Criminal Justice & Legal Paradigm
245 subscribers
385 photos
32 videos
1 file
159 links
Siz ushbu kanal orqali Jinoiy adliya institutlarining kelib chiqishi, shakllanishi va bugungi kundagi muammolari haqida fikr-mulohazalar, shu jumladan, ilmiy adabiyotlar bilan tanishib borasiz.
Download Telegram
Gulag qamoqxonalari liboslari 1980-yillar ikkinchi yarmidagi Qozoğistonning haute couture doiralarida paradoksal ravishda urfga kirgan.

Mamlakat tarixida gulag instituti va uning muassasalari chuqur iz qoldirganiga qaramasdan, bunday hodisaning rõy berishi qiziq jarayon. Qozoğiston ittifoqdosh respublikalar ichida gulag muassasalari miqdori bõyicha eng katta ikkinchi davlat bõlgan.

P.S.: Sur’at Modalar jurnali 1987-yil 1-sonidan Avstraliya Milliy universitetining Markaziy Osiyo tadqiqotlari klasteri Twitter sahifasi orqali olingan.

@CJandLP
Turk konstitutsionalizmi inqirozi

Yaqin dekada davomida yaxshigina rivojlanib kelgan Turk konstitutsionalizm ananalari erroziyaga uchrab kelmoqda.

Bu inqirozga 2023-yil 25-oktabr kuni Turk Konstitutsiyaviy sudining (TKK) Gezi hiyoboni atrofidagi ommaviy tartibsizliklarda ayblanib 18 yilga hukm qilingan oppozitsiya vakili, huquqshunos Can Atalay’ning konstitutsiyaviy shikoyatini (individual murojaat) kõrib chiqib uni ozod etish haqida bergan buyruğining bajarilmay qolishi sabab bõlgan. TKK’ning buyruğiga qarshilik qilgan Istanbul jinoyat sudi ishni Yarğitay deb nomlanuvchi Kassatsiya sudiga oshirgan. Kassatsiya sudi esa buyruqni bajarishdan bosh tortib TKK sudyalariga nisbatan jinoiy da’vo kiritgan.

Dastlabki qaror ijrosiz qolgach, Can Atalay TKK’ga qayta konstitutsiayviy shikoyat kiritgan. TKK 2023-yil 21-dekabrda uni ishini qayta kõrib chiqish va ozod etish haqida takroriy buyruq chiqargan.

Shubhasiz, bunday holat mamlakatda pretsidentga ega emas. Qolaversa, birinchi instansiya sudining TKK qarorini implementatsiya qilishni rad etib uni Yarğitoyga yuborishi Turk konstitutsiyasi 153-moddasi talablariga zid. Unda TKK qarorlarining qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud organlari tomonidan bajarilishi majburiyligi belgilangan.

Hozirda 2012-yilda qabul qilinib shaxsiy erkinliklar va huquqlarni himoya qilish qõrğoni sifatida e’tirof etilgan shaxslarning TKK’ga individual murojaat qilish huquqining kelajagi mahvumligicha qolmoqda. TKK bu davr mobaynida hukumatning bir necha qarorlari, xususan, ijro hokimiyatining ijtimoiy tarmoqlarga cheklov kiritish yoki Turk parlament a’zolarini sudgacha ushlab turish bilan boğliq qarorlarini bekor qilgan.

Yuzaga kelgan konstitutsiyaviy inqirozda TKKning roli ham mavjud. Tahlilchilar oxirgi dekadada sudning siyosiy doiralar ta’siri ostiga tushib qolgani, ushbu ta’sir oqibatida konstitutsiyaviy prinsiplarni selektiv qõllagani hamda sudning ijroiya hokimiyati qarorlarini tobora kam sõroq ostiga olayotganiga alohida e’tibor qaratadi. Yaqin vaqt ichida mamlakat bosh vaziri Rajjab Tayyip Erdoğan 3 nafar TKK sudyasini amaldagi sudyalarning mandati tugashi munosabati bilan lavozimga tayinlashi kutilmoqda. 2024-yil aprel oyigacha u 15 nafar sudyalar tarkibining 10 nafarini tõğridan-tõğri tayinashda va 3 nafarini parlament orqali lavozimiga saylanishida ishtirok etgan bõladi. Natijada, uning shundoq ham mavjud bõlgan sud tarkibiga sezilari ta’siri yanada kengayadi.

@CJandLP
Til ramziy kuch sifatida

Til nafaqat instrumental vosita sifatida muloqot qurishda muhim ahamiyatga ega, balki uning ramziy o’lchovi ham mavjud. Mazkur qudratli kuch insonlarni o’zi hamda dunyo haqidagi tassavvurlarini shakllanishiga ta’sir qiladi.

Odatdagi qarashlarda tilga o’qlangan va istalgan vaqtda otilib ketishi mumkin bo’lgan vosita sifatida qaraladi. Ammo, post-strukturalist yondashuvga ko’ra, til ramziy effektlarni hosil qiluvchi diskurs deb e’tirof etiladi.

Ramziy kuch sifatida til shunday kuchki, u tovushlar va so’zlar orqali insonlarni ko’rishga, ishonishga undovchi, ularning dunyo haqidagi tassavvurini tasdiqlovchi yoki o’zgartiruvchi muayyan nutqdir. Bunda til nafaqat shaxslarning ongini mobilizatsiyalaydi, balki bu jarayonda ularning emotsiyalari, etiqodlari, xotiralari, tassavvurlari hamda istaklarini ham harakatga keltiradi.

@CJandLP
The Standard nashri sud korrespondenti Tristan Kirk Angliya Jinoyat ishlari bõyicha Bar assotsiatsiyasi yaqinda õtkazgan sõrovnoma Angliya va Uels yurisdiksiyasida nomusga tegish va jinsiy jinoyatlar (NTJJ) bõyicha ishlarni kõrishga ixtisoslashgan barristerlarning noroziligini keltirib chiqarayotganligi haqida yozibdi. Norozilik sababi tizimni moliyaviy ahvoli bilan boğliq.

Sõrovnoma natijalariga kõra, 64% ayblovni qõllab quvvatlagan barristerlar (prokuror vazifasini bajaruvchi) NTJJ ishlaridan boshqa turdagi ishlarni kõrib chiqishga e’tibor qaratishni kõzlaganini ma’lum qilgan. Qolaversa, yangi kvalifikatsiya olgan barristerlarning deyarli uch chorak qismi bu turdagi ishlarni olmasligini ma’lum qilgan. Atagi 246 nafar barrister bu tor ixtisoslikdagi ishlarda ayblovni qõllab-quvvatlashni davom ettirishini bildirgan.

Angliya va Uels Qirollik sudlarida osilib qolayotgan ishlar, 2023-yil sentabr holatiga kõra, 66,000 tani tashkil etmoqda hamda bu 5 yil oldingi kõrsatkichdan ikki baravar yuqori. Õtgan yil davomida mazkur toifadagi har 5 ta ishdan 1 tasida himoya yoki ayblovni qõllab-quvvatlovchi barrister ishtiroki mavjud bõlmagani uchun kõrib chiqish keyinga qoldirilgan.

UPD: Bu yerda gap moliyaviy imkoniyatlari yetmaganligi uchun himoya yoki ayblovni qõllab-quvvatlovchi barrister yollay olmaydigan shaxslarga yuridik yordam kõrsatib, unga ish haqini Birlashgan Qirollik Adliya vazirligi tomonidan õrnatilgan shkala miqodirda olayotgan barristerlar haqida ketmoqda.

@CJandLP
Huquq jamiyati tomonidan tayyorlangan ushbu interaktiv xaritada Ingliz solisitorlari—asosan sudgacha bõlgan bosqichda huquqiy yordam kõrsatuvchi huquqshunoslar—tomonidan Angliya va Uelsda immigratsion yuridik yordam kõrsatishning amaldagi holati aks ettirilgan.

Xaritaning tõq rangda aks ettirilgan qismida joylashgan ma’muriy birliklarda yuridik yordamga akses mavjud emas. Ya’ni Angliya va Uelsda yashovchi 38 million aholi (63%) tekin yuridik yordam olish imkoniyatiga ega emas.

Huquq jamiyatining tõliq hisobotiga havola

@CJandLP
2009-yil 16-noyabrda Moskvada joylashgan yomon reputatsiya bilan tanilgan Butyrka tergov hibsxonasida rus davlat amaldorlarining katta korrupsion sxemasini aniqlagan soliq huquqi bõyicha ixtisoslashgan Sergey Magnitsky vafot etganligi e’lon qilingandi. Uning õlimi tergov hibsxonasida bir yillik tergov muddatining sõnggi 7 kuni qolganida yuzaga kelgan. Bu voqea xalqaro hamjamiyatda õziga xos cause célèbre keltirib chiqargan edi.

Bugun esa rus oppozitsiyasi vakillaridan biri, siyosiy mahbus sifatida mamlakatning olis hududiga jazo õtashga yuborilgan Aleksey Navalny õlimi federal qamoqxonalar xizmati tomonidan ma’lum qilindi.

Akademik doiralarda Sovet davlati, shubhasiz, politsiya davlati sifatida e’tirof etilgan. Ammo, 1990-yillardagi post-sovet tranzitsiya davrida uning asosiy merosxõri sanalgan davlat sud-huquq sohasida radikal islohotlar qila olmadi. Turli kuch ishlatar tuzilmalarni strukturalash va qayta-strukturalash bilan boğliq psevdo-fasad reformalar tizimdagi sovok siyosiy madaniyatini parchalamadi, balki uni re-ittiratsiyalab qayta mustahkamladi.

@CJandLP
👍2
Xalqaro munosabatlarda davlatlarning global hamjamiyatdan uzilib qolishi 2 xil ko‘rinishda aks etishi mumkin. Ular pariya davlat (pariah state) va muammo tug‘diruvchi davlat (rogue state).

Pariya davlatlari diplomatik jihatdan global hamjamiyatdan uzilib qo‘yilgan, sanksiyalar rejimi qo‘llaniluvchi va odatda o‘z vatandoshlariga nisbatan umume’tirof etilgan inson huquqlarini buzuvchi davlat.

Muammo tug‘diruvchi davlat pariya davlatining xususiyatlari va shu bilan birga global xavsizlik hamda xalqaro tinchlikka tahdid soluvchi mamlakat.

Mazkur ikki konsept orqali bir vaqtning o‘zida tariflash mumkin bo‘lgan davlatlar sanoqli.

@CJandLP
1991-yil 19-avgust kuni sodir etilgan coup d’état davomida Sovet davlat telekanali tõxtovsiz ravishda uch kun Chaikovskyning Oqqush kõli kompozitsiyasini uzatgan. Shundan beri ushbu kompozitsiya mamlakatdagi senzurani ifoda etuvchi ramzga aylanib qolgan.

Umuman olganda, Chaikovsky asarni pasxaning xotirlash haftaligida yozib tugatgan degan qarash mavjud. Shu sababdan, sovet xalqi degan umumiy nom ostida majburan birlashtirilgan xalqlarga Brezhnev, Andropov va Chernenkolar vafot etgan kunlarda siyosiy elita yopiq eshiklar ortida vorislik masalalarini hal qilib kuch bõshliğini tõldirilayotgan bir vaqtda televideniya orqali ertalabdan-kechgacha balet namoyish etilgan.

Mashhur asar nafaqat xotira va xotimani anglatuvchi ramziy ma’no kasb etadi, balki yangi davr boshlanishini ham bildiradi.

P.S.: Mazkur videoda Fransiya jamoat joylaridan birida Oqqush kõli asari ijrosi aks e’ttirilgan.

@CJandLP
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Professor Filippe Sands (Philippe Sands) Qirol maslahatchisi ‘King’s Counsel, KC’ London Universitet-kolleji Huquq professori hamda Xalqaro sudlar va tribunallar markazi direktori.

Uning kuni kecha Xalqaro Adliya sudi oldida qilgan oğzaki taqdimoti (oral submission) Isroil davlatining Falastin yerlarini okkupatsiya qilishini ‘darhol, shartsiz va mutlaqo’ tugatilishi atrofida qurilgan.

Qiziq tarafi, XAS stenogrammasida uning nutqi yakunidagi ‘nuqta’ sõzi tushirib qoldirilgan.

@CJandLP
Bu Ğazo emas, bu Bucha emas, bu Irpin emas. Bu õzimizning Qõqon.

Bundan 106 yil ilgari Qõqon sovet armiyasi va arman dashnoq qõshinlari tomonidan uyushtirilgan ulkan xunrezliklarni boshdan kechirgan.

Turkiston muxtoriyati markazi deb e’lon qilingan shahar 12 ta artilleriya birligi tomonidan tõpga tutilib piyoda qõshinlari tomonidan 10,000 nafar aholi qirğin qilingan.

19-fevral kuni boshlangan hamla 22-fevral kuni shahardagi rus-Osiyo bankida sulh tuzish bilan yakunlangan.

Paradoksal ravishda, rus imperial siyosati õz yuzini ochiqlayotgan bir vaqtda, hali ham 23-fevral kuni — sovet armiyasi kuni — Markaziy Osiyo jamiyatlarida mashhurligicha qolmoqda. Fransuz sotsiologi Mishel Fuko ta’biri bilan aytganda sovoklarning haqiqat yaratish kompaniyasi ostida ushbu jamiyatlar ana shunday haqiqat rejimini ong-ostida normalizatsiya qilgan.

Bunday ommaviy miflarni dekonstruksiya qilish vaqti allaqachon kelgan.

Sur’atlar uchun H/t: @S8gy2AEgVRHyS2Q (X, sobiq Twitter)

@CJandLP
Forbes nashri Qõshma Shtatlardagi eng yuqori turuvchi sud — mamlakat Oliy sudi — sudyalarining sof qiymati (net worth) qancha ekanligi haqida material tayyorlabdi.

Oliy sud va uning jamiyatdagi rolini tushunish kõp jihatdan uni tashkil etuvchi sudyalar kelib chiqishini õrganishni taqazo etadi. Ularning sof qiymatlarini tashkil etuvchi manbalar bundan istesno emas.

Umuman olganda Oliy sudni tashkil etuvchi sudyalarning barchasini birlashtirib turuvchi jihat bu ularning multimillioner ekanligidir. Ularning boyish manbasi xususiy huquq amaliyotidan tortib, muvaffaqiyatli kõchmas mulk savdosigacha va odatdagi klassik meros ortidan yuzaga kelgan. Ular õz boyliklarini moliya bozorlaridam oddiy aksiyalar sotib olishdan, hordiq chiqarish villalarigacha, Oklahoma mineral huquqlaridan, Boeing va Raytheon kompaniyalari aksiyalarini sotib olishgacha investitsiya qiladi. Õz-õzidan bu manfaatlar tõqnashuvi haqida savollarni õrtaga olib chiqishi tabiiy.

Oliy sud sudyalari umumiy sof qiymati $64 millionni tashkil etadi. Qiziq tarafi, ideologik bõlinish jihatidan õngda joylashgan konservativ sudyalar mazkur qiymatning 80% dan ortiğiga egalik qilib, birgina Oliy sud raisi (Chief Justice) Jon Roberts $25M yoki umumiy qiymatning 45% ga egalik qiladi.

@CJandLP
🔥1🤔1
Odatda Qõshma Shtatlarning eng yuqori turuvchi sudi haqida gap ketganida uning qudratidan hattoki mamlakatning prezidentlari chõchib turishi haqida gapiriladi. Xõsh, muayyan siyosiy institutlarning paydo bõlishi va saqlanib qolishi hamda boshqalarning kuchsizlanib yõq bõlishini qanday qilib qilib tushuntirish mumkin?

Huquq va jamiyat tahlili jurnalida Jek Nayt va Li Epstyen tomonidan 1996-yilda nashr etilgan Sud ustuvorligi uchun kurash nomli maqolada hammualliflar yuqoridagi holatni nazariyaga tushirishga uringan. Ularning nuqtai-nazari uzoq muddatga mõljallangan konstitutsiyaviy prinsiplar emas, balki siyosiy aktorlarning qisqa muddatli strategik tanlovlari u yoki bu siyosiy institutlarning paydo bõlishi va saqlanib qolishiga, boshqalarining esa bekor bõlishiga olib keladi.

Ommaviy miflar AQSh prezidentlarining huquq ustuvorligini hurmat qilishiga, ularni hech qanday sharoitda chetlab õtishga harakat qilmasligi atrofida aylanadi. Aslida, bunday emas. Donald Trampning 2020-yildagi siyosiy xulq-atvori buning yorqin dalilidir. Boshqa bir qarashlarda huquq ustuvorligi va odil sudlov õrnatilishida prezidentlarning roli oshirib kõrsatiladi. Siyosiy reallikda esa AQSh mustaqillik dekloratisyasi va konstitutsiyasining otasi Tomas Jefferson ham õz vakolatlari kengroq bõlishini xohlagan. Uning mana shu qisqa muddatli siyosiy ambitsiyasi AQSh Oliy sudining eng kuchli tiyib turish vositasi bõlgan yuridik revyu (judicial review) – ijro etuvchi hamda qonun chiqaruvchi hokimiyatning qarorlari qanchalik konstitutsiyaga mos ekanligiga baho berish – paydo bõlishiga olib kelgan. Boshqacha qilib aytganda, Jefferson sud hokimiyatini kuchli bõlishi uchun emas, aksincha õzining qisqa muddatli siyosiy ambitsiyalari amalga oshishi uchun Oliy sudga yangi vakolat berilishiga hissa qõshgan.

@CJandLP
🔥3
Interpersonal zõravonlik sotsiologiyasi

Kecha va katta ehtimol bilan bugun kunning eng kõp muhokama qilingan/adigan mavzusi bu avtomobillarga gaz quyish shoxobchasidagi interpresonal ya’ni shaxslararo zõravonlik bõlsa kerak.

Bugungi post orqali u yoki bu jamiyatlardagi zõravonliklarni tushuntirib berishga qaratilgan nazariyalarga qisqacha tõxtalib õtmoqchiman.

Ikkinchi jahon urishidan keyin fanda zõravonliklarning marginallashib, kamayib borayotganligi haqida tezislar paydo bõlgan. Mazkur nuqtai-nazar modernlik kirib kelishi bilan zõravonliklar kamayib, faqatgina jamiyatning chetki qismlarida nochor ijtimoiy guruhlar deviatsiyasi va jinoyatchiligi va vaqti-vaqti bilan davlatlararo harbiy tõqnashuvlar shaklida namoyon bõlishi ilgari surilgan.

Mazkur yondashuvda ijtimoiy chekkalikda kambağallik va tengsizlikdan aziyat chekib nochorlikda kun kechiruvchi guruhlar kriminalizatsiyalashtirilgan deviant zõravonlik xulq atvorini namoyish etuvchi guruh deb qaraladi. Fransuz sotsiologi Durkhaim buning sabablarini anome, ijtimoiy disorganizatsiyasi, kambağallik va ijtimoiy disintegratsiya bilan izohlagan. Uning izdoshi Merton esa jinoyat va ayniqsa zõravonlik bilan sodir etiluvchi jinoyatlar ijtimoiy va iqtisodiy tengsizlik oqibatidir deb qaragan. Ya’ni tovarlar va xizmatlarga legitim vositalar ortidan egalik qila olish imkoniyatiga ega bõlmaganlar buni no-legitim yõllar orqali amalga oshirishga urinadi.

Ammo, zõravonliklarni tadqiq qilishga qaratilgan zamonaviy tadqiqotlar shaxslararo zõravonliklarda aksar ushbu turdagi xulq-atvor nochor ijtimoiy guruhlar tomonidan sodir etilishi haqidagi qarashlarni rad etadi. Ular ilgari e’tirof etilmagan, e’tibordan chetda qoldirilgan yoki boshqacha qilib aytganda yashirib kelingan zõravonliklar qudratli ijtimoiy guruhlar tomonidan kuchsiz ijtimoiy guruhlar tomoniga yõnaltirib kelingani ta’kidlaydi. Ya’ni odatda zõravonliklar jinsiy, irqiy, diniy va boshqa jihatdan minoritar deb qaralgan guruhlarga yõnaltirilgan. Zõravonlik qisman ijtimoiy tengsizlikning oqibatida vujudga keladi, qisman ana shu ijtimoiy tengsizlikning vujudga kelish sababi bõlib qoladi. Shu sababli, bu jarayonlarni tushuntirish uchun Durkhaym va Mertonning nazariyasidanda kengroq nazariya talab etiladi.

Davlatning zõravonlikni qudratlilarning emas, balki nochor aholi qismi foydasiga kriminalizatsiyalashdan õzini tiyib turishi Maks Ueberning zamonaviy davlatlar muayyan hududda legitim kuch ishlata olish qobiliyatiga ega degan qarashini sõroq ostiga oladi.

Umuman olganda, modernlik bir õlchamli konsept sifatida qaralmasligi darkor. Global jarayonlar natijasida modernlik bir necha õlchamda turli mintaqalarda turlicha rivojlangan. Huddi shuningdek, neoliberal iqtisodiy siyosatning turli variatsiyalari modernlikning bir shakli sifatida boshqaruvdagi zõravonlik darajasidagi farqlanishlarni shakllantirgan.

@CJandLP
👍1
Qõshma Shtatlardan ilhomlangan global shimolning industrial demokratiyalari ham õz mamlakatlarida anologik tuzilmalar ochish masalasini kõrib chiqishga uringan. Xususan, Birlashgan Qirollikda bunday harakat bir emas ikki marta muvaffaqiyatsizlik bilan õz nihoyasiga yetgan.

David Kamerun boshchiligidagi koalitsion hukumat davrida 2012- va 2015-yillarda petition.parliament.uk platformasi orqali ana shu tashabbus ikki marta ilgari surilgan. Qiziq tarafi, dastlabki petitsiya 6 oy davomida belgilangan 10,000 imzodan atagi 2 tasini yiğa olgan. Keyingi petitsiya bitta ovoz olib kelayotgan Umumiy saylov (parlament saylovlari) sababli muddatidan oldin tugatilgan.

Dunyo mamlakatlari politsiya modelini eng mashhur ikki model — ingliz yo fransuz — modeli ustiga quradi. Ularni farqlab turuvchi fundamental jihatlar talaygina. Inglizlar xalq sifatida erkinlikning minimal cheklanishi tarafdori bõlib kelgan. Hattoki, 1828-yilda London Metropoliten politsiyasi tashkil etish ham juda qizğin bahslar ostida kechgan.

@CJandLP
‘Mustamlaka qilingan xalqlar uchun eng muhim qadriyat bu birinchi navbatda yerdir: yer ularga non va, eng avallo, or-nomus olib keladi.’

~ Frantz Fanon

Frantz Fanonni õqish jarayonida ayrim mustamlakachilik kishanlaridan qutilishga (dekolonial harakatlar davrida) harakat qilgan qarshilik kõrsatuvchi guruhlar daxshatli qilmishlar sodir etganligini õrganasiz. U bu harakatlarni oqlamagan, albatta. Biroq, ularni kolonial, psixosotsiologik hamda assimetrik kuch kontekstida izohlashga uringan.

@CJandLP
1912-yil 1-mart. 1 milliondan ortiq Britaniyalik kõmirchilar ish haqining milliy minimumini talab qilib mamlakat bõylab ish tashlash e’lon qilgan. Ish tashlashning 37-kuni hukumat Kõmir konlari Aktini qabul qilib tarixda ilk bor kõmirchilar uchun ish haqining minimumini õrnatgan.

@CJandLP