Xayrli tun

@vasilbro

Bu haftani "afsonalar va fentezi haftaligi" deb e'lon qilaman.

#suhbat

- Nima o’qiyabsiz ?
- Dostoyevskiy, Aka-uka Karamazovlarni.
- Ajoyib, tugatganingizdan so’ng o’qishga berib turasizmi ?
- Ochig’i, o’qimayabman, hali boshlaganim ham yoq’.
- Unda men o’qiy qolay, keyin sizga beraman.
- Menimcha ertaga o’qigim kelib qoladi.
- …#$%^&

Xaron (Charon) haqida.

Yunon afsonalari - san’at, adabiyot va kino sohasida eng ko’p murojat qilinadigan manbaalardan biri hisoblanadi. Bunday turdagi asarlarda, albatta Xaron so’zi yoki qiyofasiga duch kelamiz. Yunon mifalogiyasida Xaron o’liklarni Stiks (Axeron) daryosi orqali yer osti saltanatiga eltuvchi qayiqchi sifatida e’tirof etiladi. Ba’zan, u qo’rqinchli iblisdek tasvirlansa, ba’zan chol yoki jin bo’lib gavdalantiriladi. E’tirof etish kerakki, Xaron Zevsdan ham qadimiyroqdir.

Xaron yunon panteonining ikki ilk xudolari Niks (tun) va Erebusning (zulmat) farzandi hisoblanadi. Niks va Erebus ibtidoiy xudolar bo'lganligi sababli Xaron Zevs va Olimpning boshqa ma'budalari davridan oldin paydo bo'lgan deb taxmin qilinadi. Afsonalarga ko’ra Xaron o’liklarni yer osti dunyosiga eltish uchun, haq sifatida, o’lik bilan birgalikda dafn qilingan tangalarni olgan. Haq to’lay olmaganlar esa, Stiks darosi qirg’oqlarida yuzlab yillar davomida darbadarlikda qolib ketishgan. Tiriklar bunday sargardon ruhlar tirilib, qaytib kelishi va o’zlari bilan turfa ofatlar olib kelishiga ishonishgan. Agarda, qishloqlarda kasalliklar tarqalsa yoki chorva mollari noma’lum sabablarga ko’ra nobud bo’lsa, bezovta ruhlar hali ham izg’ib yurganligi haqidagi hikoyalar, mish-mishlar urchib ketardi. Vahimaga tushgan olamon bundan qutilishning yagona yo’li marhumni yana o’dirish deb hisoblagan. Shu sababli, kallasi uzilgan, ko’kragiga qoziq tiqilgan yoki kuydirib tashlangan o’lik tanalar uchrab turgan. Bundan tashqari Xaron tiriklarni ham, haq evaziga o’liklar dunyosiga eltib qo’ygan. Biroq, qaytarib olib kelishga va’da bermagan. Bu sizga Persi Jekson haqida afsoadan tanish bo’lsa kerak.

Tarixga nazar soladigan bo’lsak, Xaron obrazi miloddan avvalgi 4-5 asrda paydo bo’lgani ma’lum. Qadimgi yunonlar o’z chizgilarida, marhumlarni Xaronning qayig’iga tushgan holatida tasvirlashgan. Senekaning “Aqldan ozgan Gerkules” tragedyasida Xaron juldur kiyimli, burushgan yuzli badbashara chol qiyofasida namoyon bo’ladi. Bundan tashqari, Dantening “Ilohiy komediya” asarida ham Xaronga duch kelamiz. Dante Xaronni ko’zlari yonib turgan qabih chol obrazida gavdalantirgan. Keyingi o’rinlarda esa qo’lida bolg’a tutgan qanotli iblis sifatida ham, e’tirof etgan.

Ko’pchilik, Xaron o’liklarni Tartarga olib boradi deb adashishadi. Tartar bu – o’liklar dunyosidan ham pastda joylashgan, aqlga sig’maydigan vahshiy mavjudotlar va titanlarlar uchun zindon vazifasini o’taydigan chuqur tubszilk hisoblanadi. Ammo, ayrim manbaalarda o’liklar dunyosini ham, Tartar deb, yuborishadi.

@vasilbro

“Afsonalar va fentezi haftaligi” doirasida

Pandora (1872)

©️Jyul Lefevr

@vasilbro