#tarix
1930-yil 14-avgustda SSSR Xalq Komissarlari Soveti majburiy boshlangʻich taʼlim toʻgʻrisida dekret qabul qildi.
1914-1922 yillardagi urushlar, jumladan, turli soha olimlari va mutaxassislari katta talofatlar bilan kechdi. Sabablari: jismoniy o'lim, emigratsiya, shuningdek, sobiq Rossiya imperiyasidan hududlarni chiqarib tashlash. Bu omillar aholining past savodxonligini yanada kuchaytirdi: Imperator Rossiyasida majburiy ta'limni joriy etish masalasi bir necha bor kun tartibiga qo'yilgan. Biroq, bu tashabbus fuqarolar urushi boshlangunga qadar eng yuqori darajada qo'llab-quvvatlanmadi.
Yangi qonunga ko‘ra, 1930-yil 1-sentabrdan boshlab 8 yoshdan 10 yoshgacha bo‘lgan barcha bolalar maktabga borishlari shart edi. Xuddi shu yildan sanoat shaharlari va ishchilar posyolkalarida umumiy yetti yillik ta’lim joriy etila boshlandi.
@toponomik
1930-yil 14-avgustda SSSR Xalq Komissarlari Soveti majburiy boshlangʻich taʼlim toʻgʻrisida dekret qabul qildi.
1914-1922 yillardagi urushlar, jumladan, turli soha olimlari va mutaxassislari katta talofatlar bilan kechdi. Sabablari: jismoniy o'lim, emigratsiya, shuningdek, sobiq Rossiya imperiyasidan hududlarni chiqarib tashlash. Bu omillar aholining past savodxonligini yanada kuchaytirdi: Imperator Rossiyasida majburiy ta'limni joriy etish masalasi bir necha bor kun tartibiga qo'yilgan. Biroq, bu tashabbus fuqarolar urushi boshlangunga qadar eng yuqori darajada qo'llab-quvvatlanmadi.
Yangi qonunga ko‘ra, 1930-yil 1-sentabrdan boshlab 8 yoshdan 10 yoshgacha bo‘lgan barcha bolalar maktabga borishlari shart edi. Xuddi shu yildan sanoat shaharlari va ishchilar posyolkalarida umumiy yetti yillik ta’lim joriy etila boshlandi.
@toponomik
👍4
#termin
"Omnivor" nima?
Omnivor - "hayvonlar va o'simliklarni iste'mol qiladigan hayvon".
Ushbu hayvonlar odatda yirtqich va o'lja sifatida tasniflanadi. Omnivore so'zi lotin tilidan kelib chiqqan "Omnivorus" ya'ni "omni" "hamma narsa "degan ma'noni anglatadi va "Vorus"-"yeyish".
Omnivor atamasi, shuningdek, zoologiya sohasida sifatdosh sifatida har qanday organik moddalarni iste'mol qiladigan barcha hayvonlarga murojaat qilish uchun ishlatiladi, ularni o'txo'r va etxo'r hayvonlar deb belgilaydi.
Omnivor hayvonlarga misollar uchun sutemizuvchilar orasida quyidagilarni aytish mumkin: cho'chqalar, rakun, kirpi, ayiqlar, pandalar, itlar va ba'zi kemiruvchilar.
Qushlar dunyosida qarg'a, magpi, tuyaqush, tovuqlar mavjud.
Shuningdek, ba'zi baliqlar piranya, qizil baliq, sazan, palyaço baliqlari va boshqalar.
Shuningdek, toshbaqa, kaltakesak. Ari, qizil chumoli kabi boshqa umurtqasiz hasharotlar
@toponomik
"Omnivor" nima?
Omnivor - "hayvonlar va o'simliklarni iste'mol qiladigan hayvon".
Ushbu hayvonlar odatda yirtqich va o'lja sifatida tasniflanadi. Omnivore so'zi lotin tilidan kelib chiqqan "Omnivorus" ya'ni "omni" "hamma narsa "degan ma'noni anglatadi va "Vorus"-"yeyish".
Omnivor atamasi, shuningdek, zoologiya sohasida sifatdosh sifatida har qanday organik moddalarni iste'mol qiladigan barcha hayvonlarga murojaat qilish uchun ishlatiladi, ularni o'txo'r va etxo'r hayvonlar deb belgilaydi.
Omnivor hayvonlarga misollar uchun sutemizuvchilar orasida quyidagilarni aytish mumkin: cho'chqalar, rakun, kirpi, ayiqlar, pandalar, itlar va ba'zi kemiruvchilar.
Qushlar dunyosida qarg'a, magpi, tuyaqush, tovuqlar mavjud.
Shuningdek, ba'zi baliqlar piranya, qizil baliq, sazan, palyaço baliqlari va boshqalar.
Shuningdek, toshbaqa, kaltakesak. Ari, qizil chumoli kabi boshqa umurtqasiz hasharotlar
@toponomik
👍3
#shunchaki
O‘qing bu qiziq
201. Birinchi Jahon urushi boshlanish arafasida Amerika armiyasi ixtiyorida atigi 18 nafar uchuvchi bor edi.
202. To XIX asrga qadar hayvonlar ham qilmishi uchun sud qilinib, jinoiy javobgarlikka tortilgan.
203. Qadimiy Misrda firavnga pashsha qo'nmasligi uchun yonidagi xizmatkorlarning badaniga asal surib chiqilgan.
204. O'rta asrlarda tish protezlari jangda halok bo'lgan askarlar tishidan tayyorlangan.
205. XVII asrga qadar termometrlar konyak bilan to'ldirilgan.
206. Odam yo'tali tezligi soatiga 900 kilometrgacha yeta oladi.
207. Bulbulning faqat erkagi kuylaydi. U qaerdadir yaqin atrofda o'tirgan urg'ochi sevgilisiga muhabbatini qayta-qayta isbotlash uchun to yoniga uchib kelmaguncha tinim bilmay kuylayveradi.
208. Afrika va Amerikada jangchi chumoli turi mavjud. Bu chumoli yo'lida uchragan jonzotni o'ldira boradi. Hatto, sherlar ham bu chumoliga duch kelishdan qo'rqadi.
209. Kit suv ostida ikki soatgacha nafas olmay tura oladi.
210. Avstraliyada yashovchi yovvoyi odamlarning erkagi uchun uylanishdan oson ish yo'q. U o'ziga yoqqan qizni topadi, ko'zdan panaroq yerga borishini kutadi, orqadan kelib boshiga maxsus tayoq bilan tushirib, hushidan ketkazadi. Keyin uyiga olib kirib ketadi va xotirjamlikda shu qizga uylanadi-qo'yadi.
211. Faqat Peruda tirik qurbaqadan tayyorlangan ichimlik sotiladi. Uni tayyorlash qiyin emas. Qurbaqani asal, aloe sharbati, nasha tomiri bilan yaxshilab aralashtiriladi, vassalom. To'g'ri, ichimlik juda badbo'y va yoqimsiz. Lekin u astma, bronxit kabi xastaliklarni davolashda muhim ahamiyatga ega. Erkaklarning jinsiy imkoniyatlarini kengaytiradi.
212. Avstraliyada bug'doydan har yili 20 million tonna hosil olinadi. Har bir avstraliyalikka bir tonnadan bug'doy to'g'ri keladi. Hosilning asosiy qismi esa eksport qilinadi. Ajablanarlisi, bu mamlakatda ishga yaroqli aholi umumiy aholining atigi 3, 6 foizini tashkil etadi xolos.
213. Kayman toshbaqasi sovuqdan umuman qo'rqmaydi. U qishda aynan muz ostiga kirib uyquga ketadi. Bahorda esa muzlab qolgan tanasi yana erib, asta tashqariga chiqadi.
214. Dunyodagi eng yirik marvaridning vazni 6 kilogrammga teng.
215. Ilgari AQSh qonunlariga ko'ra pochta orqali nafaqat jo'natma va xatlarni, balki yosh bolalarni ham u manzildan bu manzilga yuborish mumkin bo'lgan. Ushbu qonun 1913-yildagina bekor qilindi.
@toponomik
O‘qing bu qiziq
201. Birinchi Jahon urushi boshlanish arafasida Amerika armiyasi ixtiyorida atigi 18 nafar uchuvchi bor edi.
202. To XIX asrga qadar hayvonlar ham qilmishi uchun sud qilinib, jinoiy javobgarlikka tortilgan.
203. Qadimiy Misrda firavnga pashsha qo'nmasligi uchun yonidagi xizmatkorlarning badaniga asal surib chiqilgan.
204. O'rta asrlarda tish protezlari jangda halok bo'lgan askarlar tishidan tayyorlangan.
205. XVII asrga qadar termometrlar konyak bilan to'ldirilgan.
206. Odam yo'tali tezligi soatiga 900 kilometrgacha yeta oladi.
207. Bulbulning faqat erkagi kuylaydi. U qaerdadir yaqin atrofda o'tirgan urg'ochi sevgilisiga muhabbatini qayta-qayta isbotlash uchun to yoniga uchib kelmaguncha tinim bilmay kuylayveradi.
208. Afrika va Amerikada jangchi chumoli turi mavjud. Bu chumoli yo'lida uchragan jonzotni o'ldira boradi. Hatto, sherlar ham bu chumoliga duch kelishdan qo'rqadi.
209. Kit suv ostida ikki soatgacha nafas olmay tura oladi.
210. Avstraliyada yashovchi yovvoyi odamlarning erkagi uchun uylanishdan oson ish yo'q. U o'ziga yoqqan qizni topadi, ko'zdan panaroq yerga borishini kutadi, orqadan kelib boshiga maxsus tayoq bilan tushirib, hushidan ketkazadi. Keyin uyiga olib kirib ketadi va xotirjamlikda shu qizga uylanadi-qo'yadi.
211. Faqat Peruda tirik qurbaqadan tayyorlangan ichimlik sotiladi. Uni tayyorlash qiyin emas. Qurbaqani asal, aloe sharbati, nasha tomiri bilan yaxshilab aralashtiriladi, vassalom. To'g'ri, ichimlik juda badbo'y va yoqimsiz. Lekin u astma, bronxit kabi xastaliklarni davolashda muhim ahamiyatga ega. Erkaklarning jinsiy imkoniyatlarini kengaytiradi.
212. Avstraliyada bug'doydan har yili 20 million tonna hosil olinadi. Har bir avstraliyalikka bir tonnadan bug'doy to'g'ri keladi. Hosilning asosiy qismi esa eksport qilinadi. Ajablanarlisi, bu mamlakatda ishga yaroqli aholi umumiy aholining atigi 3, 6 foizini tashkil etadi xolos.
213. Kayman toshbaqasi sovuqdan umuman qo'rqmaydi. U qishda aynan muz ostiga kirib uyquga ketadi. Bahorda esa muzlab qolgan tanasi yana erib, asta tashqariga chiqadi.
214. Dunyodagi eng yirik marvaridning vazni 6 kilogrammga teng.
215. Ilgari AQSh qonunlariga ko'ra pochta orqali nafaqat jo'natma va xatlarni, balki yosh bolalarni ham u manzildan bu manzilga yuborish mumkin bo'lgan. Ushbu qonun 1913-yildagina bekor qilindi.
@toponomik
👍2
#shunchaki
Bristlekon qarag'aylari- Kaliforniyadagi qo'riqxonada o'sadigan dunyodagi eng qadimgi daraxtlardan biridir. Ulardan ba'zilari allaqachon 5 ming yoshda bo'lib, ular sayyorada juda ko'p buyuk tarixiy voqealarni boshdan kechirgan. Jumladan, olimlar 4 ming yil avval qayd etgan oxirgi mamontning o'limi.
@toponomik
Bristlekon qarag'aylari- Kaliforniyadagi qo'riqxonada o'sadigan dunyodagi eng qadimgi daraxtlardan biridir. Ulardan ba'zilari allaqachon 5 ming yoshda bo'lib, ular sayyorada juda ko'p buyuk tarixiy voqealarni boshdan kechirgan. Jumladan, olimlar 4 ming yil avval qayd etgan oxirgi mamontning o'limi.
@toponomik
👍3
#termin
"Nostalgiya" tushunchasini birinchi marta shveytsariyalik shifokor va tabiatshunos Iogann Yakob Sheuchser (1672-1733) kiritgan. Uning ta'rifiga ko'ra, bu kasallik o'z vatanini tark etgan porterlarga ta'sir qiladi va tog'li Shveytsariya va pasttekislik mamlakatlari o'rtasidagi atmosfera bosimining farqi tufayli yuzaga keladi.
@toponomik
"Nostalgiya" tushunchasini birinchi marta shveytsariyalik shifokor va tabiatshunos Iogann Yakob Sheuchser (1672-1733) kiritgan. Uning ta'rifiga ko'ra, bu kasallik o'z vatanini tark etgan porterlarga ta'sir qiladi va tog'li Shveytsariya va pasttekislik mamlakatlari o'rtasidagi atmosfera bosimining farqi tufayli yuzaga keladi.
@toponomik
👍3
#tarix
Aztek tosh niqobi, 1400-1521
Olov Xudosiga bag'ishlangan marosimlarda ruhoniylar tomonidan qo'llaniladi. Qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan. Mo''jizaviy tarzda omon qolgan, u hozir Britaniya muzeyi kollektsiyasida.
@toponomik
Aztek tosh niqobi, 1400-1521
Olov Xudosiga bag'ishlangan marosimlarda ruhoniylar tomonidan qo'llaniladi. Qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan. Mo''jizaviy tarzda omon qolgan, u hozir Britaniya muzeyi kollektsiyasida.
@toponomik
👍2
#shunchaki
● Qozog'istondan ajoyib qizlar
Opa-singillar Assel va Kamilla Kalaganovlar oddiy qozoq oilasida 12 yosh farq bilan dunyoga kelishgan, biroq ikkala holatda ham bolalar tug‘ilishi ko‘plab savollar tug‘dirdi. Gap shundaki, kichik va katta opa-singillar albinos bo'lib tug'ilishgan, bu Qozog'iston uchun juda kam uchraydigan hodisa. Beshikdanoq qo‘ni-qo‘shnilar, tanish-bilishlar ularga qiziqish bilan qarashsa, hozir maktabdagi o‘quvchilar ham Aselga xuddi shunday qiziqish bilan qarashadi.
Biroq, genetik anomaliya qizlarga omad keltirdi: mahalliy model agentliklari tezda ularga qiziqish bildirishdi.
Shuni ta'kidlash kerakki, Asselni suratga olish uchun u atigi 10 yoshida taklif qila boshlagan va uning albinos singlisining tug'ilishi bu oilaga qiziqish uyg'otgan.
Qizlarning onasi birinchi marta katta qizini shifoxonada ko‘rganida hayratda qolganini aytadi. Shifokorlar bundan kam hayratda qolishdi - bu erda ilgari hech kim albinos bolalarni ko'rmagan.
@toponomik
Davomi 👇
● Qozog'istondan ajoyib qizlar
Opa-singillar Assel va Kamilla Kalaganovlar oddiy qozoq oilasida 12 yosh farq bilan dunyoga kelishgan, biroq ikkala holatda ham bolalar tug‘ilishi ko‘plab savollar tug‘dirdi. Gap shundaki, kichik va katta opa-singillar albinos bo'lib tug'ilishgan, bu Qozog'iston uchun juda kam uchraydigan hodisa. Beshikdanoq qo‘ni-qo‘shnilar, tanish-bilishlar ularga qiziqish bilan qarashsa, hozir maktabdagi o‘quvchilar ham Aselga xuddi shunday qiziqish bilan qarashadi.
Biroq, genetik anomaliya qizlarga omad keltirdi: mahalliy model agentliklari tezda ularga qiziqish bildirishdi.
Shuni ta'kidlash kerakki, Asselni suratga olish uchun u atigi 10 yoshida taklif qila boshlagan va uning albinos singlisining tug'ilishi bu oilaga qiziqish uyg'otgan.
Qizlarning onasi birinchi marta katta qizini shifoxonada ko‘rganida hayratda qolganini aytadi. Shifokorlar bundan kam hayratda qolishdi - bu erda ilgari hech kim albinos bolalarni ko'rmagan.
@toponomik
Davomi 👇
👍2
👉 Oilada janjal kelib chiqishiga sal qoldi - ba'zi qarindoshlar qizning otasi boshqa millatning begonasi deb o'ylay boshlashdi. Ammo xayriyatki, tez orada ularning oilasida albinos borligi va ularning genlari farzandlariga o‘tgani ma’lum bo‘ldi.
Ushbu anomaliyaning boshqa kamchiliklari qatorida shuni ta'kidlash mumkinki, qizlar quyosh nuriga toqat qilolmaydilar. Ko'chaga chiqishdan oldin ular quyoshdan himoya qiluvchi kremni surtishlari va o'zlari bilan soyabon olishlari kerak. Shuning uchun qizlar kechqurun yurishni afzal ko'radilar.
Opa-singillarning ko‘rish qobiliyati ham yomon.
Aks holda, yosh modellarning onasining so'zlariga ko'ra, ular oddiy bolalardan farq qilmaydi. Uni solishtiradigan narsasi bor, chunki qizlarning Aldiyar degan akasi ham bor, u qozoqlarga xos.
@toponomik
Ushbu anomaliyaning boshqa kamchiliklari qatorida shuni ta'kidlash mumkinki, qizlar quyosh nuriga toqat qilolmaydilar. Ko'chaga chiqishdan oldin ular quyoshdan himoya qiluvchi kremni surtishlari va o'zlari bilan soyabon olishlari kerak. Shuning uchun qizlar kechqurun yurishni afzal ko'radilar.
Opa-singillarning ko‘rish qobiliyati ham yomon.
Aks holda, yosh modellarning onasining so'zlariga ko'ra, ular oddiy bolalardan farq qilmaydi. Uni solishtiradigan narsasi bor, chunki qizlarning Aldiyar degan akasi ham bor, u qozoqlarga xos.
@toponomik
👍2
#termin
Albinos bu — pigment yoki boʻyoq moddalardan butunlay mahrum boʻlgan odamlar. Barcha irqlar maʼlum miqdordagi pigmentga ega, ayrim oq tanlilar (ayniqsa skandinaviyaliklar) tanasida juda oz miqdorda rang beruvchi moddalar mavjud. Odam tanasidagi pigmentatsiya yoki rang berish manbai nima? Tanadagi baʼzi moddalar bir-biri bilan oʻzaro taʼsir qiladi. Bu moddalar xromogen va ayrim fermentlardir. Fermentlar ranglarning negizi boʻlgan xromogenlarga taʼsir qilganda, pigmentatsiya hosil boʻladi.
Agar odamning tanasida bu moddalar yetarli boʻlmasa, pigmentatsiya sodir boʻlmaydi va biz albinos deb ataydigan holat namoyon boʻladi. Bu soʻz lotin tilidan kelib chiqqan boʻlib, “oq” degan maʼnoni anglatadi. Albinosning koʻzi pushti rangda boʻlib, bu koʻzning toʻr pardasida qon aylanishidan hosil boʻladi. Albinosning koʻzi yorugʻlikka juda sezgir va shu tufayli bunday odamning koʻzi doimo qisilib, pirpiraydi. Albinosning butun tanasidagi tuklari ham oq rangda boʻladi. Hatto ichki toʻqimalar, shu jumladan, miya va orqa miyaning ham rangi oq boʻladi. Aytgancha, bunday hodisani nafaqat odamlarda, balki oʻsimlik va barcha turdagi hayvonlar orasida ham uchratish mumkin.
Hatto albinos qushlarni ham uchratish mumkin va albinoslar uchramaydigan bironta ham inson irqi yoʻq. Albinizm nasldan naslga oʻtishi, yaʼni albinos odamlar bu xususiyatni oʻz farzandlariga oʻtkazishi mumkin deb hisoblanadi. Ehtimol, bizga maʼlum albinoslar oqsichqon, kalamush va quyonlardir. Ammo ayrimlar hatto albinos olmaxon va jirafalarni ham koʻrgan.
@toponomik
Albinos bu — pigment yoki boʻyoq moddalardan butunlay mahrum boʻlgan odamlar. Barcha irqlar maʼlum miqdordagi pigmentga ega, ayrim oq tanlilar (ayniqsa skandinaviyaliklar) tanasida juda oz miqdorda rang beruvchi moddalar mavjud. Odam tanasidagi pigmentatsiya yoki rang berish manbai nima? Tanadagi baʼzi moddalar bir-biri bilan oʻzaro taʼsir qiladi. Bu moddalar xromogen va ayrim fermentlardir. Fermentlar ranglarning negizi boʻlgan xromogenlarga taʼsir qilganda, pigmentatsiya hosil boʻladi.
Agar odamning tanasida bu moddalar yetarli boʻlmasa, pigmentatsiya sodir boʻlmaydi va biz albinos deb ataydigan holat namoyon boʻladi. Bu soʻz lotin tilidan kelib chiqqan boʻlib, “oq” degan maʼnoni anglatadi. Albinosning koʻzi pushti rangda boʻlib, bu koʻzning toʻr pardasida qon aylanishidan hosil boʻladi. Albinosning koʻzi yorugʻlikka juda sezgir va shu tufayli bunday odamning koʻzi doimo qisilib, pirpiraydi. Albinosning butun tanasidagi tuklari ham oq rangda boʻladi. Hatto ichki toʻqimalar, shu jumladan, miya va orqa miyaning ham rangi oq boʻladi. Aytgancha, bunday hodisani nafaqat odamlarda, balki oʻsimlik va barcha turdagi hayvonlar orasida ham uchratish mumkin.
Hatto albinos qushlarni ham uchratish mumkin va albinoslar uchramaydigan bironta ham inson irqi yoʻq. Albinizm nasldan naslga oʻtishi, yaʼni albinos odamlar bu xususiyatni oʻz farzandlariga oʻtkazishi mumkin deb hisoblanadi. Ehtimol, bizga maʼlum albinoslar oqsichqon, kalamush va quyonlardir. Ammo ayrimlar hatto albinos olmaxon va jirafalarni ham koʻrgan.
@toponomik
👍3
Robert Oppengeymer
Julius Robert Oppengeymer (1904-yil 22-aprelda AQShning Nyu York shahrida tugʻilgan, 1967-yil 18-fevralda Nyu Jersidagi Prinstonda vafot etgan) — amerikalik nazariy fizik va ilm-fan maʼmuri, atom bombasini yaratish paytida Los Alamos labaratoriyasining rahbari (1943–1945-yillar) va Prinston shahridagi Istiqbolli tadqiqotlar instituti direktori (1947–1966-yillar) sifatida faoliyat yuritgan. Davlatga xiyonat qilish haqidagi ayblov sabab u xafvsizlik ruxsatnomasi va AQSh hukumatining eng yuqori boʻgʻinidagi maslahatchi lavozimidan mahrum etiladi. Bu ish olimlarning hukumatdagi roli bilan bogʻliq siyosiy va axloqiy masalalarga taalluqli boʻlgani uchun ilm-fan olamida shov-shuvga aylandi.
Dastlabki hayoti va taʼlim
Oppengeymer Nyu York shahrida toʻqimachilik mahsulotlarini import qilish orqali boylik orttirgan nemis muhojirining oʻgʻli edi. U Garvard universitetining bakalavriatida oʻqiyotgan payti lotin va yunon tillari, fizika hamda kimyo boʻyicha yuksak natijaga erishgan, sheʼrlari chop etilgan, Sharq falsafasini ham oʻrgangan. 1925-yilda oʻqishni tamomlagach, u Kembrij universiteti qoshidagi Kavendish labaratoriyasida atom tuzilishi boʻyicha oʻzining kashshof tadqiqotlari bilan xalqaro miqyosda shuhrat qozongan Ernest Ruterford boshchiligida tadqiqot oʻtkazish uchun Buyuk Britaniyaga joʻnab ketdi. Oppengeymer Kavendishda Britaniya ilm-fan hamjamiyati bilan atom boʻyicha izlanishlar maqsadini ilgari surish boʻyicha hamkorlik qilish imkoniyatiga ega boʻldi. Maks Born Oppengeymerni Gottingen universitetiga taklif qiladi va u oʻsha yerda Nils Bor va Pol Adrien Mauris Dirak kabi boshqa taniqli fiziklar bilan uchrashadi. Universitetdagi faoliyati davomida Oppengeymer doktorlik darajasini ham qoʻlga kiritdi. Leyden va Syurixdagi ilmiy markazlarga qisqa tashriflardan soʻng u Kaliforniya texnologiyalar instituti va Berkeleydagi Kaliforniya universitetida fizikadan dars berish uchun AQShga qaytdi.
1920-yillarda kvant fizikasi va nisbiylik nazariyasi ilm-fan diqqatiga tushdi. Massa energiyaga ekvivalent boʻlib, u toʻlqinsimon hamda korpuskulyar shaklda boʻlishi mumkinligi oʻsha paytda aniq emas edi. Oppengeymerning dastlabki tadqiqotlari, xususan, atomdan ham kichik boʻlgan zarralar, jumladan, elektron, pozitron va kosmik nurlarning energiya jarayoniga bagʻishlangan edi. U neytron yulduzlar va qora tuynuk ustida ham yangicha tadqiqotlarni amalga oshirdi. Kvant nazariyasi bir necha yil avval taklif qilingandi. Shu sababli uning universitetdagi lavozimi butun faoliyatini shu nazariyaning toʻliq ahamiyatini oʻrganish va rivojlantirishga bagʻishlash uchun ajoyib imkoniyat berdi. Bundan tashqari, u amerikalik fiziklarning butun bir avlodiga taʼlim berdi va uning yetakchilik fazilati va intellektual mustaqilligi ularga katta taʼsir koʻrsatdi.
Oppengeymer va “Manhetten” loyihasi
Germaniyada Adolf Gitler kuchayishi, Oppengeymerda siyosatga nisbatan qiziqish uygʻotadi, U 1936-yili Ispaniyada boʻlgan fuqarolar urushi paytida respublikachilar tarafida boʻlib, u yerda kommunistik talabalar bilan tanishdi. 1937-yilda yuz bergan otasining oʻlimi Oppengeymerga fashizmga qarshi tashkilotlarni subsidiyalash imkonini beradigan boylik qoldirgan boʻlsa-da, Iosif Stalinning rus olimlariga yetkazgan fojiali iztiroblari uni kommunistik partiya bilan aloqalarini toʻxtatishiga sabab boʻldi. Aslida u hech qachon partiyaga qoʻshilmagan edi. Ayni paytda undagi liberal, demokratik falsafa mustahkamlanib ulgurgandi. 1939-yilda Oppengeymer Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetida botanika boʻyicha bitiruvchi talaba Katerina Puening bilan ishqiy munosabat boshlaydi. 1940-yilda esa Puening eri bilan ajrashadi va Oppengeymerga turmushga chiqadi.
1939-yilda fashistlar Polshani bosib olgach, Albert Eynshteyn, Leo Szilard va Evgeniy Vigner kabi fiziklar AQSh hukumatini fashistlarning birinchi boʻlib yadroviy bomba yasashi butun insoniyatga tahdid soladigan xavfga aylanishi haqida ogohlantirdi.
Julius Robert Oppengeymer (1904-yil 22-aprelda AQShning Nyu York shahrida tugʻilgan, 1967-yil 18-fevralda Nyu Jersidagi Prinstonda vafot etgan) — amerikalik nazariy fizik va ilm-fan maʼmuri, atom bombasini yaratish paytida Los Alamos labaratoriyasining rahbari (1943–1945-yillar) va Prinston shahridagi Istiqbolli tadqiqotlar instituti direktori (1947–1966-yillar) sifatida faoliyat yuritgan. Davlatga xiyonat qilish haqidagi ayblov sabab u xafvsizlik ruxsatnomasi va AQSh hukumatining eng yuqori boʻgʻinidagi maslahatchi lavozimidan mahrum etiladi. Bu ish olimlarning hukumatdagi roli bilan bogʻliq siyosiy va axloqiy masalalarga taalluqli boʻlgani uchun ilm-fan olamida shov-shuvga aylandi.
Dastlabki hayoti va taʼlim
Oppengeymer Nyu York shahrida toʻqimachilik mahsulotlarini import qilish orqali boylik orttirgan nemis muhojirining oʻgʻli edi. U Garvard universitetining bakalavriatida oʻqiyotgan payti lotin va yunon tillari, fizika hamda kimyo boʻyicha yuksak natijaga erishgan, sheʼrlari chop etilgan, Sharq falsafasini ham oʻrgangan. 1925-yilda oʻqishni tamomlagach, u Kembrij universiteti qoshidagi Kavendish labaratoriyasida atom tuzilishi boʻyicha oʻzining kashshof tadqiqotlari bilan xalqaro miqyosda shuhrat qozongan Ernest Ruterford boshchiligida tadqiqot oʻtkazish uchun Buyuk Britaniyaga joʻnab ketdi. Oppengeymer Kavendishda Britaniya ilm-fan hamjamiyati bilan atom boʻyicha izlanishlar maqsadini ilgari surish boʻyicha hamkorlik qilish imkoniyatiga ega boʻldi. Maks Born Oppengeymerni Gottingen universitetiga taklif qiladi va u oʻsha yerda Nils Bor va Pol Adrien Mauris Dirak kabi boshqa taniqli fiziklar bilan uchrashadi. Universitetdagi faoliyati davomida Oppengeymer doktorlik darajasini ham qoʻlga kiritdi. Leyden va Syurixdagi ilmiy markazlarga qisqa tashriflardan soʻng u Kaliforniya texnologiyalar instituti va Berkeleydagi Kaliforniya universitetida fizikadan dars berish uchun AQShga qaytdi.
1920-yillarda kvant fizikasi va nisbiylik nazariyasi ilm-fan diqqatiga tushdi. Massa energiyaga ekvivalent boʻlib, u toʻlqinsimon hamda korpuskulyar shaklda boʻlishi mumkinligi oʻsha paytda aniq emas edi. Oppengeymerning dastlabki tadqiqotlari, xususan, atomdan ham kichik boʻlgan zarralar, jumladan, elektron, pozitron va kosmik nurlarning energiya jarayoniga bagʻishlangan edi. U neytron yulduzlar va qora tuynuk ustida ham yangicha tadqiqotlarni amalga oshirdi. Kvant nazariyasi bir necha yil avval taklif qilingandi. Shu sababli uning universitetdagi lavozimi butun faoliyatini shu nazariyaning toʻliq ahamiyatini oʻrganish va rivojlantirishga bagʻishlash uchun ajoyib imkoniyat berdi. Bundan tashqari, u amerikalik fiziklarning butun bir avlodiga taʼlim berdi va uning yetakchilik fazilati va intellektual mustaqilligi ularga katta taʼsir koʻrsatdi.
Oppengeymer va “Manhetten” loyihasi
Germaniyada Adolf Gitler kuchayishi, Oppengeymerda siyosatga nisbatan qiziqish uygʻotadi, U 1936-yili Ispaniyada boʻlgan fuqarolar urushi paytida respublikachilar tarafida boʻlib, u yerda kommunistik talabalar bilan tanishdi. 1937-yilda yuz bergan otasining oʻlimi Oppengeymerga fashizmga qarshi tashkilotlarni subsidiyalash imkonini beradigan boylik qoldirgan boʻlsa-da, Iosif Stalinning rus olimlariga yetkazgan fojiali iztiroblari uni kommunistik partiya bilan aloqalarini toʻxtatishiga sabab boʻldi. Aslida u hech qachon partiyaga qoʻshilmagan edi. Ayni paytda undagi liberal, demokratik falsafa mustahkamlanib ulgurgandi. 1939-yilda Oppengeymer Los-Anjelesdagi Kaliforniya universitetida botanika boʻyicha bitiruvchi talaba Katerina Puening bilan ishqiy munosabat boshlaydi. 1940-yilda esa Puening eri bilan ajrashadi va Oppengeymerga turmushga chiqadi.
1939-yilda fashistlar Polshani bosib olgach, Albert Eynshteyn, Leo Szilard va Evgeniy Vigner kabi fiziklar AQSh hukumatini fashistlarning birinchi boʻlib yadroviy bomba yasashi butun insoniyatga tahdid soladigan xavfga aylanishi haqida ogohlantirdi.
👍3