Petrovardin jangi.
1716-yil 5-avgust kuni Usmonli Buyuk vaziri Domod Ali Poshoning 120-150 000 qo’shini (41 000 yanichar, 30 000 sipohiy, noma’lum miqdordagi tatar va valax qismlari, Misr, Osiyo kuchlari) Vengriya masalasini uzil kesil hal etish uchun yo’lga chiqadi.
Bu vaqtda mashhur sarkarda Yevgeniy Savoyskiy boshqargan 68 000 lik gabsburglarning kuchli qo’shini Petrovardin deb atalgan serb qal’asi yonida jangga tayyorlana boshladi. Qo’shinning aksariyatini serb va xorvatlar tashkil etishdi. Ular qal’aga va maydonga 80 ta zambarak o’rnatdilar.
Janggohga yetib kelgach, Domod Ali Posho 30 000 yanicharni qal’aga hujum qilishga mas’ul qildi. Lahm ham qazidilar.
Ertalabdan Dunaydagi kemalar yordamida yirik hujumni boshlagan Gabsburg armiyasi 2 qanotda raqibni oson yenga boshladi, ammo yanicharlar ham qattiq hujum ila gabsburg qo’shiniga katta zarar bera boshlashdi.
Qo’shin safi buzila boshlaganini ko’rgan Yevgeniy qal’adagi zambaraklar yordamida 2-yirik hujumni uyushtirdi, bu esa yanicharlarni chekinishga majbur qildi.
Keyin esa Yevgeniyning o’zi so’nggi hujumga bosh bo’lib, turk lageriga yurdi. Turk chodirlarida qattiq qirg’in boshlandi.
Domod Ali Posho ushbu shavqatsiz jangda halok bo’ldi. Qirg’inda ko’plab usmonli sarkardalar qatorida 20 000 (yanicharlardan 6-10 000 ) askar o’ldi. Qolaversa o’lganlar orasida qo’shin orti kishilar ko’p edi. 5 soatda jang tugadi.
Yevgeniy Savoyskiy ikki baravar kam askar bilan usmonlilarning asosiy kuchlarini mag’lub qildi. U bayramni Domod Ali Poshoning chodirida nishonladi (ushbu chodir haligacha muzeyda saqlanadi).
Endilikda Bolqonda Yevgeniyga qarshilik qiladigan usmonli armiyasi yo’q edi. Usmonli saltanati esa inqirozga battar sho’ng’iydi.
🇺🇿👉@TARIXI_DUNYO
1716-yil 5-avgust kuni Usmonli Buyuk vaziri Domod Ali Poshoning 120-150 000 qo’shini (41 000 yanichar, 30 000 sipohiy, noma’lum miqdordagi tatar va valax qismlari, Misr, Osiyo kuchlari) Vengriya masalasini uzil kesil hal etish uchun yo’lga chiqadi.
Bu vaqtda mashhur sarkarda Yevgeniy Savoyskiy boshqargan 68 000 lik gabsburglarning kuchli qo’shini Petrovardin deb atalgan serb qal’asi yonida jangga tayyorlana boshladi. Qo’shinning aksariyatini serb va xorvatlar tashkil etishdi. Ular qal’aga va maydonga 80 ta zambarak o’rnatdilar.
Janggohga yetib kelgach, Domod Ali Posho 30 000 yanicharni qal’aga hujum qilishga mas’ul qildi. Lahm ham qazidilar.
Ertalabdan Dunaydagi kemalar yordamida yirik hujumni boshlagan Gabsburg armiyasi 2 qanotda raqibni oson yenga boshladi, ammo yanicharlar ham qattiq hujum ila gabsburg qo’shiniga katta zarar bera boshlashdi.
Qo’shin safi buzila boshlaganini ko’rgan Yevgeniy qal’adagi zambaraklar yordamida 2-yirik hujumni uyushtirdi, bu esa yanicharlarni chekinishga majbur qildi.
Keyin esa Yevgeniyning o’zi so’nggi hujumga bosh bo’lib, turk lageriga yurdi. Turk chodirlarida qattiq qirg’in boshlandi.
Domod Ali Posho ushbu shavqatsiz jangda halok bo’ldi. Qirg’inda ko’plab usmonli sarkardalar qatorida 20 000 (yanicharlardan 6-10 000 ) askar o’ldi. Qolaversa o’lganlar orasida qo’shin orti kishilar ko’p edi. 5 soatda jang tugadi.
Yevgeniy Savoyskiy ikki baravar kam askar bilan usmonlilarning asosiy kuchlarini mag’lub qildi. U bayramni Domod Ali Poshoning chodirida nishonladi (ushbu chodir haligacha muzeyda saqlanadi).
Endilikda Bolqonda Yevgeniyga qarshilik qiladigan usmonli armiyasi yo’q edi. Usmonli saltanati esa inqirozga battar sho’ng’iydi.
🇺🇿👉@TARIXI_DUNYO
👍7❤3
Fransiya qiroli Karl VIII va Bretanlik Anna 6 ta farzand ko’rgan edilar. Ammo bu bolalarning barchasi chaqaloqligidayoq vafot etgan edi. Nihoyat oila 1493-yili so’nggi marta farzandli bo’lishdi. Yangi chaqaloqqa Karl-Orlan deb ism berishdi. Taxt uchun yagona voris hisoblangan bu bolakayni qattiq avaylab asrashga harakat qilishardi. Uni bir qal’ada saqlashib, yoniga begona odamni qo’yishmas, qal’a atrofidagi o’rmonni soqchilar bilan o’rab olishgandi. Har doim cherkovda bolaning sog’ligi uchun duo qilinardi.
Lekin Yaratganning yozilgan kechmishi qanday bo’lsa, o’zgartirishning iloji yo’qligidek, qanchalik avaylashmasin so’nggi farzandlaridan ham 3 yoshligida ayrilib qolishadi. Bolakay qizamiq kasalidan vafot etadi. Bu qirolga qattiq zarba bo’ladi va o’zi ham 3 yildan keyin dunyodan o’tadi. Karldan boshqa avlod qolmaydi.
🇺🇿👉@TARIXI_DUNYO
Lekin Yaratganning yozilgan kechmishi qanday bo’lsa, o’zgartirishning iloji yo’qligidek, qanchalik avaylashmasin so’nggi farzandlaridan ham 3 yoshligida ayrilib qolishadi. Bolakay qizamiq kasalidan vafot etadi. Bu qirolga qattiq zarba bo’ladi va o’zi ham 3 yildan keyin dunyodan o’tadi. Karldan boshqa avlod qolmaydi.
🇺🇿👉@TARIXI_DUNYO
👍9
Dunyo Tarixi🗺
Izoh pastdagi postlarda 👇 🇺🇿👉@TARIXI_DUNYO
SINGAPUR MO'JIZASI: BOTQOQLIKDAN DUNYONING ENG BOY SHAHRIGA
Bir orol. Tabiiy resursi yo'q. Hatto ichimlik suvi ham qo'shnisidan keladi. Va atigi bir avlod ichida dunyoning eng rivojlangan davlatlaridan biriga aylandi.
1965 yil, 9 avgust. Singapur parlamentida bir odam televizor kamerasi oldida yig'laydi.
Uning ismi Li Kuan Yu. U Singapurning birinchi bosh vaziri. Va u yig'layotgan sabab g'alaba emas. Aksincha bu uning hayotidagi eng og'ir mag'lubiyat.
Malayziya federatsiyasi Singapurni o'zidan haydab chiqargan. Singapur istamagan holda mustaqil bo'lishga majbur bo'ldi.
Li Kuan Yu keyinchalik yozadi. Har safar bu kunni eslaganimda men azob chekaman. Men Singapur yashay oladi deb ishonmasdim.
Orolda ichimlik suvi yo'q edi. Qo'shni Malayziyadan quvur orqali kelardi. Tabiiy resurs yo'q edi. Hech qanday neft, oltin, qimmatbaho tog' jinsi. Aholi turli etnik guruhlarga bo'lingan edi. Xitoyliklar, malaylar, hindlar. Ular orasida nizo xavfi doim mavjud edi.
Bu davlat omon qola olmaydi deb ko'p ekspert bashorat qilgan edi.
Ammo ular xato qilgan edi.
BOSHLANISH: QASHSHOQLIK VA XAVF
Singapur tarixi uzoq. Ammo zamonaviy davlat sifatidagi hikoyasi ancha qisqa.
XIX asrda Britaniya bu orolda savdo porti qurdi. Shu portning atrofida shahar o'sdi. Ikkinchi jahon urushida Yaponiya bosqini keldi. Ming minglab odam qirg'in qilindi.
Urushdan keyin Britaniya mustamlakachiligi tiklandi. Ammo mahalliy aholi orasida mustaqillik g'oyasi kuchayib bordi. Li Kuan Yu bu harakatning boshida turdi.
1959 yilda Singapur o'z boshqaruviga ega bo'ldi. Li Kuan Yu bosh vazir bo'ldi. U 31 yoshda edi.
1963 yilda Singapur Malayziya federatsiyasiga qo'shildi. Bu strategik qaror edi. Kichik orol yolg'iz turgandan ko'ra katta federatsiya tarkibida xavfsizroq bo'lar deb o'ylashdi.
Ammo bu ittifoq uzoq davom etmadi. Etnik nizolar. Siyosiy raqobat. Xitoylik va malay aholi o'rtasidagi keskinlik. 1965 yilda Malayziya parlamenti Singapurni federatsiyadan chiqarib yuborishga ovoz berdi.
Shu tariqa Singapur istamagan mustaqillikka duch keldi.
BESHTA DAHSHATLI MUAMMO
Mustaqillikdan keyin Singapur oldida besh ulkan muammo turardi.
Birinchi, suv yo'qligi. Orolda ichimlik suv manbai deyarli yo'q edi. Suv Malayziyadan quvur orqali kelar edi. Bu, Singapurni qo'shnisining istalgan paytda bosim o'tkazishi mumkin bo'lgan holatga solib qo'ygan edi.
Ikkinchi, ishsizlik. Yurtda ishsizlik darajasi 14 foizdan oshgan edi. Yoshlar o'rtasida bu raqam yanada yuqori edi.
Uchinchi, uy muammosi. Ko'p aholi tor, antisanitariya sharoitidagi yoʻllarda yashardi. Yong'in xavfi doimiy edi.
To'rtinchi, etnik nizo xavfi. Xitoylik, malay va hindlar orasida tarixiy keskinlik bor edi. 1964 yilda allaqachon qonli to'qnashuvlar bo'lib o'tgan edi.
Beshinchi, tashqi xavfsizlik. Katta qo'shnilar orasida kichik orol. Harbiy kuchi deyarli yo'q. Tashqi hujum xavfi doim mavjud edi.
Bunday sharoitda biror davlat qanday rivojlanishi mumkin?
LI KUAN YUNING YONDASHUVI
Li Kuan Yu boshqa ko'p mustaqillik olgan davlat rahbaridan farqli yo'l tutdi.
U sotsialistik ritorika emas pragmatik siyosatni tanladi. U ideologiyadan ko'ra natijaga e'tibor qaratdi. Uning mashhur gapi bor edi. Menga qaysi mushuk qora yoki oq ekani muhim emas. Muhimi u kalamushni tutadimi yo'qmi.
Bu gap keyinchalik Xitoy rahbari Deng Syaopin tomonidan ham takrorlanadi. Ikki rahbar bir biridan o'rgangan edi.
Li Kuan Yu birinchi navbatda korruptsiyaga qarshi kurash boshladi. U bilar ediki korruptsiya rivojlanishning eng katta dushmani. U mustaqil antikorruptsiya byurosi tuzdi. Hatto o'z partiyasidagi yuqori lavozimli odamlarni ham ayamadi. Bir vazir korruptsiyada ayblangach o'zini o'ldirdi.
Bu qattiqqo'llik natija berdi. Singapur bugun dunyoning eng kam korruptsiyalashgan davlatlaridan biri hisoblanadi.
SUV MUAMMOSINI YECHISH
Suv masalasi Singapur uchun hayot va mamot masalasi edi.
Hukumat uzoq muddatli strategiya ishlab chiqdi. To'rt yo'nalish. Import qilingan suv. Yomg'ir suvini yig'ish. Tozalangan suv. Dengiz suvini chuchutish.
Bir orol. Tabiiy resursi yo'q. Hatto ichimlik suvi ham qo'shnisidan keladi. Va atigi bir avlod ichida dunyoning eng rivojlangan davlatlaridan biriga aylandi.
1965 yil, 9 avgust. Singapur parlamentida bir odam televizor kamerasi oldida yig'laydi.
Uning ismi Li Kuan Yu. U Singapurning birinchi bosh vaziri. Va u yig'layotgan sabab g'alaba emas. Aksincha bu uning hayotidagi eng og'ir mag'lubiyat.
Malayziya federatsiyasi Singapurni o'zidan haydab chiqargan. Singapur istamagan holda mustaqil bo'lishga majbur bo'ldi.
Li Kuan Yu keyinchalik yozadi. Har safar bu kunni eslaganimda men azob chekaman. Men Singapur yashay oladi deb ishonmasdim.
Orolda ichimlik suvi yo'q edi. Qo'shni Malayziyadan quvur orqali kelardi. Tabiiy resurs yo'q edi. Hech qanday neft, oltin, qimmatbaho tog' jinsi. Aholi turli etnik guruhlarga bo'lingan edi. Xitoyliklar, malaylar, hindlar. Ular orasida nizo xavfi doim mavjud edi.
Bu davlat omon qola olmaydi deb ko'p ekspert bashorat qilgan edi.
Ammo ular xato qilgan edi.
BOSHLANISH: QASHSHOQLIK VA XAVF
Singapur tarixi uzoq. Ammo zamonaviy davlat sifatidagi hikoyasi ancha qisqa.
XIX asrda Britaniya bu orolda savdo porti qurdi. Shu portning atrofida shahar o'sdi. Ikkinchi jahon urushida Yaponiya bosqini keldi. Ming minglab odam qirg'in qilindi.
Urushdan keyin Britaniya mustamlakachiligi tiklandi. Ammo mahalliy aholi orasida mustaqillik g'oyasi kuchayib bordi. Li Kuan Yu bu harakatning boshida turdi.
1959 yilda Singapur o'z boshqaruviga ega bo'ldi. Li Kuan Yu bosh vazir bo'ldi. U 31 yoshda edi.
1963 yilda Singapur Malayziya federatsiyasiga qo'shildi. Bu strategik qaror edi. Kichik orol yolg'iz turgandan ko'ra katta federatsiya tarkibida xavfsizroq bo'lar deb o'ylashdi.
Ammo bu ittifoq uzoq davom etmadi. Etnik nizolar. Siyosiy raqobat. Xitoylik va malay aholi o'rtasidagi keskinlik. 1965 yilda Malayziya parlamenti Singapurni federatsiyadan chiqarib yuborishga ovoz berdi.
Shu tariqa Singapur istamagan mustaqillikka duch keldi.
BESHTA DAHSHATLI MUAMMO
Mustaqillikdan keyin Singapur oldida besh ulkan muammo turardi.
Birinchi, suv yo'qligi. Orolda ichimlik suv manbai deyarli yo'q edi. Suv Malayziyadan quvur orqali kelar edi. Bu, Singapurni qo'shnisining istalgan paytda bosim o'tkazishi mumkin bo'lgan holatga solib qo'ygan edi.
Ikkinchi, ishsizlik. Yurtda ishsizlik darajasi 14 foizdan oshgan edi. Yoshlar o'rtasida bu raqam yanada yuqori edi.
Uchinchi, uy muammosi. Ko'p aholi tor, antisanitariya sharoitidagi yoʻllarda yashardi. Yong'in xavfi doimiy edi.
To'rtinchi, etnik nizo xavfi. Xitoylik, malay va hindlar orasida tarixiy keskinlik bor edi. 1964 yilda allaqachon qonli to'qnashuvlar bo'lib o'tgan edi.
Beshinchi, tashqi xavfsizlik. Katta qo'shnilar orasida kichik orol. Harbiy kuchi deyarli yo'q. Tashqi hujum xavfi doim mavjud edi.
Bunday sharoitda biror davlat qanday rivojlanishi mumkin?
LI KUAN YUNING YONDASHUVI
Li Kuan Yu boshqa ko'p mustaqillik olgan davlat rahbaridan farqli yo'l tutdi.
U sotsialistik ritorika emas pragmatik siyosatni tanladi. U ideologiyadan ko'ra natijaga e'tibor qaratdi. Uning mashhur gapi bor edi. Menga qaysi mushuk qora yoki oq ekani muhim emas. Muhimi u kalamushni tutadimi yo'qmi.
Bu gap keyinchalik Xitoy rahbari Deng Syaopin tomonidan ham takrorlanadi. Ikki rahbar bir biridan o'rgangan edi.
Li Kuan Yu birinchi navbatda korruptsiyaga qarshi kurash boshladi. U bilar ediki korruptsiya rivojlanishning eng katta dushmani. U mustaqil antikorruptsiya byurosi tuzdi. Hatto o'z partiyasidagi yuqori lavozimli odamlarni ham ayamadi. Bir vazir korruptsiyada ayblangach o'zini o'ldirdi.
Bu qattiqqo'llik natija berdi. Singapur bugun dunyoning eng kam korruptsiyalashgan davlatlaridan biri hisoblanadi.
SUV MUAMMOSINI YECHISH
Suv masalasi Singapur uchun hayot va mamot masalasi edi.
Hukumat uzoq muddatli strategiya ishlab chiqdi. To'rt yo'nalish. Import qilingan suv. Yomg'ir suvini yig'ish. Tozalangan suv. Dengiz suvini chuchutish.
❤4🔥2
Dunyo Tarixi🗺
Izoh pastdagi postlarda 👇 🇺🇿👉@TARIXI_DUNYO
Ular butun orolni yomg'ir suvi yig'ish tizimiga aylantirishdi. Har bir daryo, har bir drenaj kanali suv zahirasiga ulandi.
Ular NEWater deb nomlangan texnologiyani ishlab chiqishdi. Bu chiqindi suvni yuqori texnologiyali filtrlash orqali ichimlik darajasiga tozalash tizimi edi.
Bugun Singapur o'zining suv ehtiyojining katta qismini o'zi qondiradi. Qo'shnisiga qaramlik sezilarli darajada kamaydi. Bu nafaqat texnik yutuq. Bu milliy xavfsizlik g'alabasi edi.
UY MUAMMOSINI HAL QILISH
Singapur hukumatining eng dramatik qarorlaridan biri uy masalasida bo'ldi.
Housing Development Board tuzildi. Bu tashkilot ulkan ko'p qavatli turar joy majmualari qurishni boshladi. Maqsad aniq edi. Har bir oila o'z uyiga ega bo'lishi kerak.
Bugun Singapur aholisining qariyib 90 foizi davlat qurgan uylarda yashaydi. Ammo bu ijara emas. Ko'pchilik o'z uyining egasi. Bu dunyoda kam uchraydigan model.
Bu qaror nafaqat uy muammosini hal qildi. U ijtimoiy barqarorlik ham ta'minladi. Chunki uy egasi bo'lgan odam o'z mamlakatiga ko'proq bog'langan his qiladi.
Yana bir muhim qaror. Hukumat har bir turar joy majmuasida turli etnik guruhlarni aralash joylashtirishni talab qildi. Bu, bitta etnik guruh bir hudud bitta guruh ikkinchi hudud bo'lib ajralib qolishining oldini oldi. Bu siyosat etnik nizo xavfini sezilarli darajada kamaytirdi.
ETNIK TINCHLIKNI QURISH
Singapur multimilliy davlat. Xitoyliklar aholining katta qismi. Malaylar va hindlar ham muhim guruhlar.
Li Kuan Yu bu xilma xillikni zaiflik emas kuch manbai sifatida ko'rishga harakat qildi. Ammo u shuni ham tushundiki agar bu boshqarilmasa bu portlash xavfli bomba bo'lishi mumkin.
To'rt rasmiy til joriy qilindi. Ingliz, xitoy, malay, tamil. Ingliz tili biznes va ta'lim tili sifatida tanlandi. Bu, hech bir etnik guruhga afzallik bermaslik uchun strategik qaror edi. Agar xitoy tili tanlanganda malay va hind aholisi o'zini ikkinchi darajali his qilishi mumkin edi.
Diniy va irqiy nafrat so'zlari qattiq taqiqlandi. Hukumat bu masalada murosaga bormadi. Chunki ular bilardilar bir kichik uchqun katta yong'inga aylanishi mumkin.
IQTISODIY STRATEGIYA: XORIJIY SARMOYAGA OCHIQLIK
Ko'p yangi mustaqil davlat o'z iqtisodiyotini himoya qilishga harakat qilgan davrda Singapur teskari yo'l tutdi.
Li Kuan Yu va uning iqtisodiy maslahatchisi Goh Keng Si xorijiy kompaniyalarni jalb qilish strategiyasini tanlashdi. Ular bilardilarki Singapurning o'zida kapital ham texnologiya ham yo'q. Bularni tashqaridan olib kelish kerak edi.
Soliq imtiyozlari berildi. Byurokratiya soddalashtirildi. Siyosiy barqarorlik ta'minlandi. Chet el kompaniyalari uchun Singapur xavfsiz va samarali investitsiya joyiga aylandi.
Natijada dunyoning yirik korporatsiyalari Singapurda o'z filiallarini ocha boshladi. Bu ish o'rinlari yaratdi. Texnologiya va bilim olib keldi. Iqtisodiyotni global tarmoqqa ulashdi.
PORT: GEOGRAFIK USTUNLIKNI ISHGA SOLISH
Singapur geografik jihatdan noyob joyda. U Malakka bo'g'ozida joylashgan. Bu dunyodagi eng muhim dengiz savdo yo'llaridan biri.
Hukumat bu geografik ustunlikni maksimal darajada ishga soldi. Singapur porti zamonaviylashtirildi. Tezkor, samarali, korruptsiyasiz xizmat ko'rsatish tizimi yaratildi.
Bugun Singapur porti dunyodagi eng band portlardan biri. U nafaqat yuk tashish markazi. U moliyaviy va logistika xizmatlari markaziga ham aylangan.
TA'LIMGA SARMOYA
Singapurda tabiiy resurs yo'q. Ammo Li Kuan Yu bir resursni tushundi. Inson kapitali.
Hukumat ta'lim tizimiga ulkan sarmoya kiritdi. Maktablar qurildi. O'qituvchilar yuqori maosh oldi. Fan va matematikaga alohida e'tibor qaratildi.
Bugun Singapur talabalari xalqaro bilim baholash dasturlarida doimiy ravishda dunyoning eng yuqori o'rinlarini egallaydi. Bu tasodif emas. Bu o'ylab chiqilgan strategiya natijasi.
Singapur universitetlari ham dunyo miqyosida eng yaxshilari qatoriga kirdi. National University of Singapore va Nanyang Technological University bugun Osiyoning eng nufuzli oliy o'quv yurtlari hisoblanadi.
Ular NEWater deb nomlangan texnologiyani ishlab chiqishdi. Bu chiqindi suvni yuqori texnologiyali filtrlash orqali ichimlik darajasiga tozalash tizimi edi.
Bugun Singapur o'zining suv ehtiyojining katta qismini o'zi qondiradi. Qo'shnisiga qaramlik sezilarli darajada kamaydi. Bu nafaqat texnik yutuq. Bu milliy xavfsizlik g'alabasi edi.
UY MUAMMOSINI HAL QILISH
Singapur hukumatining eng dramatik qarorlaridan biri uy masalasida bo'ldi.
Housing Development Board tuzildi. Bu tashkilot ulkan ko'p qavatli turar joy majmualari qurishni boshladi. Maqsad aniq edi. Har bir oila o'z uyiga ega bo'lishi kerak.
Bugun Singapur aholisining qariyib 90 foizi davlat qurgan uylarda yashaydi. Ammo bu ijara emas. Ko'pchilik o'z uyining egasi. Bu dunyoda kam uchraydigan model.
Bu qaror nafaqat uy muammosini hal qildi. U ijtimoiy barqarorlik ham ta'minladi. Chunki uy egasi bo'lgan odam o'z mamlakatiga ko'proq bog'langan his qiladi.
Yana bir muhim qaror. Hukumat har bir turar joy majmuasida turli etnik guruhlarni aralash joylashtirishni talab qildi. Bu, bitta etnik guruh bir hudud bitta guruh ikkinchi hudud bo'lib ajralib qolishining oldini oldi. Bu siyosat etnik nizo xavfini sezilarli darajada kamaytirdi.
ETNIK TINCHLIKNI QURISH
Singapur multimilliy davlat. Xitoyliklar aholining katta qismi. Malaylar va hindlar ham muhim guruhlar.
Li Kuan Yu bu xilma xillikni zaiflik emas kuch manbai sifatida ko'rishga harakat qildi. Ammo u shuni ham tushundiki agar bu boshqarilmasa bu portlash xavfli bomba bo'lishi mumkin.
To'rt rasmiy til joriy qilindi. Ingliz, xitoy, malay, tamil. Ingliz tili biznes va ta'lim tili sifatida tanlandi. Bu, hech bir etnik guruhga afzallik bermaslik uchun strategik qaror edi. Agar xitoy tili tanlanganda malay va hind aholisi o'zini ikkinchi darajali his qilishi mumkin edi.
Diniy va irqiy nafrat so'zlari qattiq taqiqlandi. Hukumat bu masalada murosaga bormadi. Chunki ular bilardilar bir kichik uchqun katta yong'inga aylanishi mumkin.
IQTISODIY STRATEGIYA: XORIJIY SARMOYAGA OCHIQLIK
Ko'p yangi mustaqil davlat o'z iqtisodiyotini himoya qilishga harakat qilgan davrda Singapur teskari yo'l tutdi.
Li Kuan Yu va uning iqtisodiy maslahatchisi Goh Keng Si xorijiy kompaniyalarni jalb qilish strategiyasini tanlashdi. Ular bilardilarki Singapurning o'zida kapital ham texnologiya ham yo'q. Bularni tashqaridan olib kelish kerak edi.
Soliq imtiyozlari berildi. Byurokratiya soddalashtirildi. Siyosiy barqarorlik ta'minlandi. Chet el kompaniyalari uchun Singapur xavfsiz va samarali investitsiya joyiga aylandi.
Natijada dunyoning yirik korporatsiyalari Singapurda o'z filiallarini ocha boshladi. Bu ish o'rinlari yaratdi. Texnologiya va bilim olib keldi. Iqtisodiyotni global tarmoqqa ulashdi.
PORT: GEOGRAFIK USTUNLIKNI ISHGA SOLISH
Singapur geografik jihatdan noyob joyda. U Malakka bo'g'ozida joylashgan. Bu dunyodagi eng muhim dengiz savdo yo'llaridan biri.
Hukumat bu geografik ustunlikni maksimal darajada ishga soldi. Singapur porti zamonaviylashtirildi. Tezkor, samarali, korruptsiyasiz xizmat ko'rsatish tizimi yaratildi.
Bugun Singapur porti dunyodagi eng band portlardan biri. U nafaqat yuk tashish markazi. U moliyaviy va logistika xizmatlari markaziga ham aylangan.
TA'LIMGA SARMOYA
Singapurda tabiiy resurs yo'q. Ammo Li Kuan Yu bir resursni tushundi. Inson kapitali.
Hukumat ta'lim tizimiga ulkan sarmoya kiritdi. Maktablar qurildi. O'qituvchilar yuqori maosh oldi. Fan va matematikaga alohida e'tibor qaratildi.
Bugun Singapur talabalari xalqaro bilim baholash dasturlarida doimiy ravishda dunyoning eng yuqori o'rinlarini egallaydi. Bu tasodif emas. Bu o'ylab chiqilgan strategiya natijasi.
Singapur universitetlari ham dunyo miqyosida eng yaxshilari qatoriga kirdi. National University of Singapore va Nanyang Technological University bugun Osiyoning eng nufuzli oliy o'quv yurtlari hisoblanadi.
❤3🔥2
Dunyo Tarixi🗺
Izoh pastdagi postlarda 👇 🇺🇿👉@TARIXI_DUNYO
QATTIQ QO'LLI DEMOKRATIYA
Singapur modeli haqida gapirganda bir qiyin savolni aytmaslik mumkin emas.
Li Kuan Yu va uning partiyasi deyarli besh o'n yil davomida hokimiyatda qoldi. Matbuot erkinligi cheklandi. Muxolifat qattiq nazorat ostida ushlab turildi. Ba'zi tanqidchilar sud orqali jarimaga tortildi yoki mamlakatni tark etishga majbur bo'ldi.
Li Kuan Yu buni shunday oqladi. Tartib va barqarorlik bo'lmasa rivojlanish mumkin emas. U g'arbcha liberal demokratiyani Osiyo sharoitida to'liq joriy etish xavfli deb hisobladi.
Bu yondashuv bugun ham tortishuvli. Ko'p olim Singapurni avtoritar kapitalizm misoli deb ataydi. Iqtisodiy erkinlik bilan siyosiy cheklovning birikmasi.
Savol hali ham ochiq. Bu model boshqa davlatlarda takrorlanishi mumkinmi? Yoki bu Singapurning noyob tarixiy sharoitiga xos holatmi?
UCHINCHI DUNYODAN BIRINCHI DUNYOGA
Li Kuan Yu o'zining xotiralar kitobiga nom tanlaganda u aniq, qisqa jumla tanladi. Uchinchi dunyodan birinchi dunyoga.
Bu nom hamma narsani aytib beradi. 1965 yilda Singapur jon boshiga daromad bo'yicha dunyoning eng kambag'al davlatlari qatorida edi. Bugun u dunyoning eng boy davlatlaridan biri. Jon boshiga daromad ko'rsatkichi bo'yicha ko'p rivojlangan G'arb davlatidan ham yuqori.
Bir avlod ichida bu o'zgarish sodir bo'ldi. Tarixda bunday tez va chuqur o'zgarish kam uchraydi.
SABOQLAR
Birinchi saboq. Tabiiy resurs yo'qligi rivojlanishga to'siq bo'lishi shart emas. Singapurda neft yo'q. Oltin yo'q. Hatto suv ham yo'q. Ammo ular bor resursni, inson aqli va mehnatini, maksimal darajada ishga solishdi.
Ikkinchi saboq. Korruptsiyaga qarshi qattiq kurash iqtisodiy rivojlanishning poydevori. Agar hokimiyat korrupsiyalashgan bo'lsa hech qanday strategiya samarali ishlamaydi. Singapur bu masalada murosaga bormadi.
Uchinchi saboq. Xilma xillik boshqarilsa kuch manbaiga aylanishi mumkin. Singapur etnik nizo xavfini til siyosati va aralash turar joy siyosati orqali muvaffaqiyatli boshqardi.
To'rtinchi saboq. Ta'limga sarmoya uzoq muddatli eng foydali investitsiya. Singapurning haqiqiy boyligi uning tuprog'ida emas uning odamlarining bilimida.
Beshinchi saboq. Tez rivojlanish ko'pincha qattiq qo'llik bilan birga keladi. Singapur bu masalada hech qachon oson javobga ega bo'lmagan. Iqtisodiy erkinlik va siyosiy cheklov o'rtasidagi bu murosaga olimlar hali ham bahslashishadi.
YAKUNIY SO'Z
1965 yilda kamerda yig'lagan odam o'z davlatining omon qola olishiga ishonmasdi.
Bugun o'sha davlat dunyoning eng boy, eng xavfsiz, eng toza shaharlaridan biri. Uning aeroportlari dunyodagi eng yaxshisi deb tan olinadi. Uning iqtisodiyoti dunyoning eng raqobatbardosh iqtisodiyotlari qatorida.
Li Kuan Yu 2015 yilda vafot etdi. U o'z davlatining qanchalik yuksalganini o'z ko'zi bilan ko'rib ulgurdi.
Singapur mo'jizasi bizga nimani ko'rsatadi? Ehtimol eng muhim saboq shu. Taqdir geografiya yoki tabiiy resurs bilan to'liq belgilanmaydi. Ko'pincha u insonning qanday qaror qabul qilishi, qanday strategiya tanlashi va qanday chidam bilan o'z yo'lida davom etishi bilan belgilanadi.
Bir orol. Suv yo'q. Resurs yo'q. Ammo irodasi bor. Va shu irodadan bir mo'jiza tug'ildi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Singapur modeli haqida gapirganda bir qiyin savolni aytmaslik mumkin emas.
Li Kuan Yu va uning partiyasi deyarli besh o'n yil davomida hokimiyatda qoldi. Matbuot erkinligi cheklandi. Muxolifat qattiq nazorat ostida ushlab turildi. Ba'zi tanqidchilar sud orqali jarimaga tortildi yoki mamlakatni tark etishga majbur bo'ldi.
Li Kuan Yu buni shunday oqladi. Tartib va barqarorlik bo'lmasa rivojlanish mumkin emas. U g'arbcha liberal demokratiyani Osiyo sharoitida to'liq joriy etish xavfli deb hisobladi.
Bu yondashuv bugun ham tortishuvli. Ko'p olim Singapurni avtoritar kapitalizm misoli deb ataydi. Iqtisodiy erkinlik bilan siyosiy cheklovning birikmasi.
Savol hali ham ochiq. Bu model boshqa davlatlarda takrorlanishi mumkinmi? Yoki bu Singapurning noyob tarixiy sharoitiga xos holatmi?
UCHINCHI DUNYODAN BIRINCHI DUNYOGA
Li Kuan Yu o'zining xotiralar kitobiga nom tanlaganda u aniq, qisqa jumla tanladi. Uchinchi dunyodan birinchi dunyoga.
Bu nom hamma narsani aytib beradi. 1965 yilda Singapur jon boshiga daromad bo'yicha dunyoning eng kambag'al davlatlari qatorida edi. Bugun u dunyoning eng boy davlatlaridan biri. Jon boshiga daromad ko'rsatkichi bo'yicha ko'p rivojlangan G'arb davlatidan ham yuqori.
Bir avlod ichida bu o'zgarish sodir bo'ldi. Tarixda bunday tez va chuqur o'zgarish kam uchraydi.
SABOQLAR
Birinchi saboq. Tabiiy resurs yo'qligi rivojlanishga to'siq bo'lishi shart emas. Singapurda neft yo'q. Oltin yo'q. Hatto suv ham yo'q. Ammo ular bor resursni, inson aqli va mehnatini, maksimal darajada ishga solishdi.
Ikkinchi saboq. Korruptsiyaga qarshi qattiq kurash iqtisodiy rivojlanishning poydevori. Agar hokimiyat korrupsiyalashgan bo'lsa hech qanday strategiya samarali ishlamaydi. Singapur bu masalada murosaga bormadi.
Uchinchi saboq. Xilma xillik boshqarilsa kuch manbaiga aylanishi mumkin. Singapur etnik nizo xavfini til siyosati va aralash turar joy siyosati orqali muvaffaqiyatli boshqardi.
To'rtinchi saboq. Ta'limga sarmoya uzoq muddatli eng foydali investitsiya. Singapurning haqiqiy boyligi uning tuprog'ida emas uning odamlarining bilimida.
Beshinchi saboq. Tez rivojlanish ko'pincha qattiq qo'llik bilan birga keladi. Singapur bu masalada hech qachon oson javobga ega bo'lmagan. Iqtisodiy erkinlik va siyosiy cheklov o'rtasidagi bu murosaga olimlar hali ham bahslashishadi.
YAKUNIY SO'Z
1965 yilda kamerda yig'lagan odam o'z davlatining omon qola olishiga ishonmasdi.
Bugun o'sha davlat dunyoning eng boy, eng xavfsiz, eng toza shaharlaridan biri. Uning aeroportlari dunyodagi eng yaxshisi deb tan olinadi. Uning iqtisodiyoti dunyoning eng raqobatbardosh iqtisodiyotlari qatorida.
Li Kuan Yu 2015 yilda vafot etdi. U o'z davlatining qanchalik yuksalganini o'z ko'zi bilan ko'rib ulgurdi.
Singapur mo'jizasi bizga nimani ko'rsatadi? Ehtimol eng muhim saboq shu. Taqdir geografiya yoki tabiiy resurs bilan to'liq belgilanmaydi. Ko'pincha u insonning qanday qaror qabul qilishi, qanday strategiya tanlashi va qanday chidam bilan o'z yo'lida davom etishi bilan belgilanadi.
Bir orol. Suv yo'q. Resurs yo'q. Ammo irodasi bor. Va shu irodadan bir mo'jiza tug'ildi.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Telegram
Dunyo Tarixi🗺
Qiziqarli maʼlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
👍7❤2❤🔥1🕊1
"Inson qadr-qimmati savdolashish uchun vosita yoki vaqtinchalik qulaylik uchun almashtiriladigan tanga emas."
Immanuel Kant©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
Immanuel Kant©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
👍10❤1🕊1💯1
Forwarded from Saidbek
🇺🇿Telegramda manfaat olish mumkin boʻlgan Tarix , Geografiya va boshqa turli sohalarga kanallar jamlanmasini sizlarga taqdim etamiz.
Siz ushbu jildimiz orqali koʻplab bilimlarga ega boʻlishingiz mumkin.
Kanallarga a'zo boʻlish uchun ushbu yozuv ustiga bosing.
Siz ushbu jildimiz orqali koʻplab bilimlarga ega boʻlishingiz mumkin.
Kanallarga a'zo boʻlish uchun ushbu yozuv ustiga bosing.
"Boshqalarning ahmoqligiga qaramay, ulug'vor xotirjamlikni saqlash va o'z qonunlariga sodiq qolish - bu insonni chinakamiga daxlsiz qiladigan eng oliy fazilatdir."
Plutarch©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
Plutarch©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
👍9💯3🔥2🕊1
"Biz bema'ni yoki noqulay ko'rinishdan shunchalik qo'rqamizki, hayotimizni bitta uzun, rasmiy fotosessiyaga aylantiramiz."
Mixail Jvanetskiy©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
Mixail Jvanetskiy©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
👍8💯3😁2❤1
❤2
Dunyo Tarixi🗺
Video
TINCHLIK: KO'RINMAS NEMAT
Odam havoni ko'rmaydi, ammo uning yo'qligini sezadi. Tinchlik ham shunday. Biz uni his qilmaymiz, toki u yo'qolgunga qadar.
Bir qariya hikoya qiladi. Urushdan keyingi birinchi tinch tun haqida. Hech qanday portlash yo'q. Hech qanday otishma yo'q. Faqat jim osmon va yulduzlar.
U aytadi. Men o'sha kecha uyg'oq yotdim. Jimlikka quloq solib. Chunki men jimlikni unutgan edim. Va men qo'rqdim. Bu jimlik tugashidan.
Bu hikoya tinchlikning eng g'alati xususiyatini ko'rsatadi. Biz uni faqat yo'qotganimizda to'liq tushunamiz.
NEGA BIZ TINCHLIKNI SEZMAYMIZ
Inson miyasi g'alati tarzda ishlaydi. U o'zgarishni seza oladi. Ammo doimiylikni sezmaydi.
Agar siz har kuni nafas olsangiz siz havoni sezmaysiz. Agar havo to'satdan yo'qolsa siz bir soniyada uni sezasiz. Tinchlik ham xuddi shunday. U havo kabi. Doimiy bo'lsa ko'rinmas. Yo'qolsa dahshatli ko'rinadi.
Shuning uchun tinch yurtda yashayotgan odam ko'pincha tinchlikni berilgan narsa deb o'ylaydi. Go'yo u har doim shunday bo'lgan va har doim shunday bo'ladi. U bu tinchlik uchun kim kurashgani, kim qon to'kkani, kim hayotidan kechgani haqida kam o'ylaydi.
TARIX NIMA DEYDI
Insoniyat tarixida tinch davr nodir hodisa.
Olimlar hisoblab chiqqan. Insoniyat yozma tarixining besh ming yili davomida faqat bir necha yuz yil to'liq urushsiz o'tgan. Qolgan vaqtning aksariyatida dunyoning qaysidir burchagida urush bo'lgan.
Bu statistika ko'pchilikni hayratga soladi. Chunki biz odatda o'z davrimizni normalashtirib ko'ramiz. Agar biz tinch yurtda yashasak bizga tinchlik tabiiy holat bo'lib tuyuladi. Agar biz urush ko'rgan bo'lsak bizga urush dunyoning asosiy holati bo'lib tuyuladi.
Haqiqat shuki insoniyat tarixi ko'proq urush bilan belgilangan. Tinchlik esa istisno. Noyob, qimmatli, ammo mo'rt istisno.
QURBONLIK HAQIDAGI UNUTISH
Har bir tinch avlod oldingi avlodning qurbonligi ustiga quriladi.
Yevropada bugun yashayotgan yosh odam ikkinchi jahon urushini faqat tarix kitobidan biladi. U otasining, bobosining nima qurbon qilganini to'liq his qilolmaydi. Chunki u o'sha dahshatni yashamagan.
Bu unutish tabiiy jarayon. Insoniyat shunday ishlaydi. Og'riq xotirasi avlodlar o'tishi bilan zaiflashadi. Ammo bu unutish xavfli ham. Chunki tinchlikning narxini unutgan odam uni osonlikcha yo'qotib qo'yishi mumkin.
Faylasuf Jorj Santayana mashhur gap aytgan. O'tmishni eslamaganlar uni takrorlashga mahkum. Bu gap ayniqsa tinchlik masalasida to'g'ri.
HOZIRGI DUNYO: UNUTILGAN URUSHLAR
Biz ko'pincha o'ylaymiz, urush bu uzoq o'tmish masalasi. Ammo bu haqiqat emas.
Shu daqiqada dunyoning turli burchaklarida o'nlab qurolli mojaro davom etmoqda. Ba'zilari gazeta sahifalarida. Ba'zilari esa butunlay unutilgan.
Yamanda yillar davomida davom etayotgan urush millionlab odamni ochlik yoqasiga olib keldi. Ammo bu urush dunyo e'tiborining markazida kamdan kam bo'ladi.
Sudanda, Kongoda, Myanmada millionlab odam o'z uyidan ayrilgan. Ular haqida ko'p gazeta yozmaydi. Chunki bu voqealar uzoq, murakkab va doimiy. Yangilik qiymati pasaygan.
Bu bizga nimani ko'rsatadi? Dunyo e'tibori notekis taqsimlangan. Ba'zi urushlar katta sahifalarda. Ba'zilari esa deyarli ko'rinmas. Ammo o'sha urushlarda yashayotgan odamlar uchun ularning dardi hech qanday kamroq og'ir emas.
NEGA URUSHLAR TINMAYDI
Bu savol insoniyatning eng qadimgi savollaridan biri.
Bir javob inson tabiatida. Ba'zi mutafakkirlar aytadiki insonda tug'ma agressiya bor. Resurs, hudud, maqom uchun kurash tabiiy instinkt.
Ikkinchi javob tizimda. Zamonaviy davlatlar, iqtisodiy manfaatlar, siyosiy ambitsiyalar, qurol savdosi sanoati, bularning barchasi urushni foydali qiladigan tizim yaratadi. Hatto ba'zi odam uchun urush biznes.
Uchinchi javob xotirada. Har bir urush yangi yara qoldiradi. Yara esa intiqomga olib keladi. Intiqom yangi urushga. Bu aylana osonlikcha uzilmaydi.
To'rtinchi javob kommunikatsiya yo'qligida. Ko'p urush aslida bir birini tushunmaslikdan boshlanadi. Dushman sifatida ko'rilgan tomon aslida ko'pincha xuddi shu qo'rquv, xuddi shu umid bilan yashaydi. Ammo bu o'xshashlik ko'rinmay qoladi, chunki muloqot kesilgan.
Odam havoni ko'rmaydi, ammo uning yo'qligini sezadi. Tinchlik ham shunday. Biz uni his qilmaymiz, toki u yo'qolgunga qadar.
Bir qariya hikoya qiladi. Urushdan keyingi birinchi tinch tun haqida. Hech qanday portlash yo'q. Hech qanday otishma yo'q. Faqat jim osmon va yulduzlar.
U aytadi. Men o'sha kecha uyg'oq yotdim. Jimlikka quloq solib. Chunki men jimlikni unutgan edim. Va men qo'rqdim. Bu jimlik tugashidan.
Bu hikoya tinchlikning eng g'alati xususiyatini ko'rsatadi. Biz uni faqat yo'qotganimizda to'liq tushunamiz.
NEGA BIZ TINCHLIKNI SEZMAYMIZ
Inson miyasi g'alati tarzda ishlaydi. U o'zgarishni seza oladi. Ammo doimiylikni sezmaydi.
Agar siz har kuni nafas olsangiz siz havoni sezmaysiz. Agar havo to'satdan yo'qolsa siz bir soniyada uni sezasiz. Tinchlik ham xuddi shunday. U havo kabi. Doimiy bo'lsa ko'rinmas. Yo'qolsa dahshatli ko'rinadi.
Shuning uchun tinch yurtda yashayotgan odam ko'pincha tinchlikni berilgan narsa deb o'ylaydi. Go'yo u har doim shunday bo'lgan va har doim shunday bo'ladi. U bu tinchlik uchun kim kurashgani, kim qon to'kkani, kim hayotidan kechgani haqida kam o'ylaydi.
TARIX NIMA DEYDI
Insoniyat tarixida tinch davr nodir hodisa.
Olimlar hisoblab chiqqan. Insoniyat yozma tarixining besh ming yili davomida faqat bir necha yuz yil to'liq urushsiz o'tgan. Qolgan vaqtning aksariyatida dunyoning qaysidir burchagida urush bo'lgan.
Bu statistika ko'pchilikni hayratga soladi. Chunki biz odatda o'z davrimizni normalashtirib ko'ramiz. Agar biz tinch yurtda yashasak bizga tinchlik tabiiy holat bo'lib tuyuladi. Agar biz urush ko'rgan bo'lsak bizga urush dunyoning asosiy holati bo'lib tuyuladi.
Haqiqat shuki insoniyat tarixi ko'proq urush bilan belgilangan. Tinchlik esa istisno. Noyob, qimmatli, ammo mo'rt istisno.
QURBONLIK HAQIDAGI UNUTISH
Har bir tinch avlod oldingi avlodning qurbonligi ustiga quriladi.
Yevropada bugun yashayotgan yosh odam ikkinchi jahon urushini faqat tarix kitobidan biladi. U otasining, bobosining nima qurbon qilganini to'liq his qilolmaydi. Chunki u o'sha dahshatni yashamagan.
Bu unutish tabiiy jarayon. Insoniyat shunday ishlaydi. Og'riq xotirasi avlodlar o'tishi bilan zaiflashadi. Ammo bu unutish xavfli ham. Chunki tinchlikning narxini unutgan odam uni osonlikcha yo'qotib qo'yishi mumkin.
Faylasuf Jorj Santayana mashhur gap aytgan. O'tmishni eslamaganlar uni takrorlashga mahkum. Bu gap ayniqsa tinchlik masalasida to'g'ri.
HOZIRGI DUNYO: UNUTILGAN URUSHLAR
Biz ko'pincha o'ylaymiz, urush bu uzoq o'tmish masalasi. Ammo bu haqiqat emas.
Shu daqiqada dunyoning turli burchaklarida o'nlab qurolli mojaro davom etmoqda. Ba'zilari gazeta sahifalarida. Ba'zilari esa butunlay unutilgan.
Yamanda yillar davomida davom etayotgan urush millionlab odamni ochlik yoqasiga olib keldi. Ammo bu urush dunyo e'tiborining markazida kamdan kam bo'ladi.
Sudanda, Kongoda, Myanmada millionlab odam o'z uyidan ayrilgan. Ular haqida ko'p gazeta yozmaydi. Chunki bu voqealar uzoq, murakkab va doimiy. Yangilik qiymati pasaygan.
Bu bizga nimani ko'rsatadi? Dunyo e'tibori notekis taqsimlangan. Ba'zi urushlar katta sahifalarda. Ba'zilari esa deyarli ko'rinmas. Ammo o'sha urushlarda yashayotgan odamlar uchun ularning dardi hech qanday kamroq og'ir emas.
NEGA URUSHLAR TINMAYDI
Bu savol insoniyatning eng qadimgi savollaridan biri.
Bir javob inson tabiatida. Ba'zi mutafakkirlar aytadiki insonda tug'ma agressiya bor. Resurs, hudud, maqom uchun kurash tabiiy instinkt.
Ikkinchi javob tizimda. Zamonaviy davlatlar, iqtisodiy manfaatlar, siyosiy ambitsiyalar, qurol savdosi sanoati, bularning barchasi urushni foydali qiladigan tizim yaratadi. Hatto ba'zi odam uchun urush biznes.
Uchinchi javob xotirada. Har bir urush yangi yara qoldiradi. Yara esa intiqomga olib keladi. Intiqom yangi urushga. Bu aylana osonlikcha uzilmaydi.
To'rtinchi javob kommunikatsiya yo'qligida. Ko'p urush aslida bir birini tushunmaslikdan boshlanadi. Dushman sifatida ko'rilgan tomon aslida ko'pincha xuddi shu qo'rquv, xuddi shu umid bilan yashaydi. Ammo bu o'xshashlik ko'rinmay qoladi, chunki muloqot kesilgan.
Telegram
Dunyo Tarixi🗺
Qiziqarli maʼlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
❤4👍3
Dunyo Tarixi🗺
Video
URUSHNING HAQIQIY NARXI
Statistika sovuq ko'rinadi. Ammo har bir raqam ortida inson turadi.
Har bir o'lik askar ortida ona, xotin, farzand qoladi. Ular o'z hayotining qolgan qismini bo'shliq bilan yashaydi.
Har bir vayron qilingan shahar ortida avlodlar davomida qurilgan uy, maktab, kasalxona bor. Bu faqat g'isht emas. Bu kimningdir xotirasi, kimningdir hayoti.
Har bir qochqin ortida o'z yerini, o'z tilini, o'z tanish hayotini abadiy yo'qotgan inson bor. Ular yangi yerda yangidan boshlashi kerak. Ko'pincha hurmatsizlik va begonalik bilan to'qnashib.
Urushning narxi faqat o'lganlar soni bilan o'lchanmaydi. U tirik qolganlarning asrlab davom etadigan og'rig'i bilan ham o'lchanadi.
TINCHLIKNI QURGAN ODAMLAR
Ammo tarix faqat urush hikoyasi emas. Tarix shuningdek tinchlik uchun kurashgan odamlarning hikoyasi ham.
Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropa xaroba edi. Asrlar davomida bir birini yenggan xalqlar birdan birgalikda ishlash kerakligini tushunishdi. Yevropa Ittifoqi aynan shu tushunchadan tug'ildi. Bir vaqtlar jang maydonida bir birini o'ldirgan xalqlar bugun ochiq chegara va umumiy valyuta bilan yashaydi.
Bu mukammal emas. Bu hali ham ziddiyatli. Ammo bu insoniyat urushdan tinchlikka o'tishi mumkinligining dalili.
Janubiy Afrikada apartheid tugaganidan keyin Nelson Mandela intiqom yo'lini tanlamadi. U yarashuv komissiyasini tashkil qildi. Jabrlanganlar va jinoyatchilar bir stol atrofida o'tirib haqiqatni gapirishdi. Bu, osongina qonli fuqarolar urushiga aylanishi mumkin bo'lgan vaziyatni, nisbatan tinch o'tishga olib keldi.
Bu misollar bizga ko'rsatadi. Tinchlik avtomatik kelmaydi. U ongli tanlov, qiyin kechirim va sabr orqali quriladi.
TINCHLIKNI QANDAY QADRLASH MUMKIN
Agar tinchlik ko'rinmas bo'lsa biz uni qanday qadrlashni o'rganishimiz mumkin?
Birinchi yo'l xotira. Tarixni o'rganish, urush dahshatlarini eslab turish, bu bizga nimadan voz kechishimiz mumkinligini eslatadi. Har bir urush muzeyi, har bir xotira kuni aynan shu maqsadga xizmat qiladi.
Ikkinchi yo'l hozirgi mojarolarga e'tibor berish. Agar biz uzoq urushlarni unutib qo'ymasak, agar biz ularni insoniylashtirsak, bizning tinchlikka bo'lgan minnatdorchiligimiz chuqurroq bo'ladi.
Uchinchi yo'l kundalik hayotda shukr. Bomba tovushisiz uxlash. Bozorga qo'rqmasdan borish. Bolangizni maktabga xavfsiz yuborish. Bular oddiy ko'rinadi. Ammo dunyoning ko'p qismida bular hashamat.
To'rtinchi yo'l o'z atrofimizda tinchlikni qurish. Katta urushlarni to'xtatish bizning qo'limizda bo'lmasligi mumkin. Ammo o'z oilamizda, o'z jamoamizda nizoni qanday hal qilishimiz bizning qo'limizda.
FALSAFIY SAVOL: NEGA INSON URUSHNI TANLAYDI
Bu yerda chuqurroq savolga kelamiz. Agar tinchlik bunchalik qimmatli bo'lsa nega inson shunchalik ko'p urushni tanlaydi?
Ehtimol javob shunda. Urush ko'pincha individual tanlov emas. U kollektiv jarayon natijasi. Bitta rahbar, bitta qo'rquv, bitta g'azab, millionlab odamni o'ziga tortadigan to'lqin yaratishi mumkin.
Va bitta inson bu to'lqinga qarshi turishi juda qiyin. Chunki qo'rquv va g'azab tez tarqaladi. Sabr va kechirim esa sekin, qiyin yo'l.
Shuning uchun tinchlik faqat istak bilan kelmaydi. U ongli tizim, kuchli institut, va har bir avlodning yangidan qaytadan tanlashi orqali saqlanadi.
SABOQLAR
Birinchi saboq. Biz doimiy narsani sezmaymiz faqat uning yo'qolishini sezamiz. Tinchlik shunday. Uni qadrlash uchun biz ongli ravishda eslashimiz kerak uning qanchalik noyob ekanini.
Ikkinchi saboq. Unutish xavfli. Qurbonlikni unutgan avlod uni osonlikcha yo'qotib qo'yadi. Xotira tinchlikning eng muhim qo'riqchisi.
Uchinchi saboq. Dunyo e'tibori notekis. Ko'rinmas urushlar ham xuddi ko'ringanlar kabi og'ir. Biz faqat gazeta sahifasidagi urushlarga emas barcha azob chekayotgan insonlarga qalb ochishimiz kerak.
To'rtinchi saboq. Tinchlik avtomatik kelmaydi. U qiyin tanlov, sabr va kechirim orqali quriladi. Yevropa Ittifoqi va Janubiy Afrika yarashuvi buning dalili.
Beshinchi saboq. Tinchlikni qadrlash kundalik amaliyot. Bu bir marta aytiladigan gap emas. Bu har kuni, har lahzada, ongli ravishda, shukr bilan yashashdir.
Statistika sovuq ko'rinadi. Ammo har bir raqam ortida inson turadi.
Har bir o'lik askar ortida ona, xotin, farzand qoladi. Ular o'z hayotining qolgan qismini bo'shliq bilan yashaydi.
Har bir vayron qilingan shahar ortida avlodlar davomida qurilgan uy, maktab, kasalxona bor. Bu faqat g'isht emas. Bu kimningdir xotirasi, kimningdir hayoti.
Har bir qochqin ortida o'z yerini, o'z tilini, o'z tanish hayotini abadiy yo'qotgan inson bor. Ular yangi yerda yangidan boshlashi kerak. Ko'pincha hurmatsizlik va begonalik bilan to'qnashib.
Urushning narxi faqat o'lganlar soni bilan o'lchanmaydi. U tirik qolganlarning asrlab davom etadigan og'rig'i bilan ham o'lchanadi.
TINCHLIKNI QURGAN ODAMLAR
Ammo tarix faqat urush hikoyasi emas. Tarix shuningdek tinchlik uchun kurashgan odamlarning hikoyasi ham.
Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropa xaroba edi. Asrlar davomida bir birini yenggan xalqlar birdan birgalikda ishlash kerakligini tushunishdi. Yevropa Ittifoqi aynan shu tushunchadan tug'ildi. Bir vaqtlar jang maydonida bir birini o'ldirgan xalqlar bugun ochiq chegara va umumiy valyuta bilan yashaydi.
Bu mukammal emas. Bu hali ham ziddiyatli. Ammo bu insoniyat urushdan tinchlikka o'tishi mumkinligining dalili.
Janubiy Afrikada apartheid tugaganidan keyin Nelson Mandela intiqom yo'lini tanlamadi. U yarashuv komissiyasini tashkil qildi. Jabrlanganlar va jinoyatchilar bir stol atrofida o'tirib haqiqatni gapirishdi. Bu, osongina qonli fuqarolar urushiga aylanishi mumkin bo'lgan vaziyatni, nisbatan tinch o'tishga olib keldi.
Bu misollar bizga ko'rsatadi. Tinchlik avtomatik kelmaydi. U ongli tanlov, qiyin kechirim va sabr orqali quriladi.
TINCHLIKNI QANDAY QADRLASH MUMKIN
Agar tinchlik ko'rinmas bo'lsa biz uni qanday qadrlashni o'rganishimiz mumkin?
Birinchi yo'l xotira. Tarixni o'rganish, urush dahshatlarini eslab turish, bu bizga nimadan voz kechishimiz mumkinligini eslatadi. Har bir urush muzeyi, har bir xotira kuni aynan shu maqsadga xizmat qiladi.
Ikkinchi yo'l hozirgi mojarolarga e'tibor berish. Agar biz uzoq urushlarni unutib qo'ymasak, agar biz ularni insoniylashtirsak, bizning tinchlikka bo'lgan minnatdorchiligimiz chuqurroq bo'ladi.
Uchinchi yo'l kundalik hayotda shukr. Bomba tovushisiz uxlash. Bozorga qo'rqmasdan borish. Bolangizni maktabga xavfsiz yuborish. Bular oddiy ko'rinadi. Ammo dunyoning ko'p qismida bular hashamat.
To'rtinchi yo'l o'z atrofimizda tinchlikni qurish. Katta urushlarni to'xtatish bizning qo'limizda bo'lmasligi mumkin. Ammo o'z oilamizda, o'z jamoamizda nizoni qanday hal qilishimiz bizning qo'limizda.
FALSAFIY SAVOL: NEGA INSON URUSHNI TANLAYDI
Bu yerda chuqurroq savolga kelamiz. Agar tinchlik bunchalik qimmatli bo'lsa nega inson shunchalik ko'p urushni tanlaydi?
Ehtimol javob shunda. Urush ko'pincha individual tanlov emas. U kollektiv jarayon natijasi. Bitta rahbar, bitta qo'rquv, bitta g'azab, millionlab odamni o'ziga tortadigan to'lqin yaratishi mumkin.
Va bitta inson bu to'lqinga qarshi turishi juda qiyin. Chunki qo'rquv va g'azab tez tarqaladi. Sabr va kechirim esa sekin, qiyin yo'l.
Shuning uchun tinchlik faqat istak bilan kelmaydi. U ongli tizim, kuchli institut, va har bir avlodning yangidan qaytadan tanlashi orqali saqlanadi.
SABOQLAR
Birinchi saboq. Biz doimiy narsani sezmaymiz faqat uning yo'qolishini sezamiz. Tinchlik shunday. Uni qadrlash uchun biz ongli ravishda eslashimiz kerak uning qanchalik noyob ekanini.
Ikkinchi saboq. Unutish xavfli. Qurbonlikni unutgan avlod uni osonlikcha yo'qotib qo'yadi. Xotira tinchlikning eng muhim qo'riqchisi.
Uchinchi saboq. Dunyo e'tibori notekis. Ko'rinmas urushlar ham xuddi ko'ringanlar kabi og'ir. Biz faqat gazeta sahifasidagi urushlarga emas barcha azob chekayotgan insonlarga qalb ochishimiz kerak.
To'rtinchi saboq. Tinchlik avtomatik kelmaydi. U qiyin tanlov, sabr va kechirim orqali quriladi. Yevropa Ittifoqi va Janubiy Afrika yarashuvi buning dalili.
Beshinchi saboq. Tinchlikni qadrlash kundalik amaliyot. Bu bir marta aytiladigan gap emas. Bu har kuni, har lahzada, ongli ravishda, shukr bilan yashashdir.
❤4👍1
Dunyo Tarixi🗺
Video
YAKUNIY SO'Z
O'sha qariya, urushdan keyingi birinchi tinch tunni eslagan odam, bir gap aytadi. Men hozir ham har kuni o'sha jimlikka minnatdorchilik bildiraman. Hatto yillar o'tgan bo'lsa ham.
Bu gap bizga eng muhim saboqni beradi. Tinchlik ko'rinmas, ammo u hech qachon o'z o'zidan kelmagan va hech qachon o'z o'zidan saqlanmaydi.
U kimdirning qurbonligidan tug'ilgan. Kimdirning sabridan saqlanib qolgan. Va u faqat biz uni ongli ravishda qadrlasak va unga munosib bo'lishga harakat qilsak davom etadi.
Bugun dunyoning bir burchagida bola bombadan qochmoqda. Boshqa burchagida esa bola xotirjam uxlamoqda. Bu ikki bola orasidagi farq tasodif emas. Bu kimningdir qarori, kimningdir urinishi, kimningdir qurbonligi natijasi.
Tinchlik hadya emas. Tinchlik har kuni yangidan qurilishi kerak bo'lgan bino. Va bu binoni qurish bizning hammamizning vazifamiz.
Https://t.me/tarixi_dunyo
O'sha qariya, urushdan keyingi birinchi tinch tunni eslagan odam, bir gap aytadi. Men hozir ham har kuni o'sha jimlikka minnatdorchilik bildiraman. Hatto yillar o'tgan bo'lsa ham.
Bu gap bizga eng muhim saboqni beradi. Tinchlik ko'rinmas, ammo u hech qachon o'z o'zidan kelmagan va hech qachon o'z o'zidan saqlanmaydi.
U kimdirning qurbonligidan tug'ilgan. Kimdirning sabridan saqlanib qolgan. Va u faqat biz uni ongli ravishda qadrlasak va unga munosib bo'lishga harakat qilsak davom etadi.
Bugun dunyoning bir burchagida bola bombadan qochmoqda. Boshqa burchagida esa bola xotirjam uxlamoqda. Bu ikki bola orasidagi farq tasodif emas. Bu kimningdir qarori, kimningdir urinishi, kimningdir qurbonligi natijasi.
Tinchlik hadya emas. Tinchlik har kuni yangidan qurilishi kerak bo'lgan bino. Va bu binoni qurish bizning hammamizning vazifamiz.
Https://t.me/tarixi_dunyo
Telegram
Dunyo Tarixi🗺
Qiziqarli maʼlumotlar!
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
Tarix va tahlil!
Xaritalar va faktlar!
Iqtiboslar va aforizmlar!
Admin: Guruhda bor
❤5👍3🕊1
"Yurakdan sevishni, yurakdan yig'lashni va agar kerak bo'lsa, har qanday yolg'on bahona barbod bo'lishi uchun ochiq haqiqatni gapirishni o'rganing."
Mariya Aronova©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
Mariya Aronova©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
👍9❤8🕊2
"Og'riq va muvaffaqiyatsizlik - bu yangi cho'qqilarga ko'tarilish huquqi uchun to'laydigan tabiiy narximizdir."
Jeki Chan©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
Jeki Chan©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
👍14🔥5
"To'lqinlar doimo urib turadigan tosh kabi bo'ling: u harakatsiz turadi va uning atrofida g'azablangan toʻlqinlar tinchlanadi."
Markus Aurelius©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
Markus Aurelius©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
👍11🕊3❤1
"Biz ulg'ayish, cho'qqilarni zabt etish va xazinalar to'plash uchun shunchalik shoshilamizki, oddiy bir haqiqatni unutamiz: bu hayotdagi eng qimmatli narsalar umuman narsalar emas."
Morgan Freeman©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
Morgan Freeman©️
🏛️ Https://t.me/tarixi_dunyo
❤11👍4