Harry Potter 🪄

Bir davlatda mingga yaqin til bo‘lishi mumkinmi?

Papua-Yangi Gvineyada — mumkin 🇵🇬

Bu mamlakat dunyodagi eng katta til xilma-xilligiga ega davlatlardan biri. Hududida 800 dan ortiq mahalliy til mavjud.

Buning sababi mamlakatning geografiyasida ham. Papua-Yangi Gvineyada tog‘lar, zich o‘rmonlar va bir-biridan ancha ajralgan hududlar ko‘p. Shu sababli kichik jamoalar asrlar davomida o‘z tillari va madaniyatlarini saqlab kelgan.

Ba’zi joylarda qo‘shni qishloqlar bir-biridan unchalik uzoq bo‘lmasa ham, ularning tillari butunlay boshqa bo‘lishi mumkin.

Shu bilan birga, mamlakatda kundalik muloqot va rasmiy ishlar uchun Tok Pisin kabi kengroq tarqalgan tillar ham ishlatiladi. Ya’ni yuzlab mahalliy tillar mavjud bo‘lsa-da, odamlar bir-biri bilan muloqot qilish uchun umumiy tillardan ham foydalanishadi.

Bir mamlakat — yuzlab xalqlar, tillar va alohida tarix ✨

Siz biladigan eng noodatiy til qaysi? 👇

Hayot to‘xtab qolgan manzillar 🗺️

🇯🇵Yaponiyada shunday kichkina orol bor: bugun u yerda hech kim yashamaydi. Ammo bir paytlar bu 480 × 160 metrli orolda 5 mingdan ortiq odam yashagan.

Hashima oroli. Uni yana Gunkanjima, ya’ni “Harbiy kema oroli” deb ham atashadi. Sababi uzoqdan qaralganda orolning shakli kemaga o‘xshaydi.

Bir paytlar bu yer oddiy orol emas, deyarli alohida shahar edi: uylar, maktablar, kasalxona, do‘konlar, ibodatxonalar — hammasi bor edi.

Hashima Yaponiyaning dengiz ostidagi ko‘mir konlaridan biri sifatida rivojlangan. 1959-yilga kelib aholisi taxminan 5 259 kishiga yetgan. Keyin energiya manbai sifatida ko‘mirdan neftga o‘tilishi bilan kon yopildi va 1974-yilda orol butunlay tashlab ketildi.

Shundan beri binolar bo‘shab, yomg‘ir va shamol ostida asta-sekin yemirilib bormoqda 🏚️

Qizig‘i shundaki — orol yo‘qolmagan. Shahar yo‘qolgan.

Bugun Hashima sayyohlar uchun ochiq, ammo orolga mustaqil kirib bo‘lmaydi: binolar xavfli holatda bo‘lgani uchun faqat tashkil etilgan tur orqali borish mumkin. 2015-yilda esa orol Yaponiyaning Meiji davri sanoat merosi tarkibida UNESCO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

Bir vaqtlar minglab odamlarning hayoti qaynagan joy bugun dengiz o‘rtasidagi jimjit xarobaga aylangan 🍃

Sizningcha, bunday joylarni saqlab qolish kerakmi yoki tabiatga qaytarib berishmi? 👇

Dunyoda shunaqasi ham bor 🌍

Bir davlat va uning hududida boshqa davlatning kichkina parchasi...

🇪🇸 Ispaniya hududida joylashgan Llívia shaharchasi - Ispaniyaning qolgan qismidan ajralib, Fransiya hududi bilan o‘ralgan.

Ya’ni Llíviaga borish uchun Ispaniyaning asosiy qismidan chiqib, Fransiya orqali yana Ispaniyaga kirib borasiz.

Buning sababi esa 1659-yilda Ispaniya va Fransiya o‘rtasida tuzilgan Pirineylar shartnomasi bilan bog‘liq.

Shartnoma natijasida Ispaniyaga tegishli boshqa qishloqlar Fransiyaga o‘tgan, ammo Llívia shahar maqomida bo‘lgani uchun Ispaniyada qolgan.

Llívia'ning geografik joylashuvi uni eng noodatiy shaharchalardan biriga aylantirgan.

Dunyoda davlat chegaralari ham ba’zan biz tasavvur qilgandan ancha g‘alati 🗺

Siz bunday joy haqida avval eshitganmisiz? 👇

Dunyodagi eng quruq hududlardan biri — Antarktida 🌍

Antarktidani eslaganda ko‘z oldimizga cheksiz muzliklar, oppoq qor va sovuq manzaralar keladi. Ammo bu qit’ada deyarli qor bilan qoplanmagan, tosh va qumdan iborat vodiylar ham borligini bilarmidingiz?

McMurdo Quruq vodiylari deb ataladigan bu hudud Antarktidaning eng noodatiy joylaridan biri. Bu yerda yog‘ingarchilik nihoyatda kam, havoning namligi esa juda past. Ayrim qismlarida yil davomida tushadigan yog‘in suvga aylantirib hisoblaganda 100 millimetrdan ham kam bo‘ladi. Shu sababli bu hudud Yerning eng quruq cho‘llaridan biri hisoblanadi.

Nega bu yerda qor deyarli to‘planmaydi? ❄️

Buning bir necha sababi bor. Atrofdagi Transantarktika tog‘lari qit’aning ichki qismidan keladigan muz oqimlarini to‘sib turadi. Bundan tashqari, kuchli va quruq shamollar vodiylarga tushgan qorni uchirib ketadi, muz va qorni esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri bug‘ga aylantirishi mumkin. Natijada atrofida ulkan muzliklar bo‘lsa-da, vodiylarning katta qismi ochiq toshloq yerlar bilan qoplangan.

Ammo bu joy butunlay muzsiz degani emas. Vodiylarda muzliklar, yuzasi muzlagan ko‘llar va yozda muz erishi natijasida paydo bo‘ladigan kichik suv oqimlari mavjud. Olimlar bu yerda hatto toshlarning ichidagi nisbatan nam joylarda yashaydigan mikroorganizmlarni ham aniqlashgan. Ular hayotning nihoyatda og‘ir sharoitlarda ham mavjud bo‘la olishini o‘rganishga yordam beradi.

Yana bir qiziq jihati — olimlar McMurdo Quruq vodiylarini Mars yuzasiga o‘xshash sharoitlarni o‘rganish uchun muhim hududlardan biri deb hisoblashadi. Chunki bu yerning sovuq, quruq va toshloq muhiti boshqa sayyoralardagi sharoitlarni tasavvur qilishga yordam beradi✨

Siz uchun qaysi biri hayratlanarliroq: muzli cho‘lmi yoki issiq cho‘l? 👇