Chili Milliy Kongressi quyi palatasi bõlgan Deputatlar palatasi prezidenti etib Kommunistik partiya vakilasi Karol Kariola saylanibdi.

Chili tarixida bu hodisa unikal sanaldi. Bugungacha mamlakatning parlamentar tarixida hech qachon kommunist deputat palata Prezidenti sifatida saylanmagan.

@CJandLP

Qamoq formasidagi jazo Rossiya va u tomonidan mustamlakachilik urushlarida bosib olingan mamlakatlardagi jazoni ijro etish muassasalarini õzida ifoda eta olmaydi.

Yevrosiyo hududidagi yurisdiksiyalaridagi muassasalar arxitektura dizayni nuqtai-nazaridan ham, undagi formal/no-formal boshqaruv darajasi nuqtai-nazaridan ham bir-biridan butkul farqlanadi. Ular tarixan truli sharoitlarda va talablarga javob sifatida paydo bõlgan. Ğarbiy Yevropa va Shtatlarda bu kapitalistik ishlab chiqarish hamda yangi kapitalist sinfning keng ijtimoiy nazorat funksiyasiga ehtiyojini qanoatlantirish uchun institutsionallashtirilgan bõlsa, Rossiyada bu dastlab ğarb ğoyalariga ergashishga replika va keyinchalik sovet rejimi iqitsodiy ehtiyojlarini juda katta tezlikda qondirish uchun yaratilgan. Shu sababli, qamoq (prison) va koloniya (penal colony) bir-biridan ajratib olinishi darkor.

@CJandLP

Jazoning intensivlik darajasi (punitiveness) atrofida global shimol akademik doiralarida kõp tadqiqotlar õtkazilgan. Õzbek tilida bir sõz bilan ifodalash mushkul bõlgan bu konseptni tariflash yuzasidan aniq konsensusga kelinmagan. Turli tadqiqotlar uning komponentlariga turlicha yondashadi. Biroq, u odatda uch konsept atrofida birlashadi.

Dastlabki komponent, u yoki bu jamiyatlarda qanchalik jazolashning reabilitatsiya qilishga bõlgan oğishishni nazarda tutadi. Uning ikkinchi komponenti jinoyatlarga qay darajada qattiq huquqiy ta’sir chorasi bilan javob berilishiga e’tibor qaratadi. Eng sõnggi õlchov sifatida sodir etilgan jinoyatning oğirlik darajasi yoki jinoyat sodir etgan shaxsning qasdidan kelib chiqqan holda jazoning mantiqan tadrijiy õsishidagi muammoni aniqlashga qaratilgan. P-indeksini tashkil etadi.

Markaziy Osiyo doirasida punitiveness haqida juda qiziqarli tadqiqotlar olib borish mumkin. Hozirda post-kolonial davrdagi formal davlat jazo siyosatida jazoning intensivligi tushish kuzatilsada, jamiyat a’zolarida qattiq jazoga (popular punitiveness) bõlgan talab tashqi kuzatuvchilarni juda hayratlantirishi tabiiy.

@CJandLP

Qõshma Shtatlar Oliy sudi sudyalar yordamchilarini yetkazib beruvchi Huquq maktablarining ideologik evrilishi aks ettirligan infografikaga kõzim tushdi.

Metodoligik jihatdan mazkur grafik Martin-Quinn darajasi aniqlashga qaratilgan. Michigan va UC Berkley’dan Siyosatshunos olimlarning Oliy sud sudyalarini siyosiy-spektrumdagi õrnini ularning yozib qoldirgan mulohazalarni konservativ yoki liberal ekanligiga qarab qilgan tahlili natijasida yuzaga kelgan.

Umuman olganda Oliy sud sudyalari predominant ravishda Harvard, Yale yoki Columbia Huquq maktablarining bitiruvchilari sanaladi.

Odatda, ularning kelib chiqishi sõroq ostiga olinadi. Ularning hech qaysisi saylangan lavozimlarda faoliyat yuritmagan, deyarli hech qaysisi iqtisodiy-ijtimoiy oğir ahvoldagi markaziy shtatlarda tuğilib-õsmagan. Shu sababdan, ular atrofdagi realliklarni kõra olmaslikda va muhofaza qilingan bõshliqda yashashda ayblanadi.

@CJandLP

‘The challenge of modernity is to live without illusions and without becoming disillusioned. I’m a pessimist because of intelligence, but an optimist because of will.’

@CJandLP

Xalqaro huquq va Qõshma Shtatlar õrtasidagi munosabatlar haqida gap ketganida, odatda, Shtatlar muayyan yirik xalqaro konvensiyalar va shartnomalarga a’zo bõlmasligi, ularning yurisdiksiyasini tan olmasligi hamda ana shu yurisdiksiya tomonidan e’lon qilgan qarorlarni bekor qilishga urinishi haqida gapiriladi.

Xususan, 2002-yilda kichik Jorj Bush tomonidan imzolangan huquq himoyachilari orasida Haga bosqini Akti (the Hague Invasion Act) nomi bilan tilga olinadigan Shtatlar federal akti mavjud. Unga kõra, har qanday Qõshma Shtatlar vakiliga — harbiy saylangan mansabdorlar, tayinlangan mansabdor shaxslar — nisbatan urush jinoyatlari yuzasidan XJS jinoiy ishi ochilsa, ular hibsga olinsa mamlakat prezidenti harbiy kuch ishlatish orqali ularni Niderland Qirolligidan ozod qilishi mumkin.

E’tiborga molik tarafi, qonun formulirovkasi bu normani nafaqat Shtatlar rasmiy mulozimlariga nisbatan, balki NATO a’zo mamlakatlari hukumatlari va boshqa no-NATO ittifoqchi mamlakat rasmiylarini ozod qilish uchun qõllanishiga yõl ochib bergan.

Garchi bu normaning amalada ishlashi ehtimoldan ancha yiroq bõlsada, bu huddiki Rossiya yoki Xitoy milliy qonunchiligida ularning biror bir rasmiysi Hagada odil sudlovga tortilganida, mamlakat rahbarining harbiy kuch ishlatishga vakolati bõlishi kabi bir xil absurd holat sifatida qaralishi lozim.

@CJandLP

Birlashgan Qirollikda bugun õtayotgan mahalliy munitsipalliklar saylovlaridan olingan mazkur sur’at mamlakatning Torilar hukumronligi ostida qanday holga kelib qolganligini kõrsatadi.

@CJandLP

Aksar jamiyatlarda huquqshunoslik konvensional kasb sifatida qaralgan. Bu, xususan, nemis jamiyatida õziga xos tarzda aks etib turadi.

Romantisizm harakati a’zolari bõlgan Friderix Shillerdan tortib Gyotegacha oliy ta’limni huquqshunoslik darajasi bilan yakunlagan. Ularning aksari huquqshunos emas, balki shoir sifatida tanilgan.

Karl Marks ham bu konvensional yondashuvdan holi tarzda universitet ta’limini olmagan. U 16 yoshida Bonn shahriga falsafa va adabiyot mutaxassisligi bõyicha ta’lim olish uchun borgan, ammo otasining qistovi bilan Huquq fakultetiga õqishga kirgan.

Bugun dunyo bõylab turli mamlakatlarda uning tuğilgan kuni nishonlanmoqda.

@CJandLP

‘I acknowledge no master in human form.’

Radical abolitionist John Brown.

H/t: Jacobin

@CJandLP

2024-yil bitiruvchilari (‘Class of 2024’)

The New Yorker nashri õz jurnalining yangi soni muqovasini mana shu shaklda nashr ettirishni rejalashtirayotgan ekan.

Illyustratsiya muallifi Barri Blitt

@CJandLP

Bugungi kun oliy ta’lim tizimidagi ‘reytinglar’ ortidan quvish madaniyati, shubhasiz, tizimning yanada degradatsiyalashishiga olib keladi.

Oliy ta’limning har bir jabhasini performans indikatorlariga boğlab qõyish orqali neo-Staxanovchilar avlodini shakllantirish bunday muassasalarni asosiy missiyasi va qadriyatlaridan oğishtiradi.

P.S.: Staxanovchilik harakati sobiq ittifoq hududida 1930-yillarda yuzaga kelgan samaradorlikni oshirishga qaratilgan harakat.

Harakat 1935-yil 30-avgust kuni kechki soat 22:00’da kõmir shaxtasiga tushib odatdagi normadan 14 baravar kõproq kõmir olgan Aleksey Staxanov va uning 3 nafar sheriklari nomi bilan boğliq.

Ammo, qisqa euforiya effektiga qaramay, samaradorlik bu butun mamlakatda samaradorlik illyuziyasini shakllantirgan.

@CJandLP

Global shimol mintaqasida pejorativ konnotatsiya orqali ishlatilib kelingan Homo Soveticus — sovetcha odam, nelogizmi orqali odatda konformist, õrtacha sovet fuqarolari nazarda tutilgan. 1982-yilda nashrdan bosilib chop etilgan ana shu nomli iqrornoma-romani muallifi Aleksandr Zinoviev rus õquvchilariga bu uzun terminni sovok yoki qizil õlat (krasnaya chuma) kabi pejorativ terminlardanda salbiy ma’no anglatuvchi qisqartma qõllaydi.

Qiziqarli tarafi, 80-90-yillarda sotsiolog olimlarda sovok bu muayyan vaqt õz ta’sirini saqlab qoluvchi hatti-harakat va xul-atvor yiğindisimi? Uning davomiyligi qancha degan savollar qiziqtirgan. Shu maqsadda, Yuriy Levada tomonidan har besh yil davomida fuqarolardan muayyan formulirovkada saqlanib qoluvchi sõrovnomalarni õtkazish orqali tadqiqot haypotesisni tekshirib kõrish qaroriga kelgan. 1989-2003-yillar oraliğidagi davriy sõrovnomalar natijasiga asosan olimlarning ‘yõqolib boruvchi sovet insoni’ dastlabki hipotesisi õz tasdiğini topmagan, aksincha u jamiyatning faol a’zosidan, moslashuvchan shaxsga õzgarish kabi transformatsiyasiga uchrab yashab qolishda davom etuvchi fenomen degan xulosaga keladi.

@CJandLP

‘Totalitarizm izolyatsiya va bir-biridan doimiy qõrquvda yashovchi insonlarning xatarli emotsiyalarini qõllab-quvvatlash vositasi sifatida bõy chõzadi.’

~ Hannah Arendt

@CJandLP

Nyu Yorkdagi Siti universiteti professori Branko Milanovich Lenin va Stalin qismati bilan boğliq ğalati õziga xoslik haqida fikr qoldiribdi.

Unda u Leninga mamlakat ikki xil nuqtai-nazardan yondashishini ta’kidlaydi. Qachonki, Rossiya tashqi siyosat haqida bayonot berishga tushsa, bu jarayonda Lenin shaxsiyati eksport mahsulotiga aylanadi. Uning anti-imperialistik ğoyalari dastak qilib olinadi. Ammo, ichki siyosatda unga mamlakatni uning yerlarini bir qismini Ukraina va Markaziy Osiyoga berib yuborgan likvidator sifatida yondashiladi.

Unga qarama-qarshi õlaroq, Stalin shaxsiyati Ğarbda chegarachi sifatida kõriladi. U chegaralarni har qanday qiymat bilan bõlsada (1922, 1939 va 1945-yillardagi bitimlar) saqlab qolish uchun barcha ishni xoh notõğri, xoh jinoiy bõlsin amalga oshirishdan tab tortmaydi.

@CJandLP

‘Qayerda bõlishidan qati nazar toki insonlar murakkab muammolarga oson yechim topishni istar ekan, totalitarizm har doim [bu jamiyatlar uchun] tahdid bõlib qoladi.’

~ Hannah Arendt

@CJandLP

~ Plato

Quoted in Moss, J. (2020), Plato's Doxa. Analytic Philos, 61: 193-217

@CJandLP

‘Even if people belonging to different classes develop exactly the same abilities, they are unlikely to enjoy equal success because they will have to play the game by different rules.’ (Harari, 2011, 154).

@CJandLP

Bugun Qo‘shma Shtatlar tarixida ilk bora sobiq prezident jinoiy javobgarlikka tortilgan kun sifatida muhrlanib qoladigan bo‘ldi.

Eks prezident ustidan chiqarilgan verdikt Shtatlardagi huquq ustuvorligining ğalabasi sifatida qaralishi lozim. Bu konsept o‘zagi asosida hech kim — hattoki prezident yoki eks prezident — qonundan ustun bo‘la olmaydi degan ta’limot yotadi.

Bundan bir yilcha oldin Donlad Trampga qo‘yilayotgan ayblovlar atrofidagi bahs-munozaralar, ishning o‘ziga xos nyuanslari haqida Toronto universitetidagi siyosatshunos, kriminolog Metyu Layt’ning nuqtai-nazari haqida post qoldirgandim. Unda Mett bir qiziq savolni o‘rtaga tashlagandi: Tramp qanchalik statusidan foydalangan holda javobgarlikdan qutilib qola oladi?

@CJandLP