‏صبح رفتم آزمایش دادم.
برگشتنی، یکی جلویم را گرفت و گفت:
«آقا، شما چقدر قیافه‌ات ناشتاست!»
@virastaran #طنز

میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی

زبان فارسی و راه‌های گسترش نوین آن اکنون دهه‌هاست که به پرسشی دارای فعلیت بدل شده و صاحب‌نگران دراین‌باره تقریباً به‌تفصیل سخن گفته‌اند و استدلال‌های عمده را باز نموده‌اند؛ از جمله بعضی از دانشمندان، آمیختگی واژه‌های عربی با واژه‌های فارسی را در شمار کاستی‌ها و عیب‌های زبان فارسی می‌دانند و می‌کوشند تا زبان فارسی را به‌خاطر گسترش و غنای هرچه بیشتر آن، از این عیب بپالایند و زبانی «پاک» و یکدست بپرورانند.

البته، همچنان‌که پیش از این نیز اشاره کردیم، ما نیت پاک و والا و حتی تعصب نیک‌اندیشانۀ ایشان را تقدیس می‌کنیم و به خدمت‌های ایشان به زبان پارسی ارج می‌نهیم؛ لیکن هنگامی که نوبت به دید کلی و داوری در زبان پارسی و زبان به‌طور کلی می‌رسد، باید بگوییم که پاکی نیت تضمینی برای صحت داوری نمی‌باشد: هرچند ما مطرح‌شدن استدلال‌های خالص، چونان اصل‌های تنظیم‌کننده را از جانب صاحب‌نگران برای پیشبرد زبان فارسی سخت سودمند می‌دانیم، ولی خود برآنیم که دست‌کم در زبان، محلی برای منزّه‌طلبی و نژادپرستی و تعصب موجود نباید باشد.

هر زبانی برای وظیفه‌ای که در برابر خود دارد، رساست و بدین‌سان همهٔ زبان‌ها هم‌ارز و هم‌ترازند و هیچ‌گونه برتری و فروتری در کار نیست و چنین ارزش‌داوری‌ها هرچند با صداقت صورت گیرند، ممکن است نتوانند در برابر حقیقت‌های سرد برون‌ذهنی پایدار بمانند.

بااین‌همه، هر گلی بوی خودش را دارد و هر زبانی ویژگی‌های خویش را داراست. برای نمونه، یونانی و آلمانی ذاتاً و عملاً زبان‌های فلسفی‌اند و لاتین و عربی که ضمناً چونان زبان‌های حقوقی مقوله‌بندی می‌شوند، در شمار دقیق‌ترین زبان‌های روزگارند. از سوی دیگر، یونانی و عربی از نگرگاه واژگان، در شمار غنی‌ترین زبان‌ها محسوب می‌شوند. انگلیسی در توصیف، سخت قوی است و فرانسه، روشن‌ترین زبان. فارسی زبانی است بسیار هنری و شعر او چنان‌که همگان می‌دانند، مطلق و در جهان بی‌نظیر. و این زبان‌ها چنان‌اند که هستند، نه چنان که یک سخنگوی واحد در پندار خود بپندارد که در آینده چگونه باید بشوند.

سپس، همچنان‌که پیش از این نیز طرح کردیم، رساندن آگاهی‌ها و اندیشه‌ها به دیگران و دریافتن آگاهی‌ها و اندیشه‌ها از دیگران، اگر تنها وظیفهٔ زبان نباشد، از وظیفه‌های «اصلی»، یا بهتر بگوییم، «گوهرین» زبان است. وسیله‌های این عمل، یعنی ریشه و نژاد واژه‌ها یا قالب واژه‌ها، البته اهمیت دارند؛ اما این اهمیت ثانوی است: آیا واژهٔ فارسی «گل» را که از ریشهٔ ایرانی نیست و عربی و سامی هم نیست، نباید به کار برد؟

آیا «مهندس» را که از ریشهٔ فارسی و ایرانی است (اندازه یا هَنداچک)، چون دارای قالب عربی است، باید به دور افکند؟ آیا باید «سوابق نژادی مشکوک» را در ساحت زبان نیز مطرح ساخت؟ اندیشه کنید!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پیشگفتار مترجم بر ترجمهٔ فارسی‌اش از: ایمانوئل کانت، سنجش خِرد ناب، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۲، صL.
@ketabfanoospub :نقل در

@virastaran

از زبان خودشان
instagram.com/reel/CyVSK0EonNK

instagram.com/reel/CycjP8yoExi

instagram.com/reel/Cya-gd-oRw7

t.me/elahiatik/412

b2n.ir/b32707

در کتابخانۀ ملی نصب بود.
با هم ویرایشش کنیم؟
شما بیاغازید.

‌
کارگاه «ویرایش و درست‌نویسی»
حضوری در دو شهر، ۳۵ ساعت
آغاز هر دو: دوشنبه ۸آبان۱۴‌۰۲
virastaran.net/vho تهران

heydarisani.ir/product/v مشهد

۱۳ سال سابقهٔ پیوسته
تمرین‌محور و کارگاهی
تضمین بی‌قیدوشرط رضایت

شیوا و گیرا بنویس.
مسیر نوشتنت را هموار کن.
ویراستار متن‌های نویسندگان باش.
بهتر کتاب بخوان، بهتر بیندیش، بهتر بگو.

بعد از مدتی باز در مشهدیم
تا کارگاه حضوری ویرایش و درست‌نویسی
برگزار کنیم و این بار در فضای باصفای کافه‌کتاب آفتاب.

🔸مشهد هستید؟ قدم‌رنجه کنید و بیایید.
🔹مشهد نیستید؟ مجازی شرکت کنید.
🔸مشهدی‌ها را دوست دارید؟ خبرشان کنید.

اطلاعات بیشتر و نام‌نویسی:
heydarisani.ir
@heydarisani
09157029266
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
خانهٔ ویراستار خانۀ خودتان است.
@heydarisani_ir

‌
سه #طنز زبانی

‏کاسب خوب از
آشپز حرفه‌ای هم
دندان‌پزشک‌تر است.

در زمان ساسانیان، وقتی منابع خزانه تَه
می‌کشید، اوضاع مملکت نابساسان می‌شد.

ربّ چین‌چین هست؛
ولی ربّ ژاپن‌ژاپن نیست؛
چون گوجه را می‌چینند. نمی‌ژاپُنند.

از جامعۀ محتوانویسی است
و پاکیزه‌کار در تبلیغ‌نویسی
و حساس به درست‌نویسی.

پیِ «محتوازیست» را بگیرید
و از حسین وجدانی بیاموزید.
t.me/content_life/447

سلام گیرای صادق‌زاده، مجری توانمند بوشهری،
به‌گویش‌ها و زبان‌های گوناگون ایرانی.
t.me/virastaran/2768 #لهجه

قدیم‌ها، خواننده خودش را تربیت می‌کرد
که نثر و شعر بخواند، هرچه دشوار باشد.
سعی کنید این شعر را بخوانید، معنادار و آهنگین:

آمد بر من که یار کی وقت سحر
ترسنده ز که ز خصم خصمش که پدر

دادمش دو بوسه بر کجا بر لب تر
لب بد نه چه بد عقیق چون بد چو شکر

رودکی، رباعی ۱۴
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
امروزه، نویسنده و ویراستار باید بکوشند
تا متن کم‌دست‌انداز باشد و روان‌خوان:

آمد برِ من، که؟ یار، کِی؟ وقت سحر
ترسنده ز که؟ ز خصم، خصمش که؟ پدر

دادمْش دو بوسه، بر کجا؟ بر لبِ تر
لب بُد؟ نه، چه بُد؟ عقیق، چون بُد؟ چو شکر
@virastaran

به حد نصاب رسیده است
و از عصر این دوشنبه
۲۲آبان۱۴‌۰۲ آغاز می‌شود:
ـــــــــــــــــ
کارگاه حضوریِ
«ویرایش و درست‌نویسی»
ـــــــــــــــــ
گفتنی‌های کامل و دقیق:
virastaran.net/vho
کارگاهی، مهارت‌آموز، دوستانه،
پشتیبانی نامحدود، تضمین رضایت.
09002981388

‌
#نمونه_ویرایش #تمرین
virastaran.net/a/11213

ژاله آموزگار، گُل گفتی و دُر سُفتی:
«عمیق خواندن را از دست داده‌‌ایم.»

سوگیری‌های شناختی
Cognitive bias
upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Cognitive_bias_codex_en.svg
روی تک‌به‌تکِ شاخه‌هایش
می‌توانید ضرب‌انگشت کنید.
@virastaran

نمونه‌ای از سوگیری‌های ذهن ما
که به‌لحاظ وسعت رواجش شرم‌آور است:

گزارش تازه‌ای، از سازمان ملل متحد، واقعیت تلخی را آشکار می‌کند: از هر ۱۰ نفر در جهان، ۹ نفر فارغ از جنسیتِ خودشان، دربارهٔ زنان سوگیری دارند. گزارش «شاخص هنجارهای اجتماعی جنسیتی ۲۰۲۳» هر ۱۰ سال یک‌بار منتشر می‌شود و متأسفانه گزارش تازه هیچ فرق چشمگیری با گزارش دههٔ قبل ندارد. تقریباً همهٔ مردم جهان، از هر جنسیتی، کماکان دربارهٔ زنان و توانایی‌ها و ویژگی‌هایشان سوگیری دارند.
hdr.undp.org/content/2023-gender-social-norms-index-gsni
بنا به یافته‌های این گزارش که در میان ۸۵درصد جمعیت سراسر جهان انجام شده، در ۸۰ کشور جهان نیمی از مردم کماکان معتقدند که مردان رهبران سیاسیِ بهتری‌اند. گزارش می‌گوید که از سال ۱۹۹۵ تاکنون تغییری در شمار زنان رهبر سیاسی رخ نداده و کماکان کمتر از ۱۲درصد رهبران سیاسی جهان را زنان تشکیل دادند. نیز، ۴۰درصد بر این باورند که مردها مدیرانِ اقتصادی بهتری‌اند و یک‌چهارم جمعیت معتقدند ایرادی ندارد که مردان زنان را کتک بزنند. سازمان ملل می‌گوید با اینکه زنانِ امروز از همیشهٔ تاریخ باسوادتر و درس‌خوانده‌ترند، کماکان در سطح جهانی، زنان ۳۹درصد کمتر از مردان دستمزد برای کار مشابه دریافت می‌کنند.
t.me/farnazseifi/271
این گزارش به‌تلخی نشان می‌دهد که نه‌تنها ۹۰درصد مردان نگاه سوگیرانه به زنان دارند، بلکه ۸۷درصد زنان جهان نیز به خودِ زنان سوگیری دارند. با سرعت فعلی، دست‌کم ۱۸۳ سال طول خواهد کشید تا زنان بتوانند برابری و امنیت حقوقیِ یکسان با مردان داشته باشند. زیست روزمرهٔ زنان سراسر جهان همچنان نبردی است مداوم، علیه کلیشه‌های جنسیتی، سوگیری علیه توان و دانش و باورهای زنان و نیز جنسیت‌زدگی در تمام ارکان زندگی.
@virastaran

‌
نگو. بنما.

اصلی است مشهور در نویسندگی،
به‌ویژه در توصیف‌های داستانی:
«مستقیم نگو. به خواننده نشان بده.»
Show. Don't tell.
نگو: «خیلی ذوق کردم.» با توصیف جزئیاتِ
روان و بدنت، نشان بده که خیلی ذوق کرده‌ای.

نگو: «وضع خانه به‌هم‌ریخته بود.» با ترسیم دقیقِ
صحنه و چیدمان و وسیله‌ها، به‌هم‌ریختگی را بنما.

با زبانی ساده و پُرمثال، این اصل طلایی را
در اینجا گفته‌اند و گشوده‌اند و عمل آورده‌اند:
eadeverell.com/show-dont-tell
با ترجمۀ دست‌وپاشکستهٔ گوگل، گذرا بخوانش:
b2n.ir/q62963
جان می‌دهد یکی بنشیند پای ترجمه‌اش
و به جهان فارسی‌زبان پیشکشَش کند.
‌

دکتر لطفی چرا نباید
برود تبریز و خرمشهر؟

#نیم‌فاصله #طنز #کژتابی
@virastaran