دوازدهم بهمن، سالگرد درگذشت حسن حبیبی (۱۳۱۵-۱۳۹۱)
عضو پیوسته و نخستین رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی

برخی از آثار او:
دیالکتیک یا سیر جدالی و جامعه‌شناسی، ژرژ گورویچ (ترجمه)؛ درآمدی به جامعه‌شناسی حقوقی، ژرژ گورویچ (ترجمه)؛ دیالکتیک و روش‌شناسی، فیلیپ باسرمن (ترجمه)؛ مبانی جامعه‌شناسی حقوقی، ژرژ گورویچ (ترجمه)؛ عهدین، قرآن و علم، موریس بوکای (ترجمه)؛ دو سرچشمۀ اخلاق و دین، هانری لویی برگسون (ترجمه)؛ اخلاق نظری و علم آداب: امکانات و شرایط، ژرژ گورویچ (ترجمه)؛ تقسیم کار اجتماعی، امیل دورکیم (ترجمه)؛ هنر جنگ، سون تزو (ترجمه)؛ خدا، ژول لانیو (ترجمه)؛ در آیینۀ حقوق: مناظری از حقوق بین‌الملل، حقوق تطبیقی و جامعه‌شناسی (تألیف و ترجمه)؛ در جست‌وجوی ریشه‌ها (تألیف و ترجمه)؛ حسب‌حال یک دانشجوی کهن‌سال؛ حقوق بین‌الملل عمومی، نگوین مک‌دین (ترجمه)؛ بحثی در سیاست علمی کشور و جایگاه فرهنگستان‌ها، به‌ویژه فرهنگستان زبان و ادب فارسی: در قلمرو سیاست علمی کشور و سیاستگذاری و برنامه‌ریزی زبان و ادب فارسی.

سیزدهم بهمن، زادروز بزرگ علوی (۱۲۸۳-۱۳۷۵)

بزرگ علوی (سید مجتبی علوی) از پیشگامان داستان‌نویسی جدید و مشهورترین نویسندۀ چپگرای ایران در ۱۳ بهمن ۱۲۸۲ شمسی در تهران و در خانواده‌ای اهل سیاست به دنیا آمد.
بزرگ علوی تحصیلات مقدماتی خود را در تهران گذراند. پدرش، سيد ابوالحسن، که از فعالان جنبش مشروطه بود و در آلمان به «کمیتۀ ملّیون» پیوسته بود، در یکی از سفرهای پنهانی‌اش به ایران (۱۳۰۲)، پسران خود، بزرگ و مرتضی را برای ادامۀ تحصیل به آلمان برد.
علوی در طی سال‌های تحصیل در آلمان به مطالعۀ آثار نویسندگان اروپایی پرداخت و به‌تدریج شخصیت ادبی‌اش تحت تأثیر ادبیات رمانتیک آلمان شکل گرفت؛ درعین‌حال به مطالعۀ ادبیات کلاسیک ایران علاقه‌مند شد.
علوی، پس از بازگشت به وطن....

🔴 برای خواندن ادامۀ متن به نشانی زیر مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=15030

چهاردهم بهمن، سالگرد درگذشت عباس زریاب خویی (۱۲۹۸-۱۳۷۳)

پانزدهم بهمن، زادروز مهدی سحابی (۱۳۲۲-۱۳۸۸)

نخستین نشست مسئولان دفترهای ارتباط با فرهنگستان در دانشگاه‌ها برگزار شد

🔸 با حضور رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نخستین نشست مسئولان دفترهای ارتباط با فرهنگستان در دانشگاه‌های جامع کشور دوشنبه شانزدهم بهمن در تالار دکتر شهیدی فرهنگستان برگزار شد.

🔸تاکنون دفتر ارتباط با فرهنگستان زبان و ادب فارسی در دانشگاه‌های اصفهان، ارومیه، ایلام، بجنورد، بیرجند، بین‌المللی قزوین، تبریز، تربیت مدرس، خلیج فارس بوشهر، رازی کرمانشاه، زابل، سیستان و بلوچستان، شهرکرد، شهید باهنر کرمان، شهید بهشتی، شیراز، علامه طباطبائی، فردوسی مشهد، گلستان، گیلان، لرستان، مازندران و محقق اردبیلی راه‌اندازی شده است.

🔴برای دیدن ادامۀ گزارش به نشانی زیر در وبگاه فرهنگستان مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=15104

نوزدهم بهمن‌ماه، زادروز مجتبی مینوی (۱۲۸۲-۱۳۵۵)

مجتبی مینوی، محقق، مصحّح، مترجم و استاد دانشگاه تهران، ۱۹ بهمن ۱۲۸۲ در خانواده‌ای روحانی به دنیا آمد. هنگامی که سه ساله بود، پدرش برای ادامۀ تحصیل فقه با خانواده به سامره کوچید. به اصرار مینوی، او را در چهار یا پنج‌سالگی در سامره به مکتب فرستادند. خواندن قرآن و گلستان و دیوان حافظ را در مکتب آموخت و حدود هشت‌سالگی قرآن را از حفظ داشت. خانوادۀ مینوی پس از شش سال به ایران بازگشت. او پس‌از گذراندن دورۀ ابتدایی، وارد دارالفنون شد. پس‌از پایان دورۀ دارالفنون، از ۱۳۰۵ تا ۱۳۰۷ در مجلس به کار تندنویسی پرداخت. بعد به استخدام وزارت معارف درآمد و به ریاست کتابخانۀ آنجا گماشته شد.
سال ۱۳۰۷ با اسماعیل مرآت که به سرپرستی دانشجویان ایرانی در پاریس گماشته شده بود...

🔴 برای خواندن گزیده‌ای از مقالهٔ «مجتبی مینوی»، به قلم محمود امیدسالار به نشانی زیر مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=15162

املای بعضی از واژه‌ها و پیشوندها و پسوندها (۱)

🔸 ای (حرف ندا) همیشه با فاصلۀ کامل از منادا نوشته می‌شود:
ای خدا، ای که

🔸 این، آن با فاصلۀ کامل از کلمۀ پس‌از خود نوشته می‌شود:
آن خانه، این کتاب
تبصرۀ ۱: در حروف ربط مرکّب بین این و آن و کلمۀ پس‌از آن‌‌ها نیم‌فاصله گذاشته می‌‌شود، مانند آن‌‌طور، این‌‌طور، آن‌‌گونه، این‌‌گونه، و مانند آن.
استثنا: آنجا، آنچه، آنکه، اینجا، اینکه، وانگهی
تبصرۀ ۲: این‏‌که و آن‌‏که در معنی «این‏‌کسی‌‌که» و «آن‏‌کسی‌‌که» ‏با ‏نیم‌فاصله نوشته می‌‏شود.
@theapll

املای برخی از واژه‌ها و پیشوندها و پسوندها (۲)

🔸 چه با فاصلۀ کامل از کلمۀ پس‌از خود نوشته می‌شود، مگر در:
چرا، چطور، چقدر، چگونه
چه (خواه حرف ربط باشد خواه پیشوند یا اسم) در ترکیب با‏ کلمۀ پیش‌از خود همواره به‏‌صورت پیوسته نوشته می‏‌شود:
آنچه، چنانچه، خوانچه، قباله‌نامچه، کتابچه، کمانچه، ماهیچه

🔸را همیشه با فاصلۀ کامل از کلمۀ پیش‌از خود نوشته می‌شود، مگر در:
چرا (در معنای «برای چه؟» و در معنای «آری»، در پاسخ به پرسش منفی)
مرا (مخفّف ‌‌«من را»)

🔸 که در ترکیب با کلمۀ پیش‌از خود با نیم‌فاصله نوشته می‌شود:
چنان‌که، چون‏که
استثنا: آنکه، اینکه، بلکه

تبصره: که در نقش تأکید در نمونه‌‌هایی مانند «شما که غریبه نیستید»، «این که حرف تازه‌ای نیست»، با فاصلۀ کامل از کلمۀ پیش‌از خود نوشته می‌‌شود.
@theapll

املای برخی از واژه‌ها و پیشوندها و پسوندها (۳)

🔸هر همواره با فاصلۀ کامل از واژۀ پس‌از خود نوشته می‌شود، مگر در مواردی که با واژۀ پس‌از خود واژگانی* شده باشد که در این صورت بی‌فاصله نوشته می‌شود، مانند:
هرآینه، هرازگاهی، هرچند، هرطور، هرکدام، هرکس، هرکه، هرگاه، هرگونه، هریک

🔸همین، همان همواره با فاصلۀ کامل از واژۀ پس‌از خود نوشته می‏شود، مگر در مواردی که با واژۀ پس‌از خود واژگانی شده باشد که در این صورت با نیم‌فاصله نوشته می‌شود، مانند:
همان‌‌جا، همین‌‌جا، همان‌‌جور، همین‌‌جور، همان‌‌که، همین‌‌که، همان‌‌گونه، همین‌‌گونه

🔸هیچ همواره با فاصلۀ کامل از واژۀ پس‌از خود نوشته می‌شود، مگر در مواردی که با واژۀ پس‌از خود واژگانی شده باشد که در این صورت با نیم‌فاصله نوشته می‌شود:
هیچ‏‌کدام، هیچ‌‏کس، هیچ‌‌گاه، هیچ‌‌گونه، هیچ‌یک

* واژگانی‌شدگی عبارت است از تبدیل شدن یک واحد زبانی به‌عنوان یک واژۀ ساده (بسیط).
@theapll

بیست و چهارم بهمن، سالگرد درگذشت فروغ فرخزاد (۱۳۱۳-۱۳۴۵)

فروغ فرخزاد، از شاعران معاصر، پانزدهم دی‌ماه ۱۳۱۳ در تهران به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در سال ۱۳۲۵ در مدرسۀ سروش و دورۀ اوّل تحصیلات متوسطه را در سال ۱۳۲۸ در دبیرستان خسروخاور به پایان رساند.
در سال ۱۳۲۹، به‌رغم مخالفت خانواده، با نوۀ خالۀ مادرش، پرویز شاپور، کارمند دارایی اهواز، که یازده سال از او بزرگ‌تر بود ازدواج کرد و....

🔴 برای خواندن گزیده‌ای از مقالهٔ «فروغ فرخزاد»، به قلم حورا یاوری منتشرشده در جلد چهارم دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی به نشانی زیر مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=15191

آخرین بخش از فصل اول «سروستان» منتشر شد

🔸برنامۀ شنیداری «سروستان؛ دریچه‌ای به باغ فرهنگ و ادب ایرانی»، با یادی از مهدی آذریزدی، نویسندۀ ادبیات کودک و نوجوان منتشر شد.

🔸سروستان دهم شامل پنج بخش «سرو سایه‌فکن»، «گنج‌آوا»، «روشندان»، «زبان‌کاوی» و «معاصرخوانی» است. در بخش «سرو سایه‌فکن» آیسان نظرمحمدی یادی کرده از استاد مهدی آذریزدی، و سپس در «گنج‌آوا» بخش‌هایی از نشست سیصد و پنجاه و ششم شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی را خواهیم شنید که در آن استادان: هوشنگ مرادی کرمانی و دکتر حسن حبیبی دربارۀ زنده‌یاد مهدی آذریزدی سخن می‌گویند. پس از آن در بخش «روشندان»، منوچهر فرادیس، نویسنده و مدیر نشر زریاب در کابل، دربارۀ «پاورقی‌نویسان و نخستین نقد ادبی در افغانستان» سخن می‌گوید. در «زبان‌کاوی» دکتر محمدرضا رضوی، دربارۀ «زبان و قرارداد» صحبت می‌کند. و در بخش «معاصرخوانی» فتّانه نادری داستان «بعد از صعود» را از ابراهیم گلستان می‌خواند.

🔸به‌زودی فصل دوم سروستان منتشر خواهد شد. فصل اول سروستان را می‌توانید در شنوتو و کست‌باکس بشنوید.

🌐 https://apll.ir/?p=15208

مکاتیب قطب بن محیی (دفتر دوم) منتشر شد

🔸 قطب‌الدین محمد بن محیی، عارف و زاهد اهل فارس در هفدهم ذی‌الحجۀ سال ۸۵۵ متولد شد و در بیست ‌و هفتم رمضان سال ۹۰۶ هجری درگذشت. پدرش، محیی‌الدین محمد كوشكناری، نیز اهل علم بود و در مدرسۀ دارالایتام شیراز فقه و حدیث درس می‌داد. در منابع مختلف او را شیرازی، جهرمی و کوشکُناری نامیده‌اند و هر سه به اعتباری صحیح است؛ شیراز زادگاهش بود، جهرم شهری بود که ساختار مدنی‌ ـ‌ عبادی «اِخوان‌‌آباد» را در نزدیکی آن بنا نهاد، و کوشکُنار، در هفت‌فرسخی بندر عسلویهٔ امروزی، زادگاه اجدادی او بود.

🔸 مکاتیب قطب بن محیی، اثر قطب‌الدین محمد بن محیی بن محمود است که به کوشش دکتر مریم دانشگر، عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تصحیح شده و انتشارات فرهنگستان آن را در ۶۷۵ صفحه و با شمارگان ۵۰۰ نسخه، به بهای ۸۴۰۰۰۰ تومان منتشر کرده است.

🔴 متن کامل یادداشت را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=15185

بیست و هشتم بهمن، زادروز صادق هدایت (۱۲۸۱-۱۳۳۰)

بیست و نهم بهمن، سالگرد درگذشت نادر نادرپور (۱۳۰۸-۱۳۷۸)

گریز

گر بایدم گشود دری را
وقت است و صبر بیشترم نیست
خواهم رها کنم قفسم را
بدبخت من که بال‌و‌پرم نیست

دل زآنچه هست و نیست بریدم
تنها غم گریختنم هست
خواهم سفر کنم به دیاری
کانجا امید زیستنم هست

تنها و بی‌پناه و سبک‌بار
سرگشته در سیاهی شب‌ها
گاهی به دل امید تکاپوی
گاهی سرود تازه به لب‌ها:

گویم منم رهاشده از عشق
گویم منم جداشده از یار
خواهم که از تو هم بگریزم
ای شعر، ای امید دل‌آزار!

بر چنگ من نمانده سرودی
کز مرگ و غم نشانه ندارد
چنگم شکسته به که همه‌عمر
یک بانگ شادمانه ندارد

زین پس به چنگی ار فکنم دست
جز نغمۀ نشاط نسازم
بیهوده نقد زندگی‌ام را
در پیشگاه مرگ نبازم

دیگر بس است این‌همه ماندن
بر لب ترانهٔ سفرم هست
خواهم رها کنم قفسم را
خوشبخت من که بال‌و‌پرم هست!
@theapll

اول اسفند، زادروز عمران صلاحی (۱۳۲۵-۱۳۸۵)

من بچۀ جوادیه‌ام

من بچۀ جوادیه‌ام
من بچۀ منیریه
مختاری
گمرک
فرقی نمی‌کند
این رودهای خسته به میدان راه‌آهن می‌ریزند

میدان راه‌آهن
دریاچه‌ای بزرگ
دریاچۀ لجن
با آن جزیره‌اش
و ساکن همیشگی آن جزیره‌اش
گفتم همیشگی؟!
آب از چهار رود
می‌ریزد
رود جوادیه
رود امیریه
سی‌متری
شوش
و بادبان گشوده بر این رودها
نکبت.

می‌رانم
با قایقی نشسته به گل
من بچۀ جوادیه‌ام
از روی پل که می‌گذری
غم‌های سرزمین من آغاز می‌شود
ای خط راه‌آهن
ای مرز
با پرده‌های دود
چشم مرا بگیر
مگذار من ببینم چیزی را در بالا
مگذار من بخواهم
مگذار آرزو
در سینه‌ام دواند ریشه
مگذار
ای دود

یک روز اگر محلۀ ما آمدی
همراه خود بیاور چترت را
اینجا هوا همیشه گرفته‌ست
اینجا همیشه ابر است
اینجا همیشه باران است
باران اشک
باران غم
باران فقر
باران کوفت
باران زهرمار

اینجا هوا همیشه بارانی‌ست
وقتی که باران می‌بارد
یعنی همیشه
باید دعا کنیم
و از خدا بخواهیم
نیرو دهد به بام کاهگلی‌مان
باید دعا کنیم
دیوارها
تابوت سقف‌ها را
از شانه بر زمین نگذارند...

@theapll

اعضای جدید پیوسته و وابستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی معرفی شدند

🔸 در چهارصد و هشتاد و یکمین نشست فرهنگستان زبان و ادب فارسی، اعضای جدید پیوسته و وابسته معرفی شدند.

🔸به گزارش روابط عمومی فرهنگستان، در این نشست غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان با تبریک عضویت اعضای جدید پیوسته و وابستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، احکام امید طبیب‌زاده به‌عنوان عضو پیوسته و مریم حسینی، علی صلح‌جو، مصطفی عاصی، علی بهرامیان و علی صفری آق‌قلعه را به‌عنوان اعضای وابسته اهدا کرد.

🔴برای دیدن ادامۀ گزارش به نشانی زیر در وبگاه فرهنگستان مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=15251

دوم اسفند، سالگرد درگذشت یدالله ثمره (۱۳۱۱-۱۳۹۷)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

دوم اسفند، سالگرد درگذشت عبدالرحمان شرفکندی (هه‌ژار) (۱۳۰۰-۱۳۶۹)

نکته‌هایی از فرهنگ املایی خط فارسی

🔺فاصله‌گذاری سرواژه‌ها

«سرواژه» واژه‌ای است که از حرف‌های اول یک نامِ مرکبّ چندواژه‌ای ساخته شده باشد (فرهنگ سخن). شیوۀ نوشتن برخی از سرواژه‌های پرکاربرد در زبان فارسی امروز چنین است:

آ.پنج
آ.چهار
آ.دو
آ.سه
آر.پی.جی. / آرپی‌جی
اس.‌ام.‌اس / اس‌ام‌اس [فرهنگستان برای این سرواژه، پیامک را برگزیده است.]
ال.ان.بی. / ال‌ان‌بی
ال.اس.دی. / ال‌اس‌دی
ال.سی.دی. / ال‌سی‌دی
ان.پی.تی. / ان‌پی‌تی
ام.آر.آی. / ام‌آرآی
ام.اس. / ام‌اس
ان.سی. / ان‌سی
او.آر.اس. / اوآراس
ای.سی. / ای‌سی
@theapll