Huquq va jamiyat tadqiqotlari nimalarni o’rganishi yuzasidan University of Hawai’i Manoa professori Ashley Rubin tayyorlagan sxematik xarita.

Unda bosh harflar orqali ifodalangan (i) asosiy tadqiqot yo’nalishlari; (ii) kursiv orqali ifodalangan asosiy yo’nalishlarning taribiy qismi bo’lgan eng muhim nazariyalar, konseptlar; Braketlar ichidagi boshqa fan tarmoqlarida tadqiq etiluvchi va H&J tadqiqotlarida ham qisman o’rganilayotgan tadqiqot yo’nalishlari aks ettirilgan.

Umuman olganda H&J tadqiqotlari sovet ananalarida shartli klassifikatsiya qilinuvchi davlat va huquq nazariyasidan tortib, mehnat huquqigacha bo’lgan deyarli barcha tadqiqot yo’nalishlarini tadqiqot qilishi mumkin bo’lgan katta ilmiy yo’nalish.

@CJandLP

Street-art yo’nalishida ijod qiluvchi mashhur Britaniyalik ijodkor Banksy qalamiga mansub Devolvatsiya bo’lgan Parlament (Devolved Parliament, 2009) nomli kartina, shubhasiz, zamon va makon tanlamas asar deb e’tirof etishga arzigulik ijod na’munasi.

@CJandLP

So’nggi bir hafta ichida Qo’shma Shtatlarning Alabama, Missuri, Oklahoma, Texas va Janubiy Karolina shtatlari besh kishiga nisbatan o’lim jazosi qo’llanildi.

Kuni kecha Marcellus Willamsning, garchi unga nisbatan o’qilgan hukmning adolatli ekanligiga shubhalar mavjud bo’lsada, o’lim jazosi ijro etilgan.

Ilova qilingan rasmiy hujjatda u o’zning so’nggi bayonoti muhrlab qo’ygan.

@CJandLP

Qanday qilib hakerlar va hakerlik faoliyati davlatning targeti bo‘lishdan uning hokimiyat kuchini ifodalovchi resurs va kuchga aylanishi mumkin? MIT Press’da 2020-yilda nashrdan chiqqan Haker davlatlar tadqiqoti hakerlar va davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni tahlil qilgan.

Tadqiqotchilar davlatlarning internet kuchini jilovlash va hakerlar va boshqa ma’lumot sizdiruvchilarni jazolash—shu jumladan, dunyo e’tiborini tortgan Chelsea Manning, Edward Snowden va Anonymous ishlari—amaliyotini o‘rganib, davlatlar oxir-oqibatda davlat uchun ‘etik hakerlik’ qilib bergan shaxslarni reabilitatsiya qilishini ko‘rsatib bergan.

Tadqiqotchilar davlat va hakerlar o‘rtasidagi bunday kollyuziya va davlat tomonidan amalga oshiriladigan bunday faoliyat huquq ustuvorligiga jiddiy putur yetkazishi hamda avtoritar boshqaruvni yuzaga kelishiga olib keladi degan nuqtai-nazarni ilgari surgan.

@CJandLP

‘Never become like those spineless and opportunist academics who will “sharpen their pens after the smell of death has dissipated and moral clarity is no longer urgent”’

~ Rabea Eghbariah

@CJandLP

Китоблар ҳозирги авлод учун узунлик қиладими?

Атлантик журналида муаллиф АҚШнинг нуфузли университетларига кирган ёшлар китоб ўқий олмаслиги ҳақида ёзибди. Яъни, гап Коламбия ёки Принстон каби машҳур университетлар талабалари ҳақида. Талаба бўлгандаям, китоб ўқиш муҳим бўлган, масалан адабиёт ё тарих йўналишларида ўқиётган талабалар ҳақида.

Шахсан мен учун бу ҳолат қанчалик аянчли бўлмасин, аммо ҳайратланарли эмас. Ёшлар узун текст ўқий олмаслигини анчадан бери кузатиб келаман. Қалин китоб уёқда турсин, 30-40 бетлик мақолани ўқиб тугата олишмайди. Ваҳоланки кўп университетларда ҳафтада ўртача бир китоб узунлигидаги материални ўзлаштириш талаб қилинади.

Нима учун китоб ўқиш ошилмас довонга айланди? Бунинг сабаби кўп, аммо болаларнинг диққатини бўладиган нарсалар кўпайиб кетгани асосий сабаб менимча. Ўсмирлар кўрадиган контент ҳақида ўйлаб кўринг—кўпчилиги бир дақиқага ҳам етмайди. Бундай шароитда узоқ ва сабр билан ўқиш, чуқур мулоҳаза қилиш анқонинг уруғидек ноёб малакаларга айланиши тайин.

@profsherzod

Yodingizda bo‘lsa Stan Cohen tomonidan ilgari surilgan ahloqiy sarosima haqida bir necha postlar qoldirgan edim.

Ana shunday ahloqiy sarosimaning yangi to‘lqini mamlakat mediasini qamrab olgan ko‘rinadi. Gap kvadrobika va uning atrofidagi O‘zbek ijtimoiy media segmentidagi shov-shuvlar haqida ketmoqda.

1/

@CJandLP

Cohen taqdim etgan tahliliy doiraga ko‘ra, jamiyatning u yoki bu guruhi—bo‘lganda ham bunday guruh jamiyat a’zolarining juda kichik bir qatlamini tashkil etadi—tomonidan muayyan deviant xulq-atvor namoyish etiladi hamda mazkur xulq-atvor jamiyatga kichik zarar yetkazadi. U nashr etgan tadqiqotda bu Mod va Rock guruhlari tomonidan amalga oshirilgan vandalizm harakatlari edi.

Keyingi bosqichda, media voqealarni bo‘rttirib ko‘rsatadi. Bunda yetkazilgan zarar ko‘lami, harakat doirasi bo‘rttirib ko‘rsatiladi. Bundan tashqari, deviant guruh a’zolari jamiyatga tahdid sifatida (Cohen bu jarayonni Folk Devils ya’ni Iblis kimsalarning yaratilishi deb tushuntiradi) gavdalantiriladi.

Bunda media, davlat yoki diniy institutlar jamiyatdagi xulq-atvor normalari chegaralarini belgilab beruvchi ahloq yaratuvchilari (moral entrepreneur) sifatida jarayonlarda ishtirok etadi. Jarayonlar esa muayyan darajadagi simvolizatsiyani o‘z ichiga qamrab oladi. U yoki bu obyekt yoki dress kod ahloqiy sarosima keltirib chiqargan guruh bilan bog‘lanadi. Simvollar ishtirok etgan har qanday jarayon huquqqa xilof hatti-harakat deb e’tirof etiladi.

Natijada, jamiyatda disproportsional qo‘rquv yoki sarosima shakllanadi. Buning disproportsionalligi shundaki, jamiyatda generatsiya qilingan qo‘rquv/sarosima darajasi jamiyatga real tahdid darajasidan oshib ketadi.

Yakunda esa, bularning barchasi yuqoridagi deviant guruhga nisbatan disproportsional davlat ta’sir choralari ko‘rilishiga olib keladi. Masalan, sovet davrida yuzaga kelgan g‘arb yurish-turish va kiyinishiga amal qiluvchi stlyagalar dastlab submadaniyat sifatida qaralgan. Ularga gazetalarda, sovet yig‘inlarida bo‘rttirilgan reaksiyalarga uchragan. Bu esa jamiyatda noformal politsiyani shakllantirilgan. Komsomolchi otryadlar uzun soch, klyosh shim va g‘arb attributida bo‘lgan har qanday tengqurlarini sazoyi qilgan. Hattoki, ularga jismoniy tahdid qilgan.

2/2

@CJandLP

‘…just as the Christians are equal in heaven, but unequal on earth, so individual members of the nation are equal in the heaven of their political world, but unequal in the earthly existence of society.’

~ Marx, Contribution to the Critique of Hegel’s Philosophy of Right

@CJandLP

‘The history of all hitherto existing society is the history of class struggles. Freemen and slave, patrician and plebeian, lord and serf, guild-master and journeyman, in a word, oppressor and oppressed, stood in constant opposition to one another carried on an uniterrupted, now hidden, now open fight, a fight that each time ended, either in a revolutionary re-constitution of society at large, or in the common ruin of the contending classes’

~ Marx, Communist Manifesto

@CJandLP

Chikago universiteti professori Kris Blattmandan avtobiografik ma’lumotlarni o’ziga xos bayon etish uslubi:

@CJandLP

Sobiq Ittifoq tomonidan bo’ysindirilgan mintaqalardagi ananaviy qarashlardan farqli o’laroq, huquq va jamiyat tadiqotlari nashr qilinadigan bosh jurnallardan biri Huquq va jamiyat tahlili jurnalida (Law and Society Review) chop etilgan ilmiy tadqiqotlarning aksariyati huquqqa jamiyatda ijtimoiy o’zgarish qila oluvchi institut sifatida skeptik qaraladi.


@CJandLP

Dunyoning u yoki bu mintaqasoda bo‘lishidan qati nazar qiziqib kuzatiladigan Qo‘shma Shtatlar prezidentlik saylovi haqida Kaliforniya universiteti Berkli kampusi Sotsiologiya professori Cihan Tugal Respublikachilar partiyasidan vakil, sobiq prezident—uni yana bir qator pejorativ nomlar bilan atash mumkin—Donlad Trampning ehtimoliy g‘alabasiga munosabat bildirib Demokratik partiyaning kamchiliklariga e’tibor qaratibdi.

Avvalo, saylovda Demokratlar g‘alaba qozonishi yoki mag‘lub bo‘lishidan qati nazar aynan ular Elon Musk va Donald Tramp kabi shaxslar qo‘lida boyliklarning monopollashishiga yo‘l ochib bergan. Natijada, bunday shaxslarda Amerika siyosiy tizimini nazorat qilish uchun shart-sharoitlar yaratildi.

Partiyaning Falastindagi xunrezliklarni qo‘llab-quvvatlashi uni genotsidchi urush partiyasiga aylantirgan.

Bu partiya bir paytlar treyd yunionlar gullab-yashnagan davrda siyosiy hokimiyatda bo‘lgan, biroq hozirda yunionlashtirish uchun deyarli hech qanday harakat amalga oshirmayapti.

BLM siyosiy harakati bu partiyani qayta kuchayishiga olib keldi, ammo ular hokimiyatda bo‘lgan davrlarda davlat karseral apparati (qamoq) juda kam miqdorda qisqartirildi.

Garchi abort maslasida partiya ayollar huquqlarini qo‘llab-quvvatlayotgan bo‘lsada, partiya tom ma’noda ayollar harakatiga xizmat qilmayapti. Balki, shunchaki muayyan muammoni ko‘lami kengroq bo‘lgan hamda ayollar aziyat chekayotgan militarizm, kolonializm, mehnat ekspulatatsiyasi va irqiy zulm kabi jiddiy muammolardan yanglish ajratib yechishga urinmoqda.

Fikrini yakunlab Cihan Tugal Trampning g‘alabasi ham ichki, ham tashqi siyosatda ko‘plab aholi qatlamlari aziyat chekishi, ammo Demokratlar na hokimiyatda, na oppozitsiyada bunday bartaraf etishga yechim emas. Ishchi sinf, ozchilik ijtimoiy guruh vakillari, mahalliy tub aholi hamda ayollar uchun boshqa siyosiy ifoda zarurliga urg‘u bergan.

@CJandLP

1936-yilgi Qo‘shma Shtatlar prezidentlik saylovlarida g‘alaba qozongan Franklin Ruzvelt (FDR) iqtisodiy populizm va yirik infrastrukturaga investitsiya qilish saylovoldi dasturini ilgari surganligi aytiladi.

U o‘zining 1936-yilgi nutqlaridan birida shunday degan:

‘Uyushgan pul tomonidan tashkil etilgan hukumat, uyushgan olomon tomonidan tashkil etilgan hukumat kabi xavfli. Tariximizda hech qachon ana shu kuchlar bir siyosiy nomzodfa qarshi bunchalik darajada birlashmagan. Ularni mushtarak nafrat birlashtiradi va men bu nafratni qarshi olaman.’

Saylovchilar ovozi esa infografikada ifodalangan.

Credits: Moshik Temkin

@CJandLP

‘Barcha kapitalistlar oddiy odamlar uchun kapitalizm, o‘ta boy elita qatlami uchun sotsializmni xohlaydi. Bu mening nazarimdagi kapitalizmning ta’rifidir.’

‘All capitalists want capitalism for the masses and socialism for the super rich elites. That's kind of the definition of capitalism in my honest opinion.’

~ David Graeber

@CJandLP

‘Totalitarianism in power invariably replaces all first-rate talents, regardless of their sympathies, with those crackpots and fools whose lack of intelligence and creativity is still the best guarantee of their loyalty.’

~ Hannah Arendt

@CJandLP

Bolalar jinoiy adliyasi xotirlab Qo‘shma Shtatlardagi Civil Rights Corps NNT ta’sischisi, inson huquqlari bo‘yicha huquqshunos Alec Karakatsanis shunday yozadi:

‘Hayotimni o‘zgartirib yuborgan hodisalardan biri bu mening dastlabki yuridik yordam xizmatini amalga oshirgan kuninda Vashingtondagi voyaga yetmaganlar sudida yuz bergan. Sud zaliga qadam qo‘yganimda, u yerdagi bolalarning barchasi bilaglari, bellari va oyoqlaridan kishanlangan edi.’

Huquqshunos zalda turli yoshdagi bolalar—9 yosh, 11 yosh, aqliy nogiron bolalar, zo‘ravonlikni boshdan kechirgan bolalar—bo‘lganligini qayd etgan. ‘Eng hayratlanarlisi bu hech kim yillar davomida bunga e’tibor bermagan. Hukumat rasmiylari kundalik zo’ravonliklarga nisbatan hissizlanib qolgan.’

U sudyadan konsertdan qaytib kelganingizda bolalaringiz enagasi ularni soatlab oshxona stoliga kishanlab qo‘ysa, siz bunga qanday munosabat bildirardingiz deya savol berib, hattoki, jinoiy adliya tizimida protsessual tartibda harakatlanayotgan bolalar ham bunday no-insoniy munosabatga loyiq emasligini va bunday hatti-harakat nokonstitutsiyaviy ekanligini uqtirishga uringan.

Bunday yondashuvning vujudga kelishini Alec ko‘p jihatdan voyaga yetmaganlar va oilaviy sudlarning yopiq tarzda ko‘rib chiqilishi bilan izohlaydi.

U va Civil Rights Corp NTT oilalar bilan birgalikda sudlarning yopiq tarzda ko‘rilishi ustidan konstitutsiyaviy shikoyat kiritgan. Shu bilan birga, keyslarning va voyaga yetmaganlar sudlarining holatni qayta regulyatsiya qilishdan bosh tortishining Washington Post gazetasida yoritilishi sudning bolalarning kishanlanishiga oida yangi regulyatsiya e’lon qilinishiga olib kelgan.

@CJandLP

Niderlandiyaning Haga shahrida joylashgan Xalqaro Jinoyat sudi bugun Isroil bosh vaziri Benjamin Netanyahu va sobiq mudofaa vaziri Yoav Gallantlarni insoniyatga qarshi jinoyatlari va G‘azodagi harbiy jinoyatlari uchun hibsga olish haqidagi orderni e’lon qilibdi.

Credit: NYT

@CJandLP

Ushbu infografikda Xalqaro jinoyat sudini tashkil etish haqidagi Rim statuti tomonlari aks ettirilgan.

Statut 139 ta davlat tomonidan imzolangan, shundan 123 ta mamlakatda statut ratifikatsiya qilingan.

P.S.: O’zbekiston Rim statutiga imzo chekuvchi davlatlar qatoriga kiradi. Hozircha statut mamlakat Parlamenti tomonidan ratifikatsiya qilinmagan.

@CJandLP