Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 24 август, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләр:

🔸Краснодар төбәгендә дроннар һөҗүме нәтиҗәсендә ике бала һәлак булган. Төбәк губернаторы Вениамин Кондратьев белдерүенчә, дрон калдыклары шәхси балалар үзәгенә төшкән. Тагын җиде бала җәрәхәтләнгән. Моннан тыш, ике өлкән кеше дә яраланган.

🔸Краснодарда Ozon келәтенә дә һөҗүм ясалган. Ширкәтнең матбугат үзәгендә белдерүләренчә, зыян күрүчеләр юк. Келәтнең үзендә көчле янгын чыккан.

🔸Шулай ук Дагыстан, Адыгея һәм Ставрополь төбәгендә Ozon ширкәте келәтләренә украин дроннары һөҗүм иткән. Дагыстанның Махачкала шәһәрендәге келәткә һөҗүм нәтиҗәсендә яраланучылар бар. Ширкәтнең матбугат үзәге белдерүенчә, аларның гомеренә куркыныч янамый.

🔸Русия дроннары һөҗүме нәтиҗәсендә Харьков шәһәре янында яшәүче өч кеше һәлак булган, моннын тыш яраланучылар да бар. Шулай ук Херсон өлкәсендә җиде кеше, Днепропетровски өлкәсендә өч кеше яраланган. Бу хакта җирле хакимият вәкилләре хәбәр итә.

🔸Башкортстанда юл казасында өч егет һәлак булган. "Кызыл Таң" басмасы хәбәр итүенчә, фаҗига Әбҗәлил районында булган. 19 яшьлек егет «Peugeot 206» автомобиле белән Магнитогорскидан Якты-Күлгә таба барганда каршы якка чыккан. «Peugeot 206» «Acura TLX» белән бәрелешкән һәм яна башлаган. Фаҗига нәтиҗәсендә, 19 яшьлек машина йөртүче һәм аның 20 яшьлек ике юлчысы үлгән.

@azatliqradiosi

Башкортстанның ун мәктәбендә тәртип өчен билге куелачак
 
Әлеге тәҗрибә Уфа һәм Стәрлетамак шәһәрләрендәге мәктәпләрдә быел 1 сентябрьдән гамәлгә кертеләчәк. Уңышлы дип табылса бөтен республика мәктәпләренә дә җәелдереләчәк.

Республиканың мәгариф министры Илдар Мәүләтбердин Төбәкләр белән идарә итү үзәге (ЦУР) утырышында белдерүенчә, яңалык 2-8нче сыйнф укучыларына кагылачак. Түрә әйтүенчә, тәртип билгесе берничә дәрәҗәдә куелачак: «үрнәкле» («образцовое), «ярый торган» («допустимое»), «ярамый торган» («недопустимое»).

Тәртип өчен билге уку фәннәреннән алынган билгеләрдән аерым куелачак. Ул шулай ук аттестат биргәндә һәм дәүләт йомгаклау аттестациясенә кертү мәсьәләсендә исәпкә алыначак.

▪️Мәгариф министрлыгының мәктәпләрдә тәртип өчен билге кертергә җыенуе быел билгеле булды. Рәсми рәвештә бу "тәрбия эшен камилләштерү" буларак аңлатылса да, педагогик җәмәгатьчелек вәкилләре моны укучылар өстеннән өстәмә контроль һәм басым чарасы дип бәяли.

▪️Төзәтмәләр пилот өлгесе нәтиҗәләре нигезендә эшләнгән. Пилотта үз теләге белән Русиядәге 89 мәктәп катнашкан, анда 5–8нче сыйныф укучыларына тәртип өчен билге куелган.

▪️Шул ук вакытта педагогик җәмәгатьчелек вәкилләре бу башлангычның нәтиҗәлелегенә шик белдерә. «Учитель» һөнәри берлегендә әйтүләренчә, тәртип өчен билге кертү мәктәптәге низаглар проблемын хәл итмәячәк һәм көтелгән нәтиҗәне бирмәскә мөмкин.

#Башкортстан

@azatliqradiosi

Көн язмасы: Русия думасына сайлау: кемгә тавыш бирүнең аермасы бармы?

18-20 сентябрь көннәрендә Русия думасына сайлау узачак. Анда IX чакырылышка 450 депутат сайланачак. Аларның яртысы – 225 депутат – фиркаләр исемлеге нигезендә, калган яртысы – бер мандатлы бүлгеләрдән сайланачак.

Украинага каршы алып барган сугышның бишенче елында Русиядә сивил ирекләр бөтенләй диярлек юкка чыгарылган. Илдәге оппозиция тулысынча диялек чит илләргә китәргә мәҗбүр булган, хакимият гамәлләренә каршы чыгучыларның бер өлеше төрмәләрдә утыра. Нинди дә рәвештә сугышка каршы чыгу шунда ук җәзалана, Русиядәге медиа кырында да хакимият пропагандасына гына урын бар.

Сугышны туктатырга чакырган бердәнбер фирка – "Яблоко" – 10 августта Югары мәхкәмә тарафыннан сайлау исемлегеннән юкка чыгарылган. Моңа формаль сәбәп булып "Родина" фиркасе шикаяте булган, ул "Яблоко"ны автор хокукларын бозуда гаепләгән. Күпсанлы күзәтүчеләр бу гаепләүләнең уйдырма дип саный. Аппеляция мәхкәмәсе "Яблоко"ны сайлау исемлегеннән алып ташлауны раслады.

"Яблоко"сыз сайлауда 10 фирка катнаша: "Бердәм Русия", ЛДПР, "Туры демократия фиркасе", "Гадел Русия", "Родина", КПРФ, Пенсионерлар фиркасе, "Русия коммунистлары", "Новые люди".

Сәясәт белгече Руслан Айсин Азатлык Радиосы белән сөйләшүдә бу фиркаләрнең барысы да Кремль сәясәтен үти, Татарстан һәм татар сайлаучыларына алар арасында кемгә тавыш бирү аермасы юк дип сөйләде. Путин һәм аның идарәсе расламаган намзәтләр сайлауга кадәр үткәрелмәде, "Яблоко"ның мисалы моны ачык күрсәтә, ди ул.

— Бер фирканең дә програмында федерализм яки милли азчылыклар хокукларын яклау кебек тезислар юк. Бу мәсьәләләр Русия сәясәтендә бөтенләй көн кадагында тормый. Хәтта сайлаудан алынган "Яблоко" програмында да бу хакта сүз булмады, — ди ул.

Сайлауда катнашучы фиркаләр арасында чыннан да ниндидер аерма бармы? Моны тикшерер өчен Азатлык Радиосы сайлау алды програмнарын карап чыкты. Игътибарны аеруча безнең укучыларыбызга кызык булган мәсьәләләргә җәлеп иттек.

Бу хакта тулырак 👉монда укыгыз

@azatliqradiosi

Русиянең Украинага каршы сугышында Татарстаннан мобилизацияләнгәннәрнең кимендә 1 меңе һәлак булган.

Бу сан Медиазонаның "Би-би-си" һәм волонтерлар төркеме белән алып барган исемлегендә күренә. 

Берничә ай элек исемлектә күрше Башкортстаннан да мобилизацияләнеп, һәлак булган хәрбиләр саны 1 меңнән арткан иде.

Өченче урында элеккечә Бурятия республикасы бара – кимендә 780 очрак.

Барлыгы Русиядән сугышта кимендә 19 778 мобилизацияләнүче үлеме теркәлгән.

Тулырак👉монда укыгыз.

@azatliqradiosi

Җәмәгать эшлеклесе, татар милли хәрәкәте ветераны, Татарстан шурасы депутаты Фәндәс Сафиуллинга быел августта 90 яшь тулыр иде.

Ул 2021 елда вафат булды.

Татарстан суверенлыгын игълан иткән һәм татарлар хокуклары өчен көрәшкән кешене искә алабыз.

@azatliqradiosi

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 25 август, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләр:

🔸Краснодар төбәгенә дроннарның Афипский нефть эшкәртү ширкәтенә һөҗүм итүе нәтиҗәсендә янгын чыккан. Төбәк башлыгы Вениамин Кондратьев хәбәр итүенчә, дрон калдыклары шулай ук Афипский тимер юл станциясенә дә төшкән һәм нәтиҗәдә ике кеше һәлак булган, ике кеше җәрәхәтләнгән.

🔸Русия армиясе дроннарының Киевка һөҗүме нәтиҗәсендә 16 катлы йортка зыян килгән. Гадәттән тыш хәлләр хезмәте хәбәр итүенчә, җәрәхәтләнүчеләр юк. Шул ук вакытта Запорожьега һөҗүм нәтиҗәсендә ике кеше һәлак булган, бер кеше яраланган. Бу хакта җирле хәрби хакимият башлыгы Иван Федоров хәбәр итте. Харьковка һөҗүм нәтиҗәсендә дә бер кеше һәлак булган дип белдерде мэр Игорь Терехов.

🔸Украина һөҗүмнәре нәтиҗәсендә Русиядә һәлак булучылар быел гыйнвардан июльгә кадәр узган елның шул чоры белән чагыштырганда ким дигәндә ике тапкырга арткан. Бу хакта БМО баш сәркатибе урынбасары Розмари ДиКарло хәбәр итте. Алты айда 329 кеше һәлак булган, тагын 2197 кеше яраланган.

🔸АКШ Дәүләт департаменты якын атналарда илгә кергәннән соң сыену сорап мөрәҗәгать иткән чит ил кешеләренең 200 меңгә кадәр туристик һәм эшлекле визасын кире гамәлдән чыгарырга мөмкин, дип хәбәр итә Associated Press.

🔸Татарстан хөкүмәте туган (татар) тел һәм әдәбияты укытучыларына акчалата бүләкләү тәртибен раслады. Укучылары олимпиадаларда җиңгән татар теле укытучылары 115 мең сум ала алачак. Әлеге акча ел саен 13 укытучыга биреләчәк. Элек укытучыларга акчалар грант рәвешендә бирелә иде.

@azatliqradiosi

Уфада YouTube видеоларын башкорт һәм мари телләренә тәрҗемә итүче кушымта ясалган

Башкорт IT-белгече Айгиз Кунафин YouTube видеоларындагы сөйләмне туган телгә тәрҗемә иткән EthnoTech браузер киңәйтүен эшләгән. Хәзергә бу хезмәт башкорт һәм мари телләрендә эшли. Киләчәктә башка халыкларның телләрен дә өстәү планлаштырыла.

EthnoTech ярдәмендә видеоны яңадан төшерергә яки аңа аерым тәрҗемә ясарга кирәкми. Хезмәт булган видеодагы сөйләмне эшкәртеп, аны сайланган телдә яңгырата. Авторлар сүзләренчә, технология техник яктан Русия һәм күрше ил халыкларының кимендә 15 телен тәэмин итә ала.

Проектның төп максаты - балалар һәм яшьләр өчен туган телдәге заманча дигитал контент күләмен арттыру. Кунафин фикеренчә, бала өйдә башкортча сөйләшсә дә, интернетта мультфильмнарны, уеннарны һәм башка видеоларны күбесенчә урысча яки инглизчә куллана. Шуңа күрә туган телнең көндәлек дигитал мохиттә дә булуы мөһим.

EthnoTech-та бер сәгатьлек видеоны техник яктан эшкәртү бүгенге көндә 100 сум тора, бер сәгать ярымлык мультфильмны тәрҗемә итү якынча 150 сумга төшә, дип аңлата Кунафин. Әзер тәрҗемәләрне балалар өчен бушлай итү планлаштырыла. Моның өчен активистлар телләрне якларга теләгән оешмалардан һәм партнерлардан финанс ярдәм алырга җыена.

@azatliqradiosi

Түбән Камада Русиянең Украинага каршы баскын сугышында катнашучыларга мемориал ачылачак

Мемориалда бронзадан эшләнгән һәйкәл урнаштырылачак. Аның эчтәлегенә күрә, бер солдат иптәшен каплап тора, икенчесе алга күчә, аннары алар чиратлап шулай хәрәкәт итә.

Мемориалда сугышта һәлак булганнарның исемнәре дә язылачак. Ничә исем булачагы турында әлегә мәгълүмат юк.

Азатлык Радиосының cугышта үлүчеләр хисабында Түбән Кама районыннан 654 һәлак булган сугышчы турында билгеле. Чынлыкта үлемнәр саны күпкә күбрәк була ала.

▪️Түбән Камага дроннар даими һөҗүм итә. 10 августта иң үлемечле һөҗүмнәрнең берсе булды. Ул көнне 13 кеше һәлак булды, 78 кеше яраланды.

▪️Түбән Камада ТАНЕКО һәм ТАИФ-НК нефть эшкәртү ширкәтләре урнашкан. Укрина нефть табышыннан кергән акчаларны Русия сугышка тота дип белдерә һәм шул сәбәпле нефть ширкәтләренә һөҗүм итә.

📷116.RU | Новости Казани и Татарстана

@azatliqradiosi

Сугыш йогынтысы: Казан һава аланында көненә 50гә кадәр очыш тоткарлана.

Халык чиратларга, утырыр урын булмауга, һава җитмәүгә зарлана. Украин дроннары төшү куркынычы сәбәпле, Татарстан һава аланнары көн саен диярлек ябылып тора.

30 августта эчке очышлар өчен яңа терминал ачарга җыеналар. Ләкин әлегә анда төзелеш эшләре бара. Объект паспортында төзелеш декабрьдә тәмамлана диелгән.

Тулырак монда карагыз: https://youtube.com/shorts/dDmyAi2E-jo?feature=share

Хәерле иртә, хөрмәтле укучыларыбыз! Бүген 26 август, әлеге сәгатькә булган кайбер хәбәрләр:

🔸Липецки өлкәсенә дрон һөҗүме нәтиҗәсендә бер ир һәм 14 яшьлек бала һәлак булган. Өлкә губернаторы Игорь Артамонов белдерүенчә, тагын ике кеше яраланган.

🔸Тамбов өлкәсенең Котовски шәһәрендә Wildberries келәтенә һөҗүм нәтиҗәсендә зур янгын чыккан, бер кеше җәрәхәтләнгән. Өлкә губернаторы агуланмас өчен кешеләргә ике көн өйдән чыкмаска киңәш итә. 18 июльдә әлеге келәткә инде һөҗүм ясалган иде. Ул вакытта җиде кеше үлде, 25 кеше яраланды.

🔸Воронеж янында дрон калдыклары төшү нәтиҗәсендә бер ир һәм бер хатын-кыз яраланган. Бу хакта өлкә губернаторы белдерде.

🔸Амур газ-химия комплексы төзелешендә шартлау нәтиҗәсендә һәлак булучылар саны җидегә җиткән, тугыз кеше эзсез югалган. Ширкәттә белдерүләренчә, һәлак булганнарның алтысы - Кытай, берсе Русия ватандашы. Тагын 152 кеше җәрәхәтләнгән. Коткару эшләре дәвам итә. Бу - Русиянең Сибур һәм Кытайның Sinopec ширкәтләренең инвестиция проекты.

🔸Уфаның Совет районы мәхкәмәсендә элекке Уфа мэры Ратмир Мәүлиевка карата сайланган чикләү чарасы яңадан карала. Аны кабат СИЗОга җибәрергә мөмкиннәр. Элегрәк Мәүлиевка билгеле бер гамәлләр кылуны тыю турында карар чыгарылган иде.

@azatliqradiosi

❗️Уфаның Совет районы мәхкәмәсе Ратмир Мәүлиевка карата билгеләнгән чикләү чарасын шул килеш калдырган.

Элегрәк Мәүлиевка билгеле бер гамәлләр кылуны тыю турында карар чыгарылган иде.

@azatliqradiosi

Татарстанга күрше булган Чуашстан республикасы студентларына “Алабуга”дан 50 мең сумлык эш тәкъдим итеп шалтыраталар
 
Чабаксар кооператив институты студентларына “хезмәттәшлек” тәкъдим итеп “Алабуга” вәкилләреннән шалтыратулар килә башлаган. Бу хакта “Сердитая Чувашия” Телеграм каналы яза.

Шул ук вакытта укучылар мондый шалтыратулар өчен үз телефон номерларын беркемгә дә биргәннәре булмаган һәм “Алабуга”да аларның номерларын кайдан алганнарын белмиләр.

▪️Русиянең Украинага каршы баскын сугышы башланганнан соң, Татарстандагы "Алабуга" махсус икътисади зонасында Иранның Shahed дроннарын (Русиядә "Герань-2" дип атала) җитештерү башланды. "Алабуга Политех" студентлары да бу дроннарны җыюга җәлеп ителә диелде. Бу хакта Азатлык Радиосы язган иде.

▪️“Алабуга-Политех”ның студентлар кабул итүне арттыру планнары турында “Эхо”га “Алабуга махсус икътисад зонасының элекке хезмәткәре сөйләгән иде. Аның сүзләренчә, быелгы реклам кампаниясенең актив рәвештә алып барылуының максаты да нәкъ менә студентларны күбрәк җәлеп итү өчен булган.
 
▪️Элегрәк YouTube “Алабуга Политех” рекламы белән 60тан артык видеоны томалады.

▪️“Алабуга” махсус икътисад зонасы студентлар арасыннан киләчәктә хезмәткәрләрне эзләү һәм сайлап алу өчен “Дроннар сугышы: Украина” тактик симуляторын һәм зур кибертурнирларны куллана. Бу хакта T-invariant язды.

@azatliqradiosi

Татарстан мәгариф министры Илсур Һадиуллин укытучыларны урыс теле чисталагын тәэмин итәргә һәм "модератор" вә "коуч" кебек сүзләрне кулланмаска чакырган

"БИЗНЕС Online" язуынча, бу хакта Һадиуллин Чаллы һәм Түбән Камада укытучыларның август киңәшмәсендә әйткән.

"Урыс теле чисталыгын без тәэмин итәргә тиеш. Ничек итеп? Мисал өчен "модератор" диләр. Нинди модератор? Бездә модераторлар күп, ә "алып баручылар аз. Гади урыс сүзе бар - "алып баручы...", дигән ул.

Министр мондый модалы сүзләр кулланырга кирәкми дигән. Аның сүзләренчә, бер вакыттан соң алар кирәксез һәм модадан чыккан сүзләргә әйләнәчәк.
Түбән Камада Һадиуллин шулай ук укытучыларны урыс теленең чисталыгын сакларга чакырган. Әмма «модератор» сүзеннән тыш, ул сөйләмдә «коуч» сүзеннән дә баш тартырга өндәгән. Аның урынына "укытучы", "оста" сүзләре барлыгын әйткән.

Һадиуллин мәктәпләрдә чит тел укытылуының кыскартылуы турында үз фикерен белдергән. Бу федераль карар булуын, әмма аның безнең балаларга чит тел белү сыйфатына тәэсир итмәскә тиешлеген әйткән.

Һадиуллин татар, чуаш, удмурт һәм башка телләрне өйрәнергә чакырган.

▪️1 марттан Русиядә чит телләрне куллануны чикләүче канун гамәлгә керде. Барлык реклам, элмә такталардагы мәгълүматлар урычса язылган булырга тиеш.

▪️Элегрәк Русия мәктәпләрендә инглиз теле дәресләрен кыскартачаклары, аның урынына «рухи-әхлакый мәдәният нигезләре” укытылачагы билгеле булды.

@azatliqradiosi

⚡️Уфа һәм Оренбурда Ozon келәтләренә һөҗүм ясалган

Ширкәтнең матбугат үзәге белдерүенчә, зыян күрүчеләр юк, янгын чыкмаган. Уфадагы корылмага гына бераз зыян килүе һәм аның әлегә ябык булуы әйтелә.

Сатучылардан тауарларны вакытлыча кабул итмиләр — юлда булган йөкләрне башка корылмаларга юнәлтәләр.

Exilenova+ украин каналы исә Благовощенскида Ozon келәте яна дип язып чыкты.

Русия саклану министрлыгы хәбәр итүенчә, бүген төнлә Башкортстан күгендә дрон бәреп төшерелгән. Республикада дрон һөҗүме куркынычы игълан ителгән иде,

Стәрлетамакта кешеләр шартлау тавышлары ишетүләре турында язды. Уфа һава аланы ябылып торды.

@azatliqradiosi