildi. Boyazid esa β belgilangan joyga faqat kelib qoldi.
1402-yil, 19-iyul. Kech kechqurun. Chubuk vodiysi, Anqara yaqini.
Boyazid o'z chodirida o'tirgan. Uning atrofida β generallari. Ular xarita ustiga egilgan. Xaritada β ertangi jang joyi.
Bir general dedi: "Sulton, suv yo'q. Askarlar chanqoq. Ot-ulovlar holdan toygan. Bir kun kutaylik."
Boyazid bosh ko'tardi. U dedi: "Biz kutmaymiz. Ertaga jang."
Bu qaror β tarixni o'zgartirdi.
MAYDON: KIM TANLADI, KIM YUTDI?
Harbiy tarixda bir qoida bor: maydon tanlagan β yarim g'alaba qilgan.
Temur jang maydonni tanladi. Boyazid esa β Temur tanlagan maydonga keldi. Bu β birinchi xato.
Chubuk vodiysi β Anqaraning shimoli-sharqida. Keng tekislik. Ikki tomondan tepalik. O'rtada β tekis yer. Turk-Mo'g'ul otliq qo'shinlari uchun β ideal. Temur bu yerni bejiz tanlamadi.
Va suv. Vodiyning barcha ariqlarini, quduqlarini Temur oldindan nazorat qildi. Boyazid armiyasi kelganida β ichimlik suvi yo'q.
Iyulning o'rtasi. O'rta Anadolu. 38-40 gradus issiq. Boyazidning 85,000-120,000 askari β suvsiz. Bir kecha o'tdi. Askarlar chanqadi. Otlar holdan toydi. Jangchilar tuni bilan uxlay olmadi β issiq, chanqoqlik, tashvish.
Temurning askarlari? Ular suv ichib, dam oldi. Ertangi jangga tayyorlandi.
Bu β psixologik urush. Bitta o'q otilmasdan β Boyazid armiyasi allaqachon zaif edi.
IKKI ARMIYA: KIM KIMDAN KUCHLI EDI?
TEMURNING ARMIYASI
Temur qo'shini β 30 yillik urushda chiniqgan jangovar mashinΠ° edi.
Asosiy qism β mo'g'ul-turk otliq askarlari. Engil otliqlar β tez, harakatchan, uzoqdan o'q otuvchi. Og'ir otliqlar β to'g'ridan-to'g'ri zarba uchun. Ular bir-biri bilan muvofiqlashgan. Bu β o'n yillik mashq natijasi.
Temurning maxsus quroli β jangovar fillar. Hindiston yurishidan olib kelgan. 32 ta fil. Ular tushlarida qilichlar bilan jihozlangan β filbonlar β tomonidan boshqariladi. Fil β ot uchun dahshat. Ot filni ko'rsa β qochadi. Bu psixologik qurol edi.
Temurning armiyasi soni β tarixchilar tortishadi. 140,000 dan 200,000 gacha. Aniq raqam noma'lum. Ammo Boyaziddan ko'p β bu aniq.
Va eng muhimi β tajriba. Temurning generallari o'nlab yirik janglardan o'tgan. Ular qo'rqmasdi. Ular taktikani bilishar edi. Ular Temurga ishonishardi.
BOYAZIDNING ARMIYASI
Boyazid armiyasi β sifat jihatdan ikki qismga bo'lingan. Va bu bo'linish β jangning taqdirini hal qildi.
Birinchi qism β sadoqatli qo'shin.
Yenicharlar β Boyazidning oltin zaxirasi. Piyoda elita askarlar. Ular bolaliklaridan harbiy tarbiya olgan. Faqat jang uchun yashagan. Ular shafqatsiz, intizomli, Boyazidga so'zsiz sodiq edi. Jang maydonida β ular ohirigacha kurashardi.
Serbiya otliq qo'shini β Stefan Lazarevich boshchiligida. 5,000-10,000 serb jangchi. Ular Boyazidga feodal majburiyat asosida Ρ izmat qilardi. Ammo ular professional, tajribali va sadoqatli edi.
Ikkinchi qism β ishonchsiz qo'shin.
Anatoliya turkman askarlari β Karamanlar, Germionliklar, Aydinliklar va boshqa beyliklardan.
Boyazid ularni majburan o'z armiyasiga qo'shgan edi. Ular Boyazidni sevmasdi. Ular o'z beyliklarini xohlashardi β mustaqil. Va Temur bu beylik rahbarlariga xat yozgan edi: "Agar menga o'tsangiz β beyliklaringizni qaytaraman."
Bu xatlar o'z ishini qilgan edi. Jang boshlanishidan oldin β ko'plab turkman askarlari ichida ikkilanish bor edi.
Boyazid bu xavfni bilardimi? Bilardi. Ammo nima qila olardi? Ishonchsiz askarlarni uyiga yuborsang β armiya kichrayadi. Ushlab tursang β xiyonat xavfi.
U ushlab turdi. Va xiyonat keldi.
JANG KUNI: 20-IYUL 1402
TONGDAN TO'QQIZGACHA: SAFLAR QURILDI
Tong yorishdi. Ikki armiya bir-biriga qarab saflandi.
Temurning saflanishi β klassik mo'g'ul uch qatlam taktikasi:
Markazda β og'ir piyoda va otliq askarlar. Ularning orqasida β fillar. Fillar β zaxira kuch, psixologik qurol.
Chap qanotda β Mironshoh o'g'li Mirzo Muhammad Sulton. Kuchli otliq qo'shin.
O'ng qanotda β Shahrux va boshqa temuriy shahzodalar. Yana kuchli otliq.
Temur hammasini nazorat qildi. Boyazid esa β belgilangan joyga faqat kelib qoldi.
1402-yil, 19-iyul. Kech kechqurun. Chubuk vodiysi, Anqara yaqini.
Boyazid o'z chodirida o'tirgan. Uning atrofida β generallari. Ular xarita ustiga egilgan. Xaritada β ertangi jang joyi.
Bir general dedi: "Sulton, suv yo'q. Askarlar chanqoq. Ot-ulovlar holdan toygan. Bir kun kutaylik."
Boyazid bosh ko'tardi. U dedi: "Biz kutmaymiz. Ertaga jang."
Bu qaror β tarixni o'zgartirdi.
MAYDON: KIM TANLADI, KIM YUTDI?
Harbiy tarixda bir qoida bor: maydon tanlagan β yarim g'alaba qilgan.
Temur jang maydonni tanladi. Boyazid esa β Temur tanlagan maydonga keldi. Bu β birinchi xato.
Chubuk vodiysi β Anqaraning shimoli-sharqida. Keng tekislik. Ikki tomondan tepalik. O'rtada β tekis yer. Turk-Mo'g'ul otliq qo'shinlari uchun β ideal. Temur bu yerni bejiz tanlamadi.
Va suv. Vodiyning barcha ariqlarini, quduqlarini Temur oldindan nazorat qildi. Boyazid armiyasi kelganida β ichimlik suvi yo'q.
Iyulning o'rtasi. O'rta Anadolu. 38-40 gradus issiq. Boyazidning 85,000-120,000 askari β suvsiz. Bir kecha o'tdi. Askarlar chanqadi. Otlar holdan toydi. Jangchilar tuni bilan uxlay olmadi β issiq, chanqoqlik, tashvish.
Temurning askarlari? Ular suv ichib, dam oldi. Ertangi jangga tayyorlandi.
Bu β psixologik urush. Bitta o'q otilmasdan β Boyazid armiyasi allaqachon zaif edi.
IKKI ARMIYA: KIM KIMDAN KUCHLI EDI?
TEMURNING ARMIYASI
Temur qo'shini β 30 yillik urushda chiniqgan jangovar mashinΠ° edi.
Asosiy qism β mo'g'ul-turk otliq askarlari. Engil otliqlar β tez, harakatchan, uzoqdan o'q otuvchi. Og'ir otliqlar β to'g'ridan-to'g'ri zarba uchun. Ular bir-biri bilan muvofiqlashgan. Bu β o'n yillik mashq natijasi.
Temurning maxsus quroli β jangovar fillar. Hindiston yurishidan olib kelgan. 32 ta fil. Ular tushlarida qilichlar bilan jihozlangan β filbonlar β tomonidan boshqariladi. Fil β ot uchun dahshat. Ot filni ko'rsa β qochadi. Bu psixologik qurol edi.
Temurning armiyasi soni β tarixchilar tortishadi. 140,000 dan 200,000 gacha. Aniq raqam noma'lum. Ammo Boyaziddan ko'p β bu aniq.
Va eng muhimi β tajriba. Temurning generallari o'nlab yirik janglardan o'tgan. Ular qo'rqmasdi. Ular taktikani bilishar edi. Ular Temurga ishonishardi.
BOYAZIDNING ARMIYASI
Boyazid armiyasi β sifat jihatdan ikki qismga bo'lingan. Va bu bo'linish β jangning taqdirini hal qildi.
Birinchi qism β sadoqatli qo'shin.
Yenicharlar β Boyazidning oltin zaxirasi. Piyoda elita askarlar. Ular bolaliklaridan harbiy tarbiya olgan. Faqat jang uchun yashagan. Ular shafqatsiz, intizomli, Boyazidga so'zsiz sodiq edi. Jang maydonida β ular ohirigacha kurashardi.
Serbiya otliq qo'shini β Stefan Lazarevich boshchiligida. 5,000-10,000 serb jangchi. Ular Boyazidga feodal majburiyat asosida Ρ izmat qilardi. Ammo ular professional, tajribali va sadoqatli edi.
Ikkinchi qism β ishonchsiz qo'shin.
Anatoliya turkman askarlari β Karamanlar, Germionliklar, Aydinliklar va boshqa beyliklardan.
Boyazid ularni majburan o'z armiyasiga qo'shgan edi. Ular Boyazidni sevmasdi. Ular o'z beyliklarini xohlashardi β mustaqil. Va Temur bu beylik rahbarlariga xat yozgan edi: "Agar menga o'tsangiz β beyliklaringizni qaytaraman."
Bu xatlar o'z ishini qilgan edi. Jang boshlanishidan oldin β ko'plab turkman askarlari ichida ikkilanish bor edi.
Boyazid bu xavfni bilardimi? Bilardi. Ammo nima qila olardi? Ishonchsiz askarlarni uyiga yuborsang β armiya kichrayadi. Ushlab tursang β xiyonat xavfi.
U ushlab turdi. Va xiyonat keldi.
JANG KUNI: 20-IYUL 1402
TONGDAN TO'QQIZGACHA: SAFLAR QURILDI
Tong yorishdi. Ikki armiya bir-biriga qarab saflandi.
Temurning saflanishi β klassik mo'g'ul uch qatlam taktikasi:
Markazda β og'ir piyoda va otliq askarlar. Ularning orqasida β fillar. Fillar β zaxira kuch, psixologik qurol.
Chap qanotda β Mironshoh o'g'li Mirzo Muhammad Sulton. Kuchli otliq qo'shin.
O'ng qanotda β Shahrux va boshqa temuriy shahzodalar. Yana kuchli otliq.
Telegram
Dunyo TarixiπΊ
Qiziqarli maΚΌlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
β€4π1π₯1π1
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda.... Https://t.me/tarixi_dunyo
Va eng oldinda β engil otliqlar. Ularning vazifasi: dushman safiga yaqinlashib o'q yog'dirish, keyin orqaga qochish. Dushman quvsa β ularni Temurning asosiy saflariga tortib kelish. Klassik "yolg'on chekinish" taktikasi β mo'g'ullar asrlar davomida ishlatgan.
Boyazidning saflanishi:
O'ng qanotda β Anatoliya turkman askarlari. SΓΌlaymon Chelabi β Boyazidning o'g'li β boshchiligida.
Chap qanotda β yana Anatoliya askarlari. Mehmed Chelabi boshchiligida.
Markazda β yenicharlar va Boyazidning shaxsiy qo'riqchilar. Eng ishonchli qism.
Orqada β serb otliqlari β zaxira sifatida.
Boyazid o'zi β markazda, tepalikda. U butun jangni ko'ra olar edi.
O'N BIRDAN TUSHGACHA: BIRINCHI ZARBA
Temur birinchi harakatni qildi. U engil otliqlarni β o'q otuvchi β Boyazid safiga qarshi yubordi.
Minglab otliq jangchilar Boyazid safiga yaqinlashdi. O'q yog'dira boshladi. Boyazid askarlari qalqon ko'tardi, o'q bilan javob berdi.
Bu β haqiqiy hujum emas edi. Bu β sinov edi. Temur Boyazid qanday javob berishini ko'rmoqchi edi.
Boyazid qaradi. O'ng qanotdagi Anatoliya askarlari β g'azablandi. "Hujum qilamiz" β dedi ba'zi komandirlar.
Boyazid ruxsat bermadi. "Saflarda turing."
Temurning engil otliqlari β taxminan bir soat o'q yog'dirgandan keyin β orqaga qaytdi. Ular ataylab sekin qaytdi. "Biz qochayapmiz β quvib keling."
Boyazidning o'ng qanoti β Anatoliya askarlari β chidamadi. Ular quvishga otildi.
Bu β Temur kutgan narsa edi.
TUSHDAN KEYIN: HAL QILUVCHI DAQIQA
O'ng qanotdagi Anatoliya askarlari Temurning engil otliqlari ortidan ketdi. Ular Temurning asosiy saflariga yaqinlashdi.
Va to'xtadilar.
Ular qarashdi β oldida Temurning asosiy qo'shini. Ortida β Boyazid safidan ajralib qolgan. Ular qo'lga tushgan edi β aslida.
Ammo keyin β kutilmagan narsa sodir bo'ldi.
Anatoliya askarlarining ko'pchiligi qurollarini pastga tushirdi. Ular Temur askarlariga yaqinlashdi. Ular tomoniga o'tdi.
Xiyonat β ochiq, ommaviy, dahshatli.
Boyazid bu manzarani tepalikdan ko'rdi. Uning o'ng qanoti β yo'qoldi. Yuzlab, minglab askar β dushmanga o'tdi yoki qochdi.
Xuddi shu vaqt β chap qanotda ham xuddi shu narsa sodir bo'ldi. Mehmed Chelabi boshchiligidagi chap qanot Anatoliya askarlari ham β qochdi yoki Temurga o'tdi.
Bir soat ichida β Boyazidning ikki qanoti yo'q bo'ldi.
TEMURNING QANOTLARI YOPILDI
Temur bu lahzani kutgan edi. Uning buyrug'i bor edi β xiyonat boshlanishi bilan nima qilish kerakligi.
Chap va o'ng qanotlar β bir vaqtda β katta yoy shaklida oldinga otilib chiqdi. Ular Boyazidning markazini β yenicharlarni va serblarni β o'rab olishga kirishdi.
Bu β klassik qurshov harakati. Qisqacha: Hannibal Kannada qilgan narsani Temur Anqarada qildi. Dushman markazini qanotlar bilan o'rab olish. Ularni hamma tomondan qisib olish.
Boyazidning markazi β yenicharlar β bu harakatni ko'rdi. Ular qochib ketmadi. Ular saflandi. Ular jang qilishga qaror qildi.
Bu β yenicharlarning buyukligi edi. Ular bilishardi β qurshov bo'ldi. Ular bilishardi β g'alaba mumkin emas. Ammo ular qochmadi.
FILLAR SAHΠAGA CHIQDI
Temur fillarni o'rtaga yubordi.
32 ta fil β katta, dahshatli, baqiruvchi β Boyazid markaziga qarab yurdi. Ularning ustida β yoy otuvchi va nayza ko'taruvchi jangchilar.
Yenicharlarning otlari β fillarni ko'rdi. Va qochdi. Ot β fil oldida turolmaydi. Bu insting. Minglab yillik evolyutsiya.
Otliq yenicharlar β otlarini nazorat qila olmadi. Otlar baqirib, orqaga qaytdi. Otliq saflar β buzildi.
Piyoda yenicharlar qoldi. Ular nayza va qilichlari bilan fillarga qarshi turishga harakat qildi. Ba'zilari filning oyog'ini kesishga urindi. Ammo bu β umidsiz kurash edi.
Temurning otliqlari atrofni o'ragan holda β piyoda yenicharlarni qirib o'ta boshladi.
SERBLARNING QAHRAMONLIGI
Bu dahshat orasida β bir qism boshqacha harakat qildi.
Serblar Temur otliqlari orasidan yo'l ochishga urindi. Stefan Lazarevich shaxsan jang qildi. Uning askarlari β qurshov orasida yo'l yordi.
Ular Boyazidni olib chiqolmadi. Ammo ular o'zlari omon qoldi β serblar jangdan chiqib, orqaga qaytishdi. Boyazidsiz.
Stefan Lazarevich keyinchalik aytdi: "Biz burchimizni ado etdik."
Boyazidning saflanishi:
O'ng qanotda β Anatoliya turkman askarlari. SΓΌlaymon Chelabi β Boyazidning o'g'li β boshchiligida.
Chap qanotda β yana Anatoliya askarlari. Mehmed Chelabi boshchiligida.
Markazda β yenicharlar va Boyazidning shaxsiy qo'riqchilar. Eng ishonchli qism.
Orqada β serb otliqlari β zaxira sifatida.
Boyazid o'zi β markazda, tepalikda. U butun jangni ko'ra olar edi.
O'N BIRDAN TUSHGACHA: BIRINCHI ZARBA
Temur birinchi harakatni qildi. U engil otliqlarni β o'q otuvchi β Boyazid safiga qarshi yubordi.
Minglab otliq jangchilar Boyazid safiga yaqinlashdi. O'q yog'dira boshladi. Boyazid askarlari qalqon ko'tardi, o'q bilan javob berdi.
Bu β haqiqiy hujum emas edi. Bu β sinov edi. Temur Boyazid qanday javob berishini ko'rmoqchi edi.
Boyazid qaradi. O'ng qanotdagi Anatoliya askarlari β g'azablandi. "Hujum qilamiz" β dedi ba'zi komandirlar.
Boyazid ruxsat bermadi. "Saflarda turing."
Temurning engil otliqlari β taxminan bir soat o'q yog'dirgandan keyin β orqaga qaytdi. Ular ataylab sekin qaytdi. "Biz qochayapmiz β quvib keling."
Boyazidning o'ng qanoti β Anatoliya askarlari β chidamadi. Ular quvishga otildi.
Bu β Temur kutgan narsa edi.
TUSHDAN KEYIN: HAL QILUVCHI DAQIQA
O'ng qanotdagi Anatoliya askarlari Temurning engil otliqlari ortidan ketdi. Ular Temurning asosiy saflariga yaqinlashdi.
Va to'xtadilar.
Ular qarashdi β oldida Temurning asosiy qo'shini. Ortida β Boyazid safidan ajralib qolgan. Ular qo'lga tushgan edi β aslida.
Ammo keyin β kutilmagan narsa sodir bo'ldi.
Anatoliya askarlarining ko'pchiligi qurollarini pastga tushirdi. Ular Temur askarlariga yaqinlashdi. Ular tomoniga o'tdi.
Xiyonat β ochiq, ommaviy, dahshatli.
Boyazid bu manzarani tepalikdan ko'rdi. Uning o'ng qanoti β yo'qoldi. Yuzlab, minglab askar β dushmanga o'tdi yoki qochdi.
Xuddi shu vaqt β chap qanotda ham xuddi shu narsa sodir bo'ldi. Mehmed Chelabi boshchiligidagi chap qanot Anatoliya askarlari ham β qochdi yoki Temurga o'tdi.
Bir soat ichida β Boyazidning ikki qanoti yo'q bo'ldi.
TEMURNING QANOTLARI YOPILDI
Temur bu lahzani kutgan edi. Uning buyrug'i bor edi β xiyonat boshlanishi bilan nima qilish kerakligi.
Chap va o'ng qanotlar β bir vaqtda β katta yoy shaklida oldinga otilib chiqdi. Ular Boyazidning markazini β yenicharlarni va serblarni β o'rab olishga kirishdi.
Bu β klassik qurshov harakati. Qisqacha: Hannibal Kannada qilgan narsani Temur Anqarada qildi. Dushman markazini qanotlar bilan o'rab olish. Ularni hamma tomondan qisib olish.
Boyazidning markazi β yenicharlar β bu harakatni ko'rdi. Ular qochib ketmadi. Ular saflandi. Ular jang qilishga qaror qildi.
Bu β yenicharlarning buyukligi edi. Ular bilishardi β qurshov bo'ldi. Ular bilishardi β g'alaba mumkin emas. Ammo ular qochmadi.
FILLAR SAHΠAGA CHIQDI
Temur fillarni o'rtaga yubordi.
32 ta fil β katta, dahshatli, baqiruvchi β Boyazid markaziga qarab yurdi. Ularning ustida β yoy otuvchi va nayza ko'taruvchi jangchilar.
Yenicharlarning otlari β fillarni ko'rdi. Va qochdi. Ot β fil oldida turolmaydi. Bu insting. Minglab yillik evolyutsiya.
Otliq yenicharlar β otlarini nazorat qila olmadi. Otlar baqirib, orqaga qaytdi. Otliq saflar β buzildi.
Piyoda yenicharlar qoldi. Ular nayza va qilichlari bilan fillarga qarshi turishga harakat qildi. Ba'zilari filning oyog'ini kesishga urindi. Ammo bu β umidsiz kurash edi.
Temurning otliqlari atrofni o'ragan holda β piyoda yenicharlarni qirib o'ta boshladi.
SERBLARNING QAHRAMONLIGI
Bu dahshat orasida β bir qism boshqacha harakat qildi.
Serblar Temur otliqlari orasidan yo'l ochishga urindi. Stefan Lazarevich shaxsan jang qildi. Uning askarlari β qurshov orasida yo'l yordi.
Ular Boyazidni olib chiqolmadi. Ammo ular o'zlari omon qoldi β serblar jangdan chiqib, orqaga qaytishdi. Boyazidsiz.
Stefan Lazarevich keyinchalik aytdi: "Biz burchimizni ado etdik."
π4π2β€1π₯1
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda.... Https://t.me/tarixi_dunyo
BOYAZID QOCHDI β VA TUTILDI
Boyazid tepalikdan pastga tushdi. U qochmoqchi bo'ldi.
U kichik qo'riqchilar guruhi bilan β Temur askarlarining orasidan o'tishga urindi. Ular tun tushishini kutishdi β tun qorong'usida qochish osonroq.
Ammo Temurning razvedkachi otliqlari hamma joyda edi.
Kechasi β aniq sana noma'lum, 20 yoki 21-iyul β Boyazid va uning kichik guruhi Temur askarlari tomonidan o'rab olindi.
Boyazid qilichini tortdi. U bilan birga qolgan bir necha yuz askar β jang qildi. Ammo ularni yanchib tashlashdi.
Boyazid tirik tutib olindi.
JANG TUGADI
Qolgan yenicharlar β azbaroyi Boyazid tutilganini bilgach β ko'pchiligi qurol tashlab taslim bo'ldi. Ba'zilari ohirigacha jang qildi va halok bo'ldi.
Jang β taxminan yarim kunlik. Tongdan tushgacha β asosiy harakatlar. Tushdan keyin β qurshov va yakunlov.
Yo'qotishlar β aniq ma'lumot yo'q. Ammo taxminlar:
Usmonli tomoni β 15,000 dan 40,000 gacha halok. Ko'plab asir.
Temur tomoni β 5,000 dan 15,000 gacha. Aniqroq ma'lumot yo'q.
JANGNING HARBIY TAHLILI: NIMA HAL QILDI?
Bu jangda beshta hal qiluvchi omil bor edi.
Birinchi: Suv nazorati.
Temur jangdan oldin Boyazid armiyasini charchatdi. Suvsiz, issiqda, bir kecha uxlamagan armiya β jang kuni allaqachon zaif edi. Bu β jangdan oldingi g'alaba.
Ikkinchi: Maydon tanlash.
Tekis vodiy β Temurning otliq va fil qo'shini uchun ideal. Boyazidga esa β bu yerda ortiqcha ustunlik yo'q edi. Temur o'zi uchun qulay yerda jang qildi.
Uchinchi: Xiyonat β ichki parchalanish.
Buyuk armiyalar tashqaridan emas β ichkaridan yengiladi. Boyazidning Anatoliya askarlari β majburan xizmat qilgan, sadoqatsiz, Temurning va'dasiga umid bog'lagan β jang maydonida qurol tashladi. Bu β Boyazidning eng katta zaifligini Temur to'g'ri aniqlagan edi. Va u bu zaiflikdan foydalandi.
To'rtinchi: Psixologik urush β fillar.
Fillar β amaliy qurol edi. Ammo eng muhimi β psixologik ta'sir. Ot fildan qo'rqadi. Otliq saflari buziladi. Buzilgan saf β jang qila olmaydi. Temur bu psixologik effektni to'g'ri hisobladi.
Beshinchi: Qanotlarning muvofiq harakati.
Xiyonat boshlanishi bilan Temur qanotlarini bir vaqtda oldinga yubordi. Bu β oldindan rejalashtirilgan harakat edi. Qanotlar birga harakat qildi β muvofiqlashgan. Bu β Boyazidning markazini qurshab oldi. Boyazid uchun chiqish yo'li qolmadi.
BOYAZID ASIRDA
Temur Boyazidni keltirishini so'radi. Boyazid keltirildi.
Ikki imperator bir-biriga qaradi.
Temur dastlab Boyazidga hurmat ko'rsatdi β u sulton edi, mag'lub bo'lgan bo'lsa ham. Ular birga o'tirdi. Temur dedi: "Siz yaxshi jangchi edingiz. Lekin siz xato qildingiz."
Boyazid jim qoldi.
Keyinchalik β Boyazid Temurning lagerida asir sifatida yashadi. U 1403-yil, 8-martda vafot etdi. Rasmiy sabab β tabiiy o'lim. Ba'zi tarixchilar β depressiya va ruhiy sinish.
Sultondan asirga. Bu β eng og'ir o'lim.
SABOQLAR
Birinchi saboq: Jang maydonida emas β jangdan oldin g'alaba qilinadi.
Temur Boyazidni jang kunidan oldin yengdi. Suv nazorati, maydon tanlash, xiyonat uchun zamin tayyorlash β bular jangdan oldin bo'ldi. Jang kuni β faqat rasmiylashtirish edi. Hayotda ham shunday: muhim qarorlar ko'pincha asosiy voqeadan oldin qabul qilinΠ°di. Tayyorgarlik β g'alabani belgilaydi.
Ikkinchi saboq: Katta armiya β g'alaba kafolati emas.
Boyazid armiyasi raqamda Temurdan kam emas edi. Ammo armiyaning yarmi β ishonchsiz. Katta, ammo bo'lingan armiya β kichik, ammo yaxlit armiyadan zaifroq. Bu tamoyil β biznesda, siyosatda, jamoalarda ham ishlaydi. 10 ta sodiq odam β 100 ta ikkilanuvchidan kuchliroq.
Uchinchi saboq: Dushmaningni o'zing yaratma.
Boyazid Anatoliya beyliklarini majburan qo'shib oldi. Ularni xo'rladi, mustaqilligini tortib oldi. Natijada β jang maydonida ular dushmanga aylandi. O'z askarlarining dushman bo'lishi β eng dahshatli holat. Rahbar o'z odamlarini majburlab emas, ishontirish orqali boshqarishi kerak.
Boyazid tepalikdan pastga tushdi. U qochmoqchi bo'ldi.
U kichik qo'riqchilar guruhi bilan β Temur askarlarining orasidan o'tishga urindi. Ular tun tushishini kutishdi β tun qorong'usida qochish osonroq.
Ammo Temurning razvedkachi otliqlari hamma joyda edi.
Kechasi β aniq sana noma'lum, 20 yoki 21-iyul β Boyazid va uning kichik guruhi Temur askarlari tomonidan o'rab olindi.
Boyazid qilichini tortdi. U bilan birga qolgan bir necha yuz askar β jang qildi. Ammo ularni yanchib tashlashdi.
Boyazid tirik tutib olindi.
JANG TUGADI
Qolgan yenicharlar β azbaroyi Boyazid tutilganini bilgach β ko'pchiligi qurol tashlab taslim bo'ldi. Ba'zilari ohirigacha jang qildi va halok bo'ldi.
Jang β taxminan yarim kunlik. Tongdan tushgacha β asosiy harakatlar. Tushdan keyin β qurshov va yakunlov.
Yo'qotishlar β aniq ma'lumot yo'q. Ammo taxminlar:
Usmonli tomoni β 15,000 dan 40,000 gacha halok. Ko'plab asir.
Temur tomoni β 5,000 dan 15,000 gacha. Aniqroq ma'lumot yo'q.
JANGNING HARBIY TAHLILI: NIMA HAL QILDI?
Bu jangda beshta hal qiluvchi omil bor edi.
Birinchi: Suv nazorati.
Temur jangdan oldin Boyazid armiyasini charchatdi. Suvsiz, issiqda, bir kecha uxlamagan armiya β jang kuni allaqachon zaif edi. Bu β jangdan oldingi g'alaba.
Ikkinchi: Maydon tanlash.
Tekis vodiy β Temurning otliq va fil qo'shini uchun ideal. Boyazidga esa β bu yerda ortiqcha ustunlik yo'q edi. Temur o'zi uchun qulay yerda jang qildi.
Uchinchi: Xiyonat β ichki parchalanish.
Buyuk armiyalar tashqaridan emas β ichkaridan yengiladi. Boyazidning Anatoliya askarlari β majburan xizmat qilgan, sadoqatsiz, Temurning va'dasiga umid bog'lagan β jang maydonida qurol tashladi. Bu β Boyazidning eng katta zaifligini Temur to'g'ri aniqlagan edi. Va u bu zaiflikdan foydalandi.
To'rtinchi: Psixologik urush β fillar.
Fillar β amaliy qurol edi. Ammo eng muhimi β psixologik ta'sir. Ot fildan qo'rqadi. Otliq saflari buziladi. Buzilgan saf β jang qila olmaydi. Temur bu psixologik effektni to'g'ri hisobladi.
Beshinchi: Qanotlarning muvofiq harakati.
Xiyonat boshlanishi bilan Temur qanotlarini bir vaqtda oldinga yubordi. Bu β oldindan rejalashtirilgan harakat edi. Qanotlar birga harakat qildi β muvofiqlashgan. Bu β Boyazidning markazini qurshab oldi. Boyazid uchun chiqish yo'li qolmadi.
BOYAZID ASIRDA
Temur Boyazidni keltirishini so'radi. Boyazid keltirildi.
Ikki imperator bir-biriga qaradi.
Temur dastlab Boyazidga hurmat ko'rsatdi β u sulton edi, mag'lub bo'lgan bo'lsa ham. Ular birga o'tirdi. Temur dedi: "Siz yaxshi jangchi edingiz. Lekin siz xato qildingiz."
Boyazid jim qoldi.
Keyinchalik β Boyazid Temurning lagerida asir sifatida yashadi. U 1403-yil, 8-martda vafot etdi. Rasmiy sabab β tabiiy o'lim. Ba'zi tarixchilar β depressiya va ruhiy sinish.
Sultondan asirga. Bu β eng og'ir o'lim.
SABOQLAR
Birinchi saboq: Jang maydonida emas β jangdan oldin g'alaba qilinadi.
Temur Boyazidni jang kunidan oldin yengdi. Suv nazorati, maydon tanlash, xiyonat uchun zamin tayyorlash β bular jangdan oldin bo'ldi. Jang kuni β faqat rasmiylashtirish edi. Hayotda ham shunday: muhim qarorlar ko'pincha asosiy voqeadan oldin qabul qilinΠ°di. Tayyorgarlik β g'alabani belgilaydi.
Ikkinchi saboq: Katta armiya β g'alaba kafolati emas.
Boyazid armiyasi raqamda Temurdan kam emas edi. Ammo armiyaning yarmi β ishonchsiz. Katta, ammo bo'lingan armiya β kichik, ammo yaxlit armiyadan zaifroq. Bu tamoyil β biznesda, siyosatda, jamoalarda ham ishlaydi. 10 ta sodiq odam β 100 ta ikkilanuvchidan kuchliroq.
Uchinchi saboq: Dushmaningni o'zing yaratma.
Boyazid Anatoliya beyliklarini majburan qo'shib oldi. Ularni xo'rladi, mustaqilligini tortib oldi. Natijada β jang maydonida ular dushmanga aylandi. O'z askarlarining dushman bo'lishi β eng dahshatli holat. Rahbar o'z odamlarini majburlab emas, ishontirish orqali boshqarishi kerak.
β€5π1π₯1π1
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda.... Https://t.me/tarixi_dunyo
To'rtinchi saboq: Ego β eng qimmat narsa.
Boyazid charchagan, suvsiz armiya bilan jang qilishni buyurdi. Nima uchun? Chunki kutish β zaiflik belgisi ko'rinadi. Ego β bir kun kutishiga yo'l qo'ymadi. O'sha bir kun sabr β balki jangning taqdirini o'zgartirardi. Ego ko'pincha to'g'ri qarorni bloklaydi. Bu β hukmdor uchun ham, oddiy odam uchun ham bir xil haqiqat.
Beshinchi saboq: Geografiya β qurol.
Temur suv nazorat qildi. Bu β qurol edi. Ko'rinmas, ammo halokatli. Zamonaviy hayotda ham resurslarni kim nazorat qilsa β u kuch egasi. Muzokarada, biznesda, siyosatda β resursni kim ushlab tursa, o'yinni ham o'sha boshqaradi.
YAKUNIY SO'Z
Anqara jangi β bir kun davom etdi. 20-iyul, 1402-yil. Tong yorishdi β ikki armiya saflandi. Kun botdi β biri g'oliblar sifatida lagerga qaytdi, ikkinchisi asir edi.
Ammo bu bir kunning oqibatlari β o'n yillar davom etdi. Usmonli imperiyasi deyarli yo'qoldi. Vizantiya nafas oldi. Yevropa vaqt oldi. Temur β eng so'nggi buyuk g'alabasini qo'lga kiritdi.
Va Boyazid β "Yildirim", chaqmoq β Temurning lagerida jim o'tirdi. U bir vaqtlar Konstantinopolni olmoqchi edi. Yevropani titratmoqchi edi. Ammo taqdir β unga boshqa yo'l ko'rsatdi.
Tarix shuni ko'rsatadi: eng kuchli ko'ringan β eng kuchli emas. Eng yaxshi tayyorlangan β eng kuchli.
Temur buni bilardi. Anqarada β isbotladi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Boyazid charchagan, suvsiz armiya bilan jang qilishni buyurdi. Nima uchun? Chunki kutish β zaiflik belgisi ko'rinadi. Ego β bir kun kutishiga yo'l qo'ymadi. O'sha bir kun sabr β balki jangning taqdirini o'zgartirardi. Ego ko'pincha to'g'ri qarorni bloklaydi. Bu β hukmdor uchun ham, oddiy odam uchun ham bir xil haqiqat.
Beshinchi saboq: Geografiya β qurol.
Temur suv nazorat qildi. Bu β qurol edi. Ko'rinmas, ammo halokatli. Zamonaviy hayotda ham resurslarni kim nazorat qilsa β u kuch egasi. Muzokarada, biznesda, siyosatda β resursni kim ushlab tursa, o'yinni ham o'sha boshqaradi.
YAKUNIY SO'Z
Anqara jangi β bir kun davom etdi. 20-iyul, 1402-yil. Tong yorishdi β ikki armiya saflandi. Kun botdi β biri g'oliblar sifatida lagerga qaytdi, ikkinchisi asir edi.
Ammo bu bir kunning oqibatlari β o'n yillar davom etdi. Usmonli imperiyasi deyarli yo'qoldi. Vizantiya nafas oldi. Yevropa vaqt oldi. Temur β eng so'nggi buyuk g'alabasini qo'lga kiritdi.
Va Boyazid β "Yildirim", chaqmoq β Temurning lagerida jim o'tirdi. U bir vaqtlar Konstantinopolni olmoqchi edi. Yevropani titratmoqchi edi. Ammo taqdir β unga boshqa yo'l ko'rsatdi.
Tarix shuni ko'rsatadi: eng kuchli ko'ringan β eng kuchli emas. Eng yaxshi tayyorlangan β eng kuchli.
Temur buni bilardi. Anqarada β isbotladi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Telegram
Dunyo TarixiπΊ
Qiziqarli maΚΌlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
π7π2β€1π1
"Men qo'y boshchiligidagi sherlar qo'shinidan qo'rqmayman; sher boshchiligidagi qo'ylar qo'shinidan qo'rqaman."
Makedoniyalik IskandarΒ©οΈ
Https://t.me/tarixi_dunyo
Makedoniyalik IskandarΒ©οΈ
Https://t.me/tarixi_dunyo
π₯15β€5π1
Forwarded from Dunyo TarixiπΊ
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
β€3π3π₯1π1
Forwarded from Dunyo TarixiπΊ
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda π Https://t.me/tarixi_dunyo
Zulqarnayn - Tarixdagi Eng Katta Sir
Qur'onda aytilgan qudratli podshoh kim edi?
Qur'oni Karimning "Kahf" surasida sirli shaxs tilga olinadi - Zulqarnayn (ikki shoxli). Allah unga katta qudrat bergan, u sharqdan g'arbgacha, shimoldan janubgacha safar qilgan, adolatli hukm qilgan va Ya'juj va Ma'juj (G'og va Magog) degan yovuz qavmni to'sish uchun temir devor qurgan.
Lekin asosiy savol: Bu kim edi?
2500 yil davomida olimlar bahslashmoqda. Ikkita asosiy nazariya:
Aleksandr Makedonskiy (Iskandar Zulqarnayn) - mashhur yunon fotihi
Kir II Buyuk (Kuroshe Kabir) - fors imperiyasini asos solgan
Ikkala shaxs ham ulkan imperiya qurdi, sharqdan g'arbgacha yurish qildi va o'z davrining eng qudratli hukmdorlari edi. Lekin ulardan qaysi biri Qur'ondagi Zulqarnayn?
Keling tarixiy dalillar, diniy izohlar va mantiqiy tahlilga qaraymiz.
QUR'ONDA ZULQARNAYN HAQIDA NIMA AYTILGAN?
Kahf surasi, 83-98 oyatlar - Zulqarnaynning hikoyasi:
Odamlar Payg'ambar Muhammad (s.a.v.)dan Zulqarnayn haqida so'radilar. Qur'on quyidagilarni aytadi:
1. Allah unga qudrat berdi:
"Biz unga yer yuzida kuch-qudrat berdik va har bir narsaga sabab-yo'l ko'rsatdik." (18:84)
Ya'ni Zulqarnayn oddiy podshoh emas - Allohning tanlab olgan xizmatkori.
2. U sharqdan g'arbgacha safar qildi:
G'arbga safar:
"U botayotgan quyosh joyiga yetdi. Uni loyqa buloqda botayotganini ko'rdi. U yerda bir qavmni topdi." (18:86)
Allah unga aytdi: "Sen ularni jazolashga yoki yaxshilik qilishga qodirsan."
Zulqarnayn dedi: "Zolim bo'lganlarni jazolaymiz. Iymon keltirib, yaxshilik qilganlariga mukofot beramiz."
Sharqga safar:
"U chiqayotgan quyosh joyiga yetdi. U yerda qavmni topdi, biz ularga (quyoshdan) hech qanday pardani yaratmagandik." (18:90)
Shimolga safar - devor qurish:
"U ikki tog' orasiga yetdi. U yerda bir qavmni topdi, ular deyarli so'z tushunmasdi. Ular dedilar: 'Ey Zulqarnayn! Ya'juj va Ma'juj yer yuzida buzuqchilik qilmoqdalar. Biz senga haq to'lasak, bizning va ularning oramizda to'siq qurasanmi?'" (18:93-94)
Zulqarnayn temir va mis eritib, ikki tog' orasiga devor qurdi. Devor shunday mustahkam ediki, Ya'juj va Ma'juj uni o'tib keta olmadilar.
3. U mohir muhandis edi:
"Menga temir parchalari olib keling... Eritilgan mis keltiring..." (18:96)
4. U tavhidga ishongan:
"Bu mening Rabbimning rahmatidir. Rabbimning va'dasi kelganda, uni vayron qiladi." (18:98)
Zulqarnayn o'zini Xudo qilmadi (Fir'avn kabi). U Allohga shukr qildi.
BIRINCHI NAMZOD - ALEKSANDR MAKEDONSKIY
Iskandar Zulqarnayn deb ataladigan odam
Kim edi Aleksandr?
Aleksandr III Makedonskiy (356-323 yil e.a.) - qadim Yunonisoton Makedon qirolining o'g'li. 20 yoshida otasi Filip II o'ldirilgach, taxtga chiqdi.
Uning yutuqlari:
13 yil ichida butun ma'lum dunyoni bosib oldi
Yunonisotondan to Hindistongacha - 5 million kmΒ² hududni nazorat qildi
Forslar imperiyasini yo'q qildi
Misrni ozod qildi
30 dan ortiq shahar qurdi (ko'pchilik "Iskandariya" deb nomlandi)
U 32 yoshida vafot etdi - ehtimol zahar yoki kasallik. Tarixdagi eng buyuk harbiy daho.
Nega uni Zulqarnayn deb hisoblashadi?
1. "Ikki shox" nomi:
Misrda Aleksandr o'zini "Ammon-Ra"ning o'g'li deb e'lon qildi.
Misrlik tangalarda uning surati qo'chqorning shoxlari bilan tasvirlangan. Ba'zi tarixchilar aytishadi: "Ikki shox" - bu shoxlar.
Lekin bu zaif dalil - chunki shoxlar Aleksandrning o'zi tanlaganidan keyin qo'yilgan, uning haqiqiy nomi emas.
2. Sharqdan g'arbgacha safar:
Aleksandr haqiqatan ham Yunonisotondan (g'arb) Hindistongacha (sharq) yurish qildi. U shimolga ham bordi - Markaziy Osiyogacha.
3. Islom tarixchilarining fikrida:
Qadimgi muslim tarixchilari - Tabari, Ibn Kasir, boshqalar - ko'pincha Zulqarnaynni Aleksandr bilan bog'lashgan. Forslar uni "Iskandar Zulqarnayn" deb atashgan.
Firdavsiyning mashhur she'riy asari "Shohnoma"da Iskandar ulkan qahramonga aylantirilgan - u temir devor quradi, adolatli hukm qiladi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Qur'onda aytilgan qudratli podshoh kim edi?
Qur'oni Karimning "Kahf" surasida sirli shaxs tilga olinadi - Zulqarnayn (ikki shoxli). Allah unga katta qudrat bergan, u sharqdan g'arbgacha, shimoldan janubgacha safar qilgan, adolatli hukm qilgan va Ya'juj va Ma'juj (G'og va Magog) degan yovuz qavmni to'sish uchun temir devor qurgan.
Lekin asosiy savol: Bu kim edi?
2500 yil davomida olimlar bahslashmoqda. Ikkita asosiy nazariya:
Aleksandr Makedonskiy (Iskandar Zulqarnayn) - mashhur yunon fotihi
Kir II Buyuk (Kuroshe Kabir) - fors imperiyasini asos solgan
Ikkala shaxs ham ulkan imperiya qurdi, sharqdan g'arbgacha yurish qildi va o'z davrining eng qudratli hukmdorlari edi. Lekin ulardan qaysi biri Qur'ondagi Zulqarnayn?
Keling tarixiy dalillar, diniy izohlar va mantiqiy tahlilga qaraymiz.
QUR'ONDA ZULQARNAYN HAQIDA NIMA AYTILGAN?
Kahf surasi, 83-98 oyatlar - Zulqarnaynning hikoyasi:
Odamlar Payg'ambar Muhammad (s.a.v.)dan Zulqarnayn haqida so'radilar. Qur'on quyidagilarni aytadi:
1. Allah unga qudrat berdi:
"Biz unga yer yuzida kuch-qudrat berdik va har bir narsaga sabab-yo'l ko'rsatdik." (18:84)
Ya'ni Zulqarnayn oddiy podshoh emas - Allohning tanlab olgan xizmatkori.
2. U sharqdan g'arbgacha safar qildi:
G'arbga safar:
"U botayotgan quyosh joyiga yetdi. Uni loyqa buloqda botayotganini ko'rdi. U yerda bir qavmni topdi." (18:86)
Allah unga aytdi: "Sen ularni jazolashga yoki yaxshilik qilishga qodirsan."
Zulqarnayn dedi: "Zolim bo'lganlarni jazolaymiz. Iymon keltirib, yaxshilik qilganlariga mukofot beramiz."
Sharqga safar:
"U chiqayotgan quyosh joyiga yetdi. U yerda qavmni topdi, biz ularga (quyoshdan) hech qanday pardani yaratmagandik." (18:90)
Shimolga safar - devor qurish:
"U ikki tog' orasiga yetdi. U yerda bir qavmni topdi, ular deyarli so'z tushunmasdi. Ular dedilar: 'Ey Zulqarnayn! Ya'juj va Ma'juj yer yuzida buzuqchilik qilmoqdalar. Biz senga haq to'lasak, bizning va ularning oramizda to'siq qurasanmi?'" (18:93-94)
Zulqarnayn temir va mis eritib, ikki tog' orasiga devor qurdi. Devor shunday mustahkam ediki, Ya'juj va Ma'juj uni o'tib keta olmadilar.
3. U mohir muhandis edi:
"Menga temir parchalari olib keling... Eritilgan mis keltiring..." (18:96)
4. U tavhidga ishongan:
"Bu mening Rabbimning rahmatidir. Rabbimning va'dasi kelganda, uni vayron qiladi." (18:98)
Zulqarnayn o'zini Xudo qilmadi (Fir'avn kabi). U Allohga shukr qildi.
BIRINCHI NAMZOD - ALEKSANDR MAKEDONSKIY
Iskandar Zulqarnayn deb ataladigan odam
Kim edi Aleksandr?
Aleksandr III Makedonskiy (356-323 yil e.a.) - qadim Yunonisoton Makedon qirolining o'g'li. 20 yoshida otasi Filip II o'ldirilgach, taxtga chiqdi.
Uning yutuqlari:
13 yil ichida butun ma'lum dunyoni bosib oldi
Yunonisotondan to Hindistongacha - 5 million kmΒ² hududni nazorat qildi
Forslar imperiyasini yo'q qildi
Misrni ozod qildi
30 dan ortiq shahar qurdi (ko'pchilik "Iskandariya" deb nomlandi)
U 32 yoshida vafot etdi - ehtimol zahar yoki kasallik. Tarixdagi eng buyuk harbiy daho.
Nega uni Zulqarnayn deb hisoblashadi?
1. "Ikki shox" nomi:
Misrda Aleksandr o'zini "Ammon-Ra"ning o'g'li deb e'lon qildi.
Misrlik tangalarda uning surati qo'chqorning shoxlari bilan tasvirlangan. Ba'zi tarixchilar aytishadi: "Ikki shox" - bu shoxlar.
Lekin bu zaif dalil - chunki shoxlar Aleksandrning o'zi tanlaganidan keyin qo'yilgan, uning haqiqiy nomi emas.
2. Sharqdan g'arbgacha safar:
Aleksandr haqiqatan ham Yunonisotondan (g'arb) Hindistongacha (sharq) yurish qildi. U shimolga ham bordi - Markaziy Osiyogacha.
3. Islom tarixchilarining fikrida:
Qadimgi muslim tarixchilari - Tabari, Ibn Kasir, boshqalar - ko'pincha Zulqarnaynni Aleksandr bilan bog'lashgan. Forslar uni "Iskandar Zulqarnayn" deb atashgan.
Firdavsiyning mashhur she'riy asari "Shohnoma"da Iskandar ulkan qahramonga aylantirilgan - u temir devor quradi, adolatli hukm qiladi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
β€8π1π₯1π1
Forwarded from Dunyo TarixiπΊ
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda π Https://t.me/tarixi_dunyo
Ammo KATTA muammolar bor:
1. Aleksandr mushrik edi:
Aleksandr yunon xudolariga - Zevs, Gerakl, Dionisga - ishongan. U o'zini Ammon-Raning o'g'li deb hisoblagan - bu shirk!
Qur'on aniq aytadi: Zulqarnayn tovhidga ishongan - bir Allohga. Aleksandr esa ko'p xudoga ishongan.
Ba'zi olimlar aytishadi: "Ehtimol Aleksandr yashirincha bir Xudoga ishongan". Lekin bu kuchsiz dalil - hech qanday tarixiy manba buni tasdiqlamaydi.
2. U ichkilikboz va shafqatsiz edi:
Tarixiy manbalar aytadi:
Aleksandr ko'p sharob ichardi (Islomda haram)
U mast holatda do'stini o'ldirdi
Shaharlarni vayron qildi, minglab odamlarni qatl qildi
Qur'ondagi Zulqarnayn esa adolatli va rahmdil.
3. Devor haqida dalil yo'q:
Tarixda Aleksandr temir devor qurgani haqida aniq dalil yo'q. U ko'plab shahar qurdi, lekin Ya'juj-Ma'juj devoriga o'xshash narsa topilmagan.
Xulosa: Aleksandr juda kuchli hukmdor edi, lekin u mushrik, ichkilikboz va zo'ravon edi. Qur'ondagi Zulqarnayn tavsifiga mos kelmaydi.
IKKINCHI NAMZOD - KIR II BUYUK
Forsiya imperiyasini yaratgan hakim
Kim edi Kir?
Kir II Buyuk (600-530 yil mil.av) - Forslar imperiyasini - Ahmoniylar imperiyasi - asos solgan. U eramizdan oldin eng katta imperiyani qurdi.
Uning yutuqlari:
Midiya, Lidiya, Bobil imperiyalarini birlashtirdi
Sharqdan g'arbgacha - Hindistondan Yunonistongacha
Yahudiylarni Bobil asirligidan ozod qildi
30 million odamni boshqardi (o'sha davr dunyoning 40% aholisi)
Nega Kir Zulqarnayn bo'lishi mumkin?
1. Yahudiy kitoblari uni ulug'laydi:
Tavrot va Zabur (Injil) Kirni "Xudoning tanlab olgani" deb ataydi:
"Kir - Mening xizmatkorim, u mening irodamni bajaradi." (Yeshaya 44:28)
Yahudiy payg'ambari Doniyol (a.s.) Kirni ulkan hurmat bilan eslaydi.
Qur'on ham Zulqarnaynni "Allohning tanlab olgani" deb ataydi.
2. U tovhidga ishongan:
Kir Zardushtiylik diniga ishongan - qadimgi fors dini. Asosiy tamoyil: bir Xudo - Ahura Mazda. Bu mushriklik emas - tovhidga yaqin.
Ba'zi olimlar aytishadi Zardushtiylik aslida samoviy din edi, lekin keyinchalik buzilgan.
3. Inson huquqlarini hurmat qilgan:
Kir tarixdagi birinchi inson huquqlari deklaratsiyasini yaratdi - Kir silindri ( 539 yil mill.avv.):
Barcha dinlarga hurmat
Qullikni yo'qotish
Xalqlarni majburlamay boshqarish
Bu Qur'ondagi Zulqarnayn tasviriga mos keladi - adolatli, mehribon.
4. Yahudiylarni ozod qildi:
Bobil qirollari yahudiylarni asir qilib, 70 yil saqlashdi. Kir Bobilni bosib olgach, yahudiylarni ozod qildi va ularni Quddusga qaytishga ruxsat berdi. Ular Baytul Maqdisni qayta qurishdi.
Bu ulkan xayrli ish - Allohga xizmat.
5. "Ikki shox" nomi:
Fors tangalarida Kir ba'zan qo'chqor shoxlari bilan tasvirlangan - bu fors podshohlar ramzi edi. Ehtimol "Zulqarnayn" dan kelgan.
6. Devor va Ya'juj-Ma'juj:
Tarixchilar aytishadi Kir shimolda - kavkaz tog'lari atrofida - mustahkam mudofaa devorlari qurgan. Bu shimoldagi yovuz qabilalarni to'xtatish uchun edi.
Qadimgi yunon tarixchisi Ksenofon yozadi: Kir "shimol chegarasida ulkan devorlar qurdi".
Geografik jihatdan: Kavkaz tog'lari - Zulqarnayn devori bo'lishi mumkin. Ya'juj-Ma'juj - shimol qabilalari (skiflar, sarmatlar).
7. "Kurus" = Kir:
Qur'on arabchada "Zulqarnayn" deydi. Ammo Tavrot va Zabur "Kurus" deydi. Ba'zi olimlar aytishadi bu bir xil shaxs - faqat turli tillarda.
Ammo Kir uchun ham muammolar bor:
1. Zardushtiylik dini:
Garchi Zardushtiylik bir Xudoga ishonish bo'lsa ham, u keyinchalik o'zgartirilgan. Ba'zi urf-odatlar Islomga mos kelmaydi - masalan, olovga sajda qilish.
Lekin ba'zi olimlar aytishadi: Kirning davridagi Zardushtiylik sof tovhid edi, keyinchalik buzilgan.
2. Urushda qattiq edi:
Kir ham ba'zi shaharlarda zo'ravonlik qilgan. U oxirida jangda halok bo'lgan - shimoliy qabilalar bilan jangda. (To'maris)
Qur'ondagi Zulqarnayn esa tinchlikda yashagan ko'rinadi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
1. Aleksandr mushrik edi:
Aleksandr yunon xudolariga - Zevs, Gerakl, Dionisga - ishongan. U o'zini Ammon-Raning o'g'li deb hisoblagan - bu shirk!
Qur'on aniq aytadi: Zulqarnayn tovhidga ishongan - bir Allohga. Aleksandr esa ko'p xudoga ishongan.
Ba'zi olimlar aytishadi: "Ehtimol Aleksandr yashirincha bir Xudoga ishongan". Lekin bu kuchsiz dalil - hech qanday tarixiy manba buni tasdiqlamaydi.
2. U ichkilikboz va shafqatsiz edi:
Tarixiy manbalar aytadi:
Aleksandr ko'p sharob ichardi (Islomda haram)
U mast holatda do'stini o'ldirdi
Shaharlarni vayron qildi, minglab odamlarni qatl qildi
Qur'ondagi Zulqarnayn esa adolatli va rahmdil.
3. Devor haqida dalil yo'q:
Tarixda Aleksandr temir devor qurgani haqida aniq dalil yo'q. U ko'plab shahar qurdi, lekin Ya'juj-Ma'juj devoriga o'xshash narsa topilmagan.
Xulosa: Aleksandr juda kuchli hukmdor edi, lekin u mushrik, ichkilikboz va zo'ravon edi. Qur'ondagi Zulqarnayn tavsifiga mos kelmaydi.
IKKINCHI NAMZOD - KIR II BUYUK
Forsiya imperiyasini yaratgan hakim
Kim edi Kir?
Kir II Buyuk (600-530 yil mil.av) - Forslar imperiyasini - Ahmoniylar imperiyasi - asos solgan. U eramizdan oldin eng katta imperiyani qurdi.
Uning yutuqlari:
Midiya, Lidiya, Bobil imperiyalarini birlashtirdi
Sharqdan g'arbgacha - Hindistondan Yunonistongacha
Yahudiylarni Bobil asirligidan ozod qildi
30 million odamni boshqardi (o'sha davr dunyoning 40% aholisi)
Nega Kir Zulqarnayn bo'lishi mumkin?
1. Yahudiy kitoblari uni ulug'laydi:
Tavrot va Zabur (Injil) Kirni "Xudoning tanlab olgani" deb ataydi:
"Kir - Mening xizmatkorim, u mening irodamni bajaradi." (Yeshaya 44:28)
Yahudiy payg'ambari Doniyol (a.s.) Kirni ulkan hurmat bilan eslaydi.
Qur'on ham Zulqarnaynni "Allohning tanlab olgani" deb ataydi.
2. U tovhidga ishongan:
Kir Zardushtiylik diniga ishongan - qadimgi fors dini. Asosiy tamoyil: bir Xudo - Ahura Mazda. Bu mushriklik emas - tovhidga yaqin.
Ba'zi olimlar aytishadi Zardushtiylik aslida samoviy din edi, lekin keyinchalik buzilgan.
3. Inson huquqlarini hurmat qilgan:
Kir tarixdagi birinchi inson huquqlari deklaratsiyasini yaratdi - Kir silindri ( 539 yil mill.avv.):
Barcha dinlarga hurmat
Qullikni yo'qotish
Xalqlarni majburlamay boshqarish
Bu Qur'ondagi Zulqarnayn tasviriga mos keladi - adolatli, mehribon.
4. Yahudiylarni ozod qildi:
Bobil qirollari yahudiylarni asir qilib, 70 yil saqlashdi. Kir Bobilni bosib olgach, yahudiylarni ozod qildi va ularni Quddusga qaytishga ruxsat berdi. Ular Baytul Maqdisni qayta qurishdi.
Bu ulkan xayrli ish - Allohga xizmat.
5. "Ikki shox" nomi:
Fors tangalarida Kir ba'zan qo'chqor shoxlari bilan tasvirlangan - bu fors podshohlar ramzi edi. Ehtimol "Zulqarnayn" dan kelgan.
6. Devor va Ya'juj-Ma'juj:
Tarixchilar aytishadi Kir shimolda - kavkaz tog'lari atrofida - mustahkam mudofaa devorlari qurgan. Bu shimoldagi yovuz qabilalarni to'xtatish uchun edi.
Qadimgi yunon tarixchisi Ksenofon yozadi: Kir "shimol chegarasida ulkan devorlar qurdi".
Geografik jihatdan: Kavkaz tog'lari - Zulqarnayn devori bo'lishi mumkin. Ya'juj-Ma'juj - shimol qabilalari (skiflar, sarmatlar).
7. "Kurus" = Kir:
Qur'on arabchada "Zulqarnayn" deydi. Ammo Tavrot va Zabur "Kurus" deydi. Ba'zi olimlar aytishadi bu bir xil shaxs - faqat turli tillarda.
Ammo Kir uchun ham muammolar bor:
1. Zardushtiylik dini:
Garchi Zardushtiylik bir Xudoga ishonish bo'lsa ham, u keyinchalik o'zgartirilgan. Ba'zi urf-odatlar Islomga mos kelmaydi - masalan, olovga sajda qilish.
Lekin ba'zi olimlar aytishadi: Kirning davridagi Zardushtiylik sof tovhid edi, keyinchalik buzilgan.
2. Urushda qattiq edi:
Kir ham ba'zi shaharlarda zo'ravonlik qilgan. U oxirida jangda halok bo'lgan - shimoliy qabilalar bilan jangda. (To'maris)
Qur'ondagi Zulqarnayn esa tinchlikda yashagan ko'rinadi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
β€3π1π₯1π1
Forwarded from Dunyo TarixiπΊ
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda π Https://t.me/tarixi_dunyo
QAYSI BIRI TO'G'RI? MANTIQIY TAHLIL
Aleksandr Makedonskiy:
Aleksandr eng mashhur namzod - ko'pchilik an'anaviy tafsirchilar uni taniydilar. Tabari, Ibn Kasir va boshqa qadimgi olimlar odatda Aleksandrni Zulqarnayn deb hisoblashgan.
"Iskandar" nomi musulmon dunyosida juda keng tarqalgan. Firdavsiyning "Shohnoma"sida u ulkan qahramon.
Lekin muammo shundaki - Aleksandr tarixan mushrik edi. U yunon xudolariga ishongan, o'zini Ammon-Raning o'g'li deb atagan. U sharob ichardi, mast bo'lib do'stini o'ldirdi, shaharlarni vayron qildi. Bu Qur'ondagi Zulqarnayn tasviriga mutlaqo mos kelmaydi. Qur'on aniq aytadi - Zulqarnayn tovhidga ishongan, adolatli va rahmdil edi.
Kir II Buyuk:
Kir kamroq mashhur namzod, lekin mantiqiy jihatdan kuchliroq.
Birinchidan, u Zardushtiylik diniga ishongan - bu bir Xudoga ishonish.
Zardushtiylik aslida tovhidga asoslangan din edi, garchi keyinchalik buzilgan bo'lsa ham. Kirning davrida bu sof tovhid bo'lgan bo'lishi mumkin.
Ikkinchidan, Yahudiy muqaddas kitoblari - Tavrot va Zabur - Kirni "Xudoning tanlab olgani" deb ataydi. Bu juda muhim - Alloh o'z kitoblarida Kirni maqtagan. Payg'ambar Doniyol (a.s.) uni hurmat bilan eslaydi. Bu Qur'ondagi Zulqarnayn tasviriga to'liq mos keladi.
Uchinchidan, Kir haqiqatan ham inson huquqlarini hurmat qilgan. U tarixdagi birinchi inson huquqlari deklaratsiyasini yaratdi - Kir silindri. U barcha dinlarga hurmat qildi, qullikni yo'qotdi, xalqlarni majburlamay boshqardi. U yahudiylarni Bobil asirligidan ozod qildi va Baytul Maqdisni qayta qurishga ruxsat berdi. Bu ulkan xayrli ish.
To'rtinchidan, tarixiy manbalarda Kir shimolda - Kavkaz tog'lari atrofida - mudofaa devorlari qurgani haqida dalillar bor. Yunon tarixchisi Ksenofon buni yozib qoldirgan. Bu Ya'juj-Ma'juj devori bo'lishi mumkin.
Xulosa:
Agar biz Qur'on tavsifiga va tarixiy dalillarga qarasak, Kir II Buyuk Zulqarnayn bo'lish ehtimoli Aleksandrdan ancha yuqori. U tovhidga ishongan, adolatli edi, Yahudiy kitoblarida ulug'langan, shimolda devorlar qurgan va inson huquqlarini hurmat qilgan. Aleksandr esa mushrik, zo'ravon va Qur'on tasviriga mos kelmaydi.
UCHINCHI VARIANT - BOSHQA KIMDIR
Ba'zi olimlar aytishadi: Zulqarnayn na Aleksandr, na Kir - balki boshqa bir hakim bo'lgan, tarix haqida kam yozib qoldirgan yoki umuman yozilmagan.
Qur'on ko'p tarixiy shaxslarni nom bilan eslatmaydi. Masalan "Ashobul Kahf" (G'or egalari) kimlar ekanligi aniq emas.
"Fir'avn" deganda qaysi Misir fir'avni nazarda tutilganligini bilmaymiz.
Shunday Zulqarnayn ham sirli qolishi mumkin - va bu muammo emas.
Qur'onning maqsadi tarix darsligi bo'lish emas - balki ibrat va hidoyat. Zulqarnaynning aniq ismi muhim emas. Muhim narsa - uning xususiyatlari va biz undan nima saboq olishimiz.
MUHIM SABOQLAR - ZULQARNAYN BIZGA NIMA O'RGATADI?
Zulqarnayn kim bo'lishidan qat'iy nazar, uning hikoyasi ulkan darslar beradi:
1. Qudrat Allohdan keladi:
Qur'on aytadi: "Biz unga yer yuzida kuch-qudrat berdik". Ya'ni Zulqarnaynning qudrati o'zidan emas - Allohdan. Eng kuchli hukmdor ham Allohning irodasiga bo'ysunadi. U o'zini Xudo deb hisoblamadi, balki Allohga shukr qildi: "Bu mening Rabbimning rahmatidir".
Bu bugungi rahbarlarga ham saboq - qanchalik kuchli bo'lsang ham, o'zingni ulug'lama. Qudrat va boylik sinovdir - uni to'g'ri ishlatasan yoki yo'qligingni Alloh sinayapti.
2. Adolat bilan hukm qilish:
Zulqarnayn har bir joyda adolatli hukm qildi. G'arbdagi qavmga aytdi: "Zolim bo'lganlarni jazoblaymiz, iymon keltirib yaxshilik qilganlariga mukofot beramiz".
U kuch-qudratini zo'ravonlik uchun emas, yaxshilik uchun ishlatdi.
Bugungi rahbarlar uchun saboq - hokimiyat mas'uliyatdir. Zaiflarni himoya qilish, adolat o'rnatish, yaxshilikka yo'l ochish - bu haqiqiy rahbarning vazifasi.
3. Tovhidni saqlash:
Eng muhim saboq - qanchalik qudratli bo'lsang ham, tovhiddan chiqma.
Zulqarnayn butun dunyoni bosib oldi, lekin hech qachon o'zini Xudo deb hisoblmadi. U doimo Allohga sajda qildi, Unga shukr qildi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Aleksandr Makedonskiy:
Aleksandr eng mashhur namzod - ko'pchilik an'anaviy tafsirchilar uni taniydilar. Tabari, Ibn Kasir va boshqa qadimgi olimlar odatda Aleksandrni Zulqarnayn deb hisoblashgan.
"Iskandar" nomi musulmon dunyosida juda keng tarqalgan. Firdavsiyning "Shohnoma"sida u ulkan qahramon.
Lekin muammo shundaki - Aleksandr tarixan mushrik edi. U yunon xudolariga ishongan, o'zini Ammon-Raning o'g'li deb atagan. U sharob ichardi, mast bo'lib do'stini o'ldirdi, shaharlarni vayron qildi. Bu Qur'ondagi Zulqarnayn tasviriga mutlaqo mos kelmaydi. Qur'on aniq aytadi - Zulqarnayn tovhidga ishongan, adolatli va rahmdil edi.
Kir II Buyuk:
Kir kamroq mashhur namzod, lekin mantiqiy jihatdan kuchliroq.
Birinchidan, u Zardushtiylik diniga ishongan - bu bir Xudoga ishonish.
Zardushtiylik aslida tovhidga asoslangan din edi, garchi keyinchalik buzilgan bo'lsa ham. Kirning davrida bu sof tovhid bo'lgan bo'lishi mumkin.
Ikkinchidan, Yahudiy muqaddas kitoblari - Tavrot va Zabur - Kirni "Xudoning tanlab olgani" deb ataydi. Bu juda muhim - Alloh o'z kitoblarida Kirni maqtagan. Payg'ambar Doniyol (a.s.) uni hurmat bilan eslaydi. Bu Qur'ondagi Zulqarnayn tasviriga to'liq mos keladi.
Uchinchidan, Kir haqiqatan ham inson huquqlarini hurmat qilgan. U tarixdagi birinchi inson huquqlari deklaratsiyasini yaratdi - Kir silindri. U barcha dinlarga hurmat qildi, qullikni yo'qotdi, xalqlarni majburlamay boshqardi. U yahudiylarni Bobil asirligidan ozod qildi va Baytul Maqdisni qayta qurishga ruxsat berdi. Bu ulkan xayrli ish.
To'rtinchidan, tarixiy manbalarda Kir shimolda - Kavkaz tog'lari atrofida - mudofaa devorlari qurgani haqida dalillar bor. Yunon tarixchisi Ksenofon buni yozib qoldirgan. Bu Ya'juj-Ma'juj devori bo'lishi mumkin.
Xulosa:
Agar biz Qur'on tavsifiga va tarixiy dalillarga qarasak, Kir II Buyuk Zulqarnayn bo'lish ehtimoli Aleksandrdan ancha yuqori. U tovhidga ishongan, adolatli edi, Yahudiy kitoblarida ulug'langan, shimolda devorlar qurgan va inson huquqlarini hurmat qilgan. Aleksandr esa mushrik, zo'ravon va Qur'on tasviriga mos kelmaydi.
UCHINCHI VARIANT - BOSHQA KIMDIR
Ba'zi olimlar aytishadi: Zulqarnayn na Aleksandr, na Kir - balki boshqa bir hakim bo'lgan, tarix haqida kam yozib qoldirgan yoki umuman yozilmagan.
Qur'on ko'p tarixiy shaxslarni nom bilan eslatmaydi. Masalan "Ashobul Kahf" (G'or egalari) kimlar ekanligi aniq emas.
"Fir'avn" deganda qaysi Misir fir'avni nazarda tutilganligini bilmaymiz.
Shunday Zulqarnayn ham sirli qolishi mumkin - va bu muammo emas.
Qur'onning maqsadi tarix darsligi bo'lish emas - balki ibrat va hidoyat. Zulqarnaynning aniq ismi muhim emas. Muhim narsa - uning xususiyatlari va biz undan nima saboq olishimiz.
MUHIM SABOQLAR - ZULQARNAYN BIZGA NIMA O'RGATADI?
Zulqarnayn kim bo'lishidan qat'iy nazar, uning hikoyasi ulkan darslar beradi:
1. Qudrat Allohdan keladi:
Qur'on aytadi: "Biz unga yer yuzida kuch-qudrat berdik". Ya'ni Zulqarnaynning qudrati o'zidan emas - Allohdan. Eng kuchli hukmdor ham Allohning irodasiga bo'ysunadi. U o'zini Xudo deb hisoblamadi, balki Allohga shukr qildi: "Bu mening Rabbimning rahmatidir".
Bu bugungi rahbarlarga ham saboq - qanchalik kuchli bo'lsang ham, o'zingni ulug'lama. Qudrat va boylik sinovdir - uni to'g'ri ishlatasan yoki yo'qligingni Alloh sinayapti.
2. Adolat bilan hukm qilish:
Zulqarnayn har bir joyda adolatli hukm qildi. G'arbdagi qavmga aytdi: "Zolim bo'lganlarni jazoblaymiz, iymon keltirib yaxshilik qilganlariga mukofot beramiz".
U kuch-qudratini zo'ravonlik uchun emas, yaxshilik uchun ishlatdi.
Bugungi rahbarlar uchun saboq - hokimiyat mas'uliyatdir. Zaiflarni himoya qilish, adolat o'rnatish, yaxshilikka yo'l ochish - bu haqiqiy rahbarning vazifasi.
3. Tovhidni saqlash:
Eng muhim saboq - qanchalik qudratli bo'lsang ham, tovhiddan chiqma.
Zulqarnayn butun dunyoni bosib oldi, lekin hech qachon o'zini Xudo deb hisoblmadi. U doimo Allohga sajda qildi, Unga shukr qildi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
β€2π1π₯1π1
Forwarded from Dunyo TarixiπΊ
Dunyo TarixiπΊ
Izoh pastdagi postlarda π Https://t.me/tarixi_dunyo
Tarixda ko'plab hukmdorlar bu imtihonda yiqildilar - Fir'avn o'zini iloh deb atadi, Namrud Ibrohim (a.s.)ga qarshi chiqqdi. Lekin Zulqarnayn tovhidni saqladi - va shuning uchun Qur'onda maqtalgan.
4. Xalqqa xizmat qilish:
Zulqarnayn oddiy odamlarga yordam berdi. Ya'juj-Ma'juj qurbonlari kelishganda, u ularni rad qilmadi - balki ulkan devor qurdi. U muhandislik ilmidan foydalanib, temir va mis eritib, mustahkam himoya qurdi.
Haqiqiy rahbar o'zini o'ylamaydi - xalqni o'ylaydi. Ularning muammolarini hal qiladi, ularni himoya qiladi, ularning hayotini yaxshilaydi.
5. Ilm va texnologiyadan foydalanish:
Zulqarnayn oddiy sarkarda emas edi - u muhandis ham edi. U temir va misni qanday eritish, qanday mustahkam devor qurish, qanday texnologiyadan foydalanishni bilardi.
Bu bizga saboq - diniy bo'lish ilm-fanni rad qilish degani emas. Aksincha - ilmni, texnologiyani, muhandislikni o'rganib, yaxshilik uchun ishlatish kerak.
OXIRGI SO'Z - HAQIQAT ALLOH BILADI
Zulqarnayn Aleksandr edi yoki Kir edi yoki boshqa kimdir - biz aniq bilmaymiz. Va ehtimol bilmasligimiz kerak.
Allah Qur'onda uning nomini aytmadi - ehtimol sabab bor. Agar nom muhim bo'lganida, aniq aytilgan bo'lardi. Lekin nom aytilmadi - demak, muhim narsa boshqa.
Muhim narsa - Zulqarnaynning xususiyatlari: tovhid, adolat, xalqqa xizmat, ilm-fan, kamtarlik. Mana bu sifatlar muhim - va biz bularni o'rganishimiz, hayotimizda qo'llashimiz kerak.
Tarixiy jihatdan qarasa, Kir II Buyuk Zulqarnayn bo'lish ehtimoli yuqori ko'rinadi - u tovhidga ishongan, adolatli edi, Yahudiy kitoblarida maqtalgan, shimolda devorlar qurgan. Aleksandr esa mushrik va zo'ravon edi.
Lekin oxirida - haqiqatni faqat Alloh biladi. Biz taxmin qilamiz, tahlil qilamiz, dalillar keltiramiz - lekin yakun yo'q. Va bu muammo emas.
Chunki Qur'onning maqsadi tarix o'rgatish emas - ibrat berish.
Zulqarnayn hikoyasidan ibrat oldikmi? Uning sifatlarini o'rganib, hayotingda qo'llashga harakat qilyapsanmi? Ana shu muhim.
Kim bo'lishidan qat'iy nazar, Zulqarnayn bizga yaxshi rahbar qanday bo'lishi kerak ekanligini o'rgatadi. Va bu saboq - abadiy.
Https://t.me/tarixi_dunyo
4. Xalqqa xizmat qilish:
Zulqarnayn oddiy odamlarga yordam berdi. Ya'juj-Ma'juj qurbonlari kelishganda, u ularni rad qilmadi - balki ulkan devor qurdi. U muhandislik ilmidan foydalanib, temir va mis eritib, mustahkam himoya qurdi.
Haqiqiy rahbar o'zini o'ylamaydi - xalqni o'ylaydi. Ularning muammolarini hal qiladi, ularni himoya qiladi, ularning hayotini yaxshilaydi.
5. Ilm va texnologiyadan foydalanish:
Zulqarnayn oddiy sarkarda emas edi - u muhandis ham edi. U temir va misni qanday eritish, qanday mustahkam devor qurish, qanday texnologiyadan foydalanishni bilardi.
Bu bizga saboq - diniy bo'lish ilm-fanni rad qilish degani emas. Aksincha - ilmni, texnologiyani, muhandislikni o'rganib, yaxshilik uchun ishlatish kerak.
OXIRGI SO'Z - HAQIQAT ALLOH BILADI
Zulqarnayn Aleksandr edi yoki Kir edi yoki boshqa kimdir - biz aniq bilmaymiz. Va ehtimol bilmasligimiz kerak.
Allah Qur'onda uning nomini aytmadi - ehtimol sabab bor. Agar nom muhim bo'lganida, aniq aytilgan bo'lardi. Lekin nom aytilmadi - demak, muhim narsa boshqa.
Muhim narsa - Zulqarnaynning xususiyatlari: tovhid, adolat, xalqqa xizmat, ilm-fan, kamtarlik. Mana bu sifatlar muhim - va biz bularni o'rganishimiz, hayotimizda qo'llashimiz kerak.
Tarixiy jihatdan qarasa, Kir II Buyuk Zulqarnayn bo'lish ehtimoli yuqori ko'rinadi - u tovhidga ishongan, adolatli edi, Yahudiy kitoblarida maqtalgan, shimolda devorlar qurgan. Aleksandr esa mushrik va zo'ravon edi.
Lekin oxirida - haqiqatni faqat Alloh biladi. Biz taxmin qilamiz, tahlil qilamiz, dalillar keltiramiz - lekin yakun yo'q. Va bu muammo emas.
Chunki Qur'onning maqsadi tarix o'rgatish emas - ibrat berish.
Zulqarnayn hikoyasidan ibrat oldikmi? Uning sifatlarini o'rganib, hayotingda qo'llashga harakat qilyapsanmi? Ana shu muhim.
Kim bo'lishidan qat'iy nazar, Zulqarnayn bizga yaxshi rahbar qanday bo'lishi kerak ekanligini o'rgatadi. Va bu saboq - abadiy.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Telegram
Dunyo TarixiπΊ
Qiziqarli maΚΌlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
β€6π₯4π2π1
"O'z vaqtini o'tkazadigan joyi yo'q odam har doim o'z ichki bo'shlig'ini to'ldirishga harakat qilib, birovning vaqtiga tajovuz qiladi."
Jeyn OstenΒ©οΈ
Https://t.me/tarixi_dunyo
Jeyn OstenΒ©οΈ
Https://t.me/tarixi_dunyo
β‘17π5β€3π2π―1
"Dunyoda hech kim sizning ko'z yoshlaringizga loyiq emas va ularga haqiqatan ham loyiq bo'lganlar sizni hech qachon yig'latmaydi."
Gabriel Garsia MarkesΒ©οΈ
Https://t.me/tarixi_dunyo
Gabriel Garsia MarkesΒ©οΈ
Https://t.me/tarixi_dunyo
π―13β€5π2β‘1π1
π4π1
Dunyo TarixiπΊ
Video
LEONARDO: TUSHUNILMAGAN DAHO
U hamma narsani bildi ammo Hech narsani tugallamadi. Va shunga qaramay β tarix uni unutmadi.
1519-yil, 2-may. Fransiya. Amboise qasri yaqinidagi kichik uy.
Bir chol o'lim to'shagida yotibdi. 67 yoshda. Qo'li β titraydi. O'sha mashhur qo'l. O'ng qo'l emas β chap qo'l. U hamma narsani chap qo'li bilan yozgan, chizgan, yaratgan.
Uning atrofida β shogirdlari. Ular yig'layapti.
Fransiya qiroli Fransisk I β bu cholni o'z mamlakatiga maxsus taklif qilgan. Uni "eng buyuk rassΠΎm, muhandis va faylasuf" deb atagan. Har kuni uning uyiga kelib, suhbatlashgan.
Chol ko'zini ochdi. So'nggi marta.
Va dedi: "Men Xudo va insonlar oldida β biron bir ishni yetarlicha bajarmaganimdan afsusdaman."
Bu odam β Leonardo da Vinchi.
U "Mona Liza"ni yaratdi. "Oxirgi kecha ovqat"ini yaratdi. U uchish mashinasini loyihaladi β Wright birodarlaridan 400 yil oldin. U qon aylanishini tushundi β Garveydan 100 yil oldin. U geliotsentrik tizimni ko'rib chiqdi β Kopernikdan oldin.
Ammo o'lim to'shagida β afsus.
BOSHLANISH: NOQONUNIY BOLA
1452-yil, 15-aprel. Vinchi shahri, Toskana, Italiya.
Leonardo tug'ildi. Ammo β kimning o'g'li sifatida?
Otasi β Ser Piero da Vinchi. Notarius. Florensiyaning obro'li kishisi. Onasi β Katerina. Oddiy dehqon qizi. Ular nikohlanmagan edi.
O'sha davrda noqonuniy tug'ilgan bola β jamiyatda ikkinchi darajali. U ota kasbi β notariuslik β o'rganolmaydi. U gildiyaga a'zo bo'lolmaydi. U universitetga kirolmaydi.
Leonardo qonun oldida β hech kim edi.
Ammo bu β uni ozod qildi. Universitetda o'qimagani uchun u Aristotel fikriga ko'r-ko'rona ergashmadi. Gildiyaga kirmagani uchun u qoidalarga bo'ysunmadi. U β erkin edi.
U bitta narsani qildi: kuzatdi.
Daraxtni kuzatdi β shox qanday o'sishini. Suvni kuzatdi β to'lqin qanday hosil bo'lishini. Qushni kuzatdi β qanot qanday ishlashini. Odamni kuzatdi β yuz qanday his-tuyg'uni aks ettiradi.
Bu β uning universiteti edi. Tabiat.
FLORENSIYADAGI YILLAR: DAHO UYG'ONDI
14 yoshida otasi uni Florensiyaga olib keldi. Andrea del VerrΠΎΠΊkio ustaxonasiga topshirdi. VerrΠΎkio β o'sha davrdagi eng mashhur rassom va haykaltarosh.
Leonardo shogird bo'ldi.
Ammo tez orada β shogird ustasini ortda qoldirdi.
Bir rivoyat bor. VerrΠΎkio "Masihning suvga cho'mdirilishi" rasmini chizmoqda. Leonardo orqa fonda β bir farishta siymosini chizdi. VerrΠΎkio bu farishtani ko'rdi. Uzoq qaradi. Keyin mo'yqalamini yerga qo'ydi.
U dedi: "Bu bola mendan yaxshiroq chizadi. Men endi chizmayman."
VerrΠΎkio β 40 yoshli, mashhur usta β 20 yoshli shogirdiga tan berdi. Va so'zida turdi. U keyinchalik faqat haykaltaroshlik qildi β endi rasm chizmasdi.
Bu β Leonardo kim ekanligining birinchi belgisi edi.
DAFTAR: DUNYO HECH QACHON KO'RMAGAN ASAR
Leonardo haqida gapirish β uning daftarlarini tushunmasdan mumkin emas.
U 13,000 dan ortiq sahifa qoldirdi. O'z qo'li bilan. Chap qo'li bilan. Va u "oyna yozuvi" ishlatdi β harflar teskari, o'ngdan chapga. Oddiy odam o'qiy olmaydi. Faqat ko'zguda ushlab ko'rsang β o'qiladi.
Nega bunday yozdi? Hech kim aniq bilmaydi. Ehtimol β sir saqlash uchun. Ehtimol β chap qo'l bilan yozganda qulay. Ehtimol β shunchaki o'ziga yoqdi.
Bu daftarlarda nima bor?
Hamma narsa.
Inson tanasining anatomik rasmlari β shunday aniq, shunday batafsil, bugun ham tibbiyot kitoblarida ishlatilar. U 30 dan ortiq murdani yorib tekshirgan.
Qonuniy ruxsatsiz. Kechasi. Yashirincha. Chunki cherkov taqiqlagan edi.
Uchish mashinalari. U qushning qanotini o'rganib, uchish apparatini loyihaladi. Kanatli, vintli, parashyutli. 1480-yillarda. Wright birodarlardan 400 yil oldin. Ular hech qachon qurilmadi β Leonardo qog'ozda qoldirdi.
Suv muhandisligi. Kanal tizimlari, suv tegirmonlari, suv ostida nafas olish apparati. U Milanning suv tizimini loyihaladi β va u ishladi.
Harbiy qurollar. Tank. To'p. Ko'p qavatli o'q otish tizimi. U bularni Milan gersogiga taklif qildi.
Optika. U ko'z qanday ishlashini tushundi. Linzalar qanday ishlashini. Teleskopga yaqin narsa loyihaladi.
U hamma narsani bildi ammo Hech narsani tugallamadi. Va shunga qaramay β tarix uni unutmadi.
1519-yil, 2-may. Fransiya. Amboise qasri yaqinidagi kichik uy.
Bir chol o'lim to'shagida yotibdi. 67 yoshda. Qo'li β titraydi. O'sha mashhur qo'l. O'ng qo'l emas β chap qo'l. U hamma narsani chap qo'li bilan yozgan, chizgan, yaratgan.
Uning atrofida β shogirdlari. Ular yig'layapti.
Fransiya qiroli Fransisk I β bu cholni o'z mamlakatiga maxsus taklif qilgan. Uni "eng buyuk rassΠΎm, muhandis va faylasuf" deb atagan. Har kuni uning uyiga kelib, suhbatlashgan.
Chol ko'zini ochdi. So'nggi marta.
Va dedi: "Men Xudo va insonlar oldida β biron bir ishni yetarlicha bajarmaganimdan afsusdaman."
Bu odam β Leonardo da Vinchi.
U "Mona Liza"ni yaratdi. "Oxirgi kecha ovqat"ini yaratdi. U uchish mashinasini loyihaladi β Wright birodarlaridan 400 yil oldin. U qon aylanishini tushundi β Garveydan 100 yil oldin. U geliotsentrik tizimni ko'rib chiqdi β Kopernikdan oldin.
Ammo o'lim to'shagida β afsus.
BOSHLANISH: NOQONUNIY BOLA
1452-yil, 15-aprel. Vinchi shahri, Toskana, Italiya.
Leonardo tug'ildi. Ammo β kimning o'g'li sifatida?
Otasi β Ser Piero da Vinchi. Notarius. Florensiyaning obro'li kishisi. Onasi β Katerina. Oddiy dehqon qizi. Ular nikohlanmagan edi.
O'sha davrda noqonuniy tug'ilgan bola β jamiyatda ikkinchi darajali. U ota kasbi β notariuslik β o'rganolmaydi. U gildiyaga a'zo bo'lolmaydi. U universitetga kirolmaydi.
Leonardo qonun oldida β hech kim edi.
Ammo bu β uni ozod qildi. Universitetda o'qimagani uchun u Aristotel fikriga ko'r-ko'rona ergashmadi. Gildiyaga kirmagani uchun u qoidalarga bo'ysunmadi. U β erkin edi.
U bitta narsani qildi: kuzatdi.
Daraxtni kuzatdi β shox qanday o'sishini. Suvni kuzatdi β to'lqin qanday hosil bo'lishini. Qushni kuzatdi β qanot qanday ishlashini. Odamni kuzatdi β yuz qanday his-tuyg'uni aks ettiradi.
Bu β uning universiteti edi. Tabiat.
FLORENSIYADAGI YILLAR: DAHO UYG'ONDI
14 yoshida otasi uni Florensiyaga olib keldi. Andrea del VerrΠΎΠΊkio ustaxonasiga topshirdi. VerrΠΎkio β o'sha davrdagi eng mashhur rassom va haykaltarosh.
Leonardo shogird bo'ldi.
Ammo tez orada β shogird ustasini ortda qoldirdi.
Bir rivoyat bor. VerrΠΎkio "Masihning suvga cho'mdirilishi" rasmini chizmoqda. Leonardo orqa fonda β bir farishta siymosini chizdi. VerrΠΎkio bu farishtani ko'rdi. Uzoq qaradi. Keyin mo'yqalamini yerga qo'ydi.
U dedi: "Bu bola mendan yaxshiroq chizadi. Men endi chizmayman."
VerrΠΎkio β 40 yoshli, mashhur usta β 20 yoshli shogirdiga tan berdi. Va so'zida turdi. U keyinchalik faqat haykaltaroshlik qildi β endi rasm chizmasdi.
Bu β Leonardo kim ekanligining birinchi belgisi edi.
DAFTAR: DUNYO HECH QACHON KO'RMAGAN ASAR
Leonardo haqida gapirish β uning daftarlarini tushunmasdan mumkin emas.
U 13,000 dan ortiq sahifa qoldirdi. O'z qo'li bilan. Chap qo'li bilan. Va u "oyna yozuvi" ishlatdi β harflar teskari, o'ngdan chapga. Oddiy odam o'qiy olmaydi. Faqat ko'zguda ushlab ko'rsang β o'qiladi.
Nega bunday yozdi? Hech kim aniq bilmaydi. Ehtimol β sir saqlash uchun. Ehtimol β chap qo'l bilan yozganda qulay. Ehtimol β shunchaki o'ziga yoqdi.
Bu daftarlarda nima bor?
Hamma narsa.
Inson tanasining anatomik rasmlari β shunday aniq, shunday batafsil, bugun ham tibbiyot kitoblarida ishlatilar. U 30 dan ortiq murdani yorib tekshirgan.
Qonuniy ruxsatsiz. Kechasi. Yashirincha. Chunki cherkov taqiqlagan edi.
Uchish mashinalari. U qushning qanotini o'rganib, uchish apparatini loyihaladi. Kanatli, vintli, parashyutli. 1480-yillarda. Wright birodarlardan 400 yil oldin. Ular hech qachon qurilmadi β Leonardo qog'ozda qoldirdi.
Suv muhandisligi. Kanal tizimlari, suv tegirmonlari, suv ostida nafas olish apparati. U Milanning suv tizimini loyihaladi β va u ishladi.
Harbiy qurollar. Tank. To'p. Ko'p qavatli o'q otish tizimi. U bularni Milan gersogiga taklif qildi.
Optika. U ko'z qanday ishlashini tushundi. Linzalar qanday ishlashini. Teleskopga yaqin narsa loyihaladi.
Telegram
Dunyo TarixiπΊ
Qiziqarli maΚΌlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
β€4π4π1
Dunyo TarixiπΊ
Video
Geologiya. U tog' jinslari qanday shakllanishini tushundi. Minerallar nima ekanligini β o'sha vaqtda ko'pchilik "Xudo qo'yib ketgan narsalar" deb bilganda.
"MONA LIZA": SIRLAR RASMI
Dunyodagi eng mashhur rasm. Louvr muzeyida. Har yili 10 million odam ko'radi. Kichkina β 77x53 santimetr. O'qlar ortida, shisha ortida.
Ammo Leonardo bu rasmni sotmadi. U uni hech kimga bermadi.
U bu rasmni 1503-yilda boshladi. Va to umrining oxirigacha β 16 yil β u bilan birga yurdi. Har joyga olib bordi. Har yili bir oz ishladi. Har yili bir oz qo'shdi.
Nima uchun?
Chunki u tugallanmagan edi β Leonardo uchun.
Mona Lizaning tabasumi β matematiklar va psixologlar o'rganib, aniqladilar: bu tabassum faqat ko'zning chetida ko'rinadi. To'g'ridan-to'g'ri qarasang β yo'qoladi.
Atrofdan qarasang β paydo bo'ladi. Bu β ko'zning ishlash tamoyiliga asoslangan ilmiy hiyla.
Orqa fon β o'ng va chap tomon bir xil emas. Bir tomon baland, ikkinchisi past. Bu β ko'zni chalg'itadi, figurani kattaroq ko'rsatadi.
"Sfumato" texnikasi β chiziqlar yo'q. Hamma narsa tutun kabi β sezilmas o'tishlar. Bu texnikani Leonardo ixtiro qildi.
Bir rasm. O'n oltita yil. Hisob-kitob. Ilm. San'at.
Boshqa hech kim bunday qilmagan.
MILAN: SHAHAR VA GENERΠSLIK
1482-yil. Leonardo 30 yoshida Milanga ko'chdi. U Milan gersogi β Ludoviko Sforsaga β xat yozdi.
Bu xat β tarixdagi eng qiziq CV lardan biri.
U yozdi: "Men ko'priklar, tunellar, suv kanallari qura olaman. Men harbiy mashinalar yasay olaman. Men haykaltaroshman. Men rassomman. Men musiqachiman. Men muhandisman."
Oxirida qo'shib qo'ydi: "Va rasm chizishda ham biron-bir narsa qila olaman."
"Ham biron-bir narsa" β bu odam "Oxirgi kecha ovqat"ni chizgan odam edi.
SforsΠ° uni qabul qildi. Leonardo Milanda 17 yil qoldi. U ko'p narsalar qildi. Suv kanallari. Bayramlar uchun dekoratsiyalar. HaykΠ°llar. Mexanizmlar.
Va β "Oxirgi kecha ovqat."
"OXIRGI KECHA OVQAT": ILMNING ASARI
Santa Mariya delle Graziye monastiri. Milan. 1495-1498 yillar.
Leonardo bu devorni chizdi. Ammo u an'anaviy fresk texnikasini ishlatmadi. Fresk β tez ishlash kerak, ho'l ohak ustiga. Leonardo sekin ishlar edi. U o'ylardi, to'xtar, kuzatar, yana ishlardi.
U quruq devorga o'z texnikasini ishlatdi β moybo'yoq va tempera aralashmasi.
Natija: eng buyuk rasmlardan biri. Ammo muammo β bu texnika chidamsiz chiqdi. Rasm Leonardoning o'zi hayotidayoq so'na boshladi.
Ammo rasmning o'zi β inqilob edi.
O'sha davrda "Oxirgi kecha ovqat" rasmlari an'anaviy edi: Yahudo β alohida, boshqa tomonda. Havoriylar β tinch, xotirjam. Masih β markazda, muhtasham.
Leonardo boshqacha qildi. U o'sha lahzani tasvirladi β Masih "Sizlardan biri menga xiyonat qiladi" deganidan keyin. Hamma havoriy β harakatda. Kimdir g'azablangan. Kimdir hayron. Kimdir qo'rqqan. Yahudo β boshqalar bilan birga, bir tomondan emas.
Leonardo har bir havoriyning yuzini, qo'lini, gavdasini β his-tuyg'uni aks ettiradigan qilib chizdi. U buni tasodifan qilmadi. U Milanning ko'chalarida, bozorlarida yurdi. Turli odamlarning yuzlarini kuzatdi. Ularni eskizlarga tushirdi. Keyin β rasmga ko'chirdi.
Bu β ilm edi. San'at niqobida.
NIMA UCHUN U KAM ESLANADI?
Savol β muhim.
Leonardo da Vinchi β Mikelanjelo, Rafael bilan bir davrda yashadi. Ammo Mikelanjelo β Sistin kapellasini tugalladi. Rafael β ko'plab buyuk asarlar qoldirdi.
Leonardo esa?
U 20 dan ortiq yirik loyihani yarimta tashlab ketdi. "Xrist suvga cho'mdirilishi" β boshqa usta tugalladi. Sforsaning ota haykali β bronza quymasi amalga oshmadi. Ko'plab rasmlar β boshlandi va tark etildi.
U nima uchun tugatΠΌΠ°sdi?
Bir tarixchi aytdi: "Leonardo uchun muammo β u hamma narsani bir vaqtda bilardi. Bir rasmni chizayotgan paytda boshqa g'oya kelardi. Va u o'sha g'oyaga o'tardi."
Bu β dahoning la'nati. Hamma narsa qiziq. Hamma narsa muhim. Hamma narsa o'rganishga arziydi.
Va tugallanmagan ish β uni azoblar edi. O'lim to'shagidagi so'zlar β "biron bir ishni yetarlicha bajarmaganim" β shuning uchun aytildi.
U o'zini muvaffaqiyatsiz deb bildi. Biz esa uni dahΠΎ deb bilamiz.
"MONA LIZA": SIRLAR RASMI
Dunyodagi eng mashhur rasm. Louvr muzeyida. Har yili 10 million odam ko'radi. Kichkina β 77x53 santimetr. O'qlar ortida, shisha ortida.
Ammo Leonardo bu rasmni sotmadi. U uni hech kimga bermadi.
U bu rasmni 1503-yilda boshladi. Va to umrining oxirigacha β 16 yil β u bilan birga yurdi. Har joyga olib bordi. Har yili bir oz ishladi. Har yili bir oz qo'shdi.
Nima uchun?
Chunki u tugallanmagan edi β Leonardo uchun.
Mona Lizaning tabasumi β matematiklar va psixologlar o'rganib, aniqladilar: bu tabassum faqat ko'zning chetida ko'rinadi. To'g'ridan-to'g'ri qarasang β yo'qoladi.
Atrofdan qarasang β paydo bo'ladi. Bu β ko'zning ishlash tamoyiliga asoslangan ilmiy hiyla.
Orqa fon β o'ng va chap tomon bir xil emas. Bir tomon baland, ikkinchisi past. Bu β ko'zni chalg'itadi, figurani kattaroq ko'rsatadi.
"Sfumato" texnikasi β chiziqlar yo'q. Hamma narsa tutun kabi β sezilmas o'tishlar. Bu texnikani Leonardo ixtiro qildi.
Bir rasm. O'n oltita yil. Hisob-kitob. Ilm. San'at.
Boshqa hech kim bunday qilmagan.
MILAN: SHAHAR VA GENERΠSLIK
1482-yil. Leonardo 30 yoshida Milanga ko'chdi. U Milan gersogi β Ludoviko Sforsaga β xat yozdi.
Bu xat β tarixdagi eng qiziq CV lardan biri.
U yozdi: "Men ko'priklar, tunellar, suv kanallari qura olaman. Men harbiy mashinalar yasay olaman. Men haykaltaroshman. Men rassomman. Men musiqachiman. Men muhandisman."
Oxirida qo'shib qo'ydi: "Va rasm chizishda ham biron-bir narsa qila olaman."
"Ham biron-bir narsa" β bu odam "Oxirgi kecha ovqat"ni chizgan odam edi.
SforsΠ° uni qabul qildi. Leonardo Milanda 17 yil qoldi. U ko'p narsalar qildi. Suv kanallari. Bayramlar uchun dekoratsiyalar. HaykΠ°llar. Mexanizmlar.
Va β "Oxirgi kecha ovqat."
"OXIRGI KECHA OVQAT": ILMNING ASARI
Santa Mariya delle Graziye monastiri. Milan. 1495-1498 yillar.
Leonardo bu devorni chizdi. Ammo u an'anaviy fresk texnikasini ishlatmadi. Fresk β tez ishlash kerak, ho'l ohak ustiga. Leonardo sekin ishlar edi. U o'ylardi, to'xtar, kuzatar, yana ishlardi.
U quruq devorga o'z texnikasini ishlatdi β moybo'yoq va tempera aralashmasi.
Natija: eng buyuk rasmlardan biri. Ammo muammo β bu texnika chidamsiz chiqdi. Rasm Leonardoning o'zi hayotidayoq so'na boshladi.
Ammo rasmning o'zi β inqilob edi.
O'sha davrda "Oxirgi kecha ovqat" rasmlari an'anaviy edi: Yahudo β alohida, boshqa tomonda. Havoriylar β tinch, xotirjam. Masih β markazda, muhtasham.
Leonardo boshqacha qildi. U o'sha lahzani tasvirladi β Masih "Sizlardan biri menga xiyonat qiladi" deganidan keyin. Hamma havoriy β harakatda. Kimdir g'azablangan. Kimdir hayron. Kimdir qo'rqqan. Yahudo β boshqalar bilan birga, bir tomondan emas.
Leonardo har bir havoriyning yuzini, qo'lini, gavdasini β his-tuyg'uni aks ettiradigan qilib chizdi. U buni tasodifan qilmadi. U Milanning ko'chalarida, bozorlarida yurdi. Turli odamlarning yuzlarini kuzatdi. Ularni eskizlarga tushirdi. Keyin β rasmga ko'chirdi.
Bu β ilm edi. San'at niqobida.
NIMA UCHUN U KAM ESLANADI?
Savol β muhim.
Leonardo da Vinchi β Mikelanjelo, Rafael bilan bir davrda yashadi. Ammo Mikelanjelo β Sistin kapellasini tugalladi. Rafael β ko'plab buyuk asarlar qoldirdi.
Leonardo esa?
U 20 dan ortiq yirik loyihani yarimta tashlab ketdi. "Xrist suvga cho'mdirilishi" β boshqa usta tugalladi. Sforsaning ota haykali β bronza quymasi amalga oshmadi. Ko'plab rasmlar β boshlandi va tark etildi.
U nima uchun tugatΠΌΠ°sdi?
Bir tarixchi aytdi: "Leonardo uchun muammo β u hamma narsani bir vaqtda bilardi. Bir rasmni chizayotgan paytda boshqa g'oya kelardi. Va u o'sha g'oyaga o'tardi."
Bu β dahoning la'nati. Hamma narsa qiziq. Hamma narsa muhim. Hamma narsa o'rganishga arziydi.
Va tugallanmagan ish β uni azoblar edi. O'lim to'shagidagi so'zlar β "biron bir ishni yetarlicha bajarmaganim" β shuning uchun aytildi.
U o'zini muvaffaqiyatsiz deb bildi. Biz esa uni dahΠΎ deb bilamiz.
π5β€2π₯2π1
Dunyo TarixiπΊ
Video
KAM MA'LUM QIRRALAR
Leonardo haqida hamma "Mona Liza" va "Oxirgi kecha ovqat"ni biladi. Ammo:
U musiqachi edi. Liuta β o'sha davrdagi ud β chalar edi. Musiqa asboblari loyihalardi. SforsΠ° saroyiga u rassom emas β musiqachi sifatida taklif qilingan edi.
U oshpaz edi. Ha. U oshxona ochdi Florensiyada β Botticelli bilan birga. Muvaffaqiyatsiz bo'ldi β ular boshqacha taom taklif qilardi. Lekin u pishiriq sanΚΌatiga ham qiziqdi, retseptlar yozdi.
U o'simliklar ni o'rgandi. Botanika daftarlari. U o'simlik qanday o'sishini, tomir qanday suv tortishini o'rgandi.
U gidravlikΠ°ni chuqur bildi. Suvning harakati, to'lqin dinamikasi β u buni matematik jihatdan tushundi. Arno daryosini o'zgartirishni loyihaladi.
U topografik xarita tuzdi β o'sha davrda bunday aniqlikda xarita yo'q edi. Imola shahri xaritasi β bugun ham hayratlanarli.
Va u umrbod β yolg'iz edi. U hech qachon uylΠ°nmadi. Yaqin do'stlari β uning shogirdlari. Francesco Melzi β eng yaqin shogirdi β umrining oxirigacha yonida bo'ldi.
FRANSIYADA SO'NGGI YILLAR
1516-yil. Leonardo 64 yoshda. Italiyada urushlar. U Fransiyaga ketdi.
Fransiya qiroli Fransisk I unga Amboise qasri yaqinida kichik uy berdi β Clos Luce. Va bir unvon: "Qirolning birinchi rassomi, muhandisi va me'mori."
Lekin haqiqatda β Fransisk Leonardonadan bitta narsa so'radi: Suhbat.
Har kuni qirol kelar edi. Ular o'tirib gaplashar edi.
Falsafa. Ilm. San'at. Hayot.
Fransisk keyinchalik dedi: "Hech kim Leonardo kabi bilimli bo'lmagan. U nafaqat haykaltaroshlik, rassomlik va me'morchilikni bilardi β u faylasuf edi. Ulug' faylasuf."
Leonardo bu yillarda kamroq chizar edi. Qo'li titrar edi β ehtimol insult bo'lgan. Ammo u yozardi. Daftarlariga. Oxirigacha.
1519-yil, 2-may. U vafot etdi. Fransisk I uning yonida edi β tarixchilar aytadi. Fransiya qiroli β bir dahoning so'nggi nafasida yonida turdi.
SABOQLAR
Birinchi saboq: Qiziquvchanlik β iqtidor emas, tanlash.
Leonardo tug'ma daho edi, deyishadi. Ammo u o'zi yozdi: "Temir ishlatilmasa zanglagandek, aql ishlatilmasa yomonlashadi." U qiziquvchanligi bilan muvaffaqiyatga erishdi. U hamma narsaga savol berdi. Hech narsani "shunday bo'ladi" deb qabul qilmadi. Qiziquvchanlik β istedod emas. Bu β qaror. Har kun qiziqish β bu tanlash.
Ikkinchi saboq: Tugallanmagan ish β muvaffaqiyatsizlik emas.
Leonardo o'zini muvaffaqiyatsiz deb bildi. Ammo uning tugallanmagan daftarlari β insoniyat tarixidagi eng qimmatli meros. Ba'zan "tugallanmagan" deb hisoblagan narsa β boshqalarga ilhom beradi. Jarayon β natijadan ko'ra ba'zan muhimroq.
Uchinchi saboq: Chegaralar β ba'zan ozodlik.
Leonardo noqonuniy tug'ilgan. Universitetga kira olmagan. Gildiyaga a'zo bo'lolmagan. Bu chegaralar uni ezishi mumkin edi. Ammo u ular orqali ozod bo'ldi β hech kimning qoidasiga bo'ysunmadi. Hayotdagi eng katta cheklovlar β ba'zan eng katta imkoniyatlar ekanini tarix ko'p marta ko'rsatgan.
To'rtinchi saboq: Kuzatish β eng kuchli aql.
Leonardo hech qanday maxsus asbob ishlatmadi. U kuzatdi. Qushni. Suvni. Odamni. Yuzlarni. U dunyo ustaxonasini o'z ko'zlari orqali o'rgandi. Zamonaviy hayotda biz tez yuramiz. KuzatmΠ°ymiz. Leonardo esa to'xtardi. Qarardi. O'ylardi. Bu oddiy ko'rinadigan narsa β dahoning asosi edi.
Beshinchi saboq: Eng buyuk odamlar ham o'zini yetarli deb bilmaydi.
Bu β eng muhim saboq. O'lim to'shagida "biron bir ishni yetarlicha bajarmaganim" degan odam β Mona Liza, Oxirgi kecha ovqat, minglab ixtirolar muallifi. Agar siz "men hali yetarli emasman" deb his qilsangiz β bu muvaffaqiyatsizlik belgisi emas. Bu β o'sishning belgisi. Faqat o'sishni to'xtatgan odam β o'zini yetarli deb biladi.
YAKUNIY SO'Z
Leonardo da Vinchi β tarixning eng murakkab odamlaridan biri.
U rassom edi. Muhandis edi. Olim edi. Musiqachi edi. Faylasuf edi. Va hech birida β o'zini yetarli deb bilmadi.
U o'z davridan 200-300 yil oldinda edi. Uni hech kim to'liq tushunmadi β o'zi ham. Uning daftarlari asrlar davomida yopiq qoldi. Keyin β ochildi. Va dunyo hayratga tushdi.
Leonardo haqida hamma "Mona Liza" va "Oxirgi kecha ovqat"ni biladi. Ammo:
U musiqachi edi. Liuta β o'sha davrdagi ud β chalar edi. Musiqa asboblari loyihalardi. SforsΠ° saroyiga u rassom emas β musiqachi sifatida taklif qilingan edi.
U oshpaz edi. Ha. U oshxona ochdi Florensiyada β Botticelli bilan birga. Muvaffaqiyatsiz bo'ldi β ular boshqacha taom taklif qilardi. Lekin u pishiriq sanΚΌatiga ham qiziqdi, retseptlar yozdi.
U o'simliklar ni o'rgandi. Botanika daftarlari. U o'simlik qanday o'sishini, tomir qanday suv tortishini o'rgandi.
U gidravlikΠ°ni chuqur bildi. Suvning harakati, to'lqin dinamikasi β u buni matematik jihatdan tushundi. Arno daryosini o'zgartirishni loyihaladi.
U topografik xarita tuzdi β o'sha davrda bunday aniqlikda xarita yo'q edi. Imola shahri xaritasi β bugun ham hayratlanarli.
Va u umrbod β yolg'iz edi. U hech qachon uylΠ°nmadi. Yaqin do'stlari β uning shogirdlari. Francesco Melzi β eng yaqin shogirdi β umrining oxirigacha yonida bo'ldi.
FRANSIYADA SO'NGGI YILLAR
1516-yil. Leonardo 64 yoshda. Italiyada urushlar. U Fransiyaga ketdi.
Fransiya qiroli Fransisk I unga Amboise qasri yaqinida kichik uy berdi β Clos Luce. Va bir unvon: "Qirolning birinchi rassomi, muhandisi va me'mori."
Lekin haqiqatda β Fransisk Leonardonadan bitta narsa so'radi: Suhbat.
Har kuni qirol kelar edi. Ular o'tirib gaplashar edi.
Falsafa. Ilm. San'at. Hayot.
Fransisk keyinchalik dedi: "Hech kim Leonardo kabi bilimli bo'lmagan. U nafaqat haykaltaroshlik, rassomlik va me'morchilikni bilardi β u faylasuf edi. Ulug' faylasuf."
Leonardo bu yillarda kamroq chizar edi. Qo'li titrar edi β ehtimol insult bo'lgan. Ammo u yozardi. Daftarlariga. Oxirigacha.
1519-yil, 2-may. U vafot etdi. Fransisk I uning yonida edi β tarixchilar aytadi. Fransiya qiroli β bir dahoning so'nggi nafasida yonida turdi.
SABOQLAR
Birinchi saboq: Qiziquvchanlik β iqtidor emas, tanlash.
Leonardo tug'ma daho edi, deyishadi. Ammo u o'zi yozdi: "Temir ishlatilmasa zanglagandek, aql ishlatilmasa yomonlashadi." U qiziquvchanligi bilan muvaffaqiyatga erishdi. U hamma narsaga savol berdi. Hech narsani "shunday bo'ladi" deb qabul qilmadi. Qiziquvchanlik β istedod emas. Bu β qaror. Har kun qiziqish β bu tanlash.
Ikkinchi saboq: Tugallanmagan ish β muvaffaqiyatsizlik emas.
Leonardo o'zini muvaffaqiyatsiz deb bildi. Ammo uning tugallanmagan daftarlari β insoniyat tarixidagi eng qimmatli meros. Ba'zan "tugallanmagan" deb hisoblagan narsa β boshqalarga ilhom beradi. Jarayon β natijadan ko'ra ba'zan muhimroq.
Uchinchi saboq: Chegaralar β ba'zan ozodlik.
Leonardo noqonuniy tug'ilgan. Universitetga kira olmagan. Gildiyaga a'zo bo'lolmagan. Bu chegaralar uni ezishi mumkin edi. Ammo u ular orqali ozod bo'ldi β hech kimning qoidasiga bo'ysunmadi. Hayotdagi eng katta cheklovlar β ba'zan eng katta imkoniyatlar ekanini tarix ko'p marta ko'rsatgan.
To'rtinchi saboq: Kuzatish β eng kuchli aql.
Leonardo hech qanday maxsus asbob ishlatmadi. U kuzatdi. Qushni. Suvni. Odamni. Yuzlarni. U dunyo ustaxonasini o'z ko'zlari orqali o'rgandi. Zamonaviy hayotda biz tez yuramiz. KuzatmΠ°ymiz. Leonardo esa to'xtardi. Qarardi. O'ylardi. Bu oddiy ko'rinadigan narsa β dahoning asosi edi.
Beshinchi saboq: Eng buyuk odamlar ham o'zini yetarli deb bilmaydi.
Bu β eng muhim saboq. O'lim to'shagida "biron bir ishni yetarlicha bajarmaganim" degan odam β Mona Liza, Oxirgi kecha ovqat, minglab ixtirolar muallifi. Agar siz "men hali yetarli emasman" deb his qilsangiz β bu muvaffaqiyatsizlik belgisi emas. Bu β o'sishning belgisi. Faqat o'sishni to'xtatgan odam β o'zini yetarli deb biladi.
YAKUNIY SO'Z
Leonardo da Vinchi β tarixning eng murakkab odamlaridan biri.
U rassom edi. Muhandis edi. Olim edi. Musiqachi edi. Faylasuf edi. Va hech birida β o'zini yetarli deb bilmadi.
U o'z davridan 200-300 yil oldinda edi. Uni hech kim to'liq tushunmadi β o'zi ham. Uning daftarlari asrlar davomida yopiq qoldi. Keyin β ochildi. Va dunyo hayratga tushdi.
π4π1
Dunyo TarixiπΊ
Video
Bir kishi. Bir hayot. Shuncha narsa.
Va o'lim to'shagidagi afsus: "Yetarlicha qilmadim."
Balki β bu afsus emas. Balki β bu uning eng katta fazilati edi. Har doim ko'proq qilmoqchi bo'lgan. Har doim yetarli emas deb bilgan. Shu intilish β uni Leonardo da Vinchi qilgan.
Tarix ko'p qirollarni, janglarni, imperiyalarni eslab, unutadi.
Ammo Leonardo β qoladi.
Chunki u insoniyatning imkoniyati nima ekanligini ko'rsatdi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Va o'lim to'shagidagi afsus: "Yetarlicha qilmadim."
Balki β bu afsus emas. Balki β bu uning eng katta fazilati edi. Har doim ko'proq qilmoqchi bo'lgan. Har doim yetarli emas deb bilgan. Shu intilish β uni Leonardo da Vinchi qilgan.
Tarix ko'p qirollarni, janglarni, imperiyalarni eslab, unutadi.
Ammo Leonardo β qoladi.
Chunki u insoniyatning imkoniyati nima ekanligini ko'rsatdi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Telegram
Dunyo TarixiπΊ
Qiziqarli maΚΌlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
π5β€2π1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
Hijo de la Luna - Mecano // Alexander Motovilov (reimagined)
https://www.youtube.com/watch?v=Id4mjy6viLA
#music
Https://t.me/tarixi_dunyo
https://www.youtube.com/watch?v=Id4mjy6viLA
#music
Https://t.me/tarixi_dunyo
β€4π4π1