دربارۀ دستور خط فارسی شکسته

پوشهٔ صوتی سخنرانی دکتر امید طبیب‌زاده، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

فرهنگستان زبان و ادب فارسی – دوشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۳
@theapll

نکته‌هایی از فرهنگ املایی خط فارسی

🔺 همزۀ میانی در وام‌واژه‌های فرنگی

برابر دستور خطّ مصوّب فرهنگستان، همزۀ میانی در همۀ وام‌واژه‌های فرنگی با کرسی دندانه نوشته می‌شود.
@theapll

بیست‌وششم خردادماه، زادروز سید محمد محیط طباطبایی (۱۲۸۰-۱۳۷۱)
عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۶۹/۵/۲)

برخی از آثار:
«خیّامی یا خیّام» (مجموعه‌مقالات)؛ دیوان خواجۀ شیراز حافظ؛ دیوان ملّا نوعی خبوشانی؛ مجموعۀ آثار میرزا ملکم‌خان؛ نامه‌های تاریخی و سیاسی سیّد جمال‌الدین اسدآبادی؛ نقش سیّد جمال‌الدین اسدآبادی در بیداری مشرق‌زمین؛ «سیّد جمال‌الدین اسدآبادی» (مجموعه‌مقالات)؛ «فردوسی» (مجموعه‌مقالات)؛ درمورد «گلستان سعدی» (مجموعه‌مقالات)؛ «تاریخ تحلیل مطبوعات» (مجموعه‌مقالات)؛ درمورد «محمد زکریای رازی» (مجموعه‌مقالات)؛ «اعزام محصّل به اروپا» (مجموعه‌مقالات)؛ دیوان اشعار؛ رسالۀ خالویه یا ایقان؛ طاهرا یا طاهره (پژوهشی در شعر منسوب به طاهره)؛ گفت‌وگوی تازه دربارۀ تاریخ قدیم و جدید.
@theapll

نکته‌هایی از اصول و ضوابط واژه‌گزینی (۲)

برگزینش

یکی از شیوه‌های واژه‌گزینی برگزینش است. برگزینش یعنی انتخاب یک واژه یا عبارت از میان واژه‌ها و عبارت‌های موجود در زبان.

زبانی با پیشینۀ زبان فارسی بی‌گمان از گسترۀ واژگانی پهناوری برخوردار است و افزون بر واژه‌‌های متداول و آشنایی كه هم‌اكنون در آن به‌كار می‌رود، واژه‌‌های بسياری نیز وجود دارد كه کاربرد عمومی کمتری دارند، اما در گنجينۀ واژگانی این زبان موجودند. نخستین کاری که واژه‌گزين باید انجام دهد این است که برای مفهوم مورد نظر در گنجينۀ زبان فارسی به جست‌وجو بپردازد. بسياری از برابرهایی كه در حوزه‌‌های مختلف علوم برای واژه‌‌های بیگانه برگزیده شده و متخصصان آن‌ها را پسندیده‌اند، نتيجۀ برگزينش است، و نیز بخش اعظم معادل‌هایي که در فرهنگ‌های دوزبانه می‌آيد از رهگذر همين فرايند به دست مي‌آيد. مانند «نبض» دربرابر «pulse»، «آذرخش» دربرابر «lightning»، «پرتو» دربرابر «ray». چنین است «کمان» دربرابر «parenthèses»، «آرمان» دربرابر «Ideal» و «هراس» دربرابر «Phobia».

@theapll

درست بنویسیم (۱)

توجیه یا توجیح؟

ما یکدیگر را ✅ توجیه می‌کنیم نه ❌ توجیح!

@theapll

بیست‌ونهم خردادماه، سالگرد درگذشت بهمن سرکاراتی (۱۳۱۶-۱۳۹۲)
عضو پیوسته و معاون پیشین علمی و پژوهشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
(تاریخ عضویت پیوسته: ۱۳۷۰/۴/۱۱)

برخی از آثار:
فرهنگ ریشه‌شناختی افعال زبان فارسی؛ اوستا و هنر نو؛ کارنامۀ شاهان در روایات سنّتی ایران (ترجمه)؛ دین ایرانی بر پایۀ متن‌های معتبر یونانی (ترجمه)؛ اسطورۀ بازگشت جاودانی، میرچا الیاده (ترجمه)؛ سایه‌های شکارشده (شامل ۲۰ مقاله)؛ بررسی جامع زبان فارسی باستان و آثار بازماندۀ آن؛ بررسی سه فرگرد وندیداد؛ مقدمه‌ای بر فلسفه‌ای از تاریخ، میرچا الیاده (ترجمه)؛ اصطلاحات خویشاوندی در زبان‌های ایرانی.
@theapll

کتاب گویش شوشتری منتشر شد

🔸 کتاب گویش شوشتری، تألیف احمد بهنامی، عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شد. این کتاب دومین کتاب از گویش‌های استان خوزستان است که در مجموعۀ گنجینۀ گویش‌های ایرانی به همت گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی فرهنگستان در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.

🔸 کتاب حاضر، دربردارندۀ داده‌های گردآوری‌شدۀ گویش شوشتری است که از جمله گویش‌های فارسیِ رایج در خوزستان است و امروزه در شهر شوشتر و برخی از روستاهای اطرافِ این شهر و همچنین در بین گروه‌های بزرگ مهاجر شوشتری در اهواز، خرمشهر، مسجدسلیمان و سایر شهرهای خوزستان متداول است. احمد بهنامی، مؤلّفِ این اثر، داده‌های این کتاب را به صورت میدانی و در گفت‌وگو با گویشوران شوشتری تهیه کرده است.

🔴 متن کامل معرفی کتاب را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16343

یکم تیرماه، زادروز منوچهر مرتضوی (تبریز ۱۳۰۸-۱۳۸۹)

فردوسی منادی عزّت و شرف ملّت ایران و شاهنامه معتبرترین و موثق‌ترین سند هویت تاریخی و ملّی ایران است. شاهنامه داستان رویارویی خصلت‌های نیکان و بدان و پهلوانان و جبّاران و ایران و انیران و عناصر اهورایی و جلوه‌گاه آرمان‌ها و امیدها و ناامیدی‌ها و روزهای تاریک و روشن مردم ایران و ازاین‌لحاظ در عرصۀ پهناور فرهنگ و ادبیات ایران منحصربه‌فرد و به نظر بسیاری از دانایان و پژوهندگان در ادب و فرهنگِ سایر اقوام و ملل جهان بی‌نظیر است.

برگرفته از: فردوسی و شاهنامه، منوچهر مرتضوی، انتشارات مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۹، صص نه و ده.
@theapll

نکته‌هایی از دستور خطّ فارسی

پسوند «-وار»

پسوند «-وار» همواره از واژۀ پیش‌از خود با نیم‌فاصله/ بی‌فاصله نوشته می‌شود (آزادوار، دیوانه‌وار، صبح‌وار، فرشته‌وار، مردوار)، مگر در واژه‌های زیر:
بزرگوار، خانوار، راهوار/ رهوار، سوگوار، شاهوار/ شهوار، عیالوار، گوشوار، ماهوار

پسوند «-واره» همواره با واژهٔ پیش‌از خود
به‌صورت پیوسته نوشته می‌‌شود:
جشنواره، سنگواره، گاهواره، گوشواره، ماهواره

@theapll

معرفی کتاب شاعران در جست‌وجوی جایگاه: نگاهی دیگر به تحوّل شعر فارسی

🔸 کتاب شاعران در جست‌وجوی جایگاه: نگاهی دیگر به تحوّل شعر فارسی، تألیف مسعود جعفری جزی، استاد دانشگاه خوارزمی و عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، زمستان ۱۴۰۲ در انتشارات نیلوفر منتشر شده است.

🔸 به نوشتۀ جعفری جزی، سخن اصلی این کتاب آن است که شاعران در تاریخ ادبیات جایگاه ثابتی ندارند و منزلت ادبی آن‌ها تحت‌تأثیر عوامل مختلف تغییر می‌کند و این ویژگی به شاعران معاصر اختصاص ندارد و در همۀ دوره‌های تاریخ ادبیات شاهد چنین تغییری هستیم، چنانکه شاعران بزرگ و نام‌آشنای ادبیات کهن نیز از این تغییر جایگاه برکنار نمانده‌اند. افزون‌بر این موضوع، در این کتاب به مسئلۀ مفاخره‌ها و ازخودگفتن شاعران و اظهارنظرهایشان دربارۀ سرایندگان پیشین و معاصر نیز پرداخته شده است.

🔴 متن کامل معرفی کتاب را در وبگاه فرهنگستان به نشانی زیر بخوانید:
🌐 https://apll.ir/?p=16361

نود و پنجمین سخنرانی ماهانهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار می‌شود:

اهمیت میراث ادبی عرفانی نقشبندیه در ماوراءالنهر
سخنران: مریم حسینی
(عضو وابستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی)

دوشنبه، ۱۱ تیرماه ۱۴۰۳
ساعت: ۱۱

نشانی:
بزرگراه شهید حقّانی، بعد از ایستگاه مترو، ورودی کتابخانهٔ ملی، بلوار دکتر حسن حبیبی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، طبقهٔ سوم.
@theapll

درست بنویسیم (۲)

سپاسگزاری یا سپاسگذاری؟

✅ سپاسگزاری نشانۀ ادب است نه 
❌سپاسگذاری!

@theapll

ششم تیر، زادروز کورش صفوی (۶ تیر ۱۳۳۵ – ۲۰ مرداد ۱۴۰۲)
@theapll

درست بنویسیم (۳)

بلیت یا بلیط؟

برای مسافرت ✅ بلیت می‌گیریم نه 
❌ بلیط!


* وام‌واژه‌های فرنگی مانند امپراتور، بلیت و تایر را با «ت» بنویسیم نه «ط».

@theapll

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار می‌کند:

نکوداشت دکتر غلامعلی حداد عادل
دوشنبه ۱۱ تیرماه ۱۴۰۳، ساعت ۱۷، تالار وحدت
ورود برای عموم آزاد است.
@theapll