Maks Plank İnstitutunun komandası Orion bürcündə yerləşən bir protoulduzun yaxınlığında 10-dan çox növdə mürəkkəb üzvi molekullar aşkar etdiyini bəyan edib. Bu, həmin kimyəvi maddələrin ulduzların yaranmasına səbəb olan çətin və dəyişkən proseslərə tab gətirə bildiyini göstərir. Deməli, bu molekullar uyğun şəraitli bir planetin yaranmasını gözləmədən, kosmosda bol miqdarda mövcud ola bilər. Komandanın sözlərinə görə, həyatın inşa bloklarını təşkil edən molekulların kosmosda daha əvvəl düşündüyümüzdən qat-qat geniş yayılmış olması ehtimal olunur. Sistemdə aşkar edilmiş ən nəzərəçarpacaq iki üzvi molekul bunlardır: Etilenqlikol və qlikolonitril.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/yerde-ilk-heyat-kosmosdan-gelmis-molekul-sayesinde-formalasmis-ola-biler

Botla ünsiyyətdə bu məlumatlar gizli məlumatlar kimi qəbul edilmir (məsələn, bir insan həkimə müraciət etdikdə tibbi sirr, vəkilə müraciət etdikdə isə hüquqi sirr kimi qorunan məlumatlar kimi). Qeyd edək ki, ChatGPT-nin iOS və Android üçün rəsmi tətbiqləri mövcuddur və bu platformalarda səsli ünsiyyət mümkündür. Məlumdur ki, getdikcə daha çox istifadəçi ChatGPT-dən şəxsi məsələlər üzrə məsləhət almaq, münasibətlər və ya psixoloji dəstək üçün istifadə edir. Altman bildirib: “Əgər siz ChatGPT ilə ən məxfi məsələləri müzakirə edirsinizsə və sonra hüquqi iddia yaranarsa, biz həmin məlumatları hökumət orqanlarına təqdim etməyə məcbur ola bilərik”. Peşəkar məsləhətçilərlə aparılan söhbətlər məxfilik öhdəlikləri ilə qorunduğu halda, süni intellekt alətləri ilə aparılan söhbətlər üçün hazırda belə hüquqi normalar mövcud deyil.
https://technote.az/proqram-teminati/chatgpt-ile-sohbetler-hec-de-mexfi-qalmir

Şirkət bu il keçirilən sınaqlar zamanı bir sıra uğursuzluqlarla qarşılaşıb. Buna baxmayaraq, Musk nikbinliyini qoruyur və bildirir ki, gələcəkdə Starship raketi NASA-nın insanları Ay səthinə göndərmək üçün istifadə etmiş olduğu Saturn V raketindən 2 dəfə böyük və 3 dəfə güclü olacaq. Starship insanlıq tarixində yaradılmış ən güclü raketdir. Musk-ın sözlərinə görə, artıq bu raketin itələmə gücü əvvəlki rekord sahibi Saturn V-dən təxminən 2.5 dəfə çoxdur və gələcək versiyalarda bu göstərici 3 dəfə yüksək olacaq. Xatırladaq ki, Saturn V NASA-nın “Apollo” missiyası çərçivəsində Ay səfərləri üçün istifadə olunmuşdu. Starship isə tamamilə çoxistifadəli raket kimi hazırlanır ki, bu da layihəni ən çətin mühəndislik sınaqlarından birinə çevirir. Musk qeyd edib ki, layihənin əvvəlində çox az adam Starship-i ciddi qəbul edirdi.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/starship-insanlari-aya-catdirmis-saturn-v-den-3-defe-guclu-olacaq

Bu barədə Reddit platformasının bir istifadəçisi məlumat verib. Eyni zamanda, ChatGPT Agent bu hərəkətini istifadəçiyə belə izah edib: “Bu addım mənim bot olmadığımı sübut etmək və əməliyyatı davam etdirmək üçün lazımdır”. ChatGPT Agent - istifadəçinin verdiyi tapşırıqlara uyğun olaraq brauzerdə mürəkkəb əməliyyatları yerinə yetirə bilən süni intellekt köməkçisidir. Yuxarıda qeyd olunan vəziyyətdə o, internet mağazasında sifarişi müstəqil şəkildə rəsmiləşdirə bilib. Bununla yanaşı, agent öz addımlarını izah edir və bəzi hallarda, məsələn məhsulun ödənişi zamanı, əlavə icazələr tələb edir.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/openai-in-suni-intellekt-agenti-captcha-ni-kecmeyi-oyrenib

Generativ süni intellekt artıq adi bir tədris alətinə çevrilib, müəllimlər isə onu qadağan etməklə kifayətlənmirlər, əksinə, ondan düzgün və məsuliyyətli şəkildə istifadə etməyi öyrədirlər. Mycos tədqiqat qrupunun son sorğusuna görə, Çində tələbə və müəllimlərin 99%-i artıq süni intellektdən tədris və iş məqsədilə istifadə edir. Onların 60%-i isə bunu mütəmadi olaraq - gündə və ya həftədə bir neçə dəfə edir. Çində süni intellekt getdikcə həm tələbələr, həm də müəllimlər arasında təhlükə kimi deyil, vacib bir bacarıq kimi qəbul edilir. Qərbdə süni intellekt bəzən narahatlıq doğursa da, Çin universitetlərində tədris prosesinə fəal şəkildə inteqrasiya olunur. Texnoloji sıçrayış və milli qürur mənbəyi kimi dəyərləndirilən Çin mənşəli DeepSeek modelinin məşhurluğu da bu tendensiyanı gücləndirir.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/cin-universitetlerinde-suni-intellekt-mecburi-tedris-aletine-cevrilir

Xüsusilə, yeni bir tədqiqat Marsa səyahət və geri dönüş zamanı hamiləlik və doğuş prosesini araşdırır. Bu müddət ərzində həm hamilə qalmaq, həm də uşaq dünyaya gətirmək mümkündür. Amma kosmosda uşaq dünyaya gətirmək və hamiləliyi davam etdirmək mümkündürmü? Yer kürəsində doğulmayan bir uşaqla nə baş verər? Əksəriyyətimiz doğuşdan əvvəl mümkün risklər barədə nadir hallarda düşünürük. Məsələn, insan embrionlarının təxminən 2/3-si doğuşa qədər yaşamır. Ölüm hallarının çoxu mayalanmadan sonrakı ilk həftələrdə baş verir və bu zaman qadınlar hələ hamilə olduqlarını belə bilmirlər. Alimlərin sözlərinə görə, bu erkən itkilər adətən embrionun ya düzgün inkişaf etmədiyi, ya da uşaqlığın divarına uğurla yerləşə bilmədiyi hallarda baş verir. Mikroqravitasiya - insanın kosmik uçuş zamanı yaşadığı vəziyyət - uşağın mayalanmasını fiziki cəhətdən daha çətin bir prosesə çevirə bilər.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/kosmosda-hamilelik-kecirtmek-mumkundurmu

Platforma istifadəçi fəaliyyətini və hesabın yaşını analiz edərək, yetkinlik yaşına çatmayanları müəyyən edəcək və onların profillərinə avtomatik olaraq müvafiq məhdudiyyətlər tətbiq edəcək. Süni intellekt tərəfindən yetkinlik yaşına çatmayan (18 yaşdan aşağı) kimi müəyyən edilən istifadəçilərə, yaşını özü düzgün göstərmiş şəxslərlə eyni müdafiə tədbirləri tətbiq olunacaq. Bu tədbirlərə müəyyən məzmunlu videoların izlənilməsinə qadağa, fərdiləşdirilməmiş reklamların göstərilməsi, fasilə vermə zərurəti barədə bildirişlər və həssas mövzularda təkrarlanan tövsiyələrin məhdudlaşdırılması daxildir. Belə istifadəçilər video yayımlayarkən və ya şərh yazarkən onlara məxfilik barədə avtomatik xatırlatmalar da göstəriləcək. Əgər sistem istifadəçinin yaşı ilə bağlı şübhə edərsə, həmin şəxsə bildiriş göndəriləcək.
https://technote.az/sosial-media/youtube-istifadecilerin-yasini-suni-intellekt-vasitesile-teyin-edecek

Bu addım geniş yayılmış bir problemə cavab olaraq atılıb: bir çox tələbə süni intellekti köçürmə vasitəsi kimi istifadə edir və müstəqil işləməkdən yayınır. OpenAI bildirib ki, Study Mode ChatGPT-də təhsili yaxşılaşdırmaq yolunda uzun bir yolun ilk addımıdır. OpenAI-nin təhsil üzrə vitse-prezidenti Leah Belsky qeyd edib ki, əgər ChatGPT tədris aləti kimi istifadə olunarsa, bu, akademik nəticələri əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər, lakin əgər sadəcə cavab yaradan sistemə çevrilərsə, tədris prosesinə zərər verə bilər. OpenAI məlumatlarına görə, hazırda universitet yaşında olan hər 3 tələbədən biri artıq ChatGPT-dən istifadə edir. Bu səbəbdən şirkət bu demoqrafik qrupa yönəlmiş Study Mode rejimini hazırlayıb. Bu rejimdə süni intellekt birbaşa cavablar təqdim etməyəcək, əvəzində istiqamətləndirici suallar verərək ev tapşırıqlarını anlamaqda, imtahanlara hazırlaşmaqda və yeni mövzuları öyrənməkdə kömək edəcək.
https://technote.az/proqram-teminati/chatgpt-de-tedris-rejimi-istifadeye-verilib

Bu, böyük dil modellərindən (LLM) istifadə ilə bağlı fırıldaqçılığın effektivliyini azaldır. Bu ayın əvvəlində Meta-nın daxili elanlar lövhəsində “Süni intellektlə müsahibələr” adlı paylaşım yerləşdirilib. Paylaşımda qeyd olunur ki, şirkət namizədlərin süni intellekt köməkçisindən istifadə edə biləcəyi yeni tip proqramlaşdırma müsahibələri üzərində işləyir. Bu yanaşma həm gələcək əməkdaşların çalışacaqları proqramlaşdırma mühitini daha dəqiq əks etdirir, həm də LLM əsasında edilən fırıldaqçılığı daha az effektiv edir. Həmçinin, bildirilir ki, Meta bu müsahibə prosesini sınaqdan keçirmək üçün öz əməkdaşları arasında namizədlər axtarır.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/meta-musahibelerde-suni-intellektden-istifadeye-icaze-verecek

GPT-5, OpenAI şirkətinin yeni süni intellekt modeli, görünür ki, avqustun əvvəlində təqdim ediləcək. OpenAI-nin baş direktoru Sam Altman komediyaçı Theo Von-un aparıcısı olduğu This Past Weekend podkastında şirkətin yeni məhsulu barədə fikirlərini bölüşüb. Lakin onun GPT-5 ilə bağlı açıqlamaları istifadəçilər arasında narahatlıq yaradıb. OpenAI süni intellekt sahəsində ilklərdən biridir. Şirkət yalnız 2015-ci ildə qurulub, lakin hazırda onun dəyəri 300 milyard dollardan çox qiymətləndirilir. Xüsusilə, 2022-ci ilin noyabrında süni intellekt əsaslı ChatGPT çat-botunun istifadəyə verilməsi böyük səs-küyə səbəb olmuşdu.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/sam-altman-gpt-5-i-atom-bombasi-ile-muqayise-edib

İstanbulda keçirilmiş Beynəlxalq Müdafiə Sənayesi Sərgisində (IDEF 2025) təqdim olunmuş Mk84 Gazap adlı termobarik aviasiya sursatının 2000 funtdan (970 kiloqram) artıq çəkisi olduğu və 1 kilometr radiusda 10 000-dən çox qəlpə yaydığı bildirilir. Bəzi analitiklərin fikrincə, bu silah nüvə silahından cəmi bir addım geri qalır. “Bu kateqoriyadan olan ənənəvi bombalar adətən kvadrat metrə təxminən 3 qəlpə yayır. Gazap isə kvadrat metrə 10.16 qəlpə yayır ki, bu da onu MK seriyasının standart bombalarından 3 dəfə güclü edir” - deyə Tədqiqat və İnkişaf direktoru Nilufər Kuzulu bildirib.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/turkiye-nuve-silahindan-1-seviyye-asagi-olan-aviasiya-bombasi-hazirlayib-video

Hesabatda qeyd olunur ki, artıq App Store və Google Play-də tətbiq təsvirlərində süni intellekt ifadəsi 100 000-dən çox hallarda istifadə olunur. ChatGPT istifadəçilər arasında məşhurluq baxımından lider mövqeyini qoruyur və demək olar ki, Google-a çatıb. Generativ süni intellekt tətbiqlərinin yüklənmə sayı 2024-cü ilin ikinci yarısında 1 milyard olduğu halda, 2025-ci ilin ilk yarısında 1.7 milyarda çatıb. Bu tətbiqlərdən əldə olunan satış gəliri 2024-cü ilin ikinci yarısında 932 milyon dollar olduğu halda, 2025-ci ilin ilk yarısında 1.87 milyard dollara yüksəlib. İstifadəçilər 2025-ci ilin ilk yarısında generativ süni intellekt tətbiqlərində 15.6 milyard saatdan çox vaxt keçiriblər ki, bu da 2024-cü ilin ikinci yarısındakı 8.5 milyard saatla müqayisədə demək olar ki, 2 dəfə çoxdur.
https://technote.az/proqram-teminati/suni-intellekt-tetbiqleri-suretle-yayilmaga-davam-edirler

Yeni “Onlayn Təhlükəsizlik Qanunu”na (Online Safety Act) əsasən, böyüklər üçün və ya “zərərli” hesab edilən məzmun yerləşdirən platformalar - o cümlədən Reddit, Discord, Grindr, X və Bluesky - 25 iyul tarixindən etibarən istifadəçilərin yaşını yoxlamağa məcburdur. Lakin bu tendensiya artıq bütün dünyaya yayılır və internet daha qapalı bir mühitə çevrilir. Böyük Britaniyada bu addım xaosa səbəb olub: bəzi platformalar risk və xərclərdən yayınmaq üçün ölkə bazarından çəkiliblər, istifadəçilər isə yaş təsdiq sistemlərini VPN və saxta məlumatlarla keçməyə başlayıblar. Oxşar yaş təsdiqi tədbirləri artıq ABŞ, Avropa və Avstraliyada da tətbiq olunmağa başlanıb ki, bu da Böyük Britaniyada baş verən vəziyyətin digər ölkələrdə də təkrarlana biləcəyini göstərir.
https://technote.az/sosial-media/internetde-yasin-yoxlanilmasi-artiq-yeni-normaya-cevrilir

Aparılmış tədqiqatda ChatGPT/Copilot ilə 200 000-dən çox qarşılıqlı əlaqə analiz olunub və avtomatlaşdırılmış sistemlərin artıq yerinə yetirdikləri və ya yaxın gələcəkdə tam şəkildə yerinə yetirə biləcəkləri peşələr müəyyən edilib. Bu məlumatlar əsasında tədqiqatçılar yaxın zamanda böyük ölçüdə və ya tamamilə süni intellekt tərəfindən əvəzlənə biləcək 40 peşəni ayırıblar. Bu cür peşələrin əsas xüsusiyyətləri - mətn emalı, şifahi ünsiyyət və böyük həcmdə məlumatların ümumiləşdirilməsi - süni intellekt sistemlərinin artıq yüksək səmərəlilik göstərdikləri sahələrdir.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/suni-zekanin-ele-kecireceyi-ve-kecire-bilmeyeceyi-peselerin-siyahisi-teqdim-edilib

Bəzi ölkələrdə artıq onlayn səsverməyə imkan verən rəqəmsal seçkilər tətbiq olunub. Lakin yaxın 10-15 il ərzində kvant kompüterləri mövcud şifrələmə metodlarını sındıra biləcəkləri üçün belə sistemlərin təhlükəsizliyinə ciddi təhdid yarana bilər. Bu səbəbdən norveçli alimlər kvant davamlı elektron səsvermə sistemi hazırlayıblar. Bu sistem seçkilərin əsas prinsiplərini - səsvermənin gizliliyini, nəticələrin etibarlılığını və yoxlanıla bilməsini qoruyur. Xüsusi “elektron mikşer” texnologiyası sayəsində məlumatlar qorunur və qarışdırılır, bu da sistemi gələcək kibertəhdidlərə qarşı davamlı edir.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/hetta-kvant-komputerinin-sindira-bilmeyeceyi-sesverme-sistemi-hazirlanib

Telegram növbəti böyük yeniləməsini təqdim edib. Mesencerdə artıq ictimai paylaşımlar üzrə qlobal axtarış, Stories paylaşımlarını albomlara birləşdirmək imkanı, hədiyyələri kolleksiyalara əlavə etmək funksiyası və botları yeni mini tətbiq vasitəsilə idarə etmək funksiyası mövcuddur. Axtarış bölməsində yeni Posts adlı bir nişan əlavə olunub. Bu bölmədə platformadakı bütün açıq kanallardakı nəticələr göstərilir. Bu yenilik lazım olan məlumatı tapmağı və müxtəlif mənbələri müqayisə etməyi asanlaşdırır. Hazırda post axtarışı yalnız Premium istifadəçilər üçün əlçatandır. İndi şəkilləri və fotoları profilinizdəki Stories albomlarında birləşdirmək mümkündür - məsələn, ən yaxşı xatirələr və sevdiyiniz memlər üçün seçimlər yaratmaq üçün.
https://technote.az/sosial-media/telegram-da-paylasimlarin-qlobal-axtarisi-ve-diger-yeni-funksiyalar-istifadeye-verilib

İyulun 28-də International Journal of Astrobiology jurnalında dərc olunmuş bir tədqiqat göstərib ki, kosmik şüalar planetlərin səthi altında yerləşən buz və suyu parçalaya bilər və bu zaman enerji elektronlar şəklində açığa çıxır. Radioliz adlanan bu proses mikroorqanizmlərin günəş işığı olmadan soyuq və qaranlıq dərinliklərdə yaşamalarına imkan yaradır. Günəş sisteminin ən əlverişsiz guşələrində həyatın olması artıq sadəcə bir ehtimal deyil. Alimlər indi kosmik radiasiyanı buzun altında gizlənmiş orqanizmlər üçün potensial enerji mənbəyi kimi nəzərdən keçirirlər. Bu isə canlı formaların harada mövcud ola biləcəkləri barədə mövcud təsəvvürləri dəyişir.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/kosmik-sualar-buz-planetlerinin-derinliklerindeki-potensial-heyati-destekleye-bilerler

Özbəkistanın dövlət dəstəkli IT Park qurumu tərəfindən həyata keçirilən “Digital Startup Awards” proqramı Azərbaycan da daxil olmaqla region ölkələrində fəaliyyət göstərən innovativ startaplar üçün yeni imkanlar açır. Ümumi mükafat fondu 1 milyon dollar olan proqram çərçivəsində startaplara maliyyə, təlim, mentorluq və beynəlxalq bazara çıxış təklif olunur. Proqram üç əsas istiqamətdə həyata keçirilir: inkubasiya, akselerasiya və müsabiqə. Startaplar fəaliyyət mərhələlərinə uyğun olaraq bu istiqamətlərdən birinə müraciət edə və təklif edilən imkanlardan faydalana bilərlər.
https://technote.az/diger/ozbekistan-region-ve-azerbaycan-startaplari-ucun-1-milyon-dollarliq-mukafat-fondu-teklif-edir

Onu Şanxay Teatr Akademiyası qəbul edib və təhsilini başa vurduqdan sonra ona incəsənət sahəsində elmlər namizədi diplomu verməyi planlaşdırır. Çin dilində “Xueba” sözü “yuvarlaq əlaçı” və ya “kitab qurdu” mənasını verir. Bununla belə, robot hazırcavab və zarafatcıl olması ilə Çin internet istifadəçilərinin rəğbətini qazanıb. Xueba 01 robotu Şanxay Elm və Texnologiya Universiteti tərəfindən DroidUp Robotics şirkəti ilə əməkdaşlıq çərçivəsində hazırlanıb. Robotun əvvəlki versiyası bu ilin aprelində Pekində keçirilmiş dünyada ilk humanoid robotlar üçün yarımarafonda üçüncü yeri tutub. Şanxayın Shangguan News nəşrinin məlumatına görə, Xueba 01-in boyu 1.75 metr, çəkisi isə təxminən 30 kq-dır və o, insanlarla fiziki qarşılıqlı əlaqədə ola bilir.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/xueba-01-adli-robot-dramaturgiya-uzre-aspiranturaya-daxil-olub

Steve Jobs ümumilikdə 5090 gün bu vəzifədə çalışmışdı. Yaxın zamanda Cook-un istefa verməsi gözlənilmir, çünki hazırda bu vəzifəni öz üzərinə götürməyə tam hazır bir varis görünmür. Üstəlik, yaxın gələcəkdə o, baş icraçı direktoru vəzifəsini Apple-ın direktorlar şurasının sədri vəzifəsi ilə birləşdirə bilər. Steve Jobs Apple-ın baş icraçı direktoru postunu iki dövrdə tutub: birincisi, 1997-ci il 16 sentyabrdan 2000-ci il 5 yanvaradək 841 gün müddətində müvəqqəti rəhbər kimi, ikincisi isə 2000-ci il 5 yanvardan 2011-ci il 24 avqustadək 4249 gün rəsmi direktor kimi. Beləliklə, ümumilikdə 5090 gün Apple-a rəhbərlik edib. Tim Cook isə Steve Jobs-un istefasından dərhal sonra - 2011-ci il 24 avqust tarixində baş icraçı direktoru vəzifəsini tutub və o vaxtdan bəri fasiləsiz olaraq bu vəzifədədir.
https://technote.az/tech-biznes/tim-cook-apple-sirketine-rehberlik-muddetine-gore-steve-jobs-un-rekordunu-qirib