संकटांवर मात करणारी 'ज्ञानदायिनी': सदाशिव पेठेतील काळे काकू

पुणे हे विद्येचे माहेरघर आणि सदाशिव पेठ म्हणजे स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे मुख्य केंद्र. याच सदाशिव पेठेतील 'न्यू इंग्लिश स्कूल' जवळ गेल्या तब्बल ३५ वर्षांपासून ऊन, पाऊस, थंडी याची तमा न बाळगता एक माऊली खंबीरपणे उभी असते... त्या म्हणजे 'काळे काकू'.

केवळ वृत्तपत्रे विकणे हा त्यांचा व्यवसाय नाही, तर स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या हजारो विद्यार्थ्यांची 'ज्ञानाची भूक' भागवण्याचे महान कार्य त्या गेल्या साडेतीन दशकांपासून अविरतपणे करत आहेत.

माझा आणि काळे काकूंचा ऋणानुबंध तब्बल १२ वर्षांचा आहे. गेल्या १२ वर्षांपासून त्या मला नियमितपणे वृत्तपत्र पुरवत आहेत. मात्र, आमच्या या प्रवासात एक असा प्रसंग आला, ज्याने मला आयुष्यातील एक खूप मोठा धडा दिला.
काही काळानंतर माझे ऑफिस दुसऱ्या ठिकाणी हलवण्यात आले. दुर्दैवाने, नेमक्या त्याच काळात काकूंच्या पतीचे निधन झाले होते. ऑफिस लांब गेल्यामुळे मी काकूंकडे गेलो आणि त्यांना म्हणालो की, "मी आता ऑफिस बदलले आहे, त्यामुळे मला इथून पुढे पेपर बंद करावे लागतील."
त्यावेळी काकूंनी अत्यंत शांतपणे पण तितक्याच आर्ततेने मला सांगितले, "तुझे रोजचे सात पेपर असतात... आणि आताच माझ्या पतीचे निधन झाले आहे, त्यामुळे तू पेपर बंद नको करूस." एका बाजूला पतीच्या निधनाचे आभाळाएवढे दुःख आणि दुसरीकडे पोटापाण्यासाठी, उदरनिर्वाहासाठी आपला व्यवसाय टिकवून ठेवण्याची धडपड...

काकूंचे ते शब्द माझ्या थेट हृदयाला भिडले. परिस्थितीसमोर गुडघे न टेकता लढण्याची त्यांची ती जिद्द पाहून मी थक्क झालो. त्या दिवसापासून मी स्वतः त्यांच्याकडे जाऊन माझे पेपर घेण्याचा निर्णय घेतला आणि आमचा तो ऋणानुबंध कायम राहिला.
नुकताच जागतिक महिला दिनाचे औचित्य साधून काकूंच्या या अखंड आणि निस्वार्थ सेवेबद्दल त्यांचा विशेष सन्मान करण्यात आला. त्यांचा तो सत्कार आणि चेहऱ्यावरचा आनंद पाहून मलाही कृतकृत्य वाटले. या प्रेरणादायी माऊलीचे कौतुक करण्याचा मोह मलाही आवरला नाही आणि मी ' स्मृतिचिन्ह' देऊन त्यांचे मनापासून अभिनंदन केले.
समाजाच्या जडणघडणीत प्रत्येक व्यक्तीचे काही ना काही योगदान असते, काळे काकू या त्याचेच एक जिवंत उदाहरण आहेत. आयुष्यात कितीही संकटे आली, तरी परिस्थितीचा बाऊ न करता, रडत न बसता खंबीरपणे तिचा सामना कसा करावा, याचा एक परिपूर्ण आदर्श काळे काकूंच्या रूपाने आपल्या डोळ्यांसमोर आहे.

जेव्हा जेव्हा आयुष्यात निराशा येईल किंवा संकटे मोठी वाटू लागतील, तेव्हा काळे काकूंचा हा संघर्ष नक्की आठवा. लढण्याची नवी ऊर्जा नक्की मिळेल!

- समाधान निमसरकार