1960-yillarda ko’zga ko’ringan ijtimoiy va siyosiy nazariyotchi Isiah Berlin Qo’shma Shtatlar va Briitaniyaning bir necha universitetlarida rus intellektual qatlami va ularning o’tmishni ulug’lashi haqida bir necha ma’ruzalar o’qiydi.
Ma’ruzlarida o’zi 12 yil yashagan Rus imperiyasi intellektual qatlami, garchi aniq va tabiiy fanlarda muayyan orginal ilmiy g’oyalarni yaratgan bo’lsada, insoniyatni tadqiq etuvchi va itjimoiy fanlar doirsida deyarli birorta ana shunday orginal g’oyalar yarata olmagan degan nuqtai-nazarni ilgari surgan. Berlin buni qisman mamlakatda hech qachon yaxlit, yagona va davomiy intellektual ananalar bo’lmaganligi bilan izohlab, shu sababli u yerda na G’arbdagi kabi ilmiy qarashlar maktabi, na sekulyar renesans va na reformatsiya yuz berganini ta’kidlaydi.
Hozirgi kunda ham Sankt Peterburg xalqaro yuridik forumi kabi psvedo forumlarda turli tuman anti-intellektual fikr-mulohazalar yangrab turadi.
@CJandLP
Ma’ruzlarida o’zi 12 yil yashagan Rus imperiyasi intellektual qatlami, garchi aniq va tabiiy fanlarda muayyan orginal ilmiy g’oyalarni yaratgan bo’lsada, insoniyatni tadqiq etuvchi va itjimoiy fanlar doirsida deyarli birorta ana shunday orginal g’oyalar yarata olmagan degan nuqtai-nazarni ilgari surgan. Berlin buni qisman mamlakatda hech qachon yaxlit, yagona va davomiy intellektual ananalar bo’lmaganligi bilan izohlab, shu sababli u yerda na G’arbdagi kabi ilmiy qarashlar maktabi, na sekulyar renesans va na reformatsiya yuz berganini ta’kidlaydi.
Hozirgi kunda ham Sankt Peterburg xalqaro yuridik forumi kabi psvedo forumlarda turli tuman anti-intellektual fikr-mulohazalar yangrab turadi.
@CJandLP
Tramp administratsiyasi va Harvard universiteti o’rtasida davom etayotgan qarama-qarshilik intensivligi yangi bosqichga ko’tarilib, ijro etuvchi hukumat universitetni xalqaro talabalarni qabul qilishga imkon beruvchi sertifikatlardan mahrum qilganligi yuzasidan xabarlar tarqagan edi.
Bir necha soat ilgari Massachusetts hududiy sudi sudyasi hukumat joriy etgan tartibni vaqtincha bekor qilish haqidagi Harvard universiteti iltimosnomasini qanoatlantiribdi.
Nazariy jihatdan, jarayon hali-hamon uzil-kesil tugamagan. Ma’muriy hatti-harakat ustidan kiritilgan shikoyat—vaqtincha to’xtatib turish haqida buyruq (Temporary restraining order, TRO)—hududiy sud tomonidan qanoatlantirilib hukumat qarori veto qilinganida, mazkur vetoning o’z kuchini saqlab qolishi yoki bekor qilinishi yuqori turuvchi appelatsiya instansiyasi sudi tomonidan ko’rib chiqilishi mumkin.
@CJandLP
Bir necha soat ilgari Massachusetts hududiy sudi sudyasi hukumat joriy etgan tartibni vaqtincha bekor qilish haqidagi Harvard universiteti iltimosnomasini qanoatlantiribdi.
Nazariy jihatdan, jarayon hali-hamon uzil-kesil tugamagan. Ma’muriy hatti-harakat ustidan kiritilgan shikoyat—vaqtincha to’xtatib turish haqida buyruq (Temporary restraining order, TRO)—hududiy sud tomonidan qanoatlantirilib hukumat qarori veto qilinganida, mazkur vetoning o’z kuchini saqlab qolishi yoki bekor qilinishi yuqori turuvchi appelatsiya instansiyasi sudi tomonidan ko’rib chiqilishi mumkin.
@CJandLP
👍2🤯1
Yaqinda Qo’shma Shtatlar Tashqi ishlar kotibi retorikasida ‘muhim sohalarda’ tahsil oluvchi Xitoylik talabalar vizasini bekor qilish rejasi ommaga ma’lum qilindi.
Bunday holat mamlakat uchun yangilik emas. Shu bilan birga bunday harakat Qo’shma Shtatlarga juda qimmatga tushgan. Jumladan, 1950-yillarda mamlakatda avj olgan Markkartiyzm yoki Qizil qo’rquv paranoyasi davrida Kaliforniya Texnologiyalar universitetida faoliyat yuritgan raketashunos olim Jian Tsuesen buning yorqin na’munasidir.
Katlin Kingsburiga ko’ra, olim paranoya davri ayblovi bilan hibsga olinib, yakunda Xitoydagi Amerikalik urush mahbuslari bilan almashtirish doirasida Pekinga deportatsiya qilingan.
U, o’z navbatida, u yerda texnologik inqilob orqali Xitoyning harbiy qudratining yukasilishiga sabab bo’lgan. 1966-yilda olim Kaltekdagi hamkasblaridan biriga ananaviy Xitoycha gul rasmi tushirilgan postkard yuborib, uning ostida ‘bu noqulay sharoit ostida gullovchi gul’ degan yozuvni qoldirgan.
📸: LA Tayms fotografik arxivi
@CJandLP
Bunday holat mamlakat uchun yangilik emas. Shu bilan birga bunday harakat Qo’shma Shtatlarga juda qimmatga tushgan. Jumladan, 1950-yillarda mamlakatda avj olgan Markkartiyzm yoki Qizil qo’rquv paranoyasi davrida Kaliforniya Texnologiyalar universitetida faoliyat yuritgan raketashunos olim Jian Tsuesen buning yorqin na’munasidir.
Katlin Kingsburiga ko’ra, olim paranoya davri ayblovi bilan hibsga olinib, yakunda Xitoydagi Amerikalik urush mahbuslari bilan almashtirish doirasida Pekinga deportatsiya qilingan.
U, o’z navbatida, u yerda texnologik inqilob orqali Xitoyning harbiy qudratining yukasilishiga sabab bo’lgan. 1966-yilda olim Kaltekdagi hamkasblaridan biriga ananaviy Xitoycha gul rasmi tushirilgan postkard yuborib, uning ostida ‘bu noqulay sharoit ostida gullovchi gul’ degan yozuvni qoldirgan.
📸: LA Tayms fotografik arxivi
@CJandLP
❤1
‘Demokratiya’—deb yozadi mashhur Amerikalik Antropolog David Graeber—‘har doim xohish-istak bo’lib kelgan. Agar siz Qo’shma Shtatlar Mustaqillik dekloratsiyasi yoki Konstitutsiyasini ochib qarasangiz, ularda Amerika demokratiya ekanligi haqida hech narsa yozilmagan.
… Demokratiya shunday g’oyaki, unda odamlar, agar qo’yib berilsa, o’zaro munosabatlarini kollektiv ravishda mulohazali va nisbatan xalqchil yo’sinda boshqara oladi. Bu ideal ro’yobga chiqarilmagan ideal. Ammo, bu xalq—ishchi sinf va boshqa turli-tuman ommaviy kuchlar—intilayotgan va harakatlanayotgan chaqnab turuvchi ehtimollikdir.’
@CJandLP
… Demokratiya shunday g’oyaki, unda odamlar, agar qo’yib berilsa, o’zaro munosabatlarini kollektiv ravishda mulohazali va nisbatan xalqchil yo’sinda boshqara oladi. Bu ideal ro’yobga chiqarilmagan ideal. Ammo, bu xalq—ishchi sinf va boshqa turli-tuman ommaviy kuchlar—intilayotgan va harakatlanayotgan chaqnab turuvchi ehtimollikdir.’
@CJandLP
Boston Kolleji Huquq maktabi J. Donald Monan, S.J. nomidagi Huquq va hukumat professori Aziz Rana Amerikadagi konstitutsiyaviy inqirozni o’ziga xos interpretatsiya qilishga urinibdi.
Uning eng markaziy argumentlaridan biri Amerika Qo’shma Shtatlarini 20-asrdagi konstitutsiyaviy loyihasi uning Sovet Ittifoqi bilan davomiy antogonizmi bilan bir qatorda shakllangan hamda mazmun kasb etgan degan nuqtai-nazar ustiga qurilgan. Boshqacha qilib aytganda, Shtatlardagi irqiy liberalizm va ijtimoiy davlat 1930-yillarda Franklin Ruzveltning Yangi Kelishuvidan (New Deal) boshlanib 2-JU, sovuq urush hamda 1960-yillardagi vatandoshlik harakati natijasida konsolidatsiylashgan.
Aziz Rananing fikricha, Qo’shma Shtatlar konstitutsiyaviy tartibi asosini bir qator ideologik va institutsional komponentlar tashkil etadi hamda ular, Shved Sotsiologi Gunnar Mirdal ta’biri bilan aytganda, barchaga teng erkinlik va’dasini beruvchi Amerikacha e’tiqod (American creed) sifatida namoyon bo’ladi.
Xalqaro maydonda, bu mustamlakachilik imperiyalarining qulashi natijasida paydo bo’lgan yangi davlatlarga muqobil rivojlanish modelini (Sovet modeli bilan bir qatorda) taklif etish orqali ifodalanib kelgan. Bu o’z navbatida, AQSh siyosatida ikki hukumron partiyani birlashtiruvchi nuqtaga aylangan. Xoh Demokratlar, xoh Respublikachilar hokimiyat tepasiga kelishidan qat’iy nazar tashqi siyosatda bu yondashuv saqlab qolingan.
Ichki siyosatda, 1950-yillar o’rtalariga borib ta’limdagi segregatsiyaning bekor qilinishi orqali mamlakat o’zining irqiy jihatdan xalqchil (egalitar) ekanligini ma’lum qilib dunyoning boshqa qismida Yevropaning irqiy mustamlakachiligidan aziyat chekkan mamlakatlarga signal yuborishga harakat qilgan.
Ammo, mazkur konstitutsiyaviy o’zgarishlarning aksariyati 20-asrda yangi konstitutsiya qabul qilish u yoqda tursin 1787-yilgi Konstitutsiyaga o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish bilan emas, balki huquq normalarining sud interpretatsiyasi hamda Kongress qonun ijodkorligi orqali amalga oshirilgan. Oliy sud va Kongress birgalikda bu orqali Amerikadagi irqiy va iqtisodiy tartibni o’zgartirgan.
Ana shunday bir vaqtda islohotchilar mazkur huquqiy seysmik o’zgarishlarni azaliy milliy liberal o’zlikni ifoda etilishi sifatida omma e’tiboriga havola etgan. Biroq, reallikda bu tartibning o’rnatilishi 20-asr o’rtalaridagi Amerikaning ichki va tashqi siyosatidagi o’zgarishlar natijasi mahsuli bo’lgan hamda bu o’zgarish mamlakatning uzoq vaqtdan beri hukmron bo’lgan oq tanli kelgindilarning bevosita ustuvorligi (white-settler supremacy) g’oyasi va uni ta’minlab beruvchi tizimlardan uzoqlashuviga olib kelgan.
Sovet Ittifoqining qulashi natijasida markaz-so’l—Demokratik Partiya—va markaz o’ng—Respublikachilar—siyosiy partiylari yagona frontga birlashtirgan konstitutsiyaviy kompakt erroziyaga uchrab boshlagan. Buning natijasida marginallashib qolgan ammo ijtimoiy hayotda kuchli ta’sirga ega Amerika etno-natsionalist guruhlari siyosiy maydonga chiqib kela boshlagan hamda o’zlarining azaliy ustuvorlik roliga da’vo qilish maqsadida Donald Tramp kabi populist figurani ikki marotaba hukumat tuzishiga sabab bo’lgan.
@CJandLP
Uning eng markaziy argumentlaridan biri Amerika Qo’shma Shtatlarini 20-asrdagi konstitutsiyaviy loyihasi uning Sovet Ittifoqi bilan davomiy antogonizmi bilan bir qatorda shakllangan hamda mazmun kasb etgan degan nuqtai-nazar ustiga qurilgan. Boshqacha qilib aytganda, Shtatlardagi irqiy liberalizm va ijtimoiy davlat 1930-yillarda Franklin Ruzveltning Yangi Kelishuvidan (New Deal) boshlanib 2-JU, sovuq urush hamda 1960-yillardagi vatandoshlik harakati natijasida konsolidatsiylashgan.
Aziz Rananing fikricha, Qo’shma Shtatlar konstitutsiyaviy tartibi asosini bir qator ideologik va institutsional komponentlar tashkil etadi hamda ular, Shved Sotsiologi Gunnar Mirdal ta’biri bilan aytganda, barchaga teng erkinlik va’dasini beruvchi Amerikacha e’tiqod (American creed) sifatida namoyon bo’ladi.
Xalqaro maydonda, bu mustamlakachilik imperiyalarining qulashi natijasida paydo bo’lgan yangi davlatlarga muqobil rivojlanish modelini (Sovet modeli bilan bir qatorda) taklif etish orqali ifodalanib kelgan. Bu o’z navbatida, AQSh siyosatida ikki hukumron partiyani birlashtiruvchi nuqtaga aylangan. Xoh Demokratlar, xoh Respublikachilar hokimiyat tepasiga kelishidan qat’iy nazar tashqi siyosatda bu yondashuv saqlab qolingan.
Ichki siyosatda, 1950-yillar o’rtalariga borib ta’limdagi segregatsiyaning bekor qilinishi orqali mamlakat o’zining irqiy jihatdan xalqchil (egalitar) ekanligini ma’lum qilib dunyoning boshqa qismida Yevropaning irqiy mustamlakachiligidan aziyat chekkan mamlakatlarga signal yuborishga harakat qilgan.
Ammo, mazkur konstitutsiyaviy o’zgarishlarning aksariyati 20-asrda yangi konstitutsiya qabul qilish u yoqda tursin 1787-yilgi Konstitutsiyaga o’zgartirish va qo’shimchalar kiritish bilan emas, balki huquq normalarining sud interpretatsiyasi hamda Kongress qonun ijodkorligi orqali amalga oshirilgan. Oliy sud va Kongress birgalikda bu orqali Amerikadagi irqiy va iqtisodiy tartibni o’zgartirgan.
Ana shunday bir vaqtda islohotchilar mazkur huquqiy seysmik o’zgarishlarni azaliy milliy liberal o’zlikni ifoda etilishi sifatida omma e’tiboriga havola etgan. Biroq, reallikda bu tartibning o’rnatilishi 20-asr o’rtalaridagi Amerikaning ichki va tashqi siyosatidagi o’zgarishlar natijasi mahsuli bo’lgan hamda bu o’zgarish mamlakatning uzoq vaqtdan beri hukmron bo’lgan oq tanli kelgindilarning bevosita ustuvorligi (white-settler supremacy) g’oyasi va uni ta’minlab beruvchi tizimlardan uzoqlashuviga olib kelgan.
Sovet Ittifoqining qulashi natijasida markaz-so’l—Demokratik Partiya—va markaz o’ng—Respublikachilar—siyosiy partiylari yagona frontga birlashtirgan konstitutsiyaviy kompakt erroziyaga uchrab boshlagan. Buning natijasida marginallashib qolgan ammo ijtimoiy hayotda kuchli ta’sirga ega Amerika etno-natsionalist guruhlari siyosiy maydonga chiqib kela boshlagan hamda o’zlarining azaliy ustuvorlik roliga da’vo qilish maqsadida Donald Tramp kabi populist figurani ikki marotaba hukumat tuzishiga sabab bo’lgan.
@CJandLP
1866-yil 7-iyun kuni Birlashgan Qirollik Parlamenti a’zosi Jon Styuart Mill ayollarga saylov huquqini berish yuzasidan tayyorlangan petitsiyani Umumpalata muhokamasiga qo’yish uchun qabul qilib olgan.
Petitsiya imzolari 6 oy davomida Barbara Bodichon, Doroseya Beyl, Elizabet Garrett va Emili Davieslar tomonidan yig’ilgan hamda Uestminister holliga aravada olma sotuvchi ayol tomonidan yashirincha olib kirilib Jon Styuart Millga yetkazilgan.
Garchi dastlabki imzolar soni 1499 ta bo’lgan bo’lsada, Parlamentning Tanlov komissiyasi tomonidan o’tkazilgan sanoq 1521 ta imzo sanaganligi qayd etilgan. Taxminlarga ko’ra, bu imzolarni olma sotuvchi ayol va uning atrofidagilar petitsiya topshirilgunga qadar imzolagan.
Ayollar saylov huquqini 52 yil davom etgan urinish natijasida 1918-yilda qo’lga kiritgan.
@CJandLP
Petitsiya imzolari 6 oy davomida Barbara Bodichon, Doroseya Beyl, Elizabet Garrett va Emili Davieslar tomonidan yig’ilgan hamda Uestminister holliga aravada olma sotuvchi ayol tomonidan yashirincha olib kirilib Jon Styuart Millga yetkazilgan.
Garchi dastlabki imzolar soni 1499 ta bo’lgan bo’lsada, Parlamentning Tanlov komissiyasi tomonidan o’tkazilgan sanoq 1521 ta imzo sanaganligi qayd etilgan. Taxminlarga ko’ra, bu imzolarni olma sotuvchi ayol va uning atrofidagilar petitsiya topshirilgunga qadar imzolagan.
Ayollar saylov huquqini 52 yil davom etgan urinish natijasida 1918-yilda qo’lga kiritgan.
@CJandLP
👍1
Kaliforniya Shtati Los Anjeles shahridagi namoyishlarni tartibga solish doirasida shtat gubernatori hamda prezident vakolatlari yurisdiksiyasi yuzasidan o’ziga xos konstitutsiyaviy nizo kelib chiqmoqda.
Qo’shma Shtatlar prezidenti Donald Tramp namoyishlarni tartibga solish uchun Milliy gvardiyani mahalliy politsiya va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yordam berish uchun yuborish to’g’risida qaror qabul qilgan.
Nizo predmeti doirasida Kaliforniya gubernatori prezident va uning federal hukumati o’z vakolatlari doirasidan chiqqan holda shtat darajasidagi gubernator vakolatiga kiruvchi masalalar yuzasidan qaror qabul qilmoqda degan argumentni ilgari surib federal hukumat qarorini bekor qilish yuzasidan sudga iltimosnoma kiritgan.
@CJandLP
Qo’shma Shtatlar prezidenti Donald Tramp namoyishlarni tartibga solish uchun Milliy gvardiyani mahalliy politsiya va boshqa huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yordam berish uchun yuborish to’g’risida qaror qabul qilgan.
Nizo predmeti doirasida Kaliforniya gubernatori prezident va uning federal hukumati o’z vakolatlari doirasidan chiqqan holda shtat darajasidagi gubernator vakolatiga kiruvchi masalalar yuzasidan qaror qabul qilmoqda degan argumentni ilgari surib federal hukumat qarorini bekor qilish yuzasidan sudga iltimosnoma kiritgan.
@CJandLP
Magna Xartiyasi yoki Buyuk xartiya (Magna Carta) haqida gap ketganida u Angliya tarixida sodir bo‘lgan hodisalarning eng Inglizidir degan qarash mavjud. U imzolangan Runnimeyd (ingliz tilida, Runnymede; Anglo-saksonchadan, runieg – odatiy uchrashuv, mede – dala so‘zlari birikishidan hosil bo‘lgan toponim) nafaqat Angliyadagi eng Inglizcha joy, balki butun dunyo hamjamiyati tomonidan huquqlar va erkinliklar o‘rnatilgan makon deb qaraladi. Ana shunday e’tirof ramzi o‘laroq, 1957-yil Amerika Bar Assotsiatsiyasi Rannimeydda Buyuk Xartiya sharafiga monument o‘rnatib, Magna Xartiyasini huquq himoyasi ostidagi erkinlik ramzi ekanligini e’tirof etadi.
1215-yil 15-iyun kuni imzolangan deb qaraladigan ushbu hujjat konstitutsiyaviy prinsiplarni o‘zida mujassam etgan ilk huquqiy hujjatdir. Iqtidordagi shaxslar o‘zlarini imperator, qirol, sulton, xon, amir yohud prezident yoki vazir deb nomlashidan qat’iy nazar, ular o‘z hokimiyatini amalga oshirish davomida o‘zlariga berilgan vakolatlardan eksezsiv ravishda foydlanashi mumkin. Nafaqat o‘rta asr absolyut monarxlari, balki zamonaviy demokratiylar ijro hokimiyati boshliqlari Qo‘shma Shtatlardan tortib, Birlashgan Qirollikkacha, Kontental Yevropada Fransiyadan Vengriyagacha ana shunday holatlar sodir bo‘lishidan muhofaza qilinmagan.
Asrlar davomida Huquqlar to‘g‘risidagi petitsiya yoki Huquqlar to‘g‘risidagi bill shaklida o‘z yuridik kuchini qayta re-itteratsiya qilgan hujjat fundamental inson huquqlarini (i) hayot, (ii) erkinlik va (iii) mulk huquqlari triadasi shaklida belgilab bergan hamda vakillik institutlari orqali suveren huquqlarini cheklashni nazarda tutgan.
Magna xartiyasi suveren Ingliz qirollarini huquq manbasi emas, balki barcha qatori huquq ta’siri ostidagi subyekt bo‘lishi lozim degan qarashni huquqiy mustahkamlab bergan. Qirol huquqi (king’s law) o‘z o‘rnini anglo-sakson tizimi asosi bo‘lgan umum huquq (common law) bo‘shatib bergan. Natijada, davlat hokimiyati vakillik va sud institutlariga distributsiya qilina boshlagan. Hokimiyatlar taqsimlanishi 17-asr davomida Styuartlar sulolasining tugatib restovratsiya qilinishi, qisqa respublikaschilik davri, harbiy diktarura va yakunda Sharafli inqilob orqali monarxlar absolyutizmi va suverenligini bekor qilib, cheklangan monarxiyani parlament suverenligi shaklida konsolidatsiyalashtirgan.
@CJandLP
1215-yil 15-iyun kuni imzolangan deb qaraladigan ushbu hujjat konstitutsiyaviy prinsiplarni o‘zida mujassam etgan ilk huquqiy hujjatdir. Iqtidordagi shaxslar o‘zlarini imperator, qirol, sulton, xon, amir yohud prezident yoki vazir deb nomlashidan qat’iy nazar, ular o‘z hokimiyatini amalga oshirish davomida o‘zlariga berilgan vakolatlardan eksezsiv ravishda foydlanashi mumkin. Nafaqat o‘rta asr absolyut monarxlari, balki zamonaviy demokratiylar ijro hokimiyati boshliqlari Qo‘shma Shtatlardan tortib, Birlashgan Qirollikkacha, Kontental Yevropada Fransiyadan Vengriyagacha ana shunday holatlar sodir bo‘lishidan muhofaza qilinmagan.
Asrlar davomida Huquqlar to‘g‘risidagi petitsiya yoki Huquqlar to‘g‘risidagi bill shaklida o‘z yuridik kuchini qayta re-itteratsiya qilgan hujjat fundamental inson huquqlarini (i) hayot, (ii) erkinlik va (iii) mulk huquqlari triadasi shaklida belgilab bergan hamda vakillik institutlari orqali suveren huquqlarini cheklashni nazarda tutgan.
Magna xartiyasi suveren Ingliz qirollarini huquq manbasi emas, balki barcha qatori huquq ta’siri ostidagi subyekt bo‘lishi lozim degan qarashni huquqiy mustahkamlab bergan. Qirol huquqi (king’s law) o‘z o‘rnini anglo-sakson tizimi asosi bo‘lgan umum huquq (common law) bo‘shatib bergan. Natijada, davlat hokimiyati vakillik va sud institutlariga distributsiya qilina boshlagan. Hokimiyatlar taqsimlanishi 17-asr davomida Styuartlar sulolasining tugatib restovratsiya qilinishi, qisqa respublikaschilik davri, harbiy diktarura va yakunda Sharafli inqilob orqali monarxlar absolyutizmi va suverenligini bekor qilib, cheklangan monarxiyani parlament suverenligi shaklida konsolidatsiyalashtirgan.
@CJandLP
Qo’shma Shtatlarning xalqaro ta’lim bo’yicha almashinuv dasturi Fulbright kengashi a’zolari faoliyatiga Tramp administratsiyasining nohuquqiy aralashuvi munosabati bilan iste’foga chiqishini e’lon qildi.
Dastur 1946-yilda Kongress tomonidan tashkil etilganida uning bipartizan kengashi vakillari grant ajratiluvchi talabalar, olimlar va tadqiqotchilarni saralashda ijroiya hokimiyatining ochiqcha favoritizmini tiyib turishi ko’zda tutilgan.
@CJandLP
Dastur 1946-yilda Kongress tomonidan tashkil etilganida uning bipartizan kengashi vakillari grant ajratiluvchi talabalar, olimlar va tadqiqotchilarni saralashda ijroiya hokimiyatining ochiqcha favoritizmini tiyib turishi ko’zda tutilgan.
@CJandLP
Bugun Shimoliy Kaliforniya hududiy sudining qarori bilan prezident Trampning bir necha kun ilgarigi qarori huquqqa hilof deb topildi. Sud prezident qaror qabul qilishda Kongress tomonidan belgilangan protsedural tartiblarni buzgan deb topdi.
Qonunchilikda belgilangan favqulodda holatlar yuz berganida prezident federal qaror bilan Milliy gvardiya qo’shinlarini harkatga keltirish vakolatiga ega, biroq mazkur qaror shtat gubernatori bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi lozim.
Ana shu huquqiy ratsionallashtirish asosida sud prezident statutlar bilan belgilangan vakolatlar doirasidan chiqib ketgan va Konstitutsiyaga kiritilgan 10-O’zgarish—federal hukumatga konstitutsiya doirasida berilmagan huquqlar yoki shtatlar ana shunday huquqlarga ega bo’lmasligi haqidagi taqiqlar mavjud bo’lmagan taqdirda bunday huquqlar tegishli shtat yoki uning xalqi vakolatlari doirasiga kiradi—talablariga zid ravishda harakat qilgan degan xulosaga kelgan.
@CJandLP
Qonunchilikda belgilangan favqulodda holatlar yuz berganida prezident federal qaror bilan Milliy gvardiya qo’shinlarini harkatga keltirish vakolatiga ega, biroq mazkur qaror shtat gubernatori bilan kelishilgan holda amalga oshirilishi lozim.
Ana shu huquqiy ratsionallashtirish asosida sud prezident statutlar bilan belgilangan vakolatlar doirasidan chiqib ketgan va Konstitutsiyaga kiritilgan 10-O’zgarish—federal hukumatga konstitutsiya doirasida berilmagan huquqlar yoki shtatlar ana shunday huquqlarga ega bo’lmasligi haqidagi taqiqlar mavjud bo’lmagan taqdirda bunday huquqlar tegishli shtat yoki uning xalqi vakolatlari doirasiga kiradi—talablariga zid ravishda harakat qilgan degan xulosaga kelgan.
@CJandLP
‘Anyone who wishes to engage in politics at all … is entering into relations with the Satanic powers that lurk in every act of violence.’
~ Max Weber
@CJandLP
~ Max Weber
@CJandLP
👍2
Zamonaviy jazo tizimi, xususan, Qo’shma Shtatlar jazo apparati kambag’allikni nazorat qilish ustiga qurilgan. Sinfiy nuqtai-nazardan, kambag’allikni boshqarish muammosi 19-asr Viktoriya davri Angliyasi ommaviy diskursining muhim masalalaridan biri bo’lgan. Hozirgi kunda amalda bo’lib turgan Vagrantlik to’g’risidagi 1824-yilgi akt (Vagrancy Act 1824) aynan ana shu davrda qabul qilingan. Ushbu qonun doimiy boshpanaga ega bo’lmagan, ko’chalarda tilanchilik qilib ko’chib yuruvchi shaxslarni kriminalizatsiya qilgan. Viktoriya davrida kambag’allik muammosini yechishga qaratilgan Kambag’allik to’g’risidagi 1834-yilgi qonun (1834 Poor Law) ana shunday toifadagi shaxslarni maxsus mehnat uylariga joylashni nazarda tutgan. Qonun chiqaruvchilar mazkur hujjat orqali kambag’allarni foydali mehnatga jalb qilish g’oyasini ilgari surgan bo’lsada, amalda bu tizim ko’proq qamoqxona modeliga o’xshagan.
Atlantika okeanining nargi qirg’oqlarida kambag’allarning dangasaligi va nomunosibligi haqidagi steriotiplar to’g’ridan-to’g’ri irqchilikka borib taqaladi. Bir necha avlod davomida immigratsiya qilib kelgan ijtimoiy qatlam sobiq qul avlodlarning tartibsizligi misolida qanday qilib ‘qattiq mehnat qiluvchi Amerikalik’ bo’lishga o’rgatilgan.
Amerikalik antropolog David Graeber bugungi kunda media va keng ommaviy diskursdagi qarashlarda kambag’al qatlam vakillari, ishsizlar va ayniqsa, ijtimoiy qo’llab-quvvatlashning u yoki bu shakli doirasidagi qatlamni qoralash yaqqol ko’zga tashlanishiga alohida urg’u beradi. U aksariyat odamlar quyidagi oddiy mantiq asosiga qurilgan argumentlarni qo’llab-quvvatlashini ta’kidlaydi: (1) jamiyat nimadir evaziga hech narsa qaytarib bermaydigan kishilar toifasi tomonidan qurshab olingan; (2) kambag’allar irodasizligi va ishlashni xohlamagani uchun kambag’al; (3) faqatgina, o’zlari yoqtirmagan ishda bo’lsada, o’zi xohlaganidan qattiqroq ishlagan shaxslar vatandoshlarining hurmatiga sazovordir.
@CJandLP
Atlantika okeanining nargi qirg’oqlarida kambag’allarning dangasaligi va nomunosibligi haqidagi steriotiplar to’g’ridan-to’g’ri irqchilikka borib taqaladi. Bir necha avlod davomida immigratsiya qilib kelgan ijtimoiy qatlam sobiq qul avlodlarning tartibsizligi misolida qanday qilib ‘qattiq mehnat qiluvchi Amerikalik’ bo’lishga o’rgatilgan.
Amerikalik antropolog David Graeber bugungi kunda media va keng ommaviy diskursdagi qarashlarda kambag’al qatlam vakillari, ishsizlar va ayniqsa, ijtimoiy qo’llab-quvvatlashning u yoki bu shakli doirasidagi qatlamni qoralash yaqqol ko’zga tashlanishiga alohida urg’u beradi. U aksariyat odamlar quyidagi oddiy mantiq asosiga qurilgan argumentlarni qo’llab-quvvatlashini ta’kidlaydi: (1) jamiyat nimadir evaziga hech narsa qaytarib bermaydigan kishilar toifasi tomonidan qurshab olingan; (2) kambag’allar irodasizligi va ishlashni xohlamagani uchun kambag’al; (3) faqatgina, o’zlari yoqtirmagan ishda bo’lsada, o’zi xohlaganidan qattiqroq ishlagan shaxslar vatandoshlarining hurmatiga sazovordir.
@CJandLP
👍1
Massachusetts texnologiyalar institutining olimlari katta til modellari (KTM) asosida ishlovchi sun’iy intellekt vositalarining potensial kognitiv qiymati haqida ilmiy tadqiqotining dastlabki natijasini e’lon qilibdi.
Natijalar shaxs akademik faoliyat davomida qanchalik ko’p tashqi yordam vositalaridan foydalansa bu shunchalik uning miyyasidagi nevral bog’liqlik darajasiga salbiy ta’sir ko’rsatishiga ishora qilgan. Natijada, miyaning alfa va beta tarmoqlarida sust o’zaro aloqa o’rnatilgan.
Tadqiqotda 54 nafar talabalar uchta alohida guruhlarga—KTM guruhi, qidiruv vositalari guruhi (Google va sh.k.) va faqatgina miyya faoliyatiga tayanuvchi guruh—ajratilgan holda ishtirok etgan.
Olimlar elektroensefalografiya vositasida ishtirokchilar miyya faoliyatini qayd etib borgan. Bu orqali ular tadqiqot fokus guruhi a’zolarining miyya kognitiv faoliyati, kognitiv yuklanganlik darajasi va akademik yozma ish yozish jarayonidagi nevral faoliyatini baholab borgan.
@CJandLP
Natijalar shaxs akademik faoliyat davomida qanchalik ko’p tashqi yordam vositalaridan foydalansa bu shunchalik uning miyyasidagi nevral bog’liqlik darajasiga salbiy ta’sir ko’rsatishiga ishora qilgan. Natijada, miyaning alfa va beta tarmoqlarida sust o’zaro aloqa o’rnatilgan.
Tadqiqotda 54 nafar talabalar uchta alohida guruhlarga—KTM guruhi, qidiruv vositalari guruhi (Google va sh.k.) va faqatgina miyya faoliyatiga tayanuvchi guruh—ajratilgan holda ishtirok etgan.
Olimlar elektroensefalografiya vositasida ishtirokchilar miyya faoliyatini qayd etib borgan. Bu orqali ular tadqiqot fokus guruhi a’zolarining miyya kognitiv faoliyati, kognitiv yuklanganlik darajasi va akademik yozma ish yozish jarayonidagi nevral faoliyatini baholab borgan.
@CJandLP
👍1
1990-yil may oyida L’Autre nomli jurnalda nashr ettirilgan Nazorat jamiyatlariga xotima (Postscript on the Societies of Control) sarlavhali essesida Fransuz mutafakkiri Jil Deluz bugungi kunda yuzaga kelgan nazorat jamiyatlari haqida so’z yuritib, uni bungacha mavjud bo’lgan boshqa ikki turdagi jamiyatlar—suveren jamiyatlar va disiplinar jamiyatlar—bilan taqqoslaydi.
Feodalizm davrida hukm surgan ‘suveren jamiyatlarning maqsadi va vazifasi’—deb yozadi olim—‘ishlab chiqarishni tashkil etish emas, balki soliqqa solishdan; hayotni boshqarish emas, balki uni tugatishdan iborat bo’lgan’.
Ancien régime (feodalizm davri) yakunlanib, burjua sinfi jamiyatda yetakchi rolga ega bo’lgach ular yaratgan ishlab chiqarish shakli markazidagi zavodlar uni tashkil etuvchi ischilarni samaradorlik nuqtai-nazaridan imkon qadar eng maksimal darajada, ish haqi nuqtai-nazaridan imkon qadar eng past darajada saqlash orqali o’zining ichki kuchini muvozanatga olib kelishga uringan.
Nazorat jamiyatlarida zamonaviy korporatsiyalar zavodlar o’rnini egallagach, ular ish haqini murakkabliklarni yengib o’tish, o’zaro bahsda faoliyat yuritish kabi operatsion muhitda doimiy metaztaza qilish orqali modulyatsiyalagan.
Zavodlar ischilarini yagona massa va tanaga birlashtirishning ikki xil foydasi bo’lgan: bir tarafdan, bu zavod egasiga ularni samarali nazorat qilish imoniyatini yaratib bergan, boshqa tarafdan, treyd yunionlar ommaviy uyushish orqali kollektiv muzokaraga kirishish imkoniga ega bo’lgan. Ammo, korporatsiyalar sharoitida chuqur raqobat tushunchasi emulyatsiya qilinishi darkor bo’lgan, shaxslarni bir-biriga qarama-qarshi qo’yuvchi sog’lom muhit sifatida prezentatsiya qilinadi. Bu shaxslarni yanda kichikroq birlikka parchalanishiga olib keladi. indviduallik o’z o’rnini dividuallikka bo’shatib beradi.
@CJandLP
Feodalizm davrida hukm surgan ‘suveren jamiyatlarning maqsadi va vazifasi’—deb yozadi olim—‘ishlab chiqarishni tashkil etish emas, balki soliqqa solishdan; hayotni boshqarish emas, balki uni tugatishdan iborat bo’lgan’.
Ancien régime (feodalizm davri) yakunlanib, burjua sinfi jamiyatda yetakchi rolga ega bo’lgach ular yaratgan ishlab chiqarish shakli markazidagi zavodlar uni tashkil etuvchi ischilarni samaradorlik nuqtai-nazaridan imkon qadar eng maksimal darajada, ish haqi nuqtai-nazaridan imkon qadar eng past darajada saqlash orqali o’zining ichki kuchini muvozanatga olib kelishga uringan.
Nazorat jamiyatlarida zamonaviy korporatsiyalar zavodlar o’rnini egallagach, ular ish haqini murakkabliklarni yengib o’tish, o’zaro bahsda faoliyat yuritish kabi operatsion muhitda doimiy metaztaza qilish orqali modulyatsiyalagan.
Zavodlar ischilarini yagona massa va tanaga birlashtirishning ikki xil foydasi bo’lgan: bir tarafdan, bu zavod egasiga ularni samarali nazorat qilish imoniyatini yaratib bergan, boshqa tarafdan, treyd yunionlar ommaviy uyushish orqali kollektiv muzokaraga kirishish imkoniga ega bo’lgan. Ammo, korporatsiyalar sharoitida chuqur raqobat tushunchasi emulyatsiya qilinishi darkor bo’lgan, shaxslarni bir-biriga qarama-qarshi qo’yuvchi sog’lom muhit sifatida prezentatsiya qilinadi. Bu shaxslarni yanda kichikroq birlikka parchalanishiga olib keladi. indviduallik o’z o’rnini dividuallikka bo’shatib beradi.
@CJandLP
👍1
Nyu York shahrida kelgusi merlik saylovi oldidan Demokratik partiyaning a’zolari o‘rtasida asosiy nomzodlik uchun bo‘lib o‘tgan saylovda partiyaning so‘lchi sotsialist vakili Zohran Mamdani g‘olib deb topildi.
Zohran saylovchilarga yashash xarajatlarini kamaytirishga va’da berib Demokratik partiyaning Nyu York va mamlakatdagi kelajagini ischi sinfi vakillarini qo‘llab-quvvatlashga qaratishi lozimligi yuzasidan chiqishlar qilgan.
E’tiborli jihati kapitalistik dunyoning moliyaviy bozorlari markazi bo‘lgan Moliyaviy distriktda (Wall Street) ham Zohran sezilarli darajada yaxshi ovozlar yig‘ibdi.
@CJandLP
Zohran saylovchilarga yashash xarajatlarini kamaytirishga va’da berib Demokratik partiyaning Nyu York va mamlakatdagi kelajagini ischi sinfi vakillarini qo‘llab-quvvatlashga qaratishi lozimligi yuzasidan chiqishlar qilgan.
E’tiborli jihati kapitalistik dunyoning moliyaviy bozorlari markazi bo‘lgan Moliyaviy distriktda (Wall Street) ham Zohran sezilarli darajada yaxshi ovozlar yig‘ibdi.
@CJandLP
Ehtimol orangizda aksariyat Qo‘shma Shtatlarning 40-prezidenti Ronald Reyganni Ford-Keynescha iqtisodiy model inqirozga duch kelgach, dunyoga neo-liberal iqtisodiy modelni taklif etganidan u yoki bu darajada xabaringiz bo‘lsa kerak. Huquq maktablariga tayyorlov kurslaringizdagi tarix darsliklarida Anglo-Amerikaning Margaret Tatcher va Ronald Reygan boshchiligidagi hukumatlari ijtimoiy dasturlarga barham berib, ‘davlat kambag‘allar uchun miskinlar uyi emas!’ slogani asosida ijtimoiy himoya dasturlariga tor ma’noda va ijtimoiy davlatga keng ma’noda barham bergan.
Reyganning sizga unchalik tanish bo‘lmagan jihatlari va uning siyosiy faoliyatidagi epizodlari, uning Kaliforniya shtati gubernatorligi davri bilan bog‘liq. 1966-yilda shtat siyosatchilari doirasiga kirgan Ronald Reyganning shtat gubernatorligi saylovoldi dasturida retorikasi markazidan so‘l radikal talabalari va professor-o‘qituvchilarini qoralash joy olgan hamda bu orqali u konservativ doiralarda ancha sezilarli obro‘ qozongan.
Reygan siyosiy karyerasining boshlang‘ich davrida Kaliforniya universiteti Berkli kampusi progressiv so‘l qanoti bilan jiddiy kurash olib borgan. U o‘z retorikasida kampusni rock-n-roll, turli sintetik dori vositalari va jinsiy buzuqlik kabi ahloqiy buzulishda ayblagan. Garchi bunday holatlar Shtatlarning turli kampuslarida kuzatilsada, uning bu ayblovlari reallikni bo‘rttirib ko‘rsatish bo‘lgan hamda haqiqatdan ancha yiroq bo‘lgan. Xususan, 1966-yilda, Amerika ta’lim kengashi Berklini fikrlar xilma-xilligini qo‘llab-quvvatlovchi ‘eng balansli nufuzli muasassa’ deb topgan.
1960-yillardagi So‘z erkinligi harakati harakati va uning ayniqsa Kaliforniya universiteti Berkli kampusida keng yoyilishi, Reygan siyosiy kompaniyasi populizmi uchun ayni muddao bo‘lib xizmat qilgan.
Gubernatorlikka saylangach u universitetning liberal-demokrat kansleri Klark Kerrni ishdan bo‘shatilishi, kampusdagi protestlarni nazorat qilish uchun politsiya va Milliy gvardiya qo‘shinlarini yuborilishiga boshchilik qilgan.
E’tiborli tarafi, aynan Ronald Reygan gubernatorligi davrida Kaliforniya universiteti tarixida ilk bor o‘qish uchun kontrakt puli joriy etilgan. Bundan ko‘zlangan maqsad ijtimoiy-adolat uchun kurashuvchi talabalar kontingentini kamaytirish bo‘lgan.
Reyganning ushbu siyosati so‘l progressiv doiralari noroziligini kuchaytirgan bo‘lsada, bunday harakatlar uning o‘ng konservstiv doiralarda mashhurligini yanada mustahkamlagan va oxir-oqibatda uni mamlakatni boshqara oladigan shaxs sifatida gavdalantirgan.
@CJandLP
Reyganning sizga unchalik tanish bo‘lmagan jihatlari va uning siyosiy faoliyatidagi epizodlari, uning Kaliforniya shtati gubernatorligi davri bilan bog‘liq. 1966-yilda shtat siyosatchilari doirasiga kirgan Ronald Reyganning shtat gubernatorligi saylovoldi dasturida retorikasi markazidan so‘l radikal talabalari va professor-o‘qituvchilarini qoralash joy olgan hamda bu orqali u konservativ doiralarda ancha sezilarli obro‘ qozongan.
Reygan siyosiy karyerasining boshlang‘ich davrida Kaliforniya universiteti Berkli kampusi progressiv so‘l qanoti bilan jiddiy kurash olib borgan. U o‘z retorikasida kampusni rock-n-roll, turli sintetik dori vositalari va jinsiy buzuqlik kabi ahloqiy buzulishda ayblagan. Garchi bunday holatlar Shtatlarning turli kampuslarida kuzatilsada, uning bu ayblovlari reallikni bo‘rttirib ko‘rsatish bo‘lgan hamda haqiqatdan ancha yiroq bo‘lgan. Xususan, 1966-yilda, Amerika ta’lim kengashi Berklini fikrlar xilma-xilligini qo‘llab-quvvatlovchi ‘eng balansli nufuzli muasassa’ deb topgan.
1960-yillardagi So‘z erkinligi harakati harakati va uning ayniqsa Kaliforniya universiteti Berkli kampusida keng yoyilishi, Reygan siyosiy kompaniyasi populizmi uchun ayni muddao bo‘lib xizmat qilgan.
Gubernatorlikka saylangach u universitetning liberal-demokrat kansleri Klark Kerrni ishdan bo‘shatilishi, kampusdagi protestlarni nazorat qilish uchun politsiya va Milliy gvardiya qo‘shinlarini yuborilishiga boshchilik qilgan.
E’tiborli tarafi, aynan Ronald Reygan gubernatorligi davrida Kaliforniya universiteti tarixida ilk bor o‘qish uchun kontrakt puli joriy etilgan. Bundan ko‘zlangan maqsad ijtimoiy-adolat uchun kurashuvchi talabalar kontingentini kamaytirish bo‘lgan.
Reyganning ushbu siyosati so‘l progressiv doiralari noroziligini kuchaytirgan bo‘lsada, bunday harakatlar uning o‘ng konservstiv doiralarda mashhurligini yanada mustahkamlagan va oxir-oqibatda uni mamlakatni boshqara oladigan shaxs sifatida gavdalantirgan.
@CJandLP
👍1