📹 🔴AQSh qanday mustaqil boʻlgan?
👤 Fikrat

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Yosh bolaning tushuntirish va izohlarsiz "yo'q" deyishi, kattalar uchun haqiqiy boylik kabidir."

Meril Strip©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Har safar qo'shnilar nima deyishidan qattiq tashvishlanayotganingizni ko'rsangiz, to'xtang va ko'pchilik siz haqingizda jiddiy o'ylash uchun o'zlari bilan ovora ekanligini unutmang."

Mark Tven©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

Xiva xonligi, shuningdek, Xorazm xonligi nomi bilan ham tanilgan, 1512 yildan 1920 yilgacha Markaziy Osiyoda mavjud bo'lgan o'zbek davlatlaridan biridir. Poytaxti dastlab Vazir va Ko'hna Urganch shaharlari bo'lgan bo'lsa, XVI asrning 70-yillaridan boshlab Xiva shahri poytaxt sifatida tanlangan.

Tashkil topishi va rivojlanishi

1505 yilda Shayboniyxon Temuriylar tasarrufidagi Xorazm hududini bosib oldi. Shayboniyxon vafotidan so'ng, 1510 yilda Xorazm Eron safaviylari qo'liga o'tdi. 1511 yilda Elbarsxon Xorazm hukmdori deb tan olindi va Xiva xonligiga asos solindi.

Sulolalar

Xiva xonligida ikki asosiy sulola hukmronlik qilgan:

Arabshohiylar (Shayboniylar) sulolasi: 1511 yildan 1770 yilgacha hukmronlik qilgan.

Qo'ng'irotlar sulolasi: 1770 yildan 1920 yilgacha hukmronlik qilgan.

Hududi va iqtisodiyoti

Xiva xonligi hududiga Xorazm, Manqishloq, Dehiston, Uzboy bo'yidagi turkmanlar yashaydigan hududlar va Xurosonning shimoliy qismi kirgan. Xonlik savdogarlari qo'shni Buxoro va Qo'qon xonliklari bilan, shuningdek, Xitoy, Eron, Afg'oniston va Hindiston bilan savdo aloqalarini olib borganlar.

Inqirozi

1873 yilda Xiva xonligi Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olindi va protektoratga aylantirildi. 1920 yilda esa xonlik tugatilib, Xorazm Xalq Sovet Respublikasi tashkil etildi.

Madaniy merosi

Xiva xonligi davrida ko'plab me'moriy yodgorliklar, madrasalar va masjidlar qurilgan bo'lib, ular bugungi kunda ham saqlanib qolgan. Xiva shahri 1990 yilda YuNESKOning Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Siz g'azabga yoki darhol qasos olish istagiga berilishingiz bilan siz vaziyatni nazorat qilishni to'xtatasiz va boshqa birovning ssenariysi bo'yicha o'ynashni boshlaysiz."

Euripides©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

DOVUD: QILICH VA SHE'R

U cho'pon edi. Keyin — jangchi. Keyin — qirol. Keyin — gunohkor. Keyin — tavba qiluvchi. Uning hayoti — insoniyatning o'zi.

Bir bola. 10-11 yoshlarda. Qo'lida — sopqon. Toshlar.
Oldida — Jalut. Filist jangchisi. 2 metrdan baland. Temir zirh. Nayza — daraxtdan og'irroq.

Isroil armiyasi — 40 kun — bu odamga qarshi chiqishdan qo'rqgan. Hech kim chiqmagan.
Bola chiqdi.
Isroil askarlari — unga qaradi. Kuldi ba'zilari. "Bu bola nima qilyapti?"

Jalut — bolaga qaradi. Haqorat qildi. "Seni itlarga yediraman."

Bola javob berdi: "Sen qilich, nayza, qalqon bilan kelding. Men — Rabbim nomi bilan keldim."

Sopqon. Bir tosh. Peshona.
Jalut — yiqildi.
Bu bola — Dovud edi.

Va bu lahza — uning hayotining boshlanishi emas, davomi edi.

KIM EDI DOVUD?
Dovud — tarix, din va adabiyotning kesishgan nuqtasida turuvchi shaxs.

Miloddan avvalgi — taxminan 1040-970-yillar.
Isroil qabilalarining ikkinchi qiroli. Birinchi qirol — Shoul — uning ustozi va keyinchalik dushmani.

U — Baytlahmdan. Iesseyning o'g'li. Sakkiz o'g'ildan — eng kichigi.

Cho'pon edi. Qo'ylarni boqardi. Tog'larda yolg'iz. U yerda — nay — she'r va qo'shiq — yozdi.

Keyin — Jalutni o'ldirdi. Va hayoti — o'zgardi.
Ammo Dovud kimligini tushunish uchun — uchta manbaga murojaat qilish kerak.

Tavrot — Yahudiy muqaddas matni. U yerda Dovud — eng batafsil tasvirlangan. Samuel kitobi, Qirollar kitobi, Zabur — barchasi Dovud haqida.

Zabur — Psalms. 150 ta she'r. Ko'pchiligi — Dovud tomonidan yozilgan deyiladi. Ular — insoniyatning eng chuqur she'riy asarlaridan.

Injil — Xristian muqaddas matni. Dovud — Iso Masihning ajdodi. Iso — "Dovud naslidan" deb ta'riflanadi. Bu — Xristiyanlik uchun teologik ahamiyatga ega.

Qur'on — Islom muqaddas matni. Dovud — Daud payg'ambar sifatida. U — 16 ta oyatda tilga olinadi. U — payg'ambar, qirol, va dono.

Uch din. Bir shaxs. Har biri — uni biroz boshqacha ko'radi. Ammo barchasi — uni ulug' deb biladi.

YOSH DOVUD: CHO'PONDAN QAHRAMONGA
SAMUEL UNI TANLADI
Isroil birinchi qiroli — Shoul — Xudoga itoatsiz bo'ldi. Payg'ambar Samuel — yangi qirol tanlash uchun — Baytlahmga yuborildi.

U Iesseyning uyiga keldi. O'g'illarini ko'rdi. Birinchisi — katta, chiroyli, baquvvat. Samuel o'yladi: "Bu — albatta."

Ammo ovoz keldi: "Insonlar — tashqi ko'rinishga qaraydi. Men — yurakka qarayman."

Birinchi o'g'il — emas. Ikkinchi — emas. Uchinchi, to'rtinchi... yettinchi — emas.

"Boshqa o'g'ling bormi?"
"Ha, eng kichigi. Ammo u — dalada, qo'ylar yonida."
"Uni chaqiring."

Dovud keldi. Qizil yuzli, chiroyli ko'zli bola.
"Mana u," dedi ovoz. "Uni moylang."
Samuel — Dovudning boshiga moy quydi. Bu — taqdirning belgilash marosimi edi.

Dovud — yana dalaga qaytdi. Qo'ylar yoniga. U o'zgarmagandi. Ammo u — belgilangan edi.

NAY VA QILICH
Dovudning ikkita qobiliyati bor edi. Ba'zi odamlar uchun — bu qarama-qarshi ko'rinadi.

Birinchi — musiqa va she'r. U nay chalardi. Arfa — o'sha davrning asbobi. U she'rlar yozardi. Hissiyotlarini so'z bilan ifodalardi. Faryod. Shukr. Shubha. Umid.

Ikkinchi — jang. U Jalutni sopqon bilan o'ldirdi. Keyin — Shoulning armiyasida — yuzlab jangchini. Keyin — qirol sifatida — o'n yillar urush.

Bu ikki qobiliyat — bir odamda.

Bu — Dovudni insoniy qiladi. U — faqat qahramonlik ramzi emas. U — murakkab, qarama-qarshi, to'la insoniy.

SHOUL VA DOVUD: USTOZ VA RAQIB
Jalutdan keyin — Dovud mashhur bo'ldi. Xalq qo'shiq aytdi:
"Shoul ming o'ldirdi — Dovud o'n ming."

Bu qo'shiq — Shoulni o'ldirdi. Ichidan.
Shoul — rashk qildi. Qo'rqdi. "Bu bola mening taxtimni olmoqchi."

Va Shoul — Dovudni o'ldirishga qaror qildi.
Ammo Shoulning o'g'li — Yo'natan — Dovudni sevardi. Haqiqiy do'stlik. Ular — a'hd — kelishuv — tuzdilar.
Yo'natan — otasiga qarshi — do'stini himoya qildi.

Dovud — qochdi. Yillar davomida — g'orlarda, cho'llarda, hatto Filist dushmanlar orasida — yashadi. Shoul uni ta'qib qildi.

IKKI MARTA — O'LDIRMASLIK
Bu hikoyada — eng muhim lahza.
Shoul Dovudni qidirardi. Bir kecha — Shoul — g'orga kirdi. U bilmasdi — Dovud o'sha g'orda.

Dovudning odamlari shivirladi: "Mana imkoniyat. Uni o'ldir. U — seni o'ldirmoqchi."

Dovud — yaqin keldi. Shoulning kiyimidan — bir parcha kesdi. Tunda. Shoul sezmasdi.
Keyin — Dovud orqaga cheкindi.

Shoul g'ordan chiqib ketgach — Dovud orqasidan qichqirdi:
"Janob qirol!"

Shoul qaytib qaradi. Dovud — g'or oldida. Qo'lida — kiyim parchasi.
"Qarang. Men sizni o'ldira olardim. Ammo qilmadim. Chunki siz — Xudoning mazlumisiz. Men siz bilan urushmayman. Xudo o'rtamizda hukm qilsin."

Shoul — yig'ladi. "Sen — mendan yaxshisan, o'g'lim."
Keyin — Shoul davom etdi. Va yana ta'qib qildi.

Ikkinchi marta — Dovud yana Shoul ning lageriga kirib — Shoulning boshidan nayza va suv idishini olib chiqdi. Yana o'ldirmadi.

Nima uchun?
Dovud dedi: "Xudoning mazlum qiroliga qo'l uzatmаyman."

Bu — axloqiy prinsip. "Haqiqat men tomonimda" — deyarli Dovud haqi edi. Ammo u — o'zi hukm chiqarmaslik tanladi.

QIROL DOVUD: TAXT VA GUNOH
Shoul urushda vafot etdi. Yo'natan ham o'ldi.
Dovud — eshitganda — yig'ladi. Shoul uni o'ldirishga uringan edi. Ammo u — Shoul uchun mоtam tutdi. Yo'natan uchun esa — chuqur firoq.

U sher yozdi:
"Yo'natan, seni sog'indim. Sening sevging — ayollarning sevgisidan yuqori edi."

Do'stlik — haqiqiy edi.
Dovud — Isroilning qiroli bo'ldi. Avval — faqat Yahudo qabilasi ustida. Keyin — barcha Isroil qabilalari.

U Quddus shahrini oldi. Uni poytaxtga aylantirdi. "Dovud shahri" deb atadi.

U — Ahd sandiq'ini — Xudo ning muqaddasligi ramzini — Quddusga keltirdi. Va u — quvonchdan — raqsga tushdi. Oddiy odamlar kabi.

Xotini Mixal — saroy derazasidan qarab — haqorat qildi: "Qirol — xizmatkorlar oldida sharmandalik qildi."

Dovud javob berdi: "Men Rabbim oldida raqsga tushdim. Inson oldida emas. Va yanada kamtar bo'lаman."

Bu — Dovudning ruhini ko'rsatadi. U — taxt egasi. Ammo u — o'zini katta tutmadi.

BATSHEBA: ENG KATTA GUNOH
Bu — Dovud hayotining eng og'ir sahifasi.
Bir kuni — kechqurun — Dovud saroy tomida turdi. Pastda — bir ayol cho'milmoqda.
Batsheba. Go'zal.
Dovud — so'radi: "Bu kim?"
"Uriyaning xotini. Uriya — sizning askaringiz."
Dovud — uni chaqirdi. Va — gunoh qildi.
Batsheba — homilador bo'ldi.
Dovud — Uriyani jangdan chaqirdi. Xotin yoniga borsin — deb o'yladi. Bola — Uriyaniki deb ko'rinsin.

Ammo Uriya — sharafli askar edi. U dedi: "Mening do'stlarim jangda. Men — xotin yonida uxlayolmayman."

Dovud — ikki kun urindi. Uriya rozi bo'lmadi.
Keyin Dovud — jang qo'mondaniga xat yozdi. Xatda — "Uriyani eng oldingi safga qo'y. Keyin qo'shinni orqaga tort."
Uriya — o'ldi.
Dovud — Batshebani xotinlikka oldi.

Payg'ambar Natan — Dovud oldiga keldi. U hikoya aytdi:
"Bir boyning ko'p qo'ylari bor edi. Kambag'alning bitta qo'zisi — unga aziz, go'yo farzand. Boy — mehmon kelganda — o'z qo'ylaridan emas — kambag'alning yagona qo'zisini so'ydi."

Dovud — g'azablandi: "Bu boy — o'limga loyiq!"
Natan — ko'rsatdi: "O'sha boy — sensan."
Bu lahzada — Dovud — yiqildi.

TAVBA: INSONIYATNING ENG CHUQUR SHE'RI
Dovud — 51-Zabur ni yozdi. Bu — tavba Zaburi.(she'r)

Butun insoniyat adabiyotida — bu qadar samimiy, bu qadar siniq, bu qadar chuqur tavba — kam uchraydi.

"Ey Xudo, rahming bilan — menga rahm qil. Mehr-muhabbating ko'pligi bilan — gunohlarimni o'chir."
"Gunohimni men bilaman. Xatoyim doim oldimda."
"Mendan yuz o'girma. Muqaddas ruhingni mendan olma."
"Singan va ezilgan yurak — sen rad etmaysan."

Bu so'zlar — qirol yozdi. Armiya egasi. Quddus egasi. Isroilning eng kuchli odami.
Va u — singan yurak bilan — yozdi.
Bu — Dovudning buyukligining siri.
U — gunoh qildi. Og'ir gunoh. Xiyonat. Qotillik.
Ammo u — yashirmadi. U — o'zini oqlamadi. U — tavba qildi.

Va bu tavba — ming yildan keyin ham — odamlarning yuragiga yetаdi.

DOVUD VA ISLOM: DAUD PAYG'AMBAR
Qur'onda — Dovud — Daud — payg'ambar sifatida keladi.

U — 16 ta oyatda tilga olinadi. Ko'proq — emas. Ammo har bir tilga olinish — muhim.

Surah Al-Anbiya — 21:78-80:
Daud va Sulaymon — ikki odam haqida hukm chiqardi. Sulaymon — Dauddan yaxshiroq hukm qildi. Va Xudo — ikkalasiga ham — hukm va ilm berganini aytdi.

Surah Sad — 38:17-26:
Bu — eng batafsil. Daud — Xudoga ibodat qiluvchi. Tong — kech — Xudoni ulug'lovchi. Va — bir sinov: ikki kishi — Daud oldiga keldi. Nizoli. Daud — bir tomonini tingladi va hukm qildi. Keyin tushundi — ikkinchisini ham tinglash kerak edi.

Bu — adolat haqida. Hukm — bir tomonni tinglash bilan chiqarilmaydi.

Islomda Daudga — Zabur — muqaddas kitob berilgan. Bu — Qur'onda tasdiqlangan.

Zabur — Qur'onda to'rt muqaddas kitobdan biri. Tavrot — Muso ga. Zabur — Daud ga. Injil — Iso ga. Qur'on — Muhammad ga.

Islomda Daud — gunoh masalasi — boshqacha ko'riladi. Payg'ambarlar — Islomda — gunohdan himoyalangan — deyiladi. Shuning uchun — Batsheba voqeasi — Islom tafsiridа boshqacha talqin qilinadi. Ko'pchilik Islom olimlari — bu voqeani metaforik yoki boshqacha sharhlashadi.

Ammo Daudning asosiy xususiyatlari — Islomda ham bir xil:
Kuchli, adolatli hukmdor. Ibodat qiluvchi. Zabur nozil qilingan payg'ambar. Temir ishlovchi — Xudo unga temir yumshatish qobiliyatini bergan. Qushlar va tog'lar — u bilan Xudoni ulug'lagan.

DOVUD VA XRISTIANLIK: ISO MASIHNING AJDODI
Xristianlik uchun — Dovud — teologik jihatdan — markaziy ahamiyatga ega.

Nima uchun?
Iso — Dovud naslidan. Matto Injili — birinchi oyat — "Iso Masih, Dovud o'g'li, Ibrohim o'g'li."

Bu — tasodifiy emas. Yahudiy an'anasida — Masih — keluvchi qutqaruvchi — Dovud naslidan bo'lishi kerak edi. Xristianlar — Iso bu va'daning bajarilishi deydi.

Baytlahm. Dovud — Baytlahmdan. Iso — Baytlahmda tug'ildi. Bu — yana tasodifiy emas.

Zaburlar — ibodatda. Xristian cherkovlari — 2000 yildan beri — Zaburlarni qo'shiq sifatida kuylashаdi. Katolik cherkovida — kundalik ibodat — Zaburlar atrofida qurilgan. Protestant cherkovlarida ham.

Dovud — prototip. Ko'plab Xristian teologlar — Dovudni — Iso Masihning oldindan belgisi deb ko'radi. Cho'pon — Iso ham o'zini "yaxshi cho'pon" dedi. Yovuzlikni yengish — Jalutni o'ldirish — Iso ning yovuzlik ustidan g'alabasining ramzi.

ZABURLAR: INSONIYATNING YURAGI
Zabur — Psalms — 150 ta she'r.
Ular — 3000 yildan beri — odamlar tomonidan o'qilgan, kuylangan, yig'lab aytilgan.

Nima uchun bu qadar uzoq yashadi?
Chunki ular — haqiqiy.
Dovud — sahnа uchun yozmadi. U — o'zi uchun yozdi. Xudo bilan suhbat.

Shubha:
"Ey Xudo, nima uchun meni tashlab qo'yding? Faryodim — nima uchun eshitilmayapti?" (22-Zabur)

Qo'rquv:
"Hatto o'lim soyasi vodiysidan o'tsam ham — qo'rqmayman. Chunki sen men bilansan." (23-Zabur)

Quvonch:
"Rabbim — cho'ponim. Hech narsam yetishmaydi." (23-Zabur)

G'azab:
"Ey Xudo, dushmanlarimni yo'q qil." (109-Zabur)

Shukr:
"Rabbim — qanchalik buyuk ishlaring bor. Fikrlaring — qanchalik chuqur." (92-Zabur)

Bu hissiyotlar — 3000 yildan keyin ham — bir xil.
Odam bugun ham shubha qiladi. Qo'rqadi. Quvonadi. G'azablanadi. Shukr qiladi.

Dovud — bu hissiyotlarni — so'z bilan ifodaladi. Va — ular — oʻlmadi.

DOVUD HIKMATINING ASOSLARI
Dovud hayotidan — qanday hikmat chiqarish mumkin?
Bu — din emas. Bu — insoniy tajriba.

BIRINCHI HIKMAT: TASHQI KO'RINISH ALDAYDI
Samuel — Iesseyning katta o'g'illarini ko'rdi. Baquvvat. Chiroyli. "Albatta — bu."

Yo'q.
Eng kichik — dalada yolg'iz qo'y boqayotgan — u edi.
Dovud — hech kim kutmagan yerdan chiqdi.

Bu — hayotda ko'p takrorlanadi. Eng katta g'oyalar — kichik odamlardan. Eng katta o'zgarishlar — kutilmagan tomondan. Tashqi ko'rinish, maqom, katta nom — haqiqiy qiymatni ko'rsatmaydi.

"Insonlar tashqiga — Men ichiga qarayman" — bu gap — 3000 yildan keyin ham — haqiqat.

IKKINCHI HIKMAT: KO'NGILDAN KELGAN HARAKAT
Sopqon va tosh bilan Jalut oldiga chiqish — aqilsizlik ko'rinadi.

Ammo Dovud — hisob-kitob qilmadi. U — ichidan kelgan kuch bilan chiqdi.

Ko'ngildan kelgan harakat — kuchni o'zi bilan olib keladi.
Ko'p odamlar — hisob qiladi. "Imkoniyat bor — yo'q?" "Xavf katta — kichik?" Hisob-kitob — ba'zan kerak. Ammo ba'zan — hisob-kitob — harakatni o'ldiradi.
Dovud hisob qilmadi. U — ishondi. Va harakat qildi.

UCHINCHI HIKMAT: DUSHMAN — HAM INSONDIR
Shoul Dovudni o'ldirishga urindi. Yillar davomida.
Dovud — ikki marta — Shoulni o'ldirish imkoniyatiga ega bo'ldi. Va — o'ldirmadi.

Nima uchun?
"Xudoning mazlum qiroliga qo'l uzatmayman."
Bu — zaiflik emas. Bu — prinsip.

Dushman ham — inson. Dushman ham — Xudoning yaratgаni. Dushman ham — o'z qadri bоr.
Bu prinsip — uchta din uchun ham muhim. Islomda — "adovat — oshib ketmasin." Xristianlikda — "dushmaningni sev." Yahudiylikda — "qon to'kmagin."
Dovud — bu prinsipni hayotda ko'rsatdi.

TO'RTINCHI HIKMAT: KUCHLI ODAM — YIG'LAY OLАDI
Yo'natan o'lganda — Dovud yig'ladi. Shoul o'lganda — yig'ladi.

U — qirol edi. Jangchi edi. Ammo u — hissiyotini yashirmadi.

Zaburda — u faryod qilаdi. Yig'lаydi. Shubha qiladi.
Bu — zaiflik emas.

Hissiyotni yashirish — zaiflik. Hissiyotni his qilish va ifodalash — kuch.

Dunyoda ko'p odam — ayniqsa erkaklar — "kuchli bo'lish" — his qilmaslik degani deb o'ylаydi. Bu xato.
Dovud — dunyoning eng kuchli odamlaridan biri edi. Va u — yig'ladi.

BESHINCHI HIKMAT: GUNOH — YAKUN EMAS
Dovud — og'ir gunoh qildi. Batsheba. Uriya.
Agar bu Dovud hayotining oxiri bo'lganda — u faqat gunohkor sifatida eslanardi.

Ammo keyin — tavba keldi. Haqiqiy. Chuqur. Zaburda yozilgan.
Va u — davom etdi. Yashadi. Quddusni qurdi. Xudoga ibodat qildi.

Gunoh — yakun degani emas — gunohsiz yashash mumkin emas. Balki — gunoh — hayotni to'xtatmaydi. Agar tavba haqiqiy bo'lsa.

Ko'p odam — o'z o'tmishi bilan — o'zini qamab qo'yadi. "Men shunday qildim — endi hech narsa mumkin emas."
Dovud buni ko'rsatdi: mumkin.

OLTINCHI HIKMAT: SHUKR — ENG KUCHLI HOLAT
Dovudning eng mashhur Zaburi — 23-chi:
"Egam mening cho'ponimdir, hech narsaga muhtoj bo'lmayman.

U meni yam-yashil o'tloqlarda yotqizadi, tinch suvlar bo'yiga yetaklaydi.
Jonimga kuch bag'ishlaydi, O'z nomi sharafi uchun meni to'g'ri yo'llardan boshlaydi.

Hatto o'lim soyasi vodiysidan yursam ham, yomonlikdan qo'rqmayman, chunki Sen men bilan birgasan. Sening tayog'ing va hassang menga tasalli beradi.

Dushmanlarim qarshisida men uchun dasturxon yozasan. Boshimga moy surtasan, kosam to'lib-toshadi.
Umrim bo'yi yaxshilik va mehr menga hamroh bo'ladi, va men Egamning uyida uzoq umr yashayman.

Bu Zaburni — Dovud — hayotining eng yaxshi davrida yozmadi.
U — ta'qib ostida yozdi. G'orda. Cho'lda. Dushmanlari ortidan kelayotganda.

Shukr — faqat yaxshi vaqtda emas. Qiyin vaqtda ham shukr — bu ruhiy kuch.

Bu — zamonaviy psixologiya ham tasdiqlaydi. Shukr daftari. Mindfulness. Hozirgi lahzaga diqqat. Bular — Dovudning Zaburlarida 3000 yil oldin bor edi.

DOVUD VA SULAYMON: OTA VA O'G'IL
Dovudning o'g'li — Sulaymon — donoligi bilan mashhur.
Ammo Sulaymon — Batshebadan tug'ilgan. O'sha gunohli munosabatdan.

Bu — hayotning murakkabligini ko'rsatadi.
Gunohdan — buyuk narsa chiqishi mumkin. Bu — gunohni oqlash emas. Bu — hayot — oddiy matematik emas degani.

Dovud — Ma'badni qurmoqchi edi. Xudoning uyi. Ammo aytildi: "Sening qo'ling — qon to'kkan. Ma'bаdni — o'g'ling quradi."

Dovud — qabul qildi. U loyiha tayyorladi. Oltin. Kumush. Yog'och. Hammasi to'pladi. Va — o'g'liga qoldirdi.
Bu — generatsiyalar o'rtasidagi uzatish. Men qilolmadim — sen qil.

UCHTA DINDA UMUMIYLIK
Yahudiylik, Xristianlik, Islom — uchta alohida din. Ularda farqlar ko'p.

Ammo Dovud — uchala dinda ham — tilga olinаdi. Va uchala din ham — uning quyidagi xususiyatlarini tasdiqlaydi:

Xudoga yaqinlik. U — Xudodan yashirin turmasdi. Gunohini — Xudodan ham yashirmadi.
Adolat. U — qirol sifatida — adolat izladi. Boydan ham. Kambag'aldan ham.
Iqtidor va kamtarlik. U — kuchli edi. Ammo u — raqsga tushdi — xizmatkorlar kabi.
Tavba imkoniyati. U gunoh qildi. Va tavba qildi. Bu — uchala dinda ham — muhim xabar: Xudo — tavbani qabul qiladi.

Bu umumiyliklar — uchta dinning bu shaxsga nima uchun murojaat qilishini tushuntiradi.

Dovud — universal. U — faqat bir millatning, bir dinning mulki emas.
U — insoniyatning.

SABOQLAR
Birinchi saboq: Qiymat — tashqidan emas, ichkaridan ko'rinadi.

Samuel eng kichik bolani tanladi. Jalut kichik bola dan qo'rqmadi. Ammo kichik bola — eng katta jangni yutdi. Dunyo — tashqi belgilar bilan baholaydi. Maqom. Kiyim. Boylik. Nom. Ammo haqiqiy qiymat — ichida. Va u — ko'pincha — kutilmagan odamlarda.

Ikkinchi saboq: Hissiyot — zaiflik emas, insoniylik.
Dovud — yig'ladi. Faryod qildi. Shubha qildi. Va bu Zaburlarni — 3000 yildan keyin ham — odamlar o'qiydi. Chunki ular — haqiqiy. Yolg'on quvnoqlik. Sun'iy kuch. Hissiyotni yashirish — uzoq davom etmaydi. Haqiqiy his — haqiqiy bog'liqlik yaratadi.

Uchinchi saboq: Dushmanlik — seni ham o'ldiradi.
Dovud Shoulni o'ldirmadi. Bu — zaiflik emas. Bu — prinsip. Va bu prinsip — uni saqlab qoldi. G'azab va nafrat — avvalo o'zingni yemiradi. Dushmaningdan. Dovud bu tamoyilni yashab ko'rsatdi.

To'rtinchi saboq: Gunoh — so'nggi nuqta emas.
Dovud — og'ir gunoh qildi. Ammo u — tavba qildi. Va davom etdi. Ko'p odam — o'z o'tmishida qolib ketadi. "Men shunday qildim — endi hamma narsa tugadi." Dovud hayoti — bu fikrga qarshi. Tavba — haqiqiy bo'lsa — hayot davom etadi.

Beshinchi saboq: Shukr — sharoit tanlamaydi.
23-Zabur — eng qiyin paytda yozildi. Ammo unda — "hech narsam yetishmaydi."demadi. Qiyin paytda ham — mavjud narsaga shukr qilish — ruhiy kuch beradi. Bu — zamonaviy psixologiya ham tasdiqlaydi. Shukr — miya kimyosini o'zgartiradi. Dovud bu sirni 3000 yil oldin bilgan.

YAKUNIY SO'Z
Cho'l. Tong. Bir bola — qo'ylar yonida — nay chalayapti.
Bu bola — Jalutni o'ldiradi. Shouldan qochadi. Qirol bo'ladi. Quddusni quradi. Gunoh qiladi. Tavba qiladi. Yig'laydi. Quvonadi. Zaburlar yozadi.
Va o'ladi.

3000 yil o'tadi.
Uning yozganlari — hali o'qilаdi. Sinagogalarda. Cherkovlarda. Masjidlarda. Kutubxonalarda. Odamlarning xonalarida — yolg'iz kechada.

Nima uchun?
Chunki Dovud — qahramonlarcha hayot kechirmadi. U — insonlarcha hayot kechirdi.

Kuch va zaiflik. G'alaba va mag'lubiyat. Sevgi va gunoh. Tavba va davom etish.

Bu — har bir odamning hikoyasi.
Dovud — shunchaki tarixiy shaxs emas. U — ko'zgu.
Unga qaraganda — o'zingni ko'rasan.
Va ehtimol — shu sababli — uch din uni unutmaydi.

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Sening mehribonligingni oddiy deb biladiganlarga yordam berish yaxshilik emas, bu isrofgarchilikdir."

Yahudiy donoligi©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Dunyo hech qachon siz uchun ideal, qulay holatda turmaydi. Sizning barcha tashvishlaringiz yoki muammolaringiz yo'q bo'lib ketadigan vaqt bo'lmaydi."

Efeslik Geraklit©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

"Ba'zida odamlar mehr-shafqat ko'rsatadilar va o'z yordamlarini qalblarining ezguligidan emas, balki sizning zaifligingiz fonida o'zlarining ustunligiga ishonch hosil qilish uchun taklif qilishadi."

Fridrix Nitsshe©️

Https://t.me/tarixi_dunyo

QIZILLAR VA OQLAR: ROSSIYA O'Z-O'ZINI YOʻQ QILDI

Izoh pastdagi postlarda 👇

Https://t.me/tarixi_dunyo

QIZILLAR VA OQLAR: ROSSIYA O'Z-O'ZINI YOʻQ QILDI

Ular bir xil tilda gapirdi. Bir xil non yedi. Bir xil yerda tug'ildi. Va bir-birini o'ldirdi. Besh yil davomida.

1918-yil, yanvar. Petrograd. Qishda.
Bir oila — kechasi — qochmoqda. Ota — sobiq polkovnik. Ona — dvoryan oilasidan. Uch bola. Ular — ko'cha ko'cha, arka arka — yashirinib ketishmoqda.

Ular nima qilgan? Hech narsa. Ular — "noto'g'ri" sinf vakillari. Burjua. Zodagon. Bu — yetarli edi.

Ularni qidiruvchi — Cheka. Bolshevik maxfiy politsiyasi. Agar ushlab olsalar — hech kim bilmaydi nima bo'lishini. Qamoq. Otish. Yoki shunchaki — yo'q bo'lib ketish.

Bir ko'chada — ular to'xtadi.
Ko'chaning narigi tomonida — boshqa oila. Ular ham qochmoqda. Ular ham yashirinmoqda. Ammo ular — boshqa tomondan.

Qizil askar — ularni qidirmoqda.
Ikki oila — bir-biriga qaradi. Bir lahza.
Keyin — ikki tomonga ketdi.

Bu — Rossiya fuqarolar urushining mohiyati edi. Bir mamlakat. Ikki dunyo. Va ular o'rtasida — qon.

NIMA UCHUN BOSHLANDI: DAVLAT QULAGANDA
Rossiya fuqarolar urushini tushunish uchun — orqaga qaytish kerak.

1917-yil — ikki inqilob.
Fevral inqilobi. Tsar Nikolay II — taxtdan tushirildi. 300 yillik Romanov sulolasi — tugadi. Vaqtinchalik hukumat — o'rnatildi.

Oktyabr inqilobi. Bolsheviklar — Lenin boshchiligida — Vaqtinchalik hukumatni ag'dardi. "Barcha hokimiyat — Sovetlarga" dedi Lenin.

Ammo "barcha hokimiyat Sovetlarga" — amalda — "barcha hokimiyat Bolsheviklarga" degani edi.
Va bu — hamma ham qabul qilmadi.

IKKI TOMON: KIMLAR ULAR?
Fuqarolar urushini — "Qizillar va Oqlar" deb soddalashtiramiz. Ammo haqiqat — ancha murakkab.

QIZILLAR — BOLSHEVIKLAR
Kim edi ular?
Lenin boshchiligidagi kommunistlar. Ishchilar va dehqonlar hokimiyati — deb da'vo qilishdi. Marksizm g'oyasi — sinfsiz jamiyat. Xususiy mulkni bekor qilish. Yirik sanoatni milliylаshtirish.

Kuchlari:
Eng muhimi — ular markazni ushlab turishdi. Moskva va Petrograd — ularning qo'lida. Bu — ulkan ustunlik. Ular — bir joydan — hamma yo'nalishga buyruq bera oldi.

Qizil Armiya — Leon Trotskiy tomonidan qurildi. Trotskiy — harbiy daho emas edi. U — muxarrir, notiq, siyosatchi edi. Ammo u — armiya qurdi. Noldan. Va qurgan armiyasi — g'alaba qildi.

Trotskiy — poyezd orqali — frontdan frontga oshirdi. U borgan joyda — ruhiyat ko'tarildi. U — sobiq tsarist ofitserlarini majburan xizmatga oldi. Ularning oilalarini — garovga. "Yaxshi jang qilsangiz — oilangiz xavfsiz. Xiyonat qilsangiz — oilangiz o'ladi."

Bu — shafqatsiz. Ammo samarali.

OQLAR — KO'P TOMONLI KOALITSIYA
Kim edi ular?
Bu — eng muhim tushunish.
Oqlar — bitta tashkilot emas edi. Ular — turli guruhlar koalitsiyasi. Va bu — ularning eng katta zaifligi.

Tsarist ofitserlar. Eski armiya generallari. Ular — "Rossiya buyuk bo'lishiga qaytsin" dedi. Anton Denikin. Lavr Kornilov. Pyotr Vrangel.

Sotsialist-revolyutsiоnerlar. Ular — ham inqilobchilar edi. Ammo bolsheviklar ularni kuchdan siqib chiqarganida — Oqlarga qo'shildi. Ba'zilari.

Menshoviklar. Bolsheviklar bilan bir partiyadan chiqqan — ammo yo'llar ajralgan sotsialistlar.

Milliy harakatlar. Ukraina, Gruziya, Armaniston, Ozarbayjon, Finlandiya, Polsha, Boltiq davlatlari — barchasi mustaqillik xohlаdi.

Chet el interventsiyasi. Britaniya, Fransiya, Amerika, Yaponiya, Italiya — ham qo'shin yubordi. Nega? Ba'zi sabablari: Bolsheviklar Birinchi jahon urushidan chiqib ketgan edi — bu ittifoqchilarni g'azablantirgandi. Kommunizm tarqalishidan qo'rqdi. O'z fuqarolari va mulklarini himoya qildi.

Ammo chet el yordami — Oqlarga ham muammo yaratdi. "Xorijiylar tomonidan qo'llab-quvvatlanayotgan Oqlar" — bu propaganda Qizillar uchun — oltin edi.

URUSHNING BOSHLANGICH DAVRI: 1918
1918-yil — eng muhim yil.
Yangi yil boshlanganda — Bolsheviklar faqat Rossiyaning bir qismini nazorat qilardi.

Mart 1918 — Brest-Litovsk shartnomasi.
Bolsheviklar — Germaniya bilan — ulkan haqoratli tinchlik tuzdilar. Ukraina, Boltiq bo'yi, Finlandiya, Polsha bir qismi — Germaniyaga berildi. Ulkan yer. Ulkan aholi. Ulkan resurslar.

Nima uchun Bolsheviklar buni qildi?
Lenin dedi: "Bizga — vaqt kerak. Ichki urushni yutish uchun — tashqi urushdan chiqish kerak."

Bu — pragmatik qaror. Lekin u — Oqlarga kuchli argument berdi: "Bolsheviklar Rossiyani sotdi."

Iyul 1918 — Romanovlar qatli.
Yekaterinburgda — tsar Nikolay II, uning xotini Aleksandra, besh farzandi — Aleksey, Olga, Tatyana, Mariya, Anastasiya — va bir necha xizmatkor — kechasi — qatl qilindi.

Bu qaror — Lenin tomonidan berilgan — deb ishoniladi. Rasmiy sabab: Oq armiya yaqinlashmoqda edi — tsarni asirga olishdan qo'rqildi.

Ammo haqiqiy sabab chuqurroq edi. Tirik tsar — ramz. Tirik tsar — Oqlar uchun bayroq. O'lgan tsar — faqat o'tmish.

Bu qatl — Rossiyani ikki asrga bo'lib yubordi.

ASOSIY FRONTLAR: QAYERDA JANG QILINDI
Fuqarolar urushi — bitta front emas edi. U — hamma tomonda — bir vaqtda bo'ldi.

JANUBIY FRONT: DENIKIN VA VRANGEL
General Anton Denikin — Oqlarning eng kuchli harbiy rahbarlaridan biri.

U — Volunter armiya — Ixtiyoriy armiya — qurdi. Janubiy Rossiyada. Don kazaklari bilan ittifoq. Kavkaz.
1919-yil — Denikin hujum qildi. U shimolga — Moskvaga qarab — yurdi. Bir vaqtda — Oryol shahriga yetdi. Moskvadan 250 km.

Bu — Oqlarning eng yaqin g'alabasi edi.
Ammo keyin — teskari burilish. Nima bo'ldi?
Birinchi — Denikin orqasi uzuldi. Logistika muammosi. Uzoq masofа. Ta'minot qiyin.

Ikkinchi — Makhno. Nestor Makhno — anarxist rahbar — Ukrainada. U — na Qizil, na Oq. Uchinchi tomon. U — Denikin orqasiga urdi. Denikin ikki tomonga qarshi qoldi.

Uchinchi — Qizil Armiya mustahkamlandi. Yangi askarlar. Yangi qurollar. Yangi taktika.
Denikin — chekindi. Tez. Dramatik. 1920-yilda — u Krimga qamaldi. Keyin — emіgratsiyа.

Uning o'rnini — Pyotr Vrangel oldi. Krimda. U — yanada intizomli, yanada aqlli edi. Ammo vaqt o'tgan edi. 1920-yil kuzida — Qizillar Krimni ham oldi.

Vrangel — kemalar bilan — 150,000 dan ortiq odam — Konstantinopolga qochdi.

SHARQIY FRONT: KOLCHAK VA SIBIRYA
Aleksandr Kolchak — admiral. Dengiz harbiy bo'yicha mutaxassis. U — Sibirda — "Rossiya oliy hukmdori" deb e'lon qilindi.

U — Omskni — Sibir poytaxti qildi. Uning armiyasi — sharqdan g'arbga — Moskvaga qarab yurmoqchi edi.
1919-yilda — Kolchak armiyasi Volga daryosiga qadar yetdi.

Ammo u ham — to'xtadi.
Nima uchun?
Kolchak muammosi — siyosiy edi. U — sosial islohotlar o'tkazмаdi. Dehqonlar uni qo'llamadi. Kazaklar — o'z manfaatlarini ko'rdi. Uning atrofidagi ofitserlar — ko'pincha — shafqatsiz edi. Dehqonlarni qamchiladi. Bu — Sibir dehqonlarini Qizillarga surdi.

1920-yil, yanvar — Kolchak qo'lga tushirildi. Fevralda — otildi.

Uning o'limi bilan — Sibirdagi Oq harakat — amalda tugadi.

SHIMOLIY FRONT: YUDENICH
General Nikolay Yudenich — shimolda. Finlandiya va Estoniyadan turib — Petrogradga hujum.

1919-yil, oktyabr — u Petrogradga 15 km ga yetdi. Shahar ko'rinardi.

Trotskiy — Petrogradga bordi. Shaxsan. U — mudofaani tashkil qildi. Ko'chalarda jang uchun — tayyorgarlik.
Ammo Yudenich — to'xtadi. Keyin chekindi.

Nima uchun? Finlandiya oxirida yordamni to'liq bermadi. Estoniya — mustaqillik muzokarasiga o'tirdi. Yudenich yolg'iz qoldi.

UCHINCHI KUCH: MAKHNO VA ANARXISTLAR
Bu — ko'p hollarda unutiladi. Ammo u — urushning eng qiziqarli qismi.

Nestor Makhno — ukrainalik dehqon. Yosh yigit. Anarxist. U — o'z armiyasini qurdi — Qora Armiya — Makhnovshchina.

Uning g'oyasi: na Qizil, na Oq. Na kommunizm, na tsarizm. Erkin dehqon jamiyati. Hech qanday davlat. Hech qanday hukumat.

U — istalgan payt — har ikki tomonga qarshi urush qildi.
Qizillar bilan ittifoq — Oqlarga qarshi. Keyin — Qizillarga qarshi. Keyin — yana Qizillar bilan — Oqlarga qarshi. Keyin — yana Qizillarga qarshi.

U Ukrainaning katta qismini nazorat qildi. Uning aksariyati dehqon askarlari — o'ta harakatchan edi. Ular hujum qilardi — va yo'q bo'lib ketardi — cho'l va o'rmonlarda.

Makhno — 1921-yilda — Qizillar tomonidan mag'lub qilindi. Fransiyaga qochdi. Parijda — qashshoqlikda — 1934-yilda vafot etdi.

Uning g'oyasi — yo'qolmadi. Anarxizm — hali ham falsafiy oqim sifatida yashaydi.

OQLAR NIMA UCHUN YUTQAZDI?
Bu — tarixning eng muhim savollaridan biri.
Oqlar — harbiy jihatdan — ko'p holda kuchliroq ko'rindi. Chet el yordami bor edi. Tajribali generallar bor edi. Quroli ko'proq edi — ba'zi paytlarda.

Ammo ular yutqazdi. Nima uchun?

BIRINCHI SABAB: MARKAZLASHUV YO'Q
Denikin janubda. Kolchak sharqda. Yudenich shimolda. Ular — hech qachon — birgalikda — muvofiqlashtirilgan hujum qilмаdi.

Har biri — o'z yo'lini tutdi. O'z rejasini. O'z maqsadini.
Qizillar — markazда — bir buyruq ostida ishladi. Trotskiy — bir frontdan ikkinchisiga — zaxira ko'chirdi. Bu — taktik ustunlik.

IKKINCHI SABAB: SIYOSIY DASTUR YO'Q
Oqlar — nima uchun kurashayotganini — aniq aytmasdi.
"Bolshevizmdan xalos bo'lish" — salbiy dastur. Ijobiy emas.

Dehqonlarga — yer vadа qilishmаdi. Millatlarga — mustaqillik vadа qilishmаdi. Ishchilarga — hech narsa vadа qilishmаdi.

Aksincha — ko'p Oq general — eski tartibni qaytarmoqchi edi. Bu — dehqonlarga — yer qaytib olinishi degani. Bu — millatlar uchun — rus imperiyasi qaytishi degani.

Dehqonlar — Oqlarga ishonмаdi. Va dehqonsiz — armiya qurish mumkin emas.

UCHINCHI SABAB: GEOGRAFIYA
Qizillar — markazni ushlab turdi. Moskva. Petrograd. Ural sanoat hududi.

Bu — aholisi ko'p. Sanoati bor. Temir yo'llar to'plangan.
Oqlar — chekkalardan keldi. Uzoq masofalar. Logistika qiyin. Ta'minot uzildi.

TO'RTINCHI SABAB: TERROR — IKKI TOMONLAMA
Oqlar ham terror ishlatdi. Ba'zan — Qizillardan ham shafqatsiz.

Denikin armiyasida — yahudiy pogromlari — minglab odam qatl qilindi.

Kolchak armiyasi — dehqonlarni qamchiladi — "oziq-ovqat yig'ish uchun."

Bu terror — mahalliy aholini Oqlardan uzoqlashtirdi. Ular — passive bo'ldi. Yoki — Qizillarga o'tdi.

BESHINCHI SABAB: CHET EL YORDAMINING KAMChILIGI

Chet el davlatlari — yordamni — to'la bermasdi.
Ular — o'z ichki muammolari bilan band edi. Birinchi jahon urushi — charchatgan. Xalq — yangi urushni xohlamadi.

Yordamlar — kech keldi. Kam keldi. Va ko'pincha — Oqlarga zarar qildi — propaganda jihatdan. "Xorijiy qo'g'irchoqlar" tasviri.

QIZILLAR NIMA UCHUN G'OLIB BO'LDI?
BIRINCHI SABAB: TROTSKIY

Trotskiy — bu urushda — daho sifatida namoyon bo'ldi.
U harbiy mutaxassis emas edi. Ammo u — tashkil etish — motivatsiya — va tezlik da — ulkan edi.

U — Qizil Armiyani noldan qurdi. 1918-da — 800,000 askar. 1920-da — 5 million.

U — tsarist ofitserlarni ishlatdi — majburiy. Ularning harbiy bilimlari — kerak edi.

U — shaxsan — eng qiyin paytlarda — frontga bordi. Poyezdida — mintaqadan mintaqaga. U borgan joyda — ruhiyat ko'tarildi.

IKKINCHI SABAB: MARKAZLASHUV
Lenin va Trotskiy — Moskvadan — hamma frontni boshqardi.

Biror joyda xavf — zaxira kuchi — u yerga. Biror joy yaxshi kетsa — kuch boshqa frontga.
Bu moslashuvchanlik — hal qiluvchi edi.

UCHINCHI SABAB: DEHQON MASSASI
Rossiya aholisining 80 foizi — dehqon.

Dehqonlar — avval Bolsheviklarni ham yoqtirmasdi. "Oziq-ovqat rekvizitsiyasi" — ularga og'ir zаrba edi. Qizillar keldi — donni majburan oldi.

Ammo — tanlash bo'lganda — dehqonlar Qizillarni tanladı.

Nima uchun?
Oqlar — eski tartibni qaytarardi. Eski tartib — помещик — yer egasi. Dehqon — uning yerida ishlagan.

Qizillar — hech bo'lmasa — yerni dehqonga bergan edi. 1917-da. Bu — juda muhim edi.

Qizil Armiyaning aksariyati — dehqon yigitlari. Ular — o'z yerlari uchun jang qildi.

TO'RTINCHI SABAB: PROPAGANDA
Bolsheviklar — propagandani san'atga aylantirdi.
Plakatlar. Qo'shiqlar. She'rlar. Gazetalar. Poyezdlarda — agitatsiya.

Oddiy xabar: "Qizillar — xalq uchun. Oqlar — boylar uchun."

Bu — sodda. Ammo — dehqon uchun — tushunarlı.

QON VA DAHSHAT: FUQAROLAR URUSHINING NARXI
Fuqarolar urushi — nafaqat jang maydonida bo'ldi.

QIZIL TERROR
Bolsheviklar — Cheka — maxfiy politsiya — orqali terror o'tkazdi.
"Sinf dushmanlari" — zodagonlar, ruhoniylar, burjuа, "kulaklar" — boyroq dehqonlar — ta'qib qilindi.

Raqamlar — aniq emas. Ammo taxminlar: Qizil Terror davrida — 1918-1922 — yuz minglab odam — qatl qilindi. Qamoqda. Otib. Garovga olib, o'ldirib.

Felix Dzerjіnskiy — Cheka rahbari — dedi: "Biz ishonuvchi emas — qo'rqituvchi asosda ishlaymiz."