یکم تیرماه، زادروز منوچهر مرتضوی (تبریز ۱۳۰۸-۱۳۸۹)
نکته‌دانِ مکتبِ حافظ

مقاله‌ای از دانشنامۀ زبان و ادب فارسی
نویسنده: محمّد طاهرى خسروشاهى

منوچهر مرتضوی، تاریخ‌نگار، ادیب، محقّق معاصر، استاد نامدار و رئیس پیشین دانشگاه تبریز، که در زمینه‌هاى مختلف ادبى، از جمله شاهنامه‌پژوهى و مولوى‌شناسى، به‌ویژه در عرصۀ طرح اساسى‌ترین مباحث دربارۀ شناخت جهان‌بینى حافظ و بررسى مختصّات فکرى و زبانى او، آثار و نوشته‌هاى ماندگارى تألیف کرد.

مرتضوى در زمینه‌هاى مختلف زبان و ادبیّات فارسى، کتاب‌ها و مقاله‌هاى محقّقانه‌اى نوشت. با این‌حال، باید او را از «پیشگامان و پرچمداران نهضت حافظ‌پژوهى» در ایران به‌شمار آورد. آثار او به‌ترتیب زمان انتشار چنین است:
چراغ نیم‌مرده؛ جام‌جم یا تحقیق در دیوان حافظ؛ مکتب حافظ یا مقدّمه بر حافظ‌شناسى؛ مسائل عصر ایلخانان؛ زبان دیرین آذربایجان؛ فردوسى و شاهنامه؛ جهان‌بینى و حکمت مولانا.

🔴برای دیدن متن مقاله به نشانی زیر در وبگاه فرهنگستان مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=19824

@theapll

ششم تیر، زادروز کورش صفوی (۱۳۳۵ – ۱۴۰۲)
@theapll

پیام تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت شارل هانری دو فوشه‌کور

شارل هانری دو فوشه‌کور، ایران‌شناس فرانسوی، استاد نامدار زبان و ادبیات فارسی و عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی پس از عمری کوشش علمی زندگی را بدرود گفت.
استاد دو فوشه‌کور، چندین دهه از عمر پربار خود را صرف تدریس زبان و ادبیات فارسی و پژوهش در این زمینه و معرفی میراث ادب فارسی به جامعۀ فرانسوی‌زبان دنیا کرد که ترجمۀ دیوان حافظ به زبان فرانسه یکی از آثار ارزشمند اوست.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به پاس چندین دهه خدمات علمی استاد دو فوشه‌کور در معرفی جنبه‌هایی از زبان و ادبیات فارسی به فرانسوی‌زبانان و زنده نگه داشتن این شاخه از مطالعات ادبی در فرانسه، در تاریخ ۲۰ دی‌ماه ۱۳۹۵ او را به عضویت افتخاری خود برگزید...

🔴 متن کامل پیام:
🌐 https://apll.ir/?p=19828

@theapll

پیام تسلیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی به مناسبت درگذشت سیمین‌دخت وحیدی

فرهنگستان زبان و ادب فارسی، درگذشت بانوی مؤمن و انقلابی، خانم سیمین‌دخت وحیدی را که از بانوان پیشکسوت شعر انقلاب بوده‌اند، به دوست‌داران ادبیات انقلاب اسلامی و دوستان و آشنایان و بازماندگان ایشان تسلیت می‌گوید و برای آن شاعر ارجمند از درگاه پروردگار مهربان آمرزش و آرامش روان خواهان است.
غلامعلی حداد عادل
@theapll

دهم تیرماه، روز بزرگداشت صائب تبریزی

چون وا نمی‌کنی گرهی، خود گره مشو
ابروگشاده باش چو دستت گشاده نیست

@theapll

دهم تیرماه، جشن تیرگان
آرش

مقاله‌ای از دانشنامۀ زبان و ادب فارسی
نویسنده: ابوالفضل خطیبى

آرش بزرگ‌ترین تیرانداز در اساطیر ایرانى، که با پرتاب تیر او در زمان منوچهر پیشدادى مرز ایران و توران تعیین شد.
لقب آرش در یشت‌ها «تیزتیر» و «تیزتیرترینِ ایرانیان» و در یکى از منابع پهلوى «شیباگ تیر» است. لقب او در ویس و رامین کمانگیر است.
کهن‌ترین منبعى که به نام آرش و تیر افکندن او اشاره دارد یشت‌هاى اوستاست. در تیشتریشت، تازش ستارۀ تیشتر به سوى دریاى فراخکرت به پروازِ تیرى مانند شده است که آرش از کوه اَیریوخْشَئوثه (محّل آن دانسته نیست) به کوه خْوَنْوَنْت پرتاب کرده است. بنابر این گزارش، اَهورَمَزدا به تیر آرش نفخه‌اى بدمید و مهر، دارندۀ دشت‌هاى فراخ، راه عبور تیر را هموار ساخت.

🔴برای دیدن متن مقاله به نشانی زیر در وبگاه فرهنگستان مراجعه کنید:
🌐 https://apll.ir/?p=19836

@theapll

آب‌درنگ در مستطیل سبز

نسرین پرویزی، معاون گروه واژه‎گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از تصویب نهایی واژۀ «آب‌درنگ» به جای واژۀ بیگانۀ hydration break و مترادف‌های دیگر آن: drink break و cooling break خبر داد.

به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، معاون گروه واژه‌گزینی فرهنگستان گفت: «این معادل پس‌از بررسی‌های کارشناسی در کارگروه تخصصی واژه‌گزینی ورزش و با هدف برقراری ارتباط دقیق معنایی با کارکرد معادل‌های بیگانۀ آن، برگزیده شده است و توقع داریم از این‌پس، مجریان و گزارشگران محترم برنامه‌های ورزشی، به‌منظور پاسداری از زبان فارسی، واژۀ «آب‌درنگ» را به جای معادل‌های بیگانۀ آن، به کار ببرند.»

@theapll

دوازدهم تیرماه، سالگرد درگذشت میرزاده عشقی (۱۲۷۳-۱۳۰۳)

خاکم به سر، ز غصه به سر، خاک اگر کنم
خاک وطن که رفت، چه خاکی به سر کنم؟

آوخ کلاه نیست وطن تا که از سرم
برداشتند، فکر کلاهی دگر کنم

مرد آن بود که این کُلهَش بر سر است و، من:
نامردم ار که بی کله، آنی به‌سر کنم

من آن نی‌ام که یکسره تدبیر مملکت
تسلیم هرزه‌گرد قضا و قدر کنم

زیروزِبَر اگر نکنی خاک خصم ما
ای چرخ! زیر و روی تو، زیروزِبَر کنم

جایی است آرزوی من ار من به آن رسم
از روی نعش لشکر دشمن گذر کنم

معشوق «عشقی» ای وطن، ای مهد عشق پاک!
ای آن‌که ذکر عشق تو شام و سحر کنم:

«عشقت نه سرسری است که از سر به در شود
مهرت نه عارضی است که جای دگر کنم

عشق تو در وجودم و مهر تو در دلم
با شیر اندرون شد و با جان به در کنم»

@theapll

سیزدهم تیرماه، سالگرد درگذشت محمد معین (۱۲۹۷-۱۳۵۰)
@theapll

هجدهم تیرماه، سالگرد درگذشت مهدی آذریزدی (۱۳۰۰-۱۳۸۸)
@theapll

بیستم تیرماه، سالگرد درگذشت احمدرضا احمدی (۱۳۱۹-۱۴۰۲)

@theapll

بو اوتاس، ایران‌شناس برجستۀ سوئدی، عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی شد

بو اوتاس، ایران‌شناس برجستۀ سوئدی و استاد بازنشستۀ زبان‌های ایرانی در دانشگاه اوپسالا، به عضویت افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزیده شد.
شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی به پاس خدمات علمی بو اوتاس، استاد زبان‌های ایرانی و ادبیات فارسی و ایران‌شناس برجستۀ سوئدی، وی را به عضویت افتخاری فرهنگستان برگزید.

🔴 متن کامل خبر:
🌐 https://apll.ir/?p=19844

پرنیان پارسی (۱۳)

یکی را از بزرگان به محفلی همی‌ستودند و در اوصافِ جمیلش مبالغه می‌نمودند. سر از جیبِ تفکر برآورد و گفت: من آنم که من دانم.

گلستان سعدی، تصحیح غلامحسین یوسفی، انتشارات خوارزمی، چاپ هفتم، ۱۳۸۴، ص ۸۹.
@theapll

مثنوی یوسف و زلیخا منتشر شد

🔸مثنوی یوسف و زلیخا، با تصحیح و تحقیق عبدالرّضا قریشی، پژوهشگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از آثاری است که مؤسسۀ پژوهشی میراث مکتوب در سال ۱۴۰۴ منتشر کرده است.

🔸 مثنوی یوسف و زلیخا، زیرنظر رسول شایسته با مقدمه‌ای از حسن انوری منتشر شده و تاریخ سرایش آن به حدود سدۀ هشتم هجری بازمی‌گردد. سرایندۀ این اثر، ناشناس است، اما سرایش آن را سال‌ها به حکیم ابوالقاسم فردوسی نسبت داده‌اند.

🔸مصحّح در گفتاری با عنوان «مثنوی یوسف و زلیخا در گذر تاریخ»، به نکته‌هایی دربارۀ سرایش این اثر اشاره کرده است. علاوه بر اینکه این بخش شامل مواردی دیگر شامل؛ چند نکته و پرسش، نگاهی به کلیّت داستان، نگاهی به فضای فکری و عقیدتی حاکم بر داستان، برخی از ویژگی‌های سبکی، زبانی و دستوری مثنوی و… است.

🔴 متن کامل معرفی کتاب:
🌐 https://apll.ir/?p=19849

نامۀ فرهنگستان ویژۀ تحقیقات ادبی منتشر شد

🔸نود و هشتمین شمارۀ نامۀ فرهنگستان، شامل شش مقالۀ پژوهشی، سه عنوان مطلب در حوزۀ نقد و بررسی و یک عنوان ترجمه است. در بخش تازه‌های نشر نیز، به بررسی چهار عنوان کتاب پرداخته شده است. نود و هشتمین شمارۀ نامۀ فرهنگستان، مهر- آبان ۱۴۰۴ در فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شده است.

🔸 در نود و هشتمین شمارۀ نامۀ فرهنگستان این مقاله‌ها چاپ شده است: «دربارۀ دستور خطّ فارسی شکسته»، نوشتۀ امید طبیب‌زاده؛ «عطاّر، پیش‌گام ملاّصدرا، صیرورت در اندیشۀ عطآّر نیشابوری»، نوشتۀ محمود عابدی و طاهره بهرامی؛ «بازتاب اصلاحات مالیاتی ساسانی»، نوشتۀ فرزین غفوری؛ «دربارۀ در کاسۀ سر کسی شراب یا چیزی خوردن»، نوشتۀ مرضیۀ مسیحی‌پور؛ «خاک‌افشانی بر نامه»، ایمان منسوب بصیری و حسن زیاری و «نوادر لغات در نسخه‌ای بی‌نام نوشتۀ یحیی بن حسین الشّاشی (با شمارۀ Ms.Or.qurt  محفوظ در کتابخانۀ برلین)» نوشتۀ لیلا شریفی و علیرضا حاجیان‌نژاد.

🔴 متن کامل خبر:
🌐 https://apll.ir/?p=19860

ایران‌بوم (۱۶)

جنوب

🔸 زبان‌ها و گویش‌های ایرانی در پهنۀ گسترده‌ای، از دامنه‌های کوه‌های قفقاز در شمال غربی فلات ایران تا بلوچستانِ پاکستان، در جنوب شرقی ایران؛ و از دره‌های رود زَرافشان در تاجیکستان، در شمال شرقی فلات ایران، تا کرانه‌های جنوبی تنگۀ هرمز و جنوب ایران، پراکنده‌اند. سخن‌گویانِ زبان‌ها و گویش‌های ایرانی نو در ایران، تاجیکستان، افغانستان، ازبکستان، شبه‌قارۀ هند، ترکمنستان، چین (در ایالت سین‌کیانگ)، قفقاز (گرجستان، ارمنستان، جمهوری آذربایجان و داغستان)، ترکیه، عراق، عمان و... زندگی می‌کنند. این سرزمین‌ها در روزگاران گذشته بخشی از قلمرو سیاسی یا فرهنگی ایران‌زمین بوده‌اند.
پیوند زبان فارسی و دیگر زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، بسیار پررنگ و چشمگیر است. در «ایران‌بوم» گوشه‌هایی از این پیوندها را نشان می‌دهیم.

🔸 از «/» برای نشان دادن تلفظ‌های گوناگون و از «،» برای نشان دادن معنای یکسان واژه‌ها بهره برده‌ایم.
@theapll

روشنا (۲۱)

همه دل‌تنگی، از دل‌نهادگی بر این عالم است.

نفحات الانس من حضرات القدس، نورالدین عبدالرحمان جامی، با مقدمه و تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، انتشارات مؤسسۀ اطلاعات، ۱۳۸۲، ص ۴۶۲.

@theapll

شب ابوالحسن نجفی

شنبه سوم مردادماه ۱۴۰۵
سالن خلیج فارس فرهنگستان نیاوران
@theapll

دوم مردادماه، سالگرد درگذشت احمد شاملو (۱۳۰۴-۱۳۷۹)
#احمد_شاملو
#مارگوت_بیکل

@theapll