Bugun judayam g'alati holatga duch kelib qoldi odam. Ya'ni Toshkent va viloyatlar o'rtasidagi texnologiya tafovutini real ko'z bilan kuzatish mumkinligini sezdim.

Bir yildan oshdiki juda ko'plab mobil operatorlar self registration uchun sim kartalar chiqarishgan. Bu odatda Toshkentdagi istalgan do'konda topiladigan va har qanday odam sotib olishi mumkin bo'lgan tovar. Ya'ni yangilik bo'lmay qolgan.

Ana endi masalaning eng qiziq jihati. Namangan viloyatidagi birorta shu sohadagi xizmat ko'rsatuvchilar bunday narsa borligidan xabardor emas. Dahshatlisi esa Namangan shahridagi beeline markaziy ofisi xodimlari ham, beemarketdagilar ham kompaniyalari shunday imkoniyat taqdim etishini bilishmaydi.

Aslida bu MyId bilan istalgan joyda o'zingizga maqul servisni ulab olishning qulay yo'li hisoblanadi. Ofisga bor, navbat kut, pasportni chiqar kabi bosh og'riqlar bo'lmaydi. Lekin yangiliklarga birov qiziqib ham ko'rmagani odamni g'alati holatga tushiradi. Xuddiki vaqt mashinasida o'tmishga qaytish kabi bu, seni uyerda hech kim tushunmaydi.

Butun tarmoqlardagi ozish sirlari, ideal qomat va summer body haqidagi reklamalarni ko‘raverib odamning xayoliga Rubens asarlari keladi.

Chunki bugungi go‘zallik standartlari bizga qanchalik tabiiy tuyulmasin, ular doim ham shunday bo‘lmagan.

XVII asr Yevropasida, ayniqsa Barokko davrida, to‘ladan kelgan ayol qomati ko‘pincha go‘zallik, salomatlik, farovonlik va fertilitet belgisi sifatida qabul qilingan. Oq va nozik teri esa og‘ir mehnatdan holi, badavlat hayot tarzining ramzi hisoblangan. Bugun ayrimlar ortiqcha vazn deb baholaydigan qomat o‘sha davrda havas qilinadigan ideal bo‘lishi mumkin edi.

Bu qarashlarni san'atda ham yaqqol ko‘rish mumkin. Flamand rassomi Peter Paul Rubens asarlaridagi ayollar ozg‘in emas. Ular tirik, iliq, sog‘lom, yumshoq qomatli va hayotga to‘la tasvirlangan. Hattoki bugungi kunda ingliz tilidagi Rubenesque atamasi ham Rubens tasvirlagan ana shunday ayol go‘zalligini anglatadi.

Rubensning rafiqasi Helena Fourment ham uning ko‘plab asarlariga ilhom bergan (Portrait of Helena Fourment). Oq-pushti terili, yumshoq qomatli va tabiiy go‘zallikka ega ayol obrazi rassom ijodida qayta-qayta uchraydi.

Rassom tasvirlangan The Three Graces (Uch Nafosat ma'budasi) qadimgi yunon mifologiyasidagi Xaritlar (Charites), rim mifologiyasidagi Gratsiyalar (Gratiae) bo‘lib, go‘zallik, quvonch va farovonlik timsoli hisoblanadi.

🔸 Aglaia - go‘zallik, yorqinlik va joziba.
🔸 Euphrosyne - quvonch va shodlik.
🔸 Thaleia - gullash, mo‘l-ko‘llik va farovonlik.

Ularning qomati tasodifiy tanlanmagan. O‘sha davr tomoshabini uchun bunday obrazlar hayot zavqi, baraka, salomatlik va go‘zallik bilan bog‘langan.

Aslida bunday qarashlar bizga ham begona emas. Yaqin vaqtgacha ayrim qishloqlarda kelin tanlashda qizning jismoniy baquvvatligi, sog‘lom ko‘rinishi va gavdasi muhim mezonlardan biri bo‘lgan. Hatto xalq orasida keng sonli, boldiri baquvvat ayol farzand ko‘rishga va ro‘zg‘or tutishga kuchliroq bo‘ladi degan tasavvurlar ham uchragan. Bugungi mezonlar bilan qaraganda bu qarashlar eskicha tuyulishi mumkin, ammo ular ham o‘z davrining hayotiy tajribasi va qadriyatlaridan kelib chiqqan.

Xuddi shuningdek, bugungi kunda ham ideal qomat deb targ‘ib qilinayotgan ayrim standartlar inson tanasining tabiiy xususiyatlarini kamchilik sifatida talqin qiladi. Masalan, ko‘plab ayollar qorin pastki qismidagi tabiiy bo‘rtmani yo‘qotishga harakat qiladi. Vaholanki, bu hududning mutlaqo tekis bo‘lmasligi ko‘pincha ayol anatomiyasining tabiiy tuzilishi bilan bog‘liq. Ya'ni ba'zan biz go‘zallik ortidan quvib, tananing tabiiy normalarini nuqson deb qabul qila boshlaymiz.

Demak, tarixning qiziq tomoni shundaki, bugun ideal deb qabul qilinayotgan narsa ertaga o‘zgarishi mumkin. Go‘zallik mezonlari abadiy emas. Ammo inson tanasining tabiiy xususiyatlari modadan ham, reklamalardan ham uzoqroq tarixga ega.

O‘zbekistonda ko‘p biznes yechimlar PHPda yoziladi. Ba’zida ular faqat o‘z serverimizda emas, balki mijoz tomonda offline, self-hosted yoki on-premise shaklda ham ishlatiladi.

Muammo shundaki, PHP odatda compile qilinmaydi. Ya’ni project mijozga berilganda source code ham ochiq holatda ketadi. Kod ichiga license check qo‘shilgan bo‘lsa ham, source ochiq turgani uchun uni topish, o‘zgartirish yoki butunlay chetlab o‘tish mumkin.

Shu muammoni hal qilish uchun YAPF (Yet Another PHP File) nomli build tool ishlab chiqdik. YAPF oddiy PHP loyihasini bitta yopiq va shifrlangan faylga aylantiradi. Build qilingan application faqat litsenziya berilgan mashinada ishga tushadi. YAPFdagi asosiy g‘oya shuki, license nazorati faqat application ichidagi oddiy tekshiruv bo‘lib qolmaydi. Runtimening o‘zi buni enforce qiladi. Ya’ni source code diskda ochiq yotmaydi, encrypted holatda saqlanadi va zend compilergacha yopiq ko‘rinishda yetkaziladi.

🔐 Xavfsizlik masalasi: YAPF deployment artifact darajasidagi himoya beradi. Utilitaning vazifasi source code diskda ochiq yotmasligini va litsenziyasiz mashinada ishga tushmasligini ta’minlash. Ya’ni tool encrypted source kodlarni Zend compilergacha yopiq holatda yetkazib beradi.

Shu bilan birga, buni mutlaq himoya deb qabul qilmaslik kerak. PHP runtime qanday ishlashini source levelda yaxshi bilgan odam yetarlicha harakat qilsa, nazariy jihatdan oraga tusha oladi. Bundan tashqari, loyiha hozircha eksperimental bosqichda. Shuning uchun filesystem permissions, process isolation, memory monitoring va boshqa odatiy xavfsizlik choralari baribir kerak bo‘ladi.

🛠 Texnik cheklov: YAPF hamma framework bilan ham bir xil darajada muammosiz ishlayvermaydi. require, file_exists, opendir kabi asosiy PHP chaqiruvlari odatda muammosiz ishlaydi. Lekin chdir, glob yoki Symfonydagi SplFileInfo::getRealPath() kabi real filesystem path kutadigan joylarda muammo chiqishi mumkin. Bunday holatlarda frameworkning aynan shu qismlarini moslash yoki patch qilish kerak bo‘ladi.

Alternativ yechim sifatida Workerman kabi asinxron frameworklardan foydalanish mumkin. Chunki unda transport qatlamigacha deyarli vanilla PHP bilan ishlanadi va og‘ir framework abstraksiyalariga kamroq tayaniladi. Shu sababli YAPF bilan integratsiya qilish ancha osonroq bo‘ladi. Eng ishonchli va muammosiz yo‘l esa loyihani aynan shu ish uchun boshidan vanilla yozish.

⚙️ Imkoniyatlar:

— PHP projectni bitta yopiq va shifrlangan faylga aylantirish
— Source codeni diskda ochiq holatda qoldirmaslik
— Buildni aniq bir machinega bog‘lash
— Machine, vaqt yoki run count bo‘yicha licensing qilish
— Licenseni application ichida emas, runtime darajasida enforce qilish
— Noto‘g‘ri machineda yoki muddati tugagan license bilan appni ishga tushirish oldini olish

🔗 Github havola: https://github.com/yetimdasturchi/yapf

Hurmat bilan,
Davlat axborot tizimlarini yaratish va qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha yagona integrator UZINFOCOM
Apparat-dasturiy biznes yechimlarini amalga oshirish bo‘limi