Jazo simvolizmi
Fransiya. 18-asr o’rtalari. Qirollik oilasi a’zolariga nisbatan qotillik ya’ni regitsidga suyuqasdda ayblangan Damiyens ismli shaxs Parij markaziy maydonidagi maxsus ko’chma jazoni ijro etish platformasida [scaffold] qiynoqqa solinadi. Fransuz mutafakkiri Mishel Fuko o’zining Tartibga sol va jazola nomli asarini ana shu jarayon bilan ochib berib o’zi izlanayotgan jazo sotsiologiyasi savollariga javob berishga urinadi.
Jazo reformatsiyasigacha bo’lgan davrda Fukoning nuqtai-nazarida tana shaxs sodir etgan jinoyatning mohiyatini ochib beruvchi vositaga aylantirilgan.
Shu boisdan, bu davrdagi jazo ritual mohiyat kasb etgan. Qiynoqqa solish jinoyatni ochib berishda dalillar yig’ish uchun emas, balki shaxsni tergov chindan ham’ haqiqatni’ topganiga iqror qilishdan iborat bo’lgan.
Shu bilan birga, jazo monarxning kuch-qudratini namoyish vositasi bo’lgan. Har qanday jinoyat qirol va uning hokimiyati uchun shaxsiy haqorat sifatida qaralgan. Shuning uchun mahkumga disproportsional kuch ishlatgan holda jazoni ijro etish qirollik hokimiyat kuchini qayta-o’rnatish deb baholangan. Qirol adolatiga qarshi harakat sodir etgan shaxs qasoskor monarx nimalarga qodir ekanligini his etgan.
Manba: Foucoult, M., 1975. Discipline and punish. A. Sheridan, Tr., Paris, FR, Gallimard.
@CJandLP
Fransiya. 18-asr o’rtalari. Qirollik oilasi a’zolariga nisbatan qotillik ya’ni regitsidga suyuqasdda ayblangan Damiyens ismli shaxs Parij markaziy maydonidagi maxsus ko’chma jazoni ijro etish platformasida [scaffold] qiynoqqa solinadi. Fransuz mutafakkiri Mishel Fuko o’zining Tartibga sol va jazola nomli asarini ana shu jarayon bilan ochib berib o’zi izlanayotgan jazo sotsiologiyasi savollariga javob berishga urinadi.
Jazo reformatsiyasigacha bo’lgan davrda Fukoning nuqtai-nazarida tana shaxs sodir etgan jinoyatning mohiyatini ochib beruvchi vositaga aylantirilgan.
Shu boisdan, bu davrdagi jazo ritual mohiyat kasb etgan. Qiynoqqa solish jinoyatni ochib berishda dalillar yig’ish uchun emas, balki shaxsni tergov chindan ham’ haqiqatni’ topganiga iqror qilishdan iborat bo’lgan.
Shu bilan birga, jazo monarxning kuch-qudratini namoyish vositasi bo’lgan. Har qanday jinoyat qirol va uning hokimiyati uchun shaxsiy haqorat sifatida qaralgan. Shuning uchun mahkumga disproportsional kuch ishlatgan holda jazoni ijro etish qirollik hokimiyat kuchini qayta-o’rnatish deb baholangan. Qirol adolatiga qarshi harakat sodir etgan shaxs qasoskor monarx nimalarga qodir ekanligini his etgan.
Manba: Foucoult, M., 1975. Discipline and punish. A. Sheridan, Tr., Paris, FR, Gallimard.
@CJandLP
👍1
1960-yillar o’ziga xos tarixiy davr. Ana shu dekada sodir bo’lgan bir qator ijtimoiy harakatlar vatandoshlik (fuqarolik)-siyosiy huquqlar kengayishida va mustahkamlanishiga o’z hissasini qo’shgan.
Ana shunday ijtimoiy harakatlardan biri Qo’shma Shtatlarning G’arbiy qirg’oqlarida joylashgan akademik shaharcha Berklida sodir bo’lgan. So’z erkinligi harakati yoki ingliz tilida FSM (The Free Speech Movement) Amerika tarixidagi eng paranoya davr cheklovlariga qarshi chiqqan.
Shunday qilib 1964-1965-o’quv yilida talabalarning akademik kampus doirasida o’z qarashlarini erkin ifodalay olishga bo’lgan talabi Mak Karti erasi biqiqligining yakun topishiga olib kelgan.
@CJandLP
Ana shunday ijtimoiy harakatlardan biri Qo’shma Shtatlarning G’arbiy qirg’oqlarida joylashgan akademik shaharcha Berklida sodir bo’lgan. So’z erkinligi harakati yoki ingliz tilida FSM (The Free Speech Movement) Amerika tarixidagi eng paranoya davr cheklovlariga qarshi chiqqan.
Shunday qilib 1964-1965-o’quv yilida talabalarning akademik kampus doirasida o’z qarashlarini erkin ifodalay olishga bo’lgan talabi Mak Karti erasi biqiqligining yakun topishiga olib kelgan.
@CJandLP
👍2
21-asr fanida o‘zaro ilmiy munozarani davom ettirayotgan ilmiy hamjamiyat a’zolari ijtimoiy fanlar ilgarigi asrda o‘z oldiga qo‘ygan vazifani amalga oshirishning imkoni yo‘qligi haqida konsensusga kelgan vaqtda, sovet ananalari ustiga qurilgan kriminologik fan maktablari, afsuski, hali-hanuz jinoyatchi shaxs yoki uning psixologik portreti fanning markazida bo‘lishi kerak degan qarashni ilgari suradi.
@CJandLP
@CJandLP
Qo’shma Shtatlar tarixidagi pretsidentlarga ega bo’lmagan prezident iste’fosiga sabab bo’lgan Uotergeyt mehmonxonasidagi o’sha mashhur xona.
@CJandLP
@CJandLP
👍1
‘Businessmen became politicians and were acclaimed as statesmen, while statesmen were taken seriously only if they talked the language of successful businessmen.’
~ Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism
@CJandLP
~ Hannah Arendt, The Origins of Totalitarianism
@CJandLP
‘Shunday ulkan ishlab chiqarish va ayriboshlash vositalarini yaratgan jamiyat o’z afsun va sehri orqali uyg’otgan quyi dunyoni ortiq boshqara olmay qolgan afsungar kabidir’
Kommunist Manifestosi, 1848-yil.
@CJandLP
Kommunist Manifestosi, 1848-yil.
@CJandLP
‘Totalitar boshqaruvning eng ideal subyekti o‘zini g‘oyaga ishontirgan Natsist yoki Kommunistlar emas, balki fakt va fiksiyalar (ya’ni reallikni his etmaydigan) hamda haqiqiy va soxta (fikrlash standardlari yo‘q) o‘rtasidagi farqni ajrata olmaydigan shaxslardir.’
~ Hannah Arendt, Totalitarizm kelib chiqishi (asoslari), 474-bet
@CJandLP
~ Hannah Arendt, Totalitarizm kelib chiqishi (asoslari), 474-bet
@CJandLP
👍2
‘And we cry: “The revolution is dead! – Long live the revolution!”’
Karl Marx, Class Struggles in France (New York: International Publishers, 1997), at p. 59.
@CJandLP
Karl Marx, Class Struggles in France (New York: International Publishers, 1997), at p. 59.
@CJandLP
Ko‘zingizni qachon ochgansiz?
Sovet rejimi totalitar rejim o‘laroq jamiyatni total nazoratda tutishga uringan. Insonlarning muayyan bir harat orqali erkinligini ifodalashga bo‘lgan huquqi u yoqda tursin, davlat hokimiyati hattoki insonlarning fikrlashga bo‘lgan huquqini cheklagan.
Ana shunday sharoitda ham totalitarizmdagi totallikdan tashqariga chiqishga uringan shaxslar va keyinchalik ijtimoiy harakat paydo bo‘lgan.
Etiborga molik tarafi ular sotsializm immigrantlari emas, balki sovet rejimi farzandlari bo‘lgan. Ular tug‘ilishidan tortib hayotining katta qismi, aksar holatda uning butun qismini ana shu sharoitda va ideologik to‘lqinning muttasil ta’siri ostida o‘tkazgan.
Ana shunday shaxlardan biri, sovet san’at tarixchisi, Boris Shragin 1957-yilda Moskvada 6-Jahon yoshlar va talabalar festivali doirasida bir guruh xorijlik mehmonlarni Gerasimov nomidagi san’at muzeyiga olib borishga ma’sul e’tib berganini xotirlaydi. Garchi u Sovet San’at akademiyasi raisi bo‘lgan Gerasimov ishlarini unchalik yoqtirmasada, uning neo-klassik bo‘rtirma Stalin va Kliment Voroshilov portertlarini chizish ortidan egallagan lavozimi orqali kosmopoliten va formalist maktabi vakillarini ijod sahnasidan olib tashlaganligini bilsada, studioda mehmonlarni aylantiradi.
Tur davomida Shragin mehmonlardan biri Tokiyolik san’at tanqidchisiga studiodagi odatda maqtalib ko‘rsatiladigan kartinalardan birini ko‘rsatib unga merde ya’ni axlat deb baho bergan. Ikki shaxs goh siniq Fransuz, goh Ingliz tilida muloqot olib borar ekan Yapon unga qarata ‘Ko‘zingizni qachon ochgansiz?’ deb savol beradi. Qotib qolgan Shragin o‘z memuarida shunday yozadi:
‘Men bu savolga javob bera olasdim. Bu faqatgina so‘z topa olmaganimdan emas. “Ko‘zlarning ochilishi?” – nimaga? Men bu kabi savollarni immigratsiyam davomida ham bir necha bor eshitdim. Yoki boshqacha shaklda soddaroq qilib savol berganda “Qachon dissedent bo‘ldingiz?” Bunga javob berish mushkul. Savolning o‘zida reallikni ochib tashlashga qaratilgan xohish bor. Bu xuddi qadimgi sofistlarning “Xotiningizni qachon urishni to‘xtatgansiz?” savoliga o‘xshaydi. Agar to‘xtatgan bo‘lsangiz, bu sizni xotiningizni urib kelganingizdan dalolat beradi. Agar to‘xtamagan bo‘lsangiz, jarayon davom etayotgan bo‘ladi.’
Ya’ni san’at tanqidchisi shu paytgacha illyuziyalar orqali berkitilgan reallikni ko‘rmagan, ko‘rsada unga loqaydlik bilan qarovchi sovet jamiyatini tanqid qilgan. Ana shunday sharoitda o‘zgacha fikrlaydigan shaxslar va shaxslar guruhi jamiyatning katta qismiga qarama-qarshi ravishda jamiyat olqishlab turgan narsa yoki hodisani merde baholashi uni qaysidir ma’noda hayratga solgan.
Havola keltirilgan parcha: Shragin, Mysl’ i deistvie, 365–67
@CJandLP
Sovet rejimi totalitar rejim o‘laroq jamiyatni total nazoratda tutishga uringan. Insonlarning muayyan bir harat orqali erkinligini ifodalashga bo‘lgan huquqi u yoqda tursin, davlat hokimiyati hattoki insonlarning fikrlashga bo‘lgan huquqini cheklagan.
Ana shunday sharoitda ham totalitarizmdagi totallikdan tashqariga chiqishga uringan shaxslar va keyinchalik ijtimoiy harakat paydo bo‘lgan.
Etiborga molik tarafi ular sotsializm immigrantlari emas, balki sovet rejimi farzandlari bo‘lgan. Ular tug‘ilishidan tortib hayotining katta qismi, aksar holatda uning butun qismini ana shu sharoitda va ideologik to‘lqinning muttasil ta’siri ostida o‘tkazgan.
Ana shunday shaxlardan biri, sovet san’at tarixchisi, Boris Shragin 1957-yilda Moskvada 6-Jahon yoshlar va talabalar festivali doirasida bir guruh xorijlik mehmonlarni Gerasimov nomidagi san’at muzeyiga olib borishga ma’sul e’tib berganini xotirlaydi. Garchi u Sovet San’at akademiyasi raisi bo‘lgan Gerasimov ishlarini unchalik yoqtirmasada, uning neo-klassik bo‘rtirma Stalin va Kliment Voroshilov portertlarini chizish ortidan egallagan lavozimi orqali kosmopoliten va formalist maktabi vakillarini ijod sahnasidan olib tashlaganligini bilsada, studioda mehmonlarni aylantiradi.
Tur davomida Shragin mehmonlardan biri Tokiyolik san’at tanqidchisiga studiodagi odatda maqtalib ko‘rsatiladigan kartinalardan birini ko‘rsatib unga merde ya’ni axlat deb baho bergan. Ikki shaxs goh siniq Fransuz, goh Ingliz tilida muloqot olib borar ekan Yapon unga qarata ‘Ko‘zingizni qachon ochgansiz?’ deb savol beradi. Qotib qolgan Shragin o‘z memuarida shunday yozadi:
‘Men bu savolga javob bera olasdim. Bu faqatgina so‘z topa olmaganimdan emas. “Ko‘zlarning ochilishi?” – nimaga? Men bu kabi savollarni immigratsiyam davomida ham bir necha bor eshitdim. Yoki boshqacha shaklda soddaroq qilib savol berganda “Qachon dissedent bo‘ldingiz?” Bunga javob berish mushkul. Savolning o‘zida reallikni ochib tashlashga qaratilgan xohish bor. Bu xuddi qadimgi sofistlarning “Xotiningizni qachon urishni to‘xtatgansiz?” savoliga o‘xshaydi. Agar to‘xtatgan bo‘lsangiz, bu sizni xotiningizni urib kelganingizdan dalolat beradi. Agar to‘xtamagan bo‘lsangiz, jarayon davom etayotgan bo‘ladi.’
Ya’ni san’at tanqidchisi shu paytgacha illyuziyalar orqali berkitilgan reallikni ko‘rmagan, ko‘rsada unga loqaydlik bilan qarovchi sovet jamiyatini tanqid qilgan. Ana shunday sharoitda o‘zgacha fikrlaydigan shaxslar va shaxslar guruhi jamiyatning katta qismiga qarama-qarshi ravishda jamiyat olqishlab turgan narsa yoki hodisani merde baholashi uni qaysidir ma’noda hayratga solgan.
Havola keltirilgan parcha: Shragin, Mysl’ i deistvie, 365–67
@CJandLP
👍2
‘Alternativlar mazmunini ta’riflash bu hokimiyat iqtidorining eng kuchli qurolidir; ularni tariflashda hokimiyatning iqtidor kuchi ishtirok etgani uchun antogonistlar muammolar yuzasidan bir to’xtamga kela olmaydi. Siyosat nima ekanligini ta’riflay oluvchi, belgilab beruvchi shaxs mamlakatni boshqaradi. Chunki, muqobil variantlarni ta’riflay olish qobliliyati ziddiyatlar tanlovidir, ziddiyatlar tanlovi hokimiyat kuchini taqsimlaydi.’
~ Schattschneider, E. E. (1975) The semisovereign people: a realist’s view of democracy in America. Dryden Press.
@CJandLP
~ Schattschneider, E. E. (1975) The semisovereign people: a realist’s view of democracy in America. Dryden Press.
@CJandLP
Bugun borgan sari o’ta o’nglashib, konservatizmga chuqur kirib borayotgan jamiyatlar, shu jumladan, Trampning 2-ma’muriyati yoki uning Yaqin Sharq yoki Shimoliy Yevro Osiyodagi hamkasblari o’zlari tomonidan ilgari surilayotgan g’oyalarni regressiv ya’ni orqaga qaytuvchi emas, balki tarixiy zarurat deb ifodalaydi. Siyosiy retorikalarni ‘samaradorlik’ ‘progress’ kabi tushunchalar ustiga quradi.
Bundan bir asr ilgari, totalitar rejimda yashagan Italiyalik ko’zga ko’ringan sotsialist Antonio Gramshi o’zining Qamoqxona qaydlarida shunday yozadi:
‘Nazariy jihatdan eski mag’lub etilgan konstitutsiyaviy absolyutizm va yangi absolyutizm o’rtasida o’ziga xos farqni anglab olish juda muhim’. U hokimiyatga kelgan korporatist yagona partiyaning siyosiy retorikasiga alohida urg’u berib bu partiya korchalonlarining ‘shakllanib ulgurgan “qora parlamentarizm” hozirgi tarixiy zarurat taqazosi bilan yuzaga kelgan va bu mauyyan ma’noda “progress” demakdir. Chunki, eski absolyut rejimning “parlamentarizmiga” qaytish anti-tarixiy regressiya bo’lib qolar edi’ kabi ommaviy signallarni tushunish juda muhimligini ko’rsatib berishga urinadi.
Bu nuqtai-nazarni amaldagi ijtimoiy jarayonlarga tadbiq etib o’rganish mumkin. Aytaylik, ham Qo’shma Shtatlar, ham Rossiyada anti-immigratsion retorikalar yangrab, qattiq imigratsion rejimlarga ko’chish; eski imperial va kolonial ‘status'lardan adolatsiz mahrum etilganlik va ‘yaqindagi qo’shnilar’ bilan ‘yangi’ shakldagi integratsion makon yaratishni re-itteratsiya qilish kabi hodisa va voqeliklar ana shular jumlasidandir.
Bularning barchasi, alaloqibat, uzoq davrlar davomida shakllanib kelgan institutlarni falajlashishiga, inson huquqlari va erkinliklari cheklanishiga olib boradi.
@CJandLP
Bundan bir asr ilgari, totalitar rejimda yashagan Italiyalik ko’zga ko’ringan sotsialist Antonio Gramshi o’zining Qamoqxona qaydlarida shunday yozadi:
‘Nazariy jihatdan eski mag’lub etilgan konstitutsiyaviy absolyutizm va yangi absolyutizm o’rtasida o’ziga xos farqni anglab olish juda muhim’. U hokimiyatga kelgan korporatist yagona partiyaning siyosiy retorikasiga alohida urg’u berib bu partiya korchalonlarining ‘shakllanib ulgurgan “qora parlamentarizm” hozirgi tarixiy zarurat taqazosi bilan yuzaga kelgan va bu mauyyan ma’noda “progress” demakdir. Chunki, eski absolyut rejimning “parlamentarizmiga” qaytish anti-tarixiy regressiya bo’lib qolar edi’ kabi ommaviy signallarni tushunish juda muhimligini ko’rsatib berishga urinadi.
Bu nuqtai-nazarni amaldagi ijtimoiy jarayonlarga tadbiq etib o’rganish mumkin. Aytaylik, ham Qo’shma Shtatlar, ham Rossiyada anti-immigratsion retorikalar yangrab, qattiq imigratsion rejimlarga ko’chish; eski imperial va kolonial ‘status'lardan adolatsiz mahrum etilganlik va ‘yaqindagi qo’shnilar’ bilan ‘yangi’ shakldagi integratsion makon yaratishni re-itteratsiya qilish kabi hodisa va voqeliklar ana shular jumlasidandir.
Bularning barchasi, alaloqibat, uzoq davrlar davomida shakllanib kelgan institutlarni falajlashishiga, inson huquqlari va erkinliklari cheklanishiga olib boradi.
@CJandLP
Muayyan bir tarixiy rivojlanish davrida muayyan jamiyatlarning irjo etuvchi hokimiyatiga boshchilik qilgan shaxslar qator legitimlik inqirozini boshdan kechirgan. Ayrim hollarda, jamiyatlarning kurashlar orqali erishgan huquqlari cheklangan yoki bekor qilingan. Marksist yondashuvda, bu jarayonlar O’n sakkizinchi Brumyer deb nomlanishi mumkin. O’n sakkizinchi Brumyer tushuncha o’laroq Fransuz inqilobiy kalendarining VIII yilida Napoleon Bonopartning Fransiyada oliy hokimiyatni egallab, o’zini mamlakatning Birinchi konsuli deb e’lon qilgan davrga ishora sifatida qo’llaniladi.
Uning hikoyasi qanday tugaganligini ko’pchilik biladi. Biroq, Karl Marks mazkur tushunchani boshqa Napoleonga, Bonopartning jiyani Luiga nisbatan qo’llagan. Dastlab Ikkinchi Respublikaning prezidenti sifatida Milliy Assambleyada saylangan Lui 1852-yilga borib yangi konstitutsiyadagi bir martalik saylanish bilan bog’liq cheklov dilemmasi bilan yuzlashadi. Hokimiyatda qolishini coup d’état orqali yana 10 yilga uzaytirgan Lui 1852-yil yakuniga borib o’zini imperator deb e’lon qiladi. Shu orqali, Marks ishlarida Lui Napoleonning O’n sakkizinchi Brumyeri degan tushuncha paydo bo’ladi.
@CJandLP
Uning hikoyasi qanday tugaganligini ko’pchilik biladi. Biroq, Karl Marks mazkur tushunchani boshqa Napoleonga, Bonopartning jiyani Luiga nisbatan qo’llagan. Dastlab Ikkinchi Respublikaning prezidenti sifatida Milliy Assambleyada saylangan Lui 1852-yilga borib yangi konstitutsiyadagi bir martalik saylanish bilan bog’liq cheklov dilemmasi bilan yuzlashadi. Hokimiyatda qolishini coup d’état orqali yana 10 yilga uzaytirgan Lui 1852-yil yakuniga borib o’zini imperator deb e’lon qiladi. Shu orqali, Marks ishlarida Lui Napoleonning O’n sakkizinchi Brumyeri degan tushuncha paydo bo’ladi.
@CJandLP
‘G’arb dunyosi hozir o’zining shunday rivojlanish bosqichiga chiqdi-ki, kapitalistik tizimni himoya qilish o’z mamlakatida va uning tashqarisida aksilinqiloblarni tashkil etishni taqazo etadi.’
~ Herbert Markyuz, Aksilinqilob va isyon (Marcuse, H. (1989) Counterrevolution and Revolt. 1st edition. New York: Beacon Press.)
@CJandLP
~ Herbert Markyuz, Aksilinqilob va isyon (Marcuse, H. (1989) Counterrevolution and Revolt. 1st edition. New York: Beacon Press.)
@CJandLP
Odatda alma-materimzni bir vaqtda tugatgan do’stlarimiz bilan onlayn yoki yuzma-yuz suhbatlashganda o’z-o’zidan albatta sud huquq va odil sudlov masalalari yuzasidan fikr-mulohazalar yuritamiz. Aksar hollarda, bu qizg’in bahslarga aylanib ketishi ham hech gap emas. Garchi bu o’qishni tugatib, aksariyatimiz mehnat faoliyatimizni boshlaganimizda anchayin qizg’in kechgan bo’lsa, hozirda bunday bahs-munozaralar, nazarimda, o’z qizg’inligini kamaytirgan. Yaqinda ulardan biri bojxona va prokuratura yuniformalaridagi bir xillik yuzasidan fikr bildirib prokuratura tizimi o’ziga xos yuniforma shaklini saqlab qolishi darkor va boshqa tizimlar buni takrorlamasligi kerak degan qarashni ilgari surdi. Shunday ekan, kichik bir post orqali o’z alternativ nuqtai-nazarimni bildirib qo’yishni lozim topdim.
Prokuratura alohida organ sifatida va uning xodimlari yuniforma kiyib harbiy daraja-unvonlarga ega bo’lishi, boshqacha qilib aytganda, tizimning harbiylashganini ong-ostimizda shunchalik normallashtirganki, bu tabiiy ravishda shunday bo’lib kelgan, shunday bo’lishi kerak deb qarashlar mavjud. Vaholangki, bu qarash ijtimoiy konstruksiyalashgan ya’ni jamiyat muayyan vaqt davomida u yoki bu konfiguratsiya ostida yashab, muayyan bir narsa va hodisalarni o’z ongida turli ijtimoiy institutlar orqali normallashtirib oladi.
Bu bilan aslo qaysidir qarash, yondashuv to’g’ri degan nuqtai-nazarni ilgari surmoqchi emasman. G’oyalar, qarashlar va ideallar doimo farqlanib turadi. Shunchaki, muayyan g’oya, qarash va ideal yuzaga chiqishi va jamiyatda mustahkamlanishi qanday kontekstda vujudga kelganiga e’tibor qaratish bizga fikrlashib ko’rish uchun alternativ yo’l ochgan bo’lardi.
Hattoki, oliy ta’lim doirasida chop etilgan aksar darsliklarda ham bir necha jumlalar orqali xronologik tartibda organ dastlab adliya tizimida, keyinchalik sud tizimiga ko’chgani va oxir-oqibat alohida tashkiliy tuzilma sifatida ajratib chiqarilganini qayd etib ketiladi. Ammo, fanning maqsadi biz ko’rib turgan ijtimoiy realliklar nima uchun aynan biz ko’rib turgan shaklga kelib qolganini tushuntirib berishdan iborat bo’lishi kerak. Qaysi tarixiy shart-sharoit uni bir tizimdan boshqasiga ko’chirdi. Undan ko’zlangan maqsad nima bo’lgan. Nima uchun post-kolonial davrda tizim sivilistik xizmat sifatida qayta isloh qilib ko’rilmadi? Agar shunday diskurs va harakat mavjud bo’lgan bo’lsa ular nega muvaffaqiyatsizlikka uchradi kabi savollar kelgusi muhokama va tadqiqotlar markazida bo’lishi foydadan holi bo’lmasdi.
P.S.: Bu yondashuvdan ekskluziv ravishda prokuratura organlarining rivojlanish tendensiyalarini tushunish va tushuntirish uchun emas, balki boshqa tizmilarni ham institutsional tadqiq etish uchun foydalanish mumkin.
@CJandLP
Prokuratura alohida organ sifatida va uning xodimlari yuniforma kiyib harbiy daraja-unvonlarga ega bo’lishi, boshqacha qilib aytganda, tizimning harbiylashganini ong-ostimizda shunchalik normallashtirganki, bu tabiiy ravishda shunday bo’lib kelgan, shunday bo’lishi kerak deb qarashlar mavjud. Vaholangki, bu qarash ijtimoiy konstruksiyalashgan ya’ni jamiyat muayyan vaqt davomida u yoki bu konfiguratsiya ostida yashab, muayyan bir narsa va hodisalarni o’z ongida turli ijtimoiy institutlar orqali normallashtirib oladi.
Bu bilan aslo qaysidir qarash, yondashuv to’g’ri degan nuqtai-nazarni ilgari surmoqchi emasman. G’oyalar, qarashlar va ideallar doimo farqlanib turadi. Shunchaki, muayyan g’oya, qarash va ideal yuzaga chiqishi va jamiyatda mustahkamlanishi qanday kontekstda vujudga kelganiga e’tibor qaratish bizga fikrlashib ko’rish uchun alternativ yo’l ochgan bo’lardi.
Hattoki, oliy ta’lim doirasida chop etilgan aksar darsliklarda ham bir necha jumlalar orqali xronologik tartibda organ dastlab adliya tizimida, keyinchalik sud tizimiga ko’chgani va oxir-oqibat alohida tashkiliy tuzilma sifatida ajratib chiqarilganini qayd etib ketiladi. Ammo, fanning maqsadi biz ko’rib turgan ijtimoiy realliklar nima uchun aynan biz ko’rib turgan shaklga kelib qolganini tushuntirib berishdan iborat bo’lishi kerak. Qaysi tarixiy shart-sharoit uni bir tizimdan boshqasiga ko’chirdi. Undan ko’zlangan maqsad nima bo’lgan. Nima uchun post-kolonial davrda tizim sivilistik xizmat sifatida qayta isloh qilib ko’rilmadi? Agar shunday diskurs va harakat mavjud bo’lgan bo’lsa ular nega muvaffaqiyatsizlikka uchradi kabi savollar kelgusi muhokama va tadqiqotlar markazida bo’lishi foydadan holi bo’lmasdi.
P.S.: Bu yondashuvdan ekskluziv ravishda prokuratura organlarining rivojlanish tendensiyalarini tushunish va tushuntirish uchun emas, balki boshqa tizmilarni ham institutsional tadqiq etish uchun foydalanish mumkin.
@CJandLP
‘Sadoqat izhor etgan kishi akademik bo’la olmaganidek, sadoqat izhor etilgan joy universitet bo’la olmaydi. [Uning] peshtoq va titrlar[i]da nima yozilganligi muhim emas.’
~ Jan Jandan Bog’azichi universiteti professori
@CJandLP
~ Jan Jandan Bog’azichi universiteti professori
@CJandLP