Германиядә сыену эзләүче татар активисты: "Русиядә мине төрмә көтә"

Татарстаннан Раушан Гыйззәтуллин Германия хакимиятеннән сәяси сыену сорый, әмма түрәләр аңа Русиягә кайту бернинди дә куркыныч тудырмый дигән нәтиҗә ясаган. Чит илдәге татар оешмалары аның өчен кайту хата булачак, аны куәт оешмалары кулга алачак дин саный һәм аны кайгыртып хатлар яза.

🔹Раушан Гыйззәтуллин чит илгә Татарстаннан 2021 елда киткән. Ул моны ФСБның басымы астында булды, дип аңлата. Сәбәбе - татар милли хәрәкәтендә катнашу, дип аңлата. Берничә ел дәвамында ул мөһаҗирлектә тормышын канунилаштырырга тырыша, әмма килеп чыкмый. Русиягә кайта алмыйм, анда мине зинданга утыртачаклар, дип аңлата үзенең торышын активист.

Азатлык аның белән сөйләште, илдән китү сәбәпләрен сорашты, Русиядәге тормыштан ни өчен канәгать булмавын һәм куәт структуралары белән мөнәсәбәтләрен белеште.

💬"Милли хәрәкәттә катнаша башлаган кеше белән, иртәме-соңмы, ФСБ кызыксына башлый, "кунакка килә" башлый. Башта күзәтәләр, сорашалар. Минем белән дә шулай булды. Мине дә чакырта башладылар. "Нигә кирәк бу сиңа?" дигән сораулар бирәләр иде башта. Ара-тирә кисәтәләр иде. Эшкә дә җитәкчелеккә шалтыраталар иде. Әмма 2021елд басым катырак була башланды. Мыскыл итүләр, янаулар китте, кыйнаулар. Бермәл башыма капчык кидереп җәфаладылар, алар белән хезмәттәшлек иттерергә кәгазьләр имзалаттырырга теләделәр. Мин моның ни белән тәмамланганын чамаладым, баш исән булганда чыгып ычкынырга кирәк, дигән фикергә килдем. Мин Европага виза алдым, ул вакытта юллар ачык иде бит. Тоттым да чыгып киттем", дип сөйләде ул.

👉Әңгәме тулысынча монда укыгыз. Русиядән VPN кирәкми.

Япония Татарстанның берничә ширкәтенә санкцияләр кертте

Япония Русиянең 33 ширкәтенә һәм тугыз физик затына карата санкцияләр кертте. Алар арасында Татарстаннан дүрт ширкәт бар.

Чикләүләр «Алабуга Девелопмент», «Алабуга Машинери», «Дрейк» һәм «Астейс» оешмаларына кертелгән.

🔸 «Алабуга Девелопмент» «Алабуга» махсус икътисади мәйданында төзелеш, инфраструктура үстерү һәм төрле объектлар төзү белән шөгыльләнә. Ширкәтнең бенефициары — «Алабуга» МИЗ. Ул 2023 елның 18 декабреннән санкцияләр астында.

🔸 «Алабуга Машинери» сәнәгать җиһазлары, шул исәптән җилләтү системнары һәм чиллерлар җитештерә.

🔸 «Дрейк» — «Алабуга» МИЗ резиденты. Төп эшчәнлеге — моторлар җитештерү.

🔸 «Астейс» махсус автомобиль техникасы, шул исәптән бронялы машиналар, куәт оешмалары өчен махсус машиналар һәм вахта автобуслары җитештерә.

Япония Русиягә Украинага һөҗүм итүе сәбәпле санкцияләр кертте һәм санкция исемлекләрен берничә тапкыр киңәйтте.

Русиянең Украинага каршы сугышы башланганнан соң, Татарстандагы «Алабуга» махсус икътисади зонасында Иранның «Шаһед» һөҗүм дроннарын җитештерү оештырылды. Русиядә алар «Герань-2» исеме белән кораллануга куелган. Пилотсыз очкычларны җыю эшенә «Алабуга Политех» көллияте студентларын да җәлеп итәләр.

Муллин эшен мәхкәмә җәмәгатьчелектән яшерде, зыян 65 миллион сумга җиткән

Бу атнада Чаллы мәхкәмәсендә Түбән Кама шәһәренең элекке башлыгы Рамил Муллинга эш нигезендә утырышлар беренче тапкыр җәмәгатьчелек өчен ябык форматта узды. Моның белән бәйле үтенечне Татарстандагы Тикшерү комитеты тикшерүчесе Марат Һадиев белдергән. Имеш, эш материалларында хәрби серләргә бәйле мәгълүматлар бар. Алга таба барлык утырышлар да ябык форматта узачак.

«БИЗНЕС Online» ачыклаганча, утырыштан соң озак та үтми Муллинны гаепләүнең соңгы редакциясе белән таныштырганнар. Украинадагы сугышка контрактчылар җәлеп итүгә бәйле эпизод эчендә китерелгән зыян күләме ике тапкырга диярлек арткан — 36 миллионнан 65 миллион сумга кадәр.

Басма мәгълүматларынча, Муллин контрактчылар җәлеп итү өчен өстәмә керемнәр хисабына бюджеттан бүлеп бирелгән бөтен сумманы үзләштерүдә гаепләнә.

500 контрактчы туплау планлаштырылган, һәрберсе өчен 130 мең сум түләнергә тиеш булган. Нәтиҗәдә, Муллин мәхкәмәдә сөйләгәнчә, 318 контрактчы җәлеп ителгән, моның өчен 36 миллион сум тотылган. Башта ул нәкъ шул сумманы үзәләштерүдә гаепләнә иде.

Тикшерү комитеты исә чынлыкта бүлеп бирелгән акча ярдәмендә бер генә кеше дә контракт төземәгән, ә акча тулысынча үзләштерелгән дип саный.

Муллин үз гаебен танымый. Әмма элекке түрәне иң нык ачуын китергәне — бу эштә бердәнбер гаепләнүче булып калуы. Ул сорау алуларда эштә катнашкан, үзеннән югарырак вазифаларда торган һәм, имеш, аның эшләү схемаларын килештергән башка кешеләр турында да сөйләгәнен белдергән.

Әлегә Түбән Каманың элекке мэры 3 декабрьгә кадәр сак астында кала.

Баланың туган телен белмәве үскәч нәрсәгә китерә?

Кайберәүләр балага татар теле кирәк түгел, иң мөһиме — кирәгрәк телләрне белү дип саный.

Әмма балачакта өйрәнелмәгән телгә кеше еллар узгач кире әйләнеп кайтырга мөмкин.

Германиядә яшәүче филолог һәм психология студенты Ирма Туктар Керн татар телен үсеп җиткәч өйрәнә башлаган. Аның әнисе дә, әбисе дә татар, әмма гаиләдә татарча сөйләшмәгәннәр.

Ирма үзендә сагыну һәм үкенеч хисләре барлыгын әйтә.

Ә сезнеңчә, балага туган телен өйрәтү ни өчен мөһим? "Белү кирәк" дип кенә түгел, ничегрәк кызыктырып була?

Казанда "Кызыклы шәкерт" спектакле премьерасы узды: туган телен белмәгән татарлар турында фарс

Спектакльне "Алтын битлек" лауреаты Тимур Кулов куйган. Рольләрдә Казан театрлары артистлары: Нурбәк Батулла, Минзәлә театры режиссеры Илнур Гарифуллин, Камал театры актрисасы Миләүшә Шәйхетдинова һәм Тинчурин театры актеры Рөстәм Гайзуллин уйнады. Проект Татарстан президенты каршындагы телләр комиссиясе ярдәме белән эшләнгән диелде.

Тамаша жанры – абсурд элементлары булган фарс. Вакыйга идән астында бара, тамашачы да геройлар белән бер үк бүлмәдә утыра. Сюжет нигезендә, режиссер Артур Аяков радиода, туган телен белмәгән кеше буларак, "үз үзаңы идән астында" утырасы килмәвен әйтә. Шуннан соң аны чын подвалга ябып куялар. Аны анда тотучы Фәрит, аның әнисе Фирая һәм полиция хезмәткәре Фирзәр режиссерны "милли рух"сыз спектакльләр куюда гаепли. Алар аннан "Шүрәле"не "милли рух" белән сәхнәләштерүне таләп итә.

Тимур Кулов бу темага ни өчен алынуын болай аңлатты: "Глобаль дөньяда без үзебезне татар дип таныйбыз, әмма телне белмәсәк, күп яктан караганда татар түгелбез". Аның фикеренчә, үзбилгеләнү соравы һәр кешенең тормышында кайчан да булса барыбер туа.

Тулырак безнең сайтта укыгыз.

@azatliqradiosi

Бүген Сөембикә манарасыннан ярымайны алачаклар. Ул реставрацияләнәчәк

Казанда 5 октябрьдә Сөембикә манарасыннан ярымайны реставрацияләү өчен вакытлыча алып торачаклар. Бу хакта «Казан Кремле» музей-тыюлыгының матбугат хезмәте хәбәр итте. Эшләр корылманың тышкы күренешен саклау һәм аның өлешләренең хезмәт итү вакытын озайту өчен башкарыла.

Ярымай 15 елдан артык элек урнаштырылган. Шул вакыт эчендә ул даими рәвештә җил, явым-төшем һәм температура үзгәрешләре тәэсирендә булган. Реставрация эшләре якынча өч атна дәвам итәчәк. Эшләр тәмамлангач, ярымайны манарага яңадан урнаштырачаклар.

Агымдагы елның июлендә Казан Кремлендә Сөембикә манарасын реставрацияләү эшләренә керештеләр. 2026 ел ахырына кадәр манараның нигезен ныгыту эшләре башкарылачак. Бу тарихи корылманың хәзерге торышын саклап калырга ярдәм итәргә тиеш.

🔻Сөембикә манарасы XVI гасырда Казан ханлыгында идарә иткән ханбикә исемен йөртә. Яндырылган кирпечтән төзелгән манараның биеклеге 58 метрга җитә. Ул авышлы биналар санына керә. Манара XVI яки XVIII гасырда төзелгән дип санала. Шул ук вакытта ул Казан ханлыгы чорында төзелгән һәм шушы вакыттан калган бердәнбер тарихи бина дигән фикер дә бар.

🔻XVIII гасырда манарага ике башлы бөркет урнаштырылган. 1980нче еллар ахырында татар җәмагатьчелеге таләбе белән манарада Ислам символы — ярым ай урнаштырылды. Татар җәмәгатьчелеге Хәтер көнендә манара янына килеп шәһитләрне искә алып дога кыла.

🔻Манара ЮНЕСКО тарафыннан саклана.

Физиология һәм медицина өлкәсендә быелгы Нобель бүләге «яктылык ярдәмендә идарә ителә торган ион каналлары һәм оптогенетика өлкәсендәге ачышлар өчен» бирелде

Премияне Карл Дейссерот, Петер Хегеманн һәм Георг Нагель алды.

Оптогенетика — яктылык ярдәмендә нерв күзәнәкләренең активлыгын идарә итәргә мөмкинлек бирә торган ысул.

Хегеманн һәм Нагель яктылыкка сизгер аксымнарны — каналродопсиннарны — өйрәнгән, ә Дейссерот аларны нейроннар белән идарә итү өчен беренчеләрдән булып кулланган.


Фото: The Nobel Prize / X

Ни өчен Татарстанның Дәүләт шурасы рәисе итеп сәясәтчене сайламадылар?

Татарстанның сәяси мәйданында үзгәрешләр. Республиканың Дәүләт Шурасына яңа рәис сайланды.

Фәрит Абдулганиев дәүләт системында озак еллар эшләсә дә, аның сәясәттә бернинди дә тәҗрибәсе юк диярлек.

Бу яктан Абдулганиев 1998 елдан 2026 елга кадәр Татарстан парламентын җитәкләгән Фәрит Мөхәммәтшиннан нык аерыла.

Бүген сәяси вертикаль көчле заманда Татарстан парламенты курчак театры буларак та кабул ителә ала. Аның статусы формаль кебек тоелырга мөмкин.

Әмма Русиядә сәяси вазгыять кискен үзгәрсә, Мәскәү хакимияте көчсезләнсә яки дәүләт зур сәяси кризис эченә батса, Татарстан парламентының роле дә үзгәрергә мөмкин. Татарстан тарихында мондый тәҗрибә инде булды: Советлар Берлеге таркала башлаган чордаТАССРның Югары Советы мөһим сәяси үзәккә әверелде. 1990 елда нәкъ шул Шура депутатлары Татарстанның дәүләт суверенитеты турында Декларация кабул итте. Ул вакытта Татарстанның яңа чоры башланды.

Шуңа күрә Дәүләт Шурасы рәисенең кем булуы бүгенге көн мәсьәләсе генә түгел.

Гадәттән тыш сәяси шартларда парламент мөстәкыйль позиция белдерә алырмы? Аның җитәкчесе республика мәнфәгатьләрен яклап чыгарга әзер булырмы? Ни өчен бу вазифага парламент тәҗрибәсе, мөстәкыйль сәяси позициясе һәм сәясәттә үз исеме булган кеше түгел, ә башкарма хакимият мәктәбен узган технократ сайланды?

Бу хакта сәясәт белгече Руслан Айсин фикерләрен 👉 укыгыз.

Мәскәү өлкәсендә дрон һөҗүменнән ике кеше һәлак булган, тугыз кеше яраланган

Бу хакта Мәскәү өлкәсе губернаторы Андрей Воробьёв хәбәр итте. Барыбино бистәсендә коткаручылар җимерелгән хосусый йорт хәрабәләре астыннан 71 яшьлек ир-атның мәетен тапкан. Йортта булган хатын-кыз яраланган. Солнечногорски шәһәр бүлгесендә Радумля бистәсендә 20 яшьлек ир һәлак булган.

Шулай ук хосусый йортларга зыян килгән.

Солнечногорски шәһәр бүлгесенең Литвиново авылында келәт җирлегендә янгын чыккан. Аны инде сүндергәннәр. Зыян күргән урыннарда ашыгыч ярдәм һәм коммуналь хезмәтләр эшен дәвам итә диелә.

ASTRA үткәргән OSINT-анализ мәгълүматына караганда, Мәскәү өлкәсендә Русиядәге иң зур нефть базасы яна. Шул ук вакытта хакимият вәкилләре бары тик торак йортларга зыян килүе турында гына хәбәр итте.

Дрон һөҗүме 5 сентябрь кичендә башланды.

Русиянең һөҗүмнәренә җавап итеп, Украина да Русиягә даими дроннар җибәреп тора.

Роскомнадзор "Татар шурасы" сайтын томалаган

Сайтны томалау 126нчы федераль канунның 65.1 һәм 65.2 маддәләре нигезендә башкарылырга мөмкин диелә. 65.2 маддәсендә сайтка Баш прокуратурасы таләбе белән чикләү кертү мөмкинлеге турында әйтелә.

Моңарчы Русия хакимияте "Татар шурасын" "ят агент" дип атаган иде. Оешма вәкиле, сәясәт белгече Руслан Айсин Азатлыкка бу "Татар шурасы" эшчәнлеге хакимиятне борчый дигәнне аңлата дип белдерде.

Оешма үз белдерүендә "без үз халкыбыз һәм республикабыз агентлары гына" дип язып чыкты.

Татар шурасы 2025 елда оешты, ул төрле илләрдә яшәүче татарларны берләштерә. Алар мөһаҗирлектә антиколониаль сәясәт белән шөгыльлә. Оештыручылар аны хәрәкәт дип атый һәм беренче чиратта татар хокуклары өчен көрәшә ди.

Тулырак 👉монда укыгыз.

2026 ел физикадан Нобель бүләге АКШтагы Висконсин–Мэдисон университетында эшләүче Бельгия галиме Фрэнсис Һалценга бирелде.

Премия «IceCube нейтрино обсерваториясен булдыруга керткән хәлиткеч өлеше һәм астрофизик чыганаклы югары энергияле нейтриноларны ачуы өчен» бирелде.

Фрэнсис Һалцен 1944 елда Бельгиянең Тинен шәһәрендә туган. 1969 елда Бельгиянең Левен университетында докторлык диссертациясен яклаган. АКШтагы Висконсин–Мэдисон университеты профессоры.