Bu məkan özünü “gələcəkdən gəlmiş bir şam yeməyi” kimi təqdim edir. Müəlliflərin fikrinə görə, menyudan və interyer dizaynından tutmuş xidmət formatınadək hər şey süni intellekt tərəfindən hazırlanacaq. Məqsəd kulinariyaya mühəndislik sahəsi kimi yeni bir baxış təqdim etməkdir. Baş aşpaz Aiman - “AI” (süni zəka) və “man” sözlərinin birləşməsindən yaranmış ad - yemək sahəsində ixtisaslaşmış böyük dil modelidir. Bu model, həm Woohoo restoranının təsisçilərindən biri, həm də Gastronaut şirkətinin baş direktoru olan Ahmet Oytun Cakır-ın rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən hazırlanıb. Süni zəka modeli illərlə aparılmış qida texnologiyaları üzrə elmi araşdırmalar, məhsulların molekulyar tərkibi və dünyanın müxtəlif ölkələrinin kulinariya ənənələrindən toplanmış minlərlə resept əsasında öyrədilib.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/dubayda-bas-aspazi-suni-zeka-modeli-olacaq-restoran-fealiyyet-gosterecek

Məlum olub ki, 3I/ATLAS Süd Yolu qalaktikasının qalın diski adlanan bölgəsindən gəlib - bu sahə Günəşin hal-hazırda yerləşdiyi mühitdən ciddi şəkildə fərqlənir. Günəş sistemində saysız-hesabsız qaya parçaları mövcuddur və onların əksəriyyəti məhz burada - Günəşin yaranmasından sonra qalan toz və qaz buludundan formalaşıb. Cazibə qüvvəsinin qarşılıqlı təsiri və sistemin dinamik təkamülü nəticəsində bu obyektlər müxtəlif trayektoriyalar üzrə Günəşin ətrafında hərəkət edirlər: bəziləri milyon illərlə davam edən dövrə malikdir, digərləri isə sürətlə Venera orbitində dövr edir. Astronomlar cəmi 3 dəfə Günəş sistemindən kənardan - çox uzaq bir mənbədən gəldiyi ehtimal olunan trayektoriyalar üzrə hərəkət edən obyektləri müşahidə ediblər. Bu obyektlərin yalnız belə mənşəyə malik olduqları halda hərəkət trayektoriyaları izah oluna bilər.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/ucuncu-ulduzlararasi-obyektin-gunes-sistemine-hardan-geldiyi-teyin-edilib

Alimlər Mars Reconnaissance Orbiter kosmik aparatı vasitəsilə Marsda ümumi uzunluğu 15 000 km-dən çox olan qədim çay yataqları aşkar ediblər. Yeni tədqiqat göstərir ki, Qırmızı planet əvvəllər hesab olunandan daha rütubətli və yaşanabilən bir mühit olub. Tədqiqatçılar Marsın cənub yarımkürəsində yerləşən Noachis Terra bölgəsindəki dolama çay silsilələrini - digər adı ilə inveriya olunmuş kanalları - öyrəniblər. Güman olunur ki, bu strukturlar axan çay sularının gətirdikləri çöküntü süxurlarının bərkiməsi və ətraf materialın eroziyası nəticəsində səthə çıxması ilə formalaşıb. Çay silsilələrinin mövcudluğu göstərir ki, bir zamanlar Marsın bu bölgəsində bol maye su ilə zəngin çaylar olub və suyun ən ehtimal olunan mənbəyi yağış şəklində yağıntılar olub.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/uzaq-kecmisde-mars-olduqca-rutubetli-planet-olub

Çinin təklif etdiyi bu missiya təkcə Neptun və onun peykləri barədə təsəvvürləri əsaslı şəkildə dəyişmək potensialına malik deyil, həm də kosmik yarışda yeni bir səhifə aça bilər. Neptunun tədqiqinə dair bu plan, şübhəsiz ki, Günəş sisteminin araşdırılması üzrə ən iddialı təşəbbüslərdən biridir. Çin orbital aparatı 8 ildən sonra buraxılacaq. Neptun orbitinə qədər olan planetlərarası səyahət isə 15 il davam edəcək. Aparat ora çatdıqdan sonra Neptunun halqalarını, geoloji dinamikasını və maqnitosferasını öyrənə biləcək. Qeyd etmək lazımdır ki, bu missiya təkcə Neptunu əhatə etməyəcək. Layihə çərçivəsində Çin alimləri Neptunun ən böyük təbii peyki olan Tritonu da araşdırmaq istəyirlər.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/cin-neptunun-tedqiqat-missiyasini-planlasdirir

Bu il və əvvəlki dövrlərdə mediada süni zəka botlarının xəstə və ya asılılıqdan əziyyət çəkən insanları istəmədən qanunsuz və ya intihara meyilli hərəkətlərə təşviq edə biləcəyi barədə məlumatlar yer alıb. Bəzi hallarda potensial pasientlərin həkimə müraciət etmək imkanı olmur və ya öz istəkləri ilə bunu etmirlər, problemi evdən çıxmadan həll etməyə üstünlük verirlər. Geniş profilli süni zəka botlarının və böyük dil modellərinin yaradıcıları tez-tez ya məlumatsızlıqdan, ya da məsuliyyətsizlikdən belə istifadəçilərə yol verirlər, süni zəkanın onların talelərinə qarışmasına və sağlamlıqlarına təsir göstərməsinə mane olmurlar. Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, uyğunsuz davranışlı insanlar üçün bu, faciə ilə nəticələnə bilər. Lakin eyni zamanda vurğulanır ki, süni zəkanın istifadəsində müsbət tərəflər də var və bu, aydın şəkildə dərk edilməlidir.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/suni-zeka-botlari-hec-de-yaxsi-psixoloq-deyiller

Gözlənilirdi ki, Cursor və GitHub Copilot kimi tanınmış süni zəka kodlaşdırma alətləri avtomatik kod yazma yolu ilə proqramçıların məhsuldarlığını artıracaq. Lakin aparılmış tədqiqat bu faktı təsdiqləməyib. OpenAI, Google DeepMind, Anthropic və xAI kimi şirkətlərin güclü modellərinə əsaslanan Cursor və GitHub Copilot, şübhəsiz ki, proqram təminatının hazırlanması sahəsində böyük irəliləyiş nümayiş etdirirlər. Bununla belə, 10 iyul tarixində METR tərəfindən aparılmış test, bu faydanın real dərəcəsini şübhə altına atır. Təcrübədə açıq mənbəli proqram təminatı üzərində çalışan 16 təcrübəli proqramçı iştirak edib. Onlara, adətən özləri işlədikləri iri repozitoriyalardan götürülmüş 246 real tapşırığı yerinə yetirmək təklif olunub. Tapşırıqların yarısı inkişaf etmiş süni zəka alətləri, o cümlədən Cursor Pro ilə, digər yarısı isə bu alətlərdən istifadə olunmadan yerinə yetirilib.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/suni-zeka-kod-yazmaq-ucun-proqramcilarin-isini-suretlendirmir-eksine-lengidir

Onun yaşı 7 milyard ilə qədər ola bilər. O, tamamilə fərqli bir qalaktik mühitdən gəlib, yəni Günəş sisteminin yarandığı və yerləşdiyi mühitdən kənar bir bölgədən. 3I/ATLAS obyekti 1 iyul tarixində ATLAS teleskopu tərəfindən qeydə alınıb. Onun hərəkət sürəti və trayektoriyası - yastı hiperbola - obyektin Günəş sistemindən kənardan gəldiyini göstərib. Bununla da astronomik müşahidələr tarixində üçüncü ulduzlararası obyektin kəşfi baş verib. Obyekti bir neçə gün izlədikdən sonra onun kometa olduğu aydınlaşıb və buna uyğun olaraq 3I/ATLAS indeksi verilib. Obyektin nüvəsinin ətrafında buxarlanan qazlardan ibarət halo müşahidə olunub. Günəşə yaxınlaşdıqca kometa öz parlaq quyruğunu da formalaşdıracaq. Oksford Universitetinin astronomu Matthew Hopkins və bir qrup alim 3I/ATLAS kometasının yaşının təxminən 7 milyard il ola biləcəyinə dair sübutlar təqdim ediblər.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/gunes-sistemindeki-ucuncu-ulduzlararasi-obyektin-yasi-teyin-edilib

Çin Xalq Azadlıq Ordusunun rəsmi qəzetində (PLA Daily) dərc olunmuş analitik məqalənin müəllifləri, amerikalı yazıçı-fantast Isaac Asimov-un “Robototexnikanın 3 Qanunu”na istinad edərək, hərbi sahədə insanabənzər robotların kütləvi istehsalına başlamazdan əvvəl onların üzərində etik və hüquqi araşdırmalar aparmağa çağırırlar. Əks halda, müəlliflərin fikrincə, hüquqi təqiblər və “əxlaqi tələlər” qaçılmaz olacaq. Məqalədə belə deyilir: “Hərbi androidlər bu günə qədər mövcud olan ən insanabənzər silahlardır və onların genişmiqyaslı, hərtərəfli tətbiqi kütləvi qətllərə və təsadüfi ölümlərə gətirib çıxara bilər. Bu isə qaçılmaz şəkildə məhkəmə iddiaları və mənəvi qınama ilə nəticələnəcək”. Müəlliflərin fikrincə, hərbiləşdirilmiş androidlər Asimov-un birinci qanununu açıq şəkildə pozur.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/cinli-herbciler-herbi-robotlarin-tehlukeleri-barede-xeberdarliq-edibler

Əvvəllər astronomlar erkən kainatda çox qəribə qalaktikalar kəşf etmişdilər. Onlar parlaq qırmızı işıqlarına görə “kiçik qırmızı nöqtələr” (LRD - Little Red Dots) adlandırılmışdı. Sonradan məlum oldu ki, bu işıq əslində nisbətən kiçik qalaktikaların mərkəzində yerləşən, Günəşdən milyonlarla dəfə böyük kütləyə malik nəhəng qara dəliklərin aktiv nüvələrindən gəlir. Bu qara dəliklər materiyanı o qədər sürətlə udurlar ki, ətrafdakı sahə parlaq şəkildə işıqlanır. Nəticədə qalaktikadakı ulduzların işığı görünmür, çünki aktiv nüvənin işığı onları örtür. İndi isə astronomlar James Webb kosmik teleskopunun köməyi ilə digər “kiçik qırmızı nöqtələr”dən aydın şəkildə fərqlənən birini müşahidə ediblər. Bu obyekt, öz növü arasında ən parlaq qalaktika hesab olunur və kainatın yaşı təxminən 3 milyard il olanda mövcud olub.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/astronomlar-kainatdaki-en-parlaq-qalaktikani-kesf-edibler

1 trilyon parametrə sahib olan Kimi K2 dil modelində 32 milyard parametr aktivdir və model “ekspertlərin qarışığı” (Mixture of Experts) yanaşmasına əsaslanır. Bu o deməkdir ki, sorğunun işlənməsi zamanı yalnız modelin bir hissəsi aktivləşir və nəticədə işləmə sürəti və alqoritmin səmərəliliyi artır. Startap eyni anda iki versiyanı təqdim edib: tədqiqatçılar və proqramçılar üçün əsas versiya və çat-botlar və avtonom agentlər üçün optimallaşdırılmış, konfiqurasiya edilə bilən Kimi K2-Instruct versiyası. Yeni modelin əsas fərqləndirici xüsusiyyəti onun süni zəka agentlərinin imkanlarına uyğun optimallaşdırılmasıdır: alətləri avtonom şəkildə istifadə etmək, proqram təminatı kodu yazmaq və icra etmək, eləcə də insan müdaxiləsi olmadan mürəkkəb, çoxmərhələli tapşırıqları yerinə yetirmək bacarığı.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/cin-menseli-yeni-suni-zeka-modeli-chatgpt-ve-deepseek-i-geride-qoyub

2 gün ərzində onlar bu süni zəkanı professor səviyyəsində suallarla sınağa çəkiblər və müəyyən ediblər ki, bu süni zəka sistemi son dərəcə çətin riyazi məsələləri həll edə bilir və artıq dünyanın ən yaxşı magistratura tələbələrinin əksəriyyətini qabaqlayır. Böyük dil modelləri (BDM) cümlədə növbəti sözün nə olacağını proqnozlaşdırma qabiliyyətinə malikdirlər. Lakin bir çox digər BDM-lərlə müqayisədə, o4-mini və onun Gemini 2.5 Flash kimi analoqları daha güclü möhkəmləndirici öyrənmə ilə xüsusi məlumat bazaları üzərində təlimləndirilib. Bu yanaşma çat-botu ənənəvi BDM-lərlə müqayisədə daha mürəkkəb riyazi məsələlərə dərindən nüfuz edə biləcək səviyyəyə çatdırmağa imkan verir.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/suni-zeka-dunyanin-30-en-yaxsi-riyaziyyatcisini-az-qala-geride-qoyub

Hər iki qara dəlik demək olar ki, mümkün olan maksimal fırlanma sürəti ilə fırlanıb. Bu toqquşma o qədər ekstremal olub ki, qara dəliklərin formalaşmasını izah edən fiziki nəzəriyyələrin doğru olub-olmadığına dair suallar doğurub. “Belə kütləyə sahib qara dəliklərin ulduzun ölümündən sonra adi kollaps mexanizmi ilə yaranmasının mümkün olduğunu düşünmürük” - deyə toqquşmanı qeydə alan LIGO (Lazer-interferometrik cazibə dalğaları rəsədxanası) layihəsində çalışan Uelsin Kardiff Universitetindən fizik Mark Hannem bildirib. Tədqiqatçılar bu hadisəyə başqa izahlar axtarmağa məcbur qalacaqlar. Alimlər qara dəliklərin xüsusiyyətlərini fəza-zamanın dalğalanmaları olan qravitasiya dalğalarından çıxarıblar.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/iki-neheng-qara-deliyin-toqqusmasi-fizika-qanunlarina-meydan-oxuyur

HONOR 400 Pro f/1.9 diafraqma genişliyi və ikili stabilizasiya (OIS və EIS) ilə təchiz olunmuş 200 MP əsas AI kamera, 50 MP telefoto kamera, 12 MP ultra geniş bucaqlı kamera və 50 MP ön kameraya sahibdir. HONOR 400 modelində isə 200 MP əsas kamera, 12 MP ultra geniş bucaqlı və 50 MP ön kamera mövcuddur. Hər iki model “HONOR AI Image Engine” texnologiyası ilə təchiz olunub. Bu sistem “AI Super Zoom” (400-də 30x, Pro-da 50x), “AI Portret Snap”, “AI Dual-lens Bokeh” funksiyalarını və “Harcourt” ilə “Fotolent” kimi bədii rejimləri dəstəkləyir. Redaktə alətlərinə obyekt və yansıma silinməsi, AI şəkildən videoya çevirmə, görüntü genişləndirmə və keyfiyyətin artırılması (upscale) daxildir.
https://technote.az/mobil-cihazlar/honor-400-seriyasindaki-suni-intellektle-elinizdeki-imkanlar-inanilmaz-gelecek

Bu texnologiya eyni zamanda iki qlobal problemi həll etməyə kömək edir: Yer atmosferindəki karbon qazı səviyyəsinin azaldılması və qida təhlükəsizliyinin təmin olunması. Karbon qazını faydalı maddələrə - yanacaq, kimyəvi xammal və ya hətta qida məhsullarına - çevirmə texnologiyalarının hazırlanması prosesi zamanı alimlər artıq CO2-ni sadə molekullara çevirməyi bacarıblar. Lakin karbon qazını uzun zəncirli (12-dən çox karbon atomu olan) karbohidratlara və karbohidrogenlərə çevirmək üçün sadə həllər mövcud deyildi. Çin Elmlər Akademiyasının Tyançzin Sənaye Biotexnologiyası İnstitutunun alimləri isə, öz sözlərinə görə, bu istiqamətdə qənaətbəxş bir yol taparaq təsirli nəticələr əldə ediblər.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/alimler-co2-ni-sekere-cevirmeyi-bacariblar

Alimlər illərdir Yer üzünü təhdid edən iqlim böhranı və onun nəticələri barədə xəbərdarlıq edirlər. Dünya artıq misli görünməmiş istilik dalğaları və quraqlıqlarla üzləşib, planetin buz örtükləri isə sürətlə əriməkdə davam edir. Lakin görünür, bizim hələ yeni-yeni öyrənməyə başladığımız başqa gizli təhlükələr də var. Məsələn, məlumdur ki, insan bədəninin dözə biləcəyi maksimal bir temperatur həddi var. İindi isə alimlər hava temperaturunun yüksəlməsi ilə qıcolma, koma və ölümə səbəb ola bilən başqa bir təhlükəli vəziyyət arasında əlaqə tapıblar. Hiponatremiya insan qanında natrium səviyyəsinin həddindən artıq aşağı düşdüyü bir vəziyyətdir. Müalicə olunmadığı halda, hiponatremiya beyin ödemi, qıcolmalar, koma, əzələ toxumasının parçalanması və hətta ölümə səbəb ola bilər.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/ekstremal-isti-hava-qicolmalara-koma-ve-olum-risklerini-artirir

Gemini Google tərəfindən sıfırdan hazırlanmış, məntiqi düşünmə qabiliyyəti daha güclü və multimodal xüsusiyyətə sahib yeni nəsil dil modelidir və OpenAI-nin məhsuluna alternativ kimi təqdim olunur. Caruso ilə ilkin ünsiyyət mərhələsində bot özünə çox arxayın şəkildə bildirib ki, Atari Chess-i asanlıqla məğlub edəcək, çünki guya o, milyonlarla gedişi hesablaya və sonsuz sayda mövqeni qiymətləndirə bilən tam funksiyalı bir şahmat mühərrikinə daha yaxındır. Lakin söhbətinin qarşısındakının əvvəlki süni zəka sistemlərinin qələbə vədlərinə baxmayaraq məğlub olduqları matçlar seriyasının müəllifi olduğunu öyrəndikdən sonra, Gemini dərhal tonunu dəyişdi.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/google-gemini-kecen-esrin-sistemi-ile-sahmat-oynamaqdan-imtina-edib

Sam Altman SoftBank-ın rəhbəri Masayoshi Son ilə birlikdə auditoriyanı inandırmağa çalışdı ki, süni zəka sahəsində bazarın ehtiyacları hələ tam ödənilməyib və gələcək özünü təkrarlaya bilən (özünü inkişaf etdirən) həllərlə müəyyən olunacaq. Bloomberg-in qeyd etdiyinə görə, söhbət zamanı tərəflər sanki rollarını dəyişmişdi. Tarixən robototexnika sahəsinə maraq göstərən SoftBank olsa da, robotları istehsal edəcək robotlardan məhz Altman danışırdı. Əvəzində Masayoshi Son isə demək olar ki, insanın iştirakı olmadan yeni funksiyaları avtomatlaşdıracaq özünü təkrarlaya bilən süni zəka agentlərinin yaradılmasından bəhs etdi. Artıq bu il SoftBank öz daxili infrastrukturunda təxminən 1 milyard süni zəka agentini tətbiq edəcək və onlar üçün ixtisaslaşmış əməliyyat sistemi də hazırlayacaq.
https://technote.az/suni-zeka-ve-elm/gelecek-ozu-ozunu-istehsal-eden-robotlar-ve-suni-zekanin-arxasindadir

Dünya üzrə sənaye miqyaslı bütün layihələrin təxminən dörddə üçü məhz Çinin payına düşür. Hazırda Çində ümumi gücü 510 GVt olan elektrik stansiyalarının tikintisi aparılır və bütün layihələrin ümumi gücü 1.3 TVt-dan artıqdır. Bununla da Çin qlobal enerji keçidində dominant qüvvə kimi mövqeyini möhkəmləndirir. 2025-ci ilin əvvəlinə olan məlumata görə, Çində quraşdırılmış günəş və külək elektrik stansiyalarının ümumi gücü 1.4 TVt-a çatıb ki, bu da dünya üzrə ümumi həcmin 44%-nə bərabərdir və Avropa Birliyi, ABŞ və Hindistanın birgə gücünü üstələyir. Bu ilin birinci rübündə külək və günəş elektrik stansiyaları ölkənin elektrik enerjisinin 22.5%-ni təmin edib və bu göstərici ilk dəfə olaraq istilik elektrik stansiyalarını geridə qoyub.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/butun-dunya-gunes-ve-kulek-energetikasinda-cinden-geride-qalir

İxtisaslaşmış startapların cəmləşməsi baxımından Çin robototexnika sənayesinin ürəyi kimi Handjou şəhərini göstərmək olar. Burada insanabənzər robotların hazırlanması və istehsalı ilə məşğul olan 6 şirkət fəaliyyət göstərir. Əgər ABŞ şirkəti Tesla öz Optimus robotunun kütləvi istehsalına hələ hazırlaşır və yaranmış problemlərə görə onun konstruksiyasını və təyinatını son anda yenidən nəzərdən keçirirsə, Çin şirkətləri artıq çoxfunksiyalı insanabənzər robotları rəqabətədavamlı qiymətlərlə bazara təqdim edirlər. Bazar ertəsi yayımlanmış rəsmi statistika göstərir ki, Çində bu ilin ilk yarısında sənaye robotlarının tədarükü ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 35.6% artaraq 369 316 ədədə çatıb.
https://technote.az/texnologiya-xeberleri/cin-istehsali-robotlar-bazari-ele-kecirirler

Şirkət rəsmi olaraq regiondan çıxışını elan etməsə də, Finlandiyanın SuomiMobiili nəşrinə təsdiqləyib ki, Xperia smartfonları artıq bu ölkədə birbaşa satılmayacaq - bu da Sony-nin rəsmi şəkildə çəkildiyini açıqladığı ilk Avropa ölkələrindən biridir. Avropanın digər ölkələrində də vəziyyət daha yaxşı deyil. Almaniya, Fransa, İspaniya və Böyük Britaniya kimi əsas bazarlardakı Sony veb saytlarına qısa nəzər saldıqda görünür ki, istər mövcud, istərsə də yeni Xperia modelləri, o cümlədən yeni flaqman Xperia 1 VII ya ümumiyyətlə stokda yoxdur, ya da sifariş üçün əlçatan deyil. Bəzi modellər Amazon kimi platformalarda hələ də mövcud olsa da, Sony-nin öz satış kanalları görünən şəkildə azalır. Şirkət SuomiMobiili-yə verdiyi açıqlamada Finlandiya smartfon bazarından çıxmaq qərarını olduqca qeyri-müəyyən şəkildə əsaslandırıb. “Xperia 1 VII Finlandiyada Sony tərəfindən birbaşa satışda deyil.
https://technote.az/mobil-cihazlar/sony-cox-guman-ki-smartfon-bazarindan-getmeye-hazirlasir